LYMPH

LYMPH

© Kees Kager
© 2017 Uitgeverij ASPEKT
Amersfoortsestraat 27, 3769 AD Soesterberg, Nederland
info@uitgeverijaspekt.nl-http://www.uitgeverijaspekt.nl

Omslag schilderij: Marein Konijn (mareinkonijn.nl)
Omslagontwerp: Mark Heuveling

ISBN: 9789463384353
ISBN Paperback: 9789463382816
NUR: 740

Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enig andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 jº het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, St.b. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (postbus 882, 1180 AW, Amstelveen). Voor het overnemen van gedeelte(n) van deze uitgave in bloemlezingen, readers, en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912), dient men zich tot de uitgever te wenden.

Voor mijn schoonmoeder

Wijsheid en humor in bange tijden

Inhoud

Vooraf

1   Een vreemde, dikke buik

2   Opname Spoedeisende Hulp

3   Slecht nieuws

4   7 liter buikvocht

5   En nu?

6   Opname Interne

7   Martelkamer 0030

8   Opname Oncologie

9   De naam van het beest

10 De eerste chemo

11 Lotgenoten

12 Peptalk, let’s hear it

13 Een permanente drain

14 Ga leuke dingen doen!

15 Het kan altijd erger

16 Kuur slaat aan

17 Waarom ik?

18 Laat mij maar even

19 War on cancer

20 Dip

21 Moe en toch bewegen

22 De laatste chemo

23 Onwaarschijnlijk goed nieuws

24 Weer aan het werk?

25 Nieuw leven

Nawoord

Vooraf

Verhalen over kanker duiken op in alle media. Interviews met artsen, egodocumenten van patiënten, beschouwingen over mantelzorg. Het is immers de ziekte van deze tijd, voornamelijk van de ouder wordende medemens. Veel van mijn lotgenoten schreven het boek van hun ziektegeschiedenis. Verslagen van hun strijd tegen kanker, hun ervaringen, hun wanhoop, hun hoop, er bestaan honderden varianten van. Ik las er een aantal van en… herkende veel. Het was in zekere zin een genoegen om de verhalen van anderen tot me te laten komen. Ik had er steun aan. Tegelijkertijd deden ze me aarzelen om mijn eigen ziektegeschiedenis in de openbaarheid te brengen. Het is zo privé en dan is het onderwerp ‘kanker’ ook nog eens ‘niet leuk’. Maar vooral vroeg ik me af of mijn verhaal iets zou toevoegen aan de honderden indrukwekkende relazen van al die mensen die met K werden geconfronteerd. Ik besloot het toch te doen. Er kunnen niet genoeg getuigenissen van kankerpatiënten verschijnen. Ook mijn privé-document kan mensen tot steun zijn, al is het er maar één.

Wie de diagnose kanker krijgt, moet wennen aan het idee ernstig ziek te zijn. Ook je gevoel van onkwetsbaarheid en je hoop op een lang leven worden aangetast. Hoe verwerk je dat? ‘Ieder beleeft zijn ziekte anders’, zegt prof. J. van den Berg in ‘Psychologie van het ziekbed’. ‘Elke zieke begint zijn ziekbed met een eigen verleden en met een eigen toekomstverwachting. Elke zieke maakt van het ziekbed zijn strikt persoonlijke toestand die uiteindelijk onvergelijkbaar is.’

Mijn verleden qua ziekte was blanco. Nog nooit serieus ziek geweest, zodat ik met de verwondering van een kind mijn eerste stappen zette in de medische wereld. Opeens ervoer ik aan den lijve wat het is om patiënt te zijn. Pijn voelen, bloed prikken, bang worden, injecties krijgen. Scans, biopten, vreemd weefsel, ziekenhuisopnames, een voorlopige diagnose. Nader onderzoek, drainages, chemo. Een MDL-arts, een chirurg, een aio, een radioloog, een zaalarts, een hematoloog, een oncoloog, van alles kwam voorbij. ’s Nachts bracht ik heel wat uren door in het stiltecentrum van het ziekenhuis, als ik op een zaal met vijf mannen de slaap niet kon vatten.

Mijn toekomstverwachting was geruime tijd onzeker. Met welke beperkingen zou een oncologische behandeling gepaard gaan? Welke prijs moest ik betalen? Moest ik het superieure beeld dat ik van mijn lichaam had bijstellen? Welk verlies moest ik, moest mijn gezin incasseren? Kon ik het onbezorgde leven voortaan vergeten? Gelukkig kreeg ik de geweldige support van mijn vrouw en kinderen, kanjers. Ik had vertrouwen in mijn behandelend geneesheer, dokter Visser van de Noordwest Ziekenhuisgroep, voorheen Medisch Centrum Alkmaar, een kanjer. De verpleegsters op de verschillende afdelingen, maar zeker op afdeling Oncologie, stuk voor stuk kanjers. Ik mag mijn huisarts niet onvermeld laten, dokter Verkijk. Aan de vooravond van mijn echec trad hij zeer adequaat op. Tot ons geluk hebben wij in de familie ook een eigen dokter. Mijn broer Piet is internist én professor, een kanjer. Zijn medische kennis en ervaring betekenden veel voor het welzijn van mij en mijn gezin, voor onze honger naar informatie ook. Zoals iedereen weet, gaat het op een afdeling Oncologie welbeschouwd over leven en dood, zware onderwerpen. Ter verlichting kreeg ik bezoek van veel vrienden, familieleden, collega’s en kennissen. Zelfs van de pastoor. Daarnaast was er de communicatie via de sociale media. WhatsApp, de mailbox en Facebook brachten de mensen en hun warmte heel dichtbij. Overweldigend, soms ontroerend, soms een beetje veel. Vergat ik bijna de verpleegkundigen van Buurtzorg, hun toewijding en kwaliteit… kanjers. Deze totale mix was voor mij een steun bij het ondergaan van de behandelingen en het accepteren van mijn lot; er ging een wonderlijke geneeskracht van uit.

Wie geconfronteerd wordt met de K van Kanker komt veel kanjers tegen. Dit ervaringsgegeven is, buiten de ellende van de ziekte, in elk geval heel bemoedigend voor toekomstige patiënten. Eigenlijk zouden we de hoofdletter K niet voor de ziekte als zodanig moeten reserveren, maar voor alle mensen die de patiënten hoe dan ook begeleiden. Het kunnen verpleegkundigen zijn, dokters, evenzeer partners, kinderen, de mantelzorgers, relaties, vrienden, ga zo maar door. Mensen die een zieke steunen zoals echte supporters hun club. Zij zijn de Kanjers. De hoofdletter K zou ik willen schenken aan hen. Maar helaas, wij dienen de regelen der spelling te respecteren. Wij schrijven kanjers met de kleine k. Maar wij weten dat kanjers groot zijn, heel groot.

1

Een vreemde, dikke buik

Dinsdag 19 mei 2015

Het begon in het voorjaar van 2015. Ik weet nog dat ik op de dag voor mijn eenenzestigste verjaardag thuiskwam uit school en doodmoe op de bank neerzeeg. Het was vijf uur ’s middags. Normaliter was Ria er dan nog niet. Zij werkte op een basisschool en kwam nooit voor zessen thuis. Die middag was ze eerder vanwege een controle bij de tandarts. Omdat ik zuchtte en steunde, keek mijn vrouw op van haar I-pad en vroeg wat er aan de hand was. Ik zei dat ik me niet goed voelde.

“Jochie, alweer?” Het klonk meer als zorg dan als vraag. “Is het je buik weer?”

“Ja ook.”

“Zou je nu niet eindelijk eens naar de dokter gaan?” smeekte ze me bijna. “Straks is het misschien te laat.”

“Zeg, hou eens even op”, riep ik verontwaardigd. “Ik ga niet meteen dood, hoor.”

Een beledigd zwijgen was haar reactie. Ik staarde voor me uit en had sombere gedachten. Ik voelde me al een tijdje niet lekker. Als ik uit school kwam, was ik heel erg moe. Tijdens het Journaal van acht uur zat ik te gapen. Ik moest om half tien naar bed. Was het ouderdom? Ik gooide er op school eens een balletje over op en meerdere collega’s gaven toe, dat ook zij vroeger naar bed moesten, wilden ze de volgende dag fatsoenlijk doorkomen. Lesgeven aan onze doelgroep was immers een pittige klus. Het laagste niveau in het MBO. Fysiek en mentaal werd het uiterste van ons gevraagd. De ouderen in het team klaagden er regelmatig over dat het zwaar werd. Waar bleef het ouderenbeleid?

Toch wist ik voor mezelf, dat het niet alleen de jaren waren die gingen tellen. De spijsvertering leek geblokkeerd te worden. Al een maand lag het eten als een steen op mijn maag. Het kwam af en toe omhoog. Akelig, die oprispingen. Ik zat bij de tv alsmaar te boeren. Als het eten wat vettig was geweest had ik even later pijn in mijn buik. Was het misschien de gal die opspeelde? Ria vroeg bijna dagelijks of het wel goed met me ging? Ze zei dat de terugkerende oprispingen niet normaal waren. Ik haastte me tot nu toe haar gerust te stellen. Zo erg was het allemaal niet. Waarom meteen naar een dokter lopen? Ik kon al mijn leven lang vertrouwen op mijn lichaam, het herstelde uit zichzelf van alle kwalen. Ik zei dat ik nog altijd trots was op mijn ijzersterke gestel.

“Mijn vader en moeder hebben me supersterk afgeleverd. Ik heb mijn leven lang aan sport gedaan, nooit een gram teveel gewogen. En ik ben nog nooit serieus ziek geweest.”

Ria hield vol dat dat allemaal goed en best was, maar dat zij nu toch kwalijke symptomen zag. Dat ze weliswaar geen dokter was, maar wel kon zien dat ik vermagerd was, bijvoorbeeld. Ze klapte plotseling haar I-pad dicht en eiste dat we samen naar de weegschaal zouden gaan. Ik wilde het weglachen.

“Lieverd, wat wil je daar nou mee? Laat mij liever even bijkomen op de bank, daar heb ik meer aan”, sputterde ik tegen.

Maar ze drong aan, dus gingen we de trap op naar onze slaapkamer. De weegschaal bevestigde haar veronderstelling. Ik was in een paar maanden tijd vijf kilo afgevallen.

“Kees, je woog tientallen jaren hetzelfde. Altijd 72 kilo. Dat was bij jouw lengte van 1.78 meter hartstikke mooi. En nu is het opeens 67 kilo, je ziet er te mager uit.”

Ik bekende haar dat ik op school nogal eens met een knoop in mijn maag rondliep, waardoor ik amper diep kon ademhalen. Ook onderaan mijn buik deed het soms pijn. Waren het de darmen? Ik wist het niet. Sinds een week was de smaak weg. Ik at nog wel, maar ik proefde weinig tot niets. Misschien werd ik ziek? Na mijn koorrepetitie had ik altijd dorst en dronk ik graag een biertje. De laatste weken smaakte het niet. Vond ik ook al vreemd.

Maandag 25 mei 2015

Een vriend hoort van mijn ongemakken en appt: ‘Hey Kees! Misschien moet jij een beetje zorgen voor jezelf? Ik vertelde mijn vriendje over jouw (on)gesteldheid. Hij keek mij verbaasd aan en stelde de vraag hoe lang jij door wilt gaan met aanmodderen voordat jij je ziek gaat melden. Wij weten dat jouw werk in het ROC, dat jij ‘het gesticht’ noemt, een voor jou ziekmakend klimaat met zich meebrengt. Dat het niet je leerlingen zijn die de frustratie oproepen, maar de organisatie. Doe jezelf (en je naaste omgeving) alsjeblieft niet te kort door stoer door te blijven ‘stoempen’. Blijf niet roepen dat je er moet zijn voor je leerlingen. Luister naar je lijf en je hoofd. Natuurlijk hoéf je niet te luisteren, maar dat lijf en dat hoofd geven genoeg signalen af. Ik hoor spoedig van je!’

Dinsdag 9 juni 2015

De zorg van mijn vrouw en de waarschuwingen van vrienden ten spijt sleepte ik me dagelijks naar school. Niemand die het wist, maar de fysieke klachten namen toe. Begin juni kon ik ’s nachts amper slapen. Ik kreeg pijn onderaan mijn rug als ik tien minuten in dezelfde houding lag. Ik moest dan van houding veranderen, want de pijn straalde door naar de hele zijde van mijn lichaam. Als het niet meer ging, draaide ik me op mijn andere zij en dan gebeurde na tien minuten hetzelfde. De pijn nam bezit van die zijde van mijn lijf. Na veel draaien, weer draaien en Ria overlast bezorgen verliet ik om twee of drie uur ’s nachts het bed. Ik ging beneden rondjes lopen in de keuken. Dat wisselde ik af met koffie zetten, een cracker met kaas eten en staand wat lezen. Als ik moe werd, ging ik even languit op een bank in de kamer. Tegen een uur of vijf of zes in de ochtend ging ik terug naar bed. Dan was ik moe en koud geworden en lukte het om toch nog een uurtje te slapen.

Op dinsdag was ik het eerste blokuur vrij. Ik stond thuis voor de spiegel in de badkamer. Het viel me voor het eerst op dat mijn buik dik was. Raar opgeblazen. Iets wat totaal niet bij mij paste. Ik had toch helemaal geen buik, in de zin van ‘een buikje’? Ik ging voor de passpiegel in onze slaapkamer kijken. Ik schrok me rot. Ik zag een ronde buik met een compleet andere navel. De buik stond strak gespannen en de navel was uitgerekt tot een soort van spleetoog. Mijn buik voelde keihard aan. Opeens bleek ‘die buik’ me ook bij alles in de weg te zitten. Ik moest naar school, wilde mijn schoenen aantrekken. Ik kon amper bij mijn veters komen. In de auto op weg naar mijn werk vroeg ik me af wat dit nieuwe ongemak deed met de andere organen.

Tot er bij mij een lichtje opging. Kon het hierdoor komen dat ik sinds kort ’s avonds niet ontspannen in een lage stoel kon zitten? Dat ik na uiterlijk tien minuten overeind moest, omdat ik pijn voelde opkomen… soms onderaan de rug, soms in de hartstreek, soms hoog in mijn rug? En maar rondjes door de kamer lopen. En maar voorover buigen, aan de eettafel hangen, om mijn buik vrij te laten hangen. Ik kon geen enkel programma op de televisie uitzitten. Om de haverklap moest ik overeind. Mijn vrouw en Timon, onze zoon, keken naar me en regelmatig ook naar elkaar. Het was niet normaal wat er gebeurde, maar ze wilden er niet steeds wat van zeggen. Ria had er al een paar keer op aangedrongen dat ik naar de huisarts ging. Ik had al op meerdere avonden geïrriteerd geroepen dat ze niet zo op me moest letten. Eigenlijk wist ik dat het thuisfront terecht bezorgd was. Maar ik bleef tegen beter weten in hopen dat de pijn vanzelf wegging. Dat die vreemde, dikke buik vanzelf weer plat werd. Ik pijnigde mijn hersens met de vraag wat het toch was waardoor ik me niet kon ontspannen? Wat was er met me aan de hand? Mijn lijf stond strak van de spanning. Zo kende ik mijn lichaam niet. Zo kende ik mezelf niet. Ik maakte een afspraak met de huisarts. Zo kon het niet langer.

Ik kon dezelfde dag nog terecht. Mijn huisarts schrok zichtbaar, toen hij de omvang van mijn buik zag. Wat hem nog meer verontrustte, was de spanning die erop stond. Hij gelastte een bloedonderzoek en onderzoek van de ontlasting.

Donderdag 11 juni 2015

De huisarts belde me op, terwijl ik voor de klas stond. Ik vond dat bijzonder. Ik was nog nooit door een dokter gebeld, anders dan door mijn oudste broer. Maar dan ging het niet over medische zaken. Dokter Verkijk vroeg hoe ik me voelde. Ik zei naar waarheid dat ik me heel beroerd voelde. Misselijk, pijn in mijn rug, soms in mijn buik. Ik zei dat ik af en toe amper op mijn benen kon staan, maar dat ik mijn leerlingen in de examenperiode niet in de steek kon laten. De huisarts zei dat hij zich zorgen maakte om mijn toestand, ook al was hij van het bloedonderzoek niet veel wijzer geworden. Hij vond me er gewoon niet goed uitzien, toen ik op zijn spreekuur kwam. Het leek hem verstandig om de lessen tijdelijk aan anderen over te laten en waar mogelijk te kiezen voor ontspanning. Naar huis dus. Ik zei hem dat het de drukste fase van het schooljaar was. Hij ging er niet op in. Hij wenste me sterkte.

’s Middags na de lessen was ik doodmoe. Al die nachten van slecht slapen en rondjes lopen in de keuken eisten hun tol. Ik kroop in de docentenkamer achter een bureau, hoopte zo wat bij te komen. Helaas, ik werd bleek en misselijk. Ik raakte bevangen door de warmte. Ik trok mijn sweater uit, waardoor de omvang van mijn buik onmiddellijk in het oog sprong. De collega´s maakten elkaar erop attent. Er werden grappen gemaakt over bierfestijnen en het zichtbare begin van senioriteit. Toch zagen sommigen aan mijn gezicht, dat er meer aan de hand was. Een enkeling vroeg of ik niet naar de dokter moest? Ik zei gekscherend dat ik al mijn leven lang mijn eigen dokter was. Ik besloot om eerst eens op de gang wat kopieerwerk te gaan doen. Het klimaat was daar doorgaans prettiger.

Bij de grote Canon Copier ging het vervolgens helemaal mis. Ik kon na een paar minuten niet meer rechtop staan. Ik verging opeens van de pijn in mijn rug en mijn buik. Het begon te bonzen bij mijn slapen, het zweet brak me uit. Ik greep me vast aan het apparaat, legde mijn hoofd en mijn handen erop. Zo trof mijn manager me aan, toen ze onverwacht haar kantoor uitkwam, om een kopietje te draaien. Ze schrok van de aanblik. Ze zag de vage blik in mijn ogen, die vreemde, dikke buik. Zag dat ik aan het eind van mijn Latijn was. Een paar mensen uit ons team liepen langs. Mijn manager vroeg hun of ze het met haar eens waren, als ze mij naar huis stuurde. Ze waren het er gloeiend mee eens. Collega Sandra legde een arm om mijn schouders en voegde me toe dat het onverantwoord was als ik langer op school zou blijven.

“Kees, je bent ziek. Ga naar huis, ga naar de dokter. Zoek uit wat er aan de hand is. Je mag pas terugkomen als je iets weet en als je je beter voelt.”

Vrijdag 12 juni 2015

Mijn vrouw was ’s morgens in dubio. Elk jaar vertrekt ze op een vrijdag in juni met twee vriendinnen naar het Oerol-festival op Terschelling. Het is een traditie. Meer dan dat. Een cultureel en sociaal feest is het, een weekend waarop de vrouwen bijkletsen, voorstellingen zien en eten, borrelen en slapen in een Stayokay.

We zaten thuis aan het ontbijt. Ik hing zo ongeveer aan de hoge eettafel, was niet in staat rechtop te zitten. Mijn vrouw zag me aan en vroeg of ze wel zou gaan? Haar rugzak stond ingepakt bij de voordeur. Ze was gehuld in haar outdoor-tenue. Ik wist hoe belangrijk het Oerol-weekend voor haar was en ik gunde het haar. Dus ik vermande me, zei dat ze lekker weg moest gaan en dat ik het weekend samen met Timon heus wel doorkwam. Waarom thuis blijven? Ze kon thuis toch niks doen. Het wachten was op de lab-uitslag van het ontlastingsonderzoek. Ik probeerde zo kranig mogelijk over te komen, ondanks de misselijkheid en opkomende rugpijn. Ze liet zich overreden. Ik moest beloven dat ik zou bellen, zodra ik wat van dokter had gehoord. Maar hij had al gemeld dat het lab vermoedelijk pas volgende week met een uitslag zou komen.

“Jij gaat lekker genieten”, sprak ik gedecideerd. “Hier gaat alles zijn gewone gangetje. Timon en ik redden ons prima.”

Pas nadat onze zoon met een grijns had gezegd dat hij goed op zijn vader zou passen ging ze overstag, maar niet van harte.

“Timon, je appt me als je vader iets doms doet, hoor.”

Ze pakte haar rugzak op en legde hem achterin de auto. Na wel tien kussen stapte ze in en ging ervandoor. Zodra ze vertrokken was, ging ik weer rondjes om de eettafel lopen, nu en dan voorover hangend om de druk van de organen te halen.

’s Middags belde de huisarts weer. Hij zei dat de resultaten van het bloed- en darmonderzoek nog niet compleet waren. Met wat hij nu binnen had, kon hij weinig, zei hij. Daar kwam niets bijzonders uit. Hij vroeg naar mijn klachten. Ik zei dat ze alleen maar ernstiger werden. Dat ik ’s avonds hooguit tien minuten achtereen in een lage stoel kon zitten. Dat ik inmiddels voor de achtste opeenvolgende nacht na een paar uur slaap mijn bed uit moest vanwege rugpijn. Dat ik inmiddels een record aantal kilometers om de eettafel had gelopen. Dat ik op de eettafel ging hangen om vooral mijn buik ontspanning te gunnen.

“Er moet toch iets zitten? Die buik is niet voor niets zo opgezwollen”, dacht de dokter hardop. Hij was er niet gerust op, zei hij. Ik was blij dat hij zich dit in alle eerlijkheid liet ontvallen en zei hem dit ook. Waarop hij meldde dat langer wachten op lab-uitslagen hem niet verantwoord leek. Het leek hem noodzakelijk dat er nog vóór het weekend een echo van mijn buik werd gemaakt en dat een maagdarmlever-arts me zou onderzoeken. Het telefoongesprek vond plaats om half 4 ’s middags. Dokter Verkijk aarzelde nog even, was opeens heel kordaat.

“Ja…, mijnheer Kager, we wachten niet langer. Ik neem nu de beslissing. U gaat meteen naar het ziekenhuis in Alkmaar en u meldt u bij de ‘Eerste Hulp’. Ik ga regelen dat u daar terecht kunt. Heeft u iemand in huis die met u mee kan, het liefst iemand die u kan rijden? Dan niet wachten. Nu meteen gaan!”

Vijf minuten later zat ik naast Timon in de auto. De Polo leek een bakoven. Buiten heerste een subtropische temperatuur. Op slippers, gehuld in T-shirt en korte broek gingen we op weg naar het Medisch Centrum Alkmaar, tegenwoordig Noordwest Ziekenhuisgroep geheten.

2

Opname Spoedeisende Hulp

Vrijdag 12 juni 2015

Zo meldden vader en zoon zich bij de ‘Eerste Hulp’ van het MCA. Het was er een drukte van belang.

“Zeg maar gerust een gekkenhuis!” onderstreepte de mevrouw achter het loket onze indruk. Ze wist niet waar het door kwam. Misschien maakte het mooie weer de mensen zorgelozer, nonchalanter, waardoor er meer ongelukjes in en om het huis konden gebeuren? Hoe dan ook, we werden verzocht een nummertje te trekken en op onze beurt te wachten in de wachtruimte. Het was mijn eerste verrassing in het ziekenhuis. Nummertje trekken… alsof we in de winkel van de slager stonden.

De wachtruimte bleek drukkend warm en overvol met klagende volwassenen en huilende kinderen. Aan één blik had ik genoeg om te besluiten positie te kiezen op de gang in de buurt van de tochtsluis. Timon begreep me. Daar kon ik heen en weer lopen en kwam er een zuchtje wind langs als de schuifdeuren opengingen en dat gebeurde regelmatig.

Het eerste kwartier zeiden Timon en ik niets tegen elkaar. We waren onder de indruk van de hectiek waar we in beland waren. Vanuit onze positie in de hal hadden we zicht op twee gangen waar tientallen deuren op uitkwamen. We zagen voortdurend patiënten met verplegend personeel op witte klompen meegaan en in kamertjes verdwijnen. Artsen in witte jassen meldden zich bij de balie en verdwenen weer. Regelmatig werden nummers en namen omgeroepen. In korte tijd arriveerden buiten bij de glazen schuifdeuren drie ambulances. We moesten telkens met de rug tegen de muur om ambulancebroeders en hun brancards doorgang te bieden. Na een half uur was amper de helft van de aanwezigen uit de wachtruimte meegenomen voor onderzoek. Nieuw aangekomen patiënten vielen zuchtend en zwetend neer op de vrijgekomen plekken. Timon leverde ironisch commentaar bij elk nieuw exemplaar van de menselijke soort dat binnenkwam. Heimelijk had ik er schik om.. Ik besloot om Ria te appen.

‘Zijn jullie al op Terschelling gearriveerd? Dokter Verkijk belde vanmiddag weer. Hij vroeg naar de klachten. Ik heb naar waarheid geantwoord. Hij zei dat er iets moet zitten, want die buik is niet voor niets zo opgezwollen. Hij stuurde me acuut door naar het ziekenhuis. Ik ben nu met Timon in het MCA waar het heel druk is. We wachten op onze beurt. Ze zullen straks wel met een echo-apparaat in mijn buik gaan kijken, denk ik. Maak je geen zorgen. Ga lekker genieten van het Oerol-festival. Ik hou je op de hoogte. Doey!’

Ik keek op van mijn I-phone en zag mijn zoon halverwege de gang staan. Hij wenkte me. Hij had even verder in de gang een machine met koud water ontdekt. We gingen erop af en namen plaats op een paar klapstoeltjes. Het was er rustiger dan vooraan. Het koude drinken deed ons goed. Toch kon ik niet verbloemen dat ik me abominabel voelde. Ik kwam zuchtend overeind, liep over mijn buik wrijvend een stukje de gang op en neer en liet me weer naast het apparaat zakken. Ik boog mijn romp voorover, steunde met mijn handen op mijn knieën. Timon keek naar me. Zijn blik verried zelden een emotie, maar nu zag ik rimpels op zijn voorhoofd en hij trok met zijn wenkbrauwen.

“Hoe zie ik eruit? Hangbuikzwijn?” grapte ik.

Hij vroeg of het nog ging. Ik zei dat ik uitgeput begon te raken. Ik wilde niet klagen over de pijn die ik voelde, nu eens onderaan mijn rug, dan weer in mijn borst. Toch deed ik het.

“Die buik, Tiem, die buik is het ergste. Ik ben er zo ontstellend beroerd van. Misselijk…, naar…, ik weet niet wat ik voel. Dit heb ik nog nooit gehad. Ik heb het gevoel dat de spanning daarbinnen alsmaar oploopt en dat mijn buik ploft, als dit zo doorgaat. Er moet iets gebeuren, want dit kan zo niet langer.”

Mijn jammerklacht eindigde in een soort van snik. Ik gooide mijn bovenlijf tegen de wand en toch maar weer naar voren. Ik steunde met mijn ellebogen op mijn knieën. Elke variatie die voor ontspanning in mijn buik kon zorgen greep ik aan, al was het maar voor een paar minuten. Timon kwam naast me staan. Hij zei niets. Wat moest hij ook zeggen? Hij legde een hand op mijn schouder en dat was een geweldige troost.

Het maalde in mijn hoofd. Was het wel fysiek? Was het geen mentale kwestie die mij kwelde? Was ik geen schoolvoorbeeld van een psychosomatische patiënt? Ik liep rond met een probleem en dat probleem vertaalde zich in lichamelijk ongemak. Zo simpel was het toch? Sinds de nieuwe manager moest ik ’s morgens tweemaal poepen, voordat ik met de auto naar school vertrok. Vijfentwintig jaar ging ik onbekommerd naar het ROC. Ik beleefde mijn werk als leraar met probleemjongeren als een feest. Ik had twaalf, veelal weinig begaafde leerlingen in de klas. Heerlijk publiek om mee te werken, meestal goedmoedig, beetje simpel, maar zo ontzettend leuk. Zij waren ‘mijn’ jongeren, met wie ik samen een succes ging maken van hun beroepsopleiding op niveau 1 in het MBO. Behalve hun mentor was ik hun stagebegeleider, dit was een gouden formule. Ik gaf hen les en regelde ook hun stageplek. Dus mijn leerlingen en ik hadden evenveel belang bij een goede samenwerking. De vaste coach in het stagebedrijf maakte het plaatje rond. Hij was ‘dritte im Bunde’.

Dat was nu allemaal anders. Tegenwoordig zaten er in veel lessen ruim twintig jongeren voor mijn neus. En wat voor jongeren…! Het aandeel zwakbegaafde leerlingen was nog maar een fractie van vroeger. Marja, de nieuwe manager, had de deur wagenwijd opengezet voor leerlingen uit allerlei vormen van speciaal onderwijs. Opeens kreeg ons onderwijsteam te maken met ADHD, PDD-NOS, jeugddelinquentie, psychiatrische stoornissen, gedragsproblematiek, ADD. En daarvan geen twaalf zoals in het speciaal onderwijs. Nee, we waren regulier onderwijs en moesten dus minimaal zeventien, in de praktijk vaak meer dan twintig jongeren kunnen opvangen. Het was vrijwel onmogelijk om aan zulke ingewikkelde groepen een fatsoenlijke les Nederlands of rekenen te geven en ik leed daar onder. Voor mijn collega’s gold natuurlijk hetzelfde. Toch maanden zij me om bij wijze van spreken een zuidwester op te zetten en alle ellende die van boven over ons werd uitgestort van me af te laten lopen. Minder kwaliteit leveren, het was hun tactiek om te overleven.

“Je wint dit toch niet, Kees!” riepen zij. “Verzet je niet, het schip strandt vanzelf wel.”

Dag in, dag uit worstelde ik me door de lessen heen. De start was het ergst. Ik moest vlak voor de eerste les van de zenuwen nog een keer naar de wc. Eenmaal begonnen met de eerste les sloeg ik me er wel doorheen. Ik klaagde zo weinig mogelijk en accepteerde min of meer de frustratie en de lichamelijke ongemakken. Ze hoorden bij het vak. Werkplezier was voor mij een vreemd begrip geworden. Werken werd lijden. Mondjesmaat vertelde ik Ria over mijn klachten. Telkens weer drong ze erop aan dat ik naar de huisarts zou gaan. Een paar collega’s vroegen me waarom ik me niet ziek meldde.

Maar ik wilde niet opgeven. De collega’s hadden het ook zwaar. We hadden allemaal te lijden onder deze manager die op haar beurt het product was van het economische model dat door de centrale directie als leidend voor het nieuwe Horizon College was verklaard. Als ik uitviel kregen de anderen nog meer voor hun kiezen, want er mochten geen lessen uitvallen.

Enkele collega’s hielden me voor dat mijn klachten duidelijk arbeidsgerelateerd waren en dat ik er mee naar Marja moest. Ze vonden dat de manager mij aan een touwtje had.

“Je laat je alles aanleunen, Kees. Je moet veel beter voor jezelf zorgen. Het Horizon doet dat niet, hoor. En zeker deze bazin niet.”

Ik heb het geprobeerd. Ik ben bij haar langs gegaan. Ik heb geëist dat mijn taken werden verlicht. Ik heb gezegd dat ik ook wel eens een paar indirecte taken zou willen in plaats van de directe, dus lesgevende taak. Dat zij in het kader van de senioriteit wel wat beter om de oudere collega’s mocht denken. Waarom liet ze mij niet een dagdeel intakes doen? Waarom gaf ze mij als 60-plusser niet een paar dagen per week voor zorgcoördinatie in plaats van een collega die twintig jaar jonger was?

“Wees eens eerlijk bij het verdelen van de lusten en de lasten over de teamleden. Beste manager, je kickt toch zo op kennis..., op diploma’s? Welnu, ik ben de hoogstopgeleide medewerker uit je team. Waar hebben we het over? Op grond van kennis, leeftijd, ervaring, opleiding, empathisch vermogen, communicatieve skills en schriftelijke taalvaardigheid heb ik het volste recht om één van de indirecte taken die er liggen op te eisen, toch? Is het fair om altijd dezelfde mensen naar de plek voor de klas te verwijzen, naar de zware, lesgevende taak? Is het eerlijk dat jongere collega’s die kikken dat zij niet goed zijn in lesgeven, op hun wenken bediend worden? Zij krijgen uren voor onderwijsontwikkeling, voor intakes, voor coördinerende taken, voor planning.”

Ze lachte mijn klachten weg.

“Ik ben juist zo blij met je, Kees. Je hoort bij de betere lesgevers. Wie weet dit publiek zo meesterlijk te bespelen? Bovendien heb je me ook eens gezegd dat er teveel uren voor indirecte taken worden uitgegeven. Je vond de directe lesuren veel belangrijker!”

De lofzang hield aan.

“Ik zie dagelijks, dat de oudere docenten het meeste respect afdwingen bij ons gepeupel. Ze vragen bij wijze van spreken om jouw gezag.”

Ze hoopte dat ik zo nog een paar jaar door kon, het liefst tot aan mijn pensioen.

Intussen lag er volgens mijn naaste collega’s een burn-out op de loer. En in een gang bij ‘Eerste Hulp’ van het MCA, gezeten op een plastic stoel, voorover gebogen om mijn buik te ontlasten, met een hand van mijn zoon op mijn schouder, moest ik denken aan de vijf vragen waarmee je kunt controleren of dat zo is.

1.Ben je cynischer of kritischer geworden in je werk?

2.Heb je moeite om op gang te komen met je werk?

3.Ben je prikkelbaar of ongeduldig naar collega’s of leerlingen?

4.Ben je teleurgesteld in je werk?

5.Is er een verandering in hoe je slaapt of in je eetlust?

Ik moest vaststellen dat ik een dikke burn-out had als ik eerlijk antwoordde op deze vragen. Maar eigenlijk interesseerde het me niet. Ik had pijn in mijn rug en wat ik in mijn buik voelde werd langzaamaan ondraaglijk. Dat was wat ik voelde en daarom was ik met Timon in het ziekenhuis.

“Mijnheer Kager…?”

Op hoge toon riep een vrouwenstem mijn naam. Mijn zoon en ik schrokken op. Timon begreep wat hem te doen stond. Hij haastte zich door de gang terug naar de wachtruimte, om mij present te melden. Ik volgde zo snel als onder de gegeven omstandigheden mogelijk was, handen onder de buik als een hoogzwangere vrouw. Toen ik de hoek omkwam zag ik Timon naast een gezette, oudere verpleegster staan. Hij stak een kop boven haar uit. Zij gebruikte een formulier als waaier en scande intussen met haar ogen de omgeving. Toen ik in beeld kwam raakte Timon kort haar arm aan en knikte in mijn richting. De vrouw in het witte pak kwam dadelijk in beweging.

“Mijnheer Kager” zei ze, toen ze tegenover me stond. Ze gaf een hand, noemde een naam die in de mêlee onverstaanbaar was en maakte een roterend gebaar. “We gaan terug de gang in. Sorry, u komt er net vandaan. We gaan een leeg kamertje opzoeken.”

Halverwege de gang stond een deur open. We kwamen in een klein, kaal vertrek met uitzicht op een binnentuin. Er stond een behandeltafel tegen een wand. Ernaast een verrijdbare computer en tegen de andere wand een hoge tafel met aan weerszijden een stoel. De verpleegster sloot de deur achter ons en verzocht mij om op de tafel te gaan liggen. Timon werd naar een stoel verwezen.

“Mijnheer Kager, wat is uw geboortedatum?”

Die vraag zou in de maanden die volgden nog vele malen klinken. De zuster checkte nog enkele gegevens van het formulier. Vervolgens wees ze naar de bolling onder mijn shirt.

“Volgens de gegevens van uw huisarts is er een probleem met uw buik?”

Ik keek naar haar op en knikte. Haar naambordje sprong opeens in het oog. Ze heette Mieke. Ik ontblootte met een korte beweging mijn buik. De uitgerekte navel leek wel een scheel oog dat het contact met de omstanders onzeker maakte.

“Het is absurd” zei ik. “Normaal is mijn buik zo goed als plat. En nu is hij kogelrond. Ik kan trouwens niet lang op mijn rug liggen, hoor.”

Mieke legde even een hand op mijn buik die keihard aanvoelde. Ze liet zich ontvallen dat ik een vreemd geval was. Ondanks de ernst van de situatie wendde ik me naar Timon.

“Dat vinden er wel meer!”

Timon toonde een grijnslach. De zuster reageerde niet. Ze zei dat er sowieso een arts naar de buik moest kijken, maar dat dat enige tijd kon duren vanwege de enorme drukte. Zij ging dit melden bij het loket, zei ze. Ze voegde de daad bij het woord. Na een paar minuten was ze terug en nam een lijst met vragen over eetpatroon, voorgeschiedenis, symptomen en dergelijke met me door. Daarna regelde ze dat er bloed werd afgenomen en dat temperatuur en bloeddruk werden opgemeten. Toen dat gebeurd was, liet ze Timon en mij alleen. Wachten, wachten. Timon begon honger te krijgen, zei hij. Ik verwees hem naar het restaurant bij de hoofdingang, een flinke wandeling naar de andere kant van het ziekenhuis. Dat durfde hij niet aan.

Ruim een half uur later betrad een jonge vrouw het kamertje. Een heel jonge vrouw, nog geen vijfentwintig jaar oud, schatte ik. Het hoogblonde haar droeg ze in een knot. Ze had een knap toetje.

“Mijnheer Kager?”

We schudden handen. Waarna de schat een kapitale beginnersfout maakte.

“Astrid Weel, ik ben arts-assistent” zei de jongedame. “Ik kom u onderzoeken, maar dit is voor mij de eerste keer op de ‘Eerste Hulp’. Ik heb nog geen enkele ervaring. Dus waarschijnlijk ga ik hierna mijn bevindingen delen met mijn begeleidster, dokter Menten. Is dat oké?”

“Ja natuurlijk”, haastte ik me te zeggen.Arts-assistent Astrid hanteerde een stethoscoop, ze stelde vragen en duwde in mijn buik.

“Doet dit pijn?”

“Nee.”

Ze duwde op een andere plek en vroeg het opnieuw.

“Doet dit pijn?”

“Doet dit pijn?”

Het ging maar door. En toen ze weg was, hoefde ik Timon alleen maar aan te kijken. Er verscheen een grijns op zijn gezicht.

“Doet dit pijn?” vroeg hij. “Ze leek trouwens iets over je gal te mompelen bij het weggaan.”

“Mijn gal?”

“Ja, omdat het alleen pijn deed toen ze in die buurt drukte…”

Ik kwam overeind. We moesten weer wachten. Niemand wist hoelang. Ik knikte voorover om mijn buik te laten hangen. We zetten de deur van het kamertje open. Timon haalde koffie voor mij en water voor zichzelf. We dronken onze bekers leeg, wachtend op wat komen ging. Een paar keer werd een patiënt op een brancard over de gang gereden.

“Mijn maag begint te borrelen. Ik krijg nu echt honger”, zuchtte Timon.

Vreemd was het niet, het was onderhand over zessen. We wilden wel weer eens op huis aan. Zuster Mieke hadden we al een tijd niet gezien, maar na weer een half uur wachten stond ze plotsklaps bij ons in het vertrek. Ze kondigde de komst van dokter Menten aan. Dokter Menten kwam binnen en boezemde dadelijk meer vertrouwen in dan de jonge Astrid. Ze hield het kort, ze was zakelijk, resoluut. Ze voelde aan mijn buik, lette op mijn reacties en hield er al na een paar minuten mee op.

“Komt u maar zitten, hoor” zei ze. Vervolgens verklaarde ze: “Uw buik ziet er vreemd uit. Ik weet niet wat er aan mankeert, maar ik vertrouw het niet. Ik stel voor dat we een internist van de afdeling MDL oppiepen en naar uw buik laten kijken. Zij hebben hier meer ervaring mee.”

“MDL?”

“Ja. Maag, darm, lever.”

Ik herinnerde me vaag dat mijn huisarts die discipline genoemd had. En weg was dokter Menten. Zuster Mieke liep met haar mee de gang op, maar kwam korte tijd later terug. Ze gaf ons een half uur pauze, zei ze. Dokter Opdeweegh, een internist, kon het komende half uur nog niet weg van de afdeling. Zo gauw hij zich kon vrijmaken, zou hij naar de ‘Eerste Hulp’ komen. Op mijn vraag of dokter Menten nog iets over mijn toestand had gezegd antwoordde de ervaren Mieke diplomatiek.

“De onzekerheid is voor patiënten altijd het ergst. Zolang de dokters geen uitsluitsel geven, kan het alle kanten op. Het zou me niet verbazen als straks ook dokter Opdeweegh moet passen. Ik vermoed dat ook hij een echoscopie zal adviseren.

“U denkt dat ze in mijn buik willen kijken?”

“Ik weet het bijna wel zeker”, zei ze. “Tot straks. Komt u weer naar dezelfde kamer?”

Wij zuchtten en maakten aanstalten om nog een keer naar de automaat te gaan. Timon zei dat hij wat moest eten nu.

“Nu meteen naar het bezoekersrestaurant bij de hoofdingang gaan!” maande ik hem. Ik besloot even naar buiten te schuifelen. Het was buiten nog steeds subtropisch, maar een moment uit de benauwde ziekenhuislucht was een verademing. Er stond een bankje in de buurt van de entree. Ik liet me erop neerzakken en boog dadelijk voorover. Hoe heerlijk was het om mijn buik te laten hangen. Mijn buik, o god, die buik. Mijn huisarts meegeteld waren er nu drie artsen die de uiterlijke verschijningsvorm niet wisten te duiden. Misschien wist zuster Mieke meer. Maar zij mocht er niks over zeggen, want zij was geen dokter. Langzamerhand begon ik ‘m te knijpen. Tegelijkertijd sprak ik mezelf vermanend toe. Wacht droog en nuchter af. Een mens lijdt het meest aan het lijden dat hij vreest. Niet doen. Laat je niet gek maken.

We moesten nog een uur wachten. Maar toen ging het opeens snel. Dokter Opdeweegh was een alleraardigste man van middelbare leeftijd. Hij betastte de buik, sommeerde een echoscopie. Even later werd een mobiel echo-apparaat naast het bed opgesteld. De zuster wierp een kwak gel op mijn buik. In de minuten die volgden, manoeuvreerde de arts met een muis over de bolling die vermoedelijk onraad verborg. Ik hoopte dat mijn buik de oorzaak van het ongerief dadelijk prijs zou geven. Dat bleek valse hoop. De dokter verdween na het korte onderzoek samen met Mieke uit het vertrek. Timon en ik keken elkaar aan. We zeiden niets en wachtten in spanning af.

Toen de dokter met zuster Mieke bij ons terugkwam, keek hij heel ernstig.

“Mijnheer Kager, er heeft zich veel vocht in de buikholte verzameld. Dat moet eruit, want u heeft daar last van. Maar dat is niet het enige natuurlijk. Dat vocht komt ergens vandaan. Wat is hier de oorzaak van? Daar moeten we verder naar kijken. Daarom wil ik u nu laten opnemen op de afdeling ‘Spoedeisende Hulp’.”

“Nu?”