SCHADUWZUS

Bert Kaag

SCHADUWZUS

roman

Uitgeverij Aspekt

SCHADUWZUS

© 2018 Uitgeverij ASPEKT

© Bert Kaag

Amersfoortsestraat 27, 3769 AD Soesterberg, Nederland info@uitgeverijaspekt.nl

http://www.uitgeverijaspekt.nl

Omslagontwerp: Snegina Uzunova Binnenwerk: Thomas Wunderink

ISBN: 9789463384834

ISBN Paperback: 9789463384001

Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enig andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 jº het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, St.b. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (postbus 882, 1180 AW, Amstelveen). Voor het overnemen van gedeelte(n) van deze uitgave in bloemlezingen, readers, en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912), dient men zich tot de uitgever te wenden.

Table of Contents

Deel 1

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

Deel 2

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

Deel 1

1

In jouw hiernamaals pik jij mijn gedachten op. Dat geloof ik. En zolang het bewijs van het tegendeel uitblijft, praat ik door tegen een zus die nooit verandert. Mijn geschiedenis is immers ook die van jou. Het is als een therapie zonder lastige vragen, maar ook zonder einde. De geur van verse koffie strijkt zacht langs mijn neus en vult de keuken. De krant van vandaag ligt open op de tafel naast mijn bord. Chocoladehagel valt van mijn brood, deels over een kleine foto onderaan de opengeslagen pagina. Het is een afbeelding van een meisje in ongeveer de leeftijd waarop jij bent overleden en ze maakt reclame voor pindakaas. De ogen van dit kind schitteren als de jouwe hebben gedaan: ondeugend en verwachtingsvol.

Ik schrik op. Kinderen rennen door de steeg van het huis naast ons en grind spat op vanonder hun schoentjes. De buurvrouw brengt haar twee jongsten naar school die elkaar toeschreeuwen dat ze gek zijn. Een schutting onttrekt de branieschoppertjes aan het zicht. Naast ons hebben ze er drie, wij slechts één en ze heet Sophie. Ze is dertien jaar terug geboren in het bed waarin we nog altijd de nacht doorbrengen. Iedere avond vertrouw ik erop dat onbezorgdheid in een bedaarde zucht neerdaalt op haar witte kussen. Het is vijf voor half negen dus ze zit in de klas, heeft juist haar boek opengeslagen en luistert naar de juf, die haar tot honderd leert tellen in het Frans. Zo stel ik me dat voor. Sinds een paar maanden fietst ze elke morgen een wereld in waarvan ik steeds minder deel zal uitmaken. Op haar glimmende fiets verdwijnt ze zilverachtig om de hoek van de straat en warmt zich aan het okergeel van de najaarszon. Kinderen die de juf of meester als hun grootste kwelling ervaren, schuiven met een bokkige tronie aan in mijn praktijk. Die zitten in de stoel tegenover mij en leggen met betraande ogen of onder gesmoord gesnik uit waarom niemand ze begrijpt. Een tissue hangt al half uit het doosje op de tafel van mijn spreekkamer. Over vijf minuten verwacht ik Dolf Verdonk, elf jaar. Onhandelbaar volgens zijn basisschool. Hij gaat voor de eerste keer op bezoek bij een echte psycholoog, de zwaargewicht die alle goedbedoelende schoolcoaches moet laten verbleken. Prompt zoemt de bel die lang aanhoudt. Vast de ontluikende puber in eigen persoon, die na zijn juf mij probeert te dissen. Na een laatste slok koffie sta ik op van tafel en loop naar de voordeur op donkerblauwe sportschoenen, die bij iedere stap een piepend geluid produceren op de houten vloer. Door het kleine melkruitje onderscheid ik twee grijze silhouetten van verschillende lengte. Moeder met kind.

De vaste telefoon rinkelt in de huiskamer. De voordeur trek ik naar mij toe en laat een vrouw met haar kind binnen. Na een snelle hand ga ik ze voor naar de spreekkamer die zich tegenover de keuken bevindt en wijs ze een stoel.

‘Beantwoorder nog niet ingeschakeld…’

Onze huiskamer is aan de voorzijde van het huis. Met een paar stappen ben ik bij de telefoon, die overgaat op het kastje naast de tv. Vanuit het oosten loert de zon, stralen tasten door de bladeren van leilindes en glijden voorzichtig langs de lederen fauteuils bij het raam.

‘Holger vander Zanden’ zeg ik en neem plaats op de bank.

‘Brigadier Tomsen, politie’ meldt een vrouwenstem. ‘Wat kan ik voor u doen?’

‘U bent de vader van Sophie vander Zanden?’ ‘Ja...’

De omgeving kleurt op slag grijs als een herfstlucht. Wenkbrauwen kruipen omhoog en mijn kont beweegt naar het puntje van de bank.

‘Uw dochter is zojuist binnengebracht in het Regentesseziekenhuis. Er is iets gebeurd op weg naar school. Wát precies is niet helemaal duidelijk. Het is het beste wanneer u meteen naar haar toegaat.’

‘Is het erg…? Hoe is ze eraan toe…?’

Mijn stem vult zich met ongeloof en huiver.

‘Ze was nog even bij kennis toen we bij haar aankwamen. Ze is in goede handen.’

‘Een ongeval…? Wat is er dan gebeurd? Het is nog geen twee kilometer… gaat ze dood?’

‘Ze leeft. Gaat u naar haar toe. Wij zoeken uit hoe het kon gebeuren.’

De kleuren in huis verbleken door het zonlicht, dat nu inslaat als zware artillerie. Mijn dochter ligt op een vreemd bed, onder dekens die de geur hebben geademd van mensen die er eerder onder zijn gestorven. Ik leg de telefoon op tafel, een storm steekt op uit het niets. Het soort paniek dat zich vastzet in je keel, je maag tien slagen laat draaien en je nekspieren vastschroeft. Toch pak ik het toestel weer en bel Hella, mijn vrouw. In mijn hoofd bewegen zwarte golven op en neer, geen gedachtes. Hersenen malen in het rond als de ingrediënten in een op hol geslagen keukenmachine. Er is iets gebeurd waarvan ik niet heb gedacht dat het zou gebeuren, maar een dramatische logica moet zich hebben opgebouwd buiten mijn bewustzijn. Een concept, dat via mijn dochter een rampscenario invult en onafwendbaar moet zijn. Mogelijk had ik kunnen weten dat het dit jaar zou gebeuren, deze dag, dit uur.

Het hospitaal ligt net buiten het centrum van de stad. Vijf minuten met de auto, mits stoplichten meewerken. Vanmorgen was ze nog gewoon de straat uit gefietst samen met Tess, haar beste vriendin. ‘Nou, doei hè!’ had ze zich nog laten horen vanuit de gang. Ze droeg het blauwe spijkerjasje, dat haar moeder eigenlijk al te koud vindt voor de tijd van het jaar. ‘Is je mond wel schoon?’ had ik Hella haar nog horen naroepen. Alsof ze nog in groep vier van de basisschool zit. Op de fiets had ze haar hand langs haar mond gehaald en ze had nog half omgekeken met een snelle zwaai naar het huis en haar bewoners. Ik had het waargenomen vanachter een halfbeslagen raampje in de badkamer. Hella rijdt naar het ziekenhuis vanaf haar werk. Haar eerste beker koffie dampt vast nog na tussen de paperassen op haar bureau.

Ik moet deze dag overslaan. Mijn auto aan de kant zetten, wegkruipen in de luwte van de kofferbak en wachten tot de duisternis alles anders maakt. Morgenochtend parelt de dauw weer vrolijk op takken en bladeren en de Verdonkjes melden zich een paar minuten voor de afgesproken tijd aan de deur. Straks ligt ze met geopende ogen te wachten en vraagt waar wij zolang zijn gebleven. Ze had gewoon even niet goed opgelet en páts, daar lag ze. Of wij haar weer meteen naar school willen rijden, want het eerste lesuur heeft ze al gemist. Nu al kost het moeite me in te beelden hoe ze rook, hoe ze iedere morgen haar broodje at en liedjes zong onder de douche. De waan van de dag verlamt elk besef. Het maakt me nog nerveuzer en ik trek met mijn mondhoek, alsof iemand anders mij regisseert. Gek genoeg resoneert in een verte wel haar gehuil als baby. Soms zacht, soms aanstellerig met warme tranen tot in haar oorschelpjes.

De auto parkeer ik op het pad van een accountantskantoor en ren de weg over tussen verschrikt remmende auto’s door. Uit de verte waaien de sirenes van aanrijdende ambulances me tegemoet. Grauwe bewolking trekt gedecideerd de lucht dicht.

‘Vader Sophie vander Zanden, juist binnengebracht...’

‘Eerste hulp, eind deze gang rechts ’ zegt een vrouw met sombere ogen, die mij aankijkt na haar monitor te raadplegen. Ik storm de gang in tegenover de balie en maan mezelf tot kalmte. Paniek meandert tot in de uithoeken van mijn hoofd, stappen beperken zich tot twee vloertegels en ik probeer mijn adem te reguleren via de onderbuik, omdat angsten dat niet leuk vinden. Aan het einde van de gang beweeg ik automatisch naar rechts. Mijn ogen ontmoeten het verbijsterde gezicht van Hella met schrikogen die angst aanjagen. Ze zit op een stoel en kijkt schuin naar een gesloten deur. Bijna wankelend staat ze op en duikt zo’n beetje in mijn armen. Een passerende verpleegkundige oefent het begin van een begrijpende lach, alvorens ze het gezicht afwendt.

‘Ze is niet bij kennis’ fluistert Hella met betraande ogen. Diezelfde ogen waarmee ze als klein meisje had gehuild om een verloren tenniswedstrijd of om een jongetje dat haar had geplaagd. Nu zeggen ze iets over leven en dood. ‘Drie man sterk zijn ze al bijna een half uur met haar bezig.’

Ze richt haar blik op een deur die geluidloos opengaat. Mensen in steriele jassen komen naar buiten en groeten ons met meewarige knikjes. Een oudere man met een zwarte bril blijft staan. De vredige schaduwen op de wanden van de wachtruimten vormen ineens een grillig decor.

‘Driessen, neuroloog’ stelt hij zich voor met een stem die een laag geluid produceert. Alsof hij de baspartij vertolkt in een sprekende opera, die alleen maar slecht kan eindigen. ‘Het lijkt erop dat uw dochter een behoorlijke smak op haar hoofd heeft gemaakt. Ze heeft daarbij waarschijnlijk haar schouder gekneusd en een lichte hoofdwond opgelopen. Het lijkt ons het beste om haar de eerste dagen in slaap te houden om haar hersenen rust te geven. Sedatie noemen we dat. Voorzorg. U mag heel even bij haar. Straks gaat ze naar de intensive care en oh, ja… ik wil graag uw toestemming om informatie met de politie te delen. Die zal ons waarschijnlijk vragen stellen over de val van uw dochter.’

‘Over haar val…?’ zeg ik en draai mijn ogen naar Hella. ‘Als dat moet…’

Weggezonken in een vredige slaap, zoals ook de dood die kan tekenen. Ze ligt op een paar meter van mij, want bij wat heilig is houd je afstand. Haar linkerarm rust op haar buik in een mitella, het hoofd omzwachteld met wit verband waar blond haar bovenuit piekt. Een schokkend déjà vu dat me verstijft. Want dertig jaar geleden droeg jij ook zo’n kroon van steriele stof, maar jij was mijn zus geweest en ook nog eens hartstikke dood. Je had één oog open gehad, waarmee je niet eens naar me keek. Maar Sophie heeft beide ogen gesloten. Een buisje verdwijnt in haar mond, infusen plakken aan haar armen. Omdat ze leeft en straks weer de leegte vult met haar sprankelende aanwezigheid. Jij had op het bed van onze ouders gelegen, waar ik jou had begluurd door de glas-in-lood raampjes die besloegen door mijn adem.

In deze ziekenhuiskamer valt zonlicht naar binnen, dat vlak voor Sophies bed oplicht als kindervuurwerk en stiekem afgaat, zonder rumoer van betekenis. Ik schuif twee passen dichterbij.

‘Ze ademt regelmatig’ zeg ik. ‘Ze blijft leven, kan niet anders...’

‘Als ze die schat in godsnaam maar snel wakker maken.’

Als in een ritueel strijkt ze met de slappe hand van onze dochter het traanvocht van haar eigen wang. ‘Lekker mam, heb ik dat?’ zou Sophie uitgebracht hebben, als ze dat had gekund.

2

We staan aan haar bed, vijf of tien minuten. En onze dochter slaapt, ademt. Twee verpleegkundigen komen binnen en vragen of we ons tijdelijk ergens anders willen ophouden, want ze brengen Sophie naar de ic om haar verder te onderzoeken.

‘Zodra we meer kunnen zeggen, hoort u het.’

We schuifelen de kamer uit, hebben verlof om even naar huis te gaan en wat spulletjes voor haar op te halen. Zoals de knuffel, die ze bij het begin van haar nieuwe schoolcarrière had afgezworen. De verschraalde geur moet straks een glimlach opdiepen uit haar bewustzijn.

‘Een trance… een film… alsof het niet echt gebeurt.’ In de auto op weg naar huis brengt Hella haar ontzetting uit tussen diepe snikken door en ze herhaalt haar woorden van ongeloof verschillende keren. Ik hoor haar teksten, maar stroompjes in mijn hoofd zijn op nul gesprongen. Mijn kop voelt als een bevroren beeld uit een film en lijkt gevuld met een verslagenheid die me weerloos maakt. Een hand wil virtueel in het verleden graaien, maar stuit op een ontluisterende leegte. Het is als een veenbrand, die zich bijna geniepig uitbreidt.

‘Waarom zeg jij niets? Zeg jij eens wat?’ Ik kijk haar aan, meer zit er niet in.

Thuis loop ik gelijk door het huis naar de achterdeur en ga over het verharde terras de achtertuin in, waar de herfst naar zwavel ruikt en zompig hout. De zon is verdwenen achter de wolken en dompelt de omgeving in een allesomvattende schemer, alsof de dag vandaag geen haast maakt. Onder de esdoornhaag liggen de eerste grote bladeren in groenbruine kleuren en roesten weg in de mooiste tinten, maar ik heb er geen oog voor. Voor de rest van de week zeg ik mijn afspraken af.

Ook Hella neemt voorlopig geen plaats meer achter de desk op haar werk, een snelgroeiend ICT-bedrijf waar ze ruimte verkopen in een cloud. Als wij een dag, een week of een maand niets doen, staat de wereld niet stil. Dat gebeurt pas wanneer je dochter met een vredige uitdrukking in een ziekenhuisbed ligt en niet reageert als je haar zachtjes aanraakt of haar naam fluistert met je lippen tot in haar oor. Het lukt me nauwelijks om haar slapende gezicht voor me te halen. Het gaat telkens over in jouw gelaat, die andere prinses die maar niet ouder wordt.

Hella roept me vanuit huis.

‘Als ze haar maar goed onderzoeken en niets over het hoofd zien’ zegt ze.

We zitten naast elkaar op de brede bank, gefocust op het vloerkleed met Inca-motieven. En we zwijgen, omdat de stilte ons beschermt als een breekbare sluier. Ze schuift dichter tegen me aan alsof dat alles makkelijker maakt. We drinken koffie.

‘Weet jij iets van sedatie?’ vraagt ze, wanneer de rust is uitgewerkt.

‘Niet veel meer dan jij. Da’s het terrein van anesthesisten en neurochirurgen. Pas als ze bijkomt kun je de echte impact meten. Ben alleen benieuwd wat de politie wil uitzoeken. Het was een ongeval.’

‘Jij denkt aan Jorien. Die was toch ook dertien toen zij verongelukte…?’

‘Die…was op slag dood.... Sophie is straks weer thuis…’

Ik zeg het op een manier die blijft hangen in aarzeling, alsof mijn woorden bang zijn de serene sfeer te verbreken.

‘Die wond op haar achterhoofd… dat is het minste, toch?’

‘Mogelijk een hersenschudding. Maar dan hoeven ze haar toch niet in slaap te houden…?’

Ik draai mijn hoofd van het indianenkleed naar mijn vrouw. Ze draagt een lichtblauw mantelpakje haar werkkleding en ze heeft het blonde haar naar achteren gestoken in een wrong. Dan lijkt ze een paar jaar ouder dan haar leeftijd. De zorgen drukken minieme lijntjes onder haar ogen. Ze kijkt naar de wand tegenover ons. Daar hangt het kleurrijke schilderij dat een vriendin ons onlangs cadeau heeft gedaan: een pseudo-Appel in de klungelige halen van de maakster. Maar wat jou betreft heeft Hella een punt, want in mijn fantasie woeker jij voort als in een eeuwigdurend heden. Jouw ogen wenken achter iedere horizon, een illusie die ik mezelf aandoe.

‘We mogen zo weer bij haar’ fluistert ze.

Hella doet snel nog wat boodschappen. Ik zak onderuit op de bank in mijn zolderkamer en draai new wave: Ian Dury, Fischer Z., dat werk. Muziek uit de tachtiger jaren, die mij vaak terugbrengt naar lawaaiige festivals en zweterige kroegen die ik met regelmaat heb bezocht. Vandaag roept elk loopje van een baspartij het beeld op van een swingende Sophie, wan neer die in een uitgelaten stemming de luchtgitaar bespeelde.

De bank neemt automatisch mijn vormen aan, zoals het lichaam van Hella dat doet wanneer ik naast haar schuif in bed. Mijn rug trek ik rechter tegen de leuning en ik kijk in twee fonkelende ogen, want jouw portret is net zichtbaar vanachter een ouderwetse vingerplant, die al het stof uit de ruimte vangt en bedekt lijkt met een laagje flinterdunne sneeuw. In Sophie probeer ik trekken van jou te ontdekken, overeenkomsten binnen een twee-eiige tweeling van moeders uit verschillende generaties. Maar jij lijkt op onze moeder en Sophie op de hare. Bovendien gedroeg jij je dikwijls bijdehand, Sophie is bescheidener. Wanneer vader met stemverheffing tegen jou was uitgevallen, zei jij als dertienjarige: ‘Kan het een ietsje minder, Ruwald?’ Hij wist dan niet of-ie moest zwijgen, lachen of verbaal doorhalen. Als jochie van elf keek ik tegen jou op als een bewonderaar naar zijn idool.

Met mijn benen languit op de bank plant ik mijn achterhoofd in een wollig kussen. Bekende flarden dansen voor mijn ogen, want beelden van jouw dood komen vaker boven omdat daarmee de rampspoed in ons gezin was begonnen. Nu helderder dan ooit, omdat Sophie erbij ligt zoals jij toen. Die inktzwarte dag in de nazomer van 1980 hadden we op tijd gegeten. Vader had iedere dinsdag repetitie met het kerkkoor waarvan hij, als hoofdonderwijzer, ooit tot dirigent was gebombardeerd, omdat hij toch ook al het orgel voor zijn rekening nam. De oefensessie was deze bewuste avond vervroegd, want in de kerk werd om zeven uur gerouwd om een landbouwer, die onder zijn eigen tractor was gestorven. Het ijzeren monster schoot in zijn achteruit op het moment dat de man iets weghaalde bij een achterwiel. Hij verdween in de aarde met verse wielsporen in zijn rug. Vader die juist een requiem ten beste gaf voor de arme boer werd om half acht uit de kerk gehaald door de opgewonden dorpsagent. Die vertelde hem dat jij bij dé brug, een begrip in het dorp, te water was geraakt en verdronken. Bij je val had je een deel van een betonnen pijler geraakt, die met een doffe tik je hoofd schampte en alle leven verpletterde. Vader was jankend het tuinpad op gerend met de agent in zijn spoor. Ik luisterde muziek in de huiskamer en moeder zong bij de afwas. Luid grienend bracht vader uit wat jou was overkomen. Het was de eerste keer dat ik hem zag huilen en dan gelijk dit. Moeder gilde hysterisch, vader staarde wanhopig voor zich uit. Hevig snikkend bleef hij herhalen: ‘Dit is niet mogelijk. God, dit is niét mogelijk! Het had niet mogen gebeuren’. Ik had zachtjes mijn tranen laten stromen, nog het meest vanwege de reacties van vader en moeder. Het besef kwam later en had geleid tot het beeld dat ik van jou bewaar van die stoere zus, waar ik in de diepste stilte tegen spreek. Om een uur of negen die avond werd je thuisgebracht op een brancard. Vreemde figuren in witte jassen hadden je ons huis binnen getild. Een slapende zus met een tulband van lichtend gaas. De mannen legden je voorzichtig op het bed van vader en moeder, want die sliepen beneden in een aangebouwd deel van het huis. Allebei knielden ze aan een kant en ik keek mee vanachter glas. Je droeg een blauwe pyjama van het ziekenhuis en één van je ogen was weer een klein stukje opengegaan. In een zalvende beweging was vaders hand over dat ooglid gegleden.

3

In mijn oude Citroën BX rijden we een kleine twee uur later weer naar Sophie. We mogen blijven zolang we willen, alsof het een uitje betreft.

‘En waarom moeten wij iets horen van de politie als ze gewoon gevallen is…?’ begint Hella.

‘Dat weet ik ook niet. Laat haar eerst maar eens wakker worden. Haar geheugen, als dat maar op orde is. Dat mag niets mankeren. Wie weet is ze van alles vergeten. En functioneert haar lichaam nog…? Benen, armen...’

Hella’s hand raakt kort aan mijn arm. Mijn gedachten dwing ik naar Sophie, maar telkens dring jij voor mijn ogen en onze dochter had zelfs jouw naam kunnen hebben. Maar de woorden van moeder, lang geleden op een stralende dag aan jouw graf, sijpelen uit mijn geheugen in de zuurste azijn. Want toen ik suggereerde dat ik ooit mijn eerste dochter Jorien zou kunnen noemen, smeekte ze: ‘Doe me dat alsjeblieft nooit aan, jongen!’ Alsof jouw naam was verworden tot de meest ontaarde uit het vaderlandse namenregister. Moeders geluid hoor ik nog, slechts gedempt door de afstand van jaren. Haar boodschap heb ik nooit begrepen, want ze had je willen schrappen alsof je nooit had bestaan.

‘Ik moet de hockeyclub bellen. Die moeten het weten, toch? Vanavond moet ze trainen. Eigenlijk moet ze trainen… Maar stel dat ze ons niet meer kent…!? Ik heb het wel eens gelezen...’

Haar stem verraadt de tranen op haar gezicht. Mijn handen kleven aan het lederen stuur en zweet parelt op mijn voorhoofd, maar voelt koud als de plakkerige ijskristallen in een vrieskist. Mijn hoofd maakt autonome bewegingen. Uit angst voor ontdekking druk ik mijn achterhoofd in de zachte stof van de hoofdsteun. Mijn hersenen proberen te ontsnappen, maar rekenen buiten de schedel waar juist een zachte bries overheen glijdt via een raampje op een kier. De wereld voelt tijdloos, alsof dagen niet meer bestaan. Ik rijd op goed geluk door het verkeer, als een spookrijder. Nog wel op de juiste baan, maar virtueel geblinddoekt.

‘Zal ik anders de volgende keer maar rijden…?’ hoor ik Hella.

Het is of haar woorden wegglippen van onder haar vingers, die rusten op mijn bovenarm.

‘Misschien droomt ze wel over ons in die kunstmatige slaap’ mompel ik. ‘Waar zijn mijn vader en moeder nu? Ik heb ze nodig… dat zal ze denken, of uitschreeuwen… in haar hoofd.’

‘Misschien denkt ze helemaal niets.’

Hella dept voorzichtig haar ogen met een tissue. Bij mij komt niet eens het begin van een gedachte voorbij, waarin ik ooit mijn eigen ouders écht nodig heb gehad. Vanaf mijn elfde heb ik alleen een bulderende vader en een jankende moeder gekend, verder niets. De rest bestaat niet óf niet meer, maar misschien zijn bij Sophie ook de zoetste pareltjes uit haar hoofd verdwenen.

Ik rem voor een stoplicht, omdat signaaltjes in mijn hoofd dat bepalen. Het ziekenhuis doemt op tussen nieuwbouw. Daar hebben ze vast een middel tegen aanvallen als deze, die bij voorkeur in de auto plaatshebben in het gezelschap van je partner. Ik neem al genoegen met een placebo of, als dat een optie is, een operatie. Ik kan ze exact vertellen waar ze iets mogen wegsnijden ‘En oh ja, mijnheer de chirurg, hersenweefsel is ook nog eens een delicatesse. Hoe te bereiden? Als zwezerik, zou ik zeggen, daar lijkt het op’ - .

De auto parkeer ik in de garage onder het gebouw. We lopen door gangen waar gestaltes paraderen met hoofden in steigers, met ledematen in verband of met afgeplakte ogen. Anderen bewegen zich voort in een rolstoel of achter een rollator. Mannen en vrouwen verkleed als verpleegkundigen en artsen kruisen daar doorheen. Het is een bont gezelschap, dat bij mij de illusie oproept van een droomwereld. Alsof een sprekende wekker met de stem van Hans Teeuwen ieder moment door de hal kan tetteren: ‘Hey Vander Zanden, effe bij de les, ja…!’ We laveren tussen de schimmen door naar de lift, vierde verdieping, kamer vier. Daar bevindt zich de intensive care met patiënten die het niet altijd halen.

Dokter Driessen wacht aan haar bed. Sophie vindt het best, die ligt er nog bijna hetzelfde bij als een paar uur eerder. De blauwe hemel op de achtergrond geeft haar iets engelachtigs. Haar bleke vingers lijken dunner, teer als glas. Ik wrijf mijn ogen uit om een branderig gevoel weg te drukken. Mijn hersenen zoeken at random naar aanknopingspunten met jouw dood en dat bezorgt me een licht en misselijk gevoel. Hella zoekt een plek aan de andere kant van het grote bed met de spiegelende wieltjes, waarin alles nog een keer gebeurt. Ze kust onze dochter op een wang, ik druk mijn lippen tegen haar warme hand. Die ruikt neutraal. Niet doods of levenloos, hoewel ik daar geen verstand van heb.

‘Ik wacht op u in de gesprekskamer links, einde van de gang’ zegt Driessen.

Hella zit even later op een skaileren stoel tegenover de medicus en ik neem plaats naast haar. Het gezicht van Driessen verdwijnt half achter een vaas bloemen van een dankbare ex-patiënt, óf van een bedroefde familie. Het heeft niet gebaat maar toch bedankt, moet er dan op het kaartje staan, dat ik net niet kan lezen.

‘We hebben goede hoop dat we haar een dezer dagen kunnen laten bijkomen. Ze reageerde bevredigend op externe prikkels toen we onze testjes uitvoerden.’

Hij spreekt met de grafstem, die goddank geen opmaat betekent naar nog grotere misère. De neuroloog vertelt dat Sophie regelmatig gescoord gaat worden. Daar hoort een puntensysteem bij en als dat goed genoeg is, organiseren ze haar wederopstanding. In mijn verbeelding ontwaakt ze al. Een roze gloed raakt haar gezicht en de herfst spreidt een breed lint van zacht licht over haar heen.

‘Over haar geheugen kan ik in deze fase nog niets zeggen’ beantwoordt Driessen één van onze vragen. ‘Bij kinderen zijn die problemen meestal van tijdelijke aard. Alleen het incident zelf zal ze vermoedelijk helemaal kwijt zijn. Maar’, vervolgt hij, terwijl zijn stem nog een octaaf daalt. ‘Haar val roept bij mij vragen op, al ben ik geen forensisch rechercheur of zo. Ze is hard gevallen op haar achterhoofd, maar dat is bij een normale val onwaarschijnlijk. Dan beweeg je naar voren of opzij en ben je meestal nog in staat je val op enige wijze te breken, zeker als je jong bent. Dat bevreemdt me. De politie zal hier binnenkort met u over spreken.’

Sophie ligt in het grote bed, geluiddicht verpakt tussen dikke muren. Hoe vaak hebben we twaalf, dertien jaar terug niet boven haar ledikantje gehangen om haar te zien slapen en fantaseerden over wat ze zou dromen: schaapjes, knuffels, haar favoriete Olvarit. Misschien kijkt ze nu in het verblindende licht dat haar val begeleidde en is ze doodsbang.

‘Weet ze dat wij hier zijn?’

Hella fluistert voorzichtig over het bed heen. Ik knik bevestigend. De rest van deze dag blijven we samen in het ziekenhuis en kijken naar onze dochter, stilleven tussen beddengoed. En weet je nog, daar was jij niet eens aan toegekomen. Iemand had nog wel geprobeerd jou te reanimeren op de straat naast de vaart. Die man had een bos dahlia’s gekregen uit vaders tuin. Verder niets, want jij was dood gebleven.

In de stoel naast het bed staar ik naar letters in een boek, inktzwarte koppen in een krant, het gezicht van Sophie. Waterige vloeistof sluipt bij haar naar binnen via een slangetje terwijl ik zit te wachten op een bevrijdende boodschapper, die een relatie legt tussen jouw dood en wat Sophie is overkomen.

We eten in het ziekenhuis, maar besluiten de nacht thuis door te brengen. In een paar minuten kunnen we ter plaatse zijn als de situatie daarom vraagt. Sophie is gebaat bij frisse ouders. We zoeken op tijd ons bed op, nog steeds van streek over wat ons is overkomen. Ik droom over Sophie en dat lijkt allemaal heel normaal, maar ze heeft jouw gezicht en praat met jouw geluid.

4

Ik schrik wakker. Iets heeft me in mijn droom achterna gezeten of iemand. Als een nipt ontkomen angsthaas, zo kijk ik, want mijn puilende ogen kan ik zo uit de kassen plukken. Telefoon! 9.15. Afspraak vergeten…, ziekenhuis…, Hella…? Met een wilde armbeweging gris ik in het dekbed naast mij. Niets. Klopt, want mini-vergadering op kantoor omdat die verdomde cloud vol moet, zelfs vandaag. Mijn ademhaling zit hoog vanmorgen.

‘Vander Zanden…’

‘Waterman, recherche. Rustig aan maar, heer Vander Zanden.’

‘Dag… u heeft iets ontdekt… mijnheer...?’ ‘Waterman. Eerstens het allerbeste met uw dochter. Maar misschien is het beter wanneer u naar het bureau komt. Dan praten we even rustig over wat een getuige ons heeft meegedeeld. Roept bij ons een aantal vragen op waarover we graag met u van gedachten wisselen. Mits het schikt, bent u meteen welkom.’

Tien minuten later draai ik mijn auto een pleintje op, dat de toegang vormt tot een bescheiden gebouw van twee verdiepingen. Ik ben vast de enige bezoeker. Een paar sportieve rijwielen leunen tegen de pui, maar die kunnen heel goed van de tweewielerbrigade zijn. Een geüniformeerde medewerkster roept vanachter het veilige glas van de balie rechercheur Waterman op en die komt vrijwel gelijk de hoek om, alsof hij me opwacht.

‘Heer Vander Zanden’ zegt hij met een verholen glimlach vanonder een strak getrimde snor.

We geven elkaar een hand. ‘Volgt u mij.’

Waterman schat ik ongeveer mijn leeftijd, nipte veertiger. Hij etaleert de uitstraling van een gesjeesde korporaal die autoriteit acteert. Vluchtige inschatting, want misschien zet hij net zo makkelijk het halve land naar zijn hand. De man draagt een donkerblauwe spijkerbroek onder een bruin colbert, daaronder een rode trui met een hoge col, die de suggestie wekt dat deze gedrongen held zonder nek is geboren. De deur van een spreekkamer staat open. Hij wijst me een stoel en neemt plaats aan de andere kant van een kleine tafel van donkerbruin fineer. Er staan twee losse kopjes met blauw politielogo en een witte kan met het woord koffie, dat met rode viltstift op een sticker is gekrabbeld.

‘Ik ben rechercheur. De collega met wie ik meestal samenwerk is met ziekteverlof en invallers zijn schaars in ons korps. U moet het voorlopig alleen met mij doen. Wat voor werk doet u eigenlijk?’

Ik vertel wat ik doe. Hij knikt. ‘Uw dochter nog niet bij kennis?’

‘Nee… maar mijnheer Waterman, wat heeft u mij te vertellen? Wat valt er überhaupt te ontdekken aan een ongeval…?’

‘We hebben een spoor van een persoon die het mogelijk op uw dochter had slash hééft gemunt.’

Hij wacht en kijkt me aan met ogen die schitteren en bijna plezier uitstralen. Maar deze ogen moeten standaard zo twinkelen, want hier valt niets te lachen.

‘Een spoor van een persoon…?’

De woorden van de politieman komen binnen, maar ook weer niet. Iets of iemand zou ons leven binnendringen met de verwoestende uithaal van een mes dat niets ontziend een pad kiest. Waterman pakt een doosje lucifers dat voor hem op tafel ligt, haalt daar een houtje uit en steekt dat aan de rechterkant in zijn mond, zwavel naar buiten. Een korte handbeweging trekt de lucifer naar links.

‘Heer Vander Zanden, hebben u of uw familie vijanden? Problemen met bepaalde personen, ooit een stevige ruzie gehad?’

Hij neemt een slok van zijn koffie met het stokje tussen de tanden. Ik leg het hoogstandje vast, terwijl mijn hersenen naarstig aanwijzingen zoeken van potentieel gevaar. Vijanden? Nee, natuurlijk niet. Ondanks veel gedoe in mijn familie hebben we geen vlieg kwaad gedaan, toen niet en nu niet. Maar… dát zou het moeten zijn…! Dat heb ik jaren geleden laten deleten uit mijn geheugen, weggeflikkerd als het dagblad van de vorige dag. Iets heeft een koppeling gehad met geweld. Botte agressie die ik door een deskundige heb laten verwijderen, zoals je een lelijke wrat laat wegsnijden of een irritante moedervlek. Juist omdat iedere vorm van bloeddorst totaal niet bij onze familie past, is iéts voor mij een kwelling geweest. We hébben vijanden, maar ik weet het niet meer. Ik heb weg laten poetsen dat mensen mij of mijn dochter naar het leven staan.

‘Vijanden, Waterman, vijanden… ik weet het niet, ik weet het echt niet. Daar moet ik over nadenken.’

‘De familie van uw vrouw wellicht…?’ ‘Dat moet ik haar dan vragen…’

‘Gistermiddag meldde zich iemand op het bureau die in de buurt was toen het incident zich voordeed.

Deze persoon heeft gezien dat uw dochter door een vreemde van haar fiets is geduwd. Het was de dader erom te doen uw dochter iets aan te doen. Hierna is hij, we nemen even aan dat het een hij betrof, weggerend. Lijkt een gerichte actie op uw kind. Of uw familie.’

Er valt weer een stilte, maar deze hoort waarschijnlijk bij zijn ondervragingstechniek en valt onder het hoofdstuk van de functionele zwijgzaamheid. Ik wil hier eigenlijk helemaal niet zijn. Een grote plant luistert mee vanuit een hoekje in het vertrek en slaat de groene vleugels uit vanuit een aarden pot, zodat grote bladeren omhoog kunnen kruipen tegen de wand. Het is het enige dat ik nog kan registreren. De bladeren zetten de speurder een ogenblik in een groene schaduw die gelijk weer verdwijnt. Het stokje tussen zijn lippen trekt hij weg om het naast zijn kopje te leggen. Hij haalt dat leeg met een grote slok en slurpt erbij.

‘Weet u, ik ben ook in het ziekenhuis geweest. Daar sprak ik met de specialist die zich met uw dochter bezighoudt. Hij vertelde mij, wellicht ook u, over de wijze waarop ze is gevallen en: …wanneer ze werkelijk is geduwd, spreken wij van een ernstig misdrijf. In het ergste geval hebben we het dan zelfs over poging doodslag, misschien wel moord. Het hoeft uiteraard niet zo vreselijk te zijn, maar vooralsnog sluiten we niets uit. We kunnen onze activiteiten te allen tijde opschalen, als dat nodig blijkt.’

Wat valt hierop te zeggen? Belaagd door een verleden dat ik nog maar ten dele ken. De laatste jaren leefde ik soms bijna onbezorgd, omdat ik blijkbaar opgelucht was met wat ik mij niet meer herinnerde.

Bevrijd, maar altijd met een vleug dreiging op een verre achtergrond. Symbolisch bijna, zoals een gele slang op een schilderij van Jeroen Bosch ellende voorspelt en zwarte vegen aan een blauwe hemel de duivel in je leven slepen. Met onvaste stem vraag ik Waterman naar zijn volgende stap.

‘Er is een vaag signalement. Daarmee gaan we aan de slag.’

5

Hella probeert te werken achter haar laptop. Ze heeft zich beneden verschanst in een hoek van de woonkamer, die we voor dat doel hebben ingericht. De vermoedens van Waterman hebben haar laten schrikken. ‘Wie zou het in godsnaam op onze familie hebben voorzien? Dat is toch onbestaanbaar’ roept ze uit.

‘Ik kan mij daar ook niets bij voorstellen’ zeg ik, maar twijfel en onzekerheid wroeten als een wild konijn in mijn hersenen op zoek naar houvast. Naar een naam, een gezicht of andere beelden die naar boven moeten borrelen vanuit mijn onderbewustzijn. Dat er een getuige is, vertel ik haar nog niet. Het is voorlopig mooi genoeg, want Hella is grootgebracht met louter zekerheden, die door geld, een groot huis en forse Audi’s van haar pa zijn gestut. Met haar oudere zus Sabine is zij keurig en veilig opgevoed in een villawijk nabij een middelgrote stad. Haar ouders - Richard en Betty - leven relaxed en gepensioneerd oud te worden en komen af en toe kijken naar hun dochter, kleindochter en schoonzoon om te bevestigen dat ze het niet slecht hebben gedaan.

In het ziekenhuis houden techniek en verpleegkundigen onze dochter in leven. Apparaten piepen goedkeurend en personeel blikt tevreden op een monitor. Sophie ligt er hetzelfde bij als gisteren, hoewel steeds meer blonde krullen zich onttrekken aan het verband dat schoon ziet en wit. Bij haar wang ruik ik de zeep van het ziekenhuis. Onbestemd. Zelf had ze voor laendel gekozen. De knuffel ligt halverwege het bed, een smoezelig lammetje dat op haar gevorderde leeftijd dit nog moet meemaken. Straks wordt het arme beest nog opgeroepen als getuige in een misdrijf.

Na de verstilde pose aan Sophies bed lunchen we in het restaurant van het ziekenhuis met een broodje gezond.

‘Wat zou het geweldig zijn als ze vandaag of morgen haar ogen opende …’ zegt Hella.

‘Mmm…’

Ik wijs op mijn volle mond, waarin ik met mijn tong een mini-tomaatje opendruk.

‘In hoeverre gaat dit ongeluk haar veranderen, denk je?’

‘Ze zal misschien banger zijn’ antwoord ik met mijn hand voor een halfvolle mond om te voorkomen dat ik een tomatenpit over tafel spuug. ‘Angstig voor onverwachte dingen: klappende deuren, mensen die plotseling oversteken. Hangt af van wat zij heeft meegekregen.’

‘Kan ook meevallen…?’

Dat bedoel ik, vertelt mijn knikkende hoofd. Hella is de prater van ons twee. Ze maakt mij gemakzuchtig, want ze brengt ook al het leeuwendeel van het inkomen binnen. Ik hoef het alleen maar op te maken. Ze is ambitieus en volgens mij hebben wij daarom slechts één kind geproduceerd. Ik had beter moeten weten, omdat het met mij is misgegaan vanaf het moment dat jij doodging en ik in mijn eentje verder moest met vader en moeder.

‘Papa vindt het trouwens ook een raar verhaal van dat geweld tegen onze familie. Die politieman zoekt sensatie volgens hem, er is toch geen enkel bewijs. Pure bangmakerij. Ze is gewoon gevallen, een ongeluk als zovele. Dat moet je die vent vertellen als je hem weer spreekt. Wij hebben genoeg aan ons hoofd.’

Ik kijk haar aan, maar weet niet te reageren. Mijn kop is de lege emmer waarin niets gebeurt, maar ook weer heel veel want er speelt iets veel groters. Zo overweldigend, dat ik het niet zie. Tijdens onze vakantie deze zomer in Suriname vroeg Sophie mij, waarom ik zo vaak afwezig zat te staren: aan het witte strand, in de zonnestoel voor ons huisje, bij het uitbuiken na het diner. ‘Jij bent met je kale koppie ergens heel ver weg, papa, zeg me waar je bent?’ had ze een paar keer plagerig gevraagd. Hella had het aangezien, ik had geglimlacht. ‘Lieverd, ik probeer mijn hoofd leeg te maken’ had ik geantwoord. ‘Het is een soort meditatie.’ Maar ze had gevoeld wat zich in mijn hoofd aankondigde en op een bizarre manier is het uitgekomen. Het verleden heeft waarschijnlijk vaker gedreigd, zonder dat ik het wilde zien. Soms openbaarde zich dat in trage tranen, die verzadigd leken van waterig plaksel en ik heb dat ongemak ervaren als iets wat bij mijn leven hoort. Zoals anderen een oog missen óf een arm inleveren na een ongeval en dat na verloop van tijd bijna achteloos accepteren. Alle stroompjes in mijn hersenen zijn op zoek naar een verfrissende kortsluiting, die mijn geheugen reset en waardoor ik Waterman een schat aan bewijzen kan leveren. Flarden van flarden schieten voorbij, maar niets valt op een plek. Als sneeuw die terugvalt naar de hemel.

We zijn even thuis om wat lopende zaakjes te regelen. Hella gaat deze middag iets eerder naar het ziekenhuis en ik volg later, want ik heb besloten eerst op mijn fiets te stappen. Niet om mijn dochter te ontvluchten. Integendeel, dit doe ik alleen voor haar, op zoek naar energie om mijn horizon voor mij uit te duwen. Maar de voorband van mijn rijwiel blijkt slap, zo’n probleem dat je met een simpele fietspomp tackelt gewoon in je garage. Met een voet in de beugel van de pomp duw ik de rubberband zo vol als ik kan en even later stuiter ik de weg op. Een kortleren jasje en kleurige sjaal boven een blauwe jeans geven in ieder geval de indruk van een vlotte kerel, die even het hoofd wil legen.

Ik rijd de straat uit en sla af naar links, de weg die Sophie dagelijks aflegt naar school. Ik voel de krampachtige lijnen die mijn gezicht in een grimas trekken zoals een lachspiegel op een kermis dat kan. Voor de route van Sophie moet ik rechtsaf, maar dat breng ik niet op. Op de plaats van het ongeval zullen de aanval op Sophie en jouw dood samenvloeien in de grijze straatstenen en die zullen muteren naar een donkere plas, waarin jij blijft spartelen hoewel je dood bent. Rechtdoor, richting centrum. Zwarte weg met roze uitsparingen voor fietsers. Mensen lopen schijnbaar onbezorgd over straat, kwebbelen over niets of praten tegen een mobieltje. Mond en wangen dwing ik in diverse standen om mijn spieren te ontspannen, maar niemand ziet of dat lukt. Een spat raakt aan mijn gezicht en nog één.

Een jonge vrouw fietst naast mij, mogelijk al wel honderd meter. Ze heeft dezelfde snelheid, daarom. Misschien is zij ook in gedachten verzonken en volgt ze mij naar de andere kant van de stad, naar de paar bomen die tot Stadsbos zijn gepromoveerd. Ze glimlacht als groet of bij wijze van herkenning, want lotgenoten ontmaskeren elkaar overal, daar hoef je echt geen door brand geteisterd hoofd of een opgevoerde rolstoel voor te hebben. Ze oogt jong, halverwege twintig, en heeft een fris gezicht al zegt dat niets. Misschien denkt zij vol walging aan haar moeder, waar bij mij de afkeer van mijn vader de rode draad is in de beelden die resteren in mijn denkbeeldige dossier. Deze jonge vrouw zou de reïncarnatie van Sophie kunnen zijn die mijn dochter maar alvast vooruit is gesneld. Want iemand heeft het op haar gemunt. Het leven van deze vrouw zou dan ook om een raadsel moeten draaien dat voor haar is verzwegen, waardoor ze haar probleem automatisch doorgeeft.