GEDEELDE STAD, GEHEELDE STAD

Marianne Vogel

GEDEELDE STAD,
GEHEELDE STAD

Berlijnse thriller

Uitgeverij Aspekt

Gedeelde stad, geheelde stad. Berlijnse thriller 

© 2019 Marianne Vogel 
© 2019 Uitgeverij Aspekt

Amersfoortsestraat 27, Soesterberg 
info@uitgeverijaspekt.nl
www.uitgeverijaspekt.nl

Omslagontwerp: Mark Heuveling

: 789463385572 
: paperback: 9789461532497 
: 305

Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftlijke toestemming van de uitgever.

Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 Auteurswet 1912j° het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, St.b. 471en artikel 17 auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 882, 1180  Amstelveen). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

Voor ma

Motto

'Wo gehen wir hin?
'Immer nach Hause.'

'Waar gaan we heen?'
'Altijd naar huis.'

(Novalis: Heinrich von Ofterdingen)

Hoofdstuk 1

We zijn op zoek naar een dode man. Meer dan een uur hebben we de grond rond de loods met onze zaklantaarns afgezocht. Niets verdachts gevonden, geen enkele aanwijzing. Nu is Frits aan het slot bezig, terwijl ik de omgeving in de gaten houd. De bewolkte, broeierige augustusnacht doet mijn T-shirt aan mijn lijf plakken. Alles lijkt rustig, maar onbehagen prikt in mijn nek. De sms-tekst van vanmiddag hamert nog steeds in mijn brein. Dit verlaten en lugubere bedrijventerrein maakt de boodschap des te beklemmender.

Een S-Bahn ratelt langs, de metro van Berlijn. Naast het bedrijventerrein liggen de metro-en treinsporen naar de oostrand van de stad. Bij een paar andere loodsen schijnt een flakkerend tl-licht over braamstruiken en vervallen muren. Mijn onrust groeit, alsof het donker ons elk ogenblik kan bespringen. Er lijkt iets te fluisteren, iets dringends, iets overweldigends. Zweet druipt in mijn ogen.

'Ja,' mompelt Frits als het slot van de loods eindelijk openklikt.

De metalen deur knarst, lang niet gesmeerd. Een benauwde hitte slaat ons tegemoet. Hoewel de luiken voor de ramen dicht zijn, laten we het licht uit. Onze zaklantaarns schijnen over een groot geel bord met rode letters aan de muur. ROSA-VERLAG. Uitgeverij Rosa. Eronder staat een werkhoek met drie bureaus, bedolven onder de paperassen. Stapels ingeklapte verhuisdozen liggen op de grond. Tegen de muren en dwars in de ruimte staan metalen stellingen, deels gapend leeg, deels gevuld met boeken en ordners. Verder zie ik pallets met in plastic verpakte boeken, archiefkasten, gewone gesloten kasten, printers, een kopieerapparaat en andere technische apparatuur. Geen computers.

Op gevaren bedacht lopen Frits en ik snel tussen de stellingen door. In de lichtbundels van onze zaklantaarns springen alle hoeken van de loods tevoorschijn. Geen mens te zien, niets dat ongewoon of dreigend is. Ook ruik ik geen lijkenlucht, ondanks aandachtig snuiven. We stuiten op een grote koelkast, maar er staan enkel wat levensmiddelen in. De loods lijkt de normale werkruimte te zijn die hij volgens de Rosa-uitgevers ook is.

Terug in het midden, bij de drie bureaus, zeg ik: 'Jammer, geen computers, ze werken vast met laptops. We kunnen niet in hun bestanden snuffelen.'

Mijn stem echoot vreemd in de holle ruimte.

Frits veegt zijn zwarte krullen weg van zijn bezwete voorhoofd. 'Laten we dan eerst de loods uitkammen, Sofie. Ik neem rechts.'

Ik begin links achterin en schijn zorgvuldig onder de stellingkasten en op de metalen planken. Groteske schaduwen grijpen naar me; nog altijd voel ik kriebels van onbehagen in mijn nek. Mijn handen zijn smoorheet in de nauwe latex handschoenen, maar ik kan ze niet uitdoen, we dragen ze standaard bij dit soort escapades.

Nergens kleren of voorwerpen die er als een aanwijzing uitzien. Tussendoor check ik de betonnen vloer. Heeft iemand er een stuk uitgehakt, er een lijk in gelegd en het daarna opnieuw gevuld? Nee, het beton is oud en heeft een aangekoekte laag. Vast sinds de DDR-tijd niet meer schoongemaakt - de Rosa-loods staat op een Oost-Berlijns bedrijventerrein bij de S-Bahn-halte Warschauer Strasse.

Wanneer ik de hoek linksvoor heb bereikt, neem ik de volgende rij stellingen. Ik blijf gespitst op elk geluid, elke vreemde gewaarwording. We zijn hier omdat Frits in zijn overmoed vond dat we een kijkje moesten gaan nemen. Ik heb me laten overtuigen, al leek het me geen goed idee. Dat lijkt het me nog steeds niet, maar behalve nu en dan een late metro blijft het doodstil.

Ik werp een blik in Frits' richting. Zijn gestalte licht bizar op in het duister, hij prutst aan het hangslot van een grote metalen kast. In een flits zie ik er een lijk uitvallen. Onzin Sofie, hou je verbeelding nu eens in bedwang. Dan had het hier godsgruwelijk gestonken en sijpelde er van alles door de kieren naar buiten.

Opeens zacht geschraap bij de buitendeur -iemand probeert een sleutel in het slot te steken. Mijn hart slaat een slag over. Verdomme, daar heb je het gelazer, en nu zitten we in de val. Had ik me maar niet over laten halen. Frits trekt net de kastdeur open en hoort niets. Ik ren geluidloos naar hem toe, heftige bewegingen met mijn zaklamp makend. Hij draait zich om, begrijpt me en verdwijnt in de kast. Ik knip mijn lamp uit en duik achter een pallet met boeken, terwijl de deur openknarst. Het licht gaat aan. Wat nu? Ik probeer mijn zenuwen in bedwang te houden.

'Wie heeft de deur niet dubbel op slot gedaan?' zegt een luide vrouwenstem. De klanken weerkaatsen in de ruimte.

Een nonchalante mannenstem. 'Zal Uwe wel weer geweest zijn.'

'Heb jij hem vandaag dan gezien?'

'Nee. Ik ben bang dat hij weer aan het rondzwerven is.'

Ik ken die stemmen. Luc Frohwein en Jan Mialka, twee van de drie befaamde Rosa-uitgevers. Frits en ik hebben ze vanochtend leren kennen. Uwe Jachnow is de derde van het stel. Die hebben we vanmiddag geprobeerd te vinden, maar dat is inderdaad niet gelukt. Wat houdt dat in, dat Jachnow aan het rondzwerven is?

Frohwein en Mialka praten door over hem, aan de geluiden te horen zijn ze met de verhuisdozen bezig. Ik heradem. Ze zijn niet voor ons gekomen. Maar het blijft bloedlink, want ze kunnen een dode op hun geweten hebben. De sms bonkt in mijn hoofd. Max Dethmer ist tot. Ermordet. Max Dethmer is dood. Vermoord.

Ik kijk om mijn volgepakte pallet heen en zie hoe Jan Mialka een doos de deur uitsjouwt. Rosa was ooit de grootste literaire uitgeverij van de DDR. Toonaangevend. Naast de verplichte socialistische titels publiceerden ze grote literatuur, tot aan het randje van wat de censuur slikte. Na de val van de Muur in 1989 zijn ze steeds kleiner geworden. Sinds een aantal jaren wordt Rosa alleen nog maar door deze drie prominente Oost-Duitsers gedreven-bekend door de uitgeverij, hun openbare optredens en hun onthulling van schandalen. Bij ons vooronderzoek in Amsterdam hebben Frits en ik van alles over hen gelezen.

Volgens de geruchten is uitgeverij Rosa min of meer failliet. Zo te zien halen Frohwein en Mialka spullen weg voordat overal beslag op wordt gelegd. Daarmee belazeren ze de kluit, want ze hebben nog flinke schulden bij hun moederconcern.

Luc Frohwein komt met een lege verhuisdoos mijn kant uit. Ik duik weg. Bij een stelling vlakbij gaat ze aan de slag en stapelt boeken in de doos. Als ze maar uit de buurt van Frits' kast blijft. Zweetdruppels lopen over mijn gezicht.

Ik krijg een schok als Frohwein luid zegt: 'En wat doen we met die Amsterdammers?' 'Ach Luc, niks natuurlijk. Die neuzen een paar dagen rond en dan vertrekken ze weer.'

'Dat geloof je zelf niet.'

Frohwein klinkt streng. We hebben haar vanochtend leren kennen als een magere, autoritaire vrouw met een dwingende blik. Veldheertype. Haar naam Luc is een afkorting van Lucia. Frohwein was ooit filosoof; zij is ongetwijfeld de strategische denker van het trio.

'Tuurlijk wel.' Jan Mialka is meer de arrogante rebel. 'Die twee snappen toch niet wat er aan de hand is.' Wat er aan de hand is? Dit moet over de man gaan die we zoeken. Max Dethmer ist tot. Ermordet. Frits en ik hebben vanmiddag de afzender van de sms proberen te vinden, maar hij kwam van een pre-paid mobiel. Anoniem. Zodra ik de tekst las, zei iets in mij dat hij klopte. Max Dethmer leeft niet meer - of het nu moord is of dood door schuld. En de meest waarschijnlijke dader is voorlopig een van de Rosa-mensen.

'Daar zou ik niet zo zeker van zijn,' zegt Luc Frohwein. 'Misschien begrijpen ze meer dan we denken. Die twee zijn toponderzoekers. Nadat ze bij me weg waren heb ik ze direct gecontroleerd. Het particulier recherchebureau waar ze voor werken hoort bij de beste vijf van Holland.'

'Van Holland? Dan kan het niet zo erg zijn.'

'Even serieus, Jan. Ze hebben vroeger germanistiek gestudeerd. Allebei gepromoveerd. Dus die kennen alles hier als hun broekzak. En hij is weliswaar in Rotterdam geboren, maar zij in West-Berlijn. Ze is pas als tiener naar Holland verhuisd en heeft nog steeds familie aan de westkant wonen.'

'West-Berlijn? Och, dan snapt ze er net zomin wat van als de andere wessi's.'

Jou krijg ik nog wel, Jan Mialka, denk ik knarsetandend. Bovendien heeft Frohwein niet erg goed gezocht. Een broer en zus van mijn moeder woonden aan haar kant van de Muur, in Oost-Berlijn.

Luc Frohwein loopt weg met een volgepakte doos. Ik gluur haar na en kijk vervolgens om me heen. Een betere schuilplaats dan mijn pallet is er niet in deze hoek. Wanneer ze vlakbij me haar volgende doos vollaadt, hoor ik Mialka naar haar toelopen.

'Wat vind je dat we moeten doen, Luc?'

'Ik weet het niet. Ik denk na.'

'Ze kunnen ons toch niet gevolgd zijn? We hebben goed opgelet onderweg en niemand gezien.' Een zware stilte valt, die nog luider lijkt te galmen dan hun stemmen.

'Dat is het,' zegt Frohwein. 'Daarom was de buitendeur niet dubbel op slot. Ze hebben ingebroken, ze waren hier voor ons!'

'Scheisseverdammte! Je hebt vast gelijk. Het lijkt de Stasi wel.'

Ik houd mijn adem in, mijn keel wordt kurkdroog. Een hoekje van mijn brein denkt: interessant. De val van de Muur is eeuwen geleden, maar Mialka is de gevreesde geheime dienst nog altijd niet vergeten. Zolang kan dat doorwerken. Hij en de twee andere Rosa-uitgevers zijn in de DDR-tijd ongenadig door de Stasi in de tang genomen-en met hen uiteraard duizenden anderen.

Dan hoor ik Luc Frohwein zacht zeggen: 'Misschien zijn ze hier nog ergens.'

Stilte. Maar ik voel gewoon dat ze gebaren tegen elkaar maken. Ondanks de hitte lopen er rillingen over mijn rug, ze gaan zoeken. Mogelijkheden schieten door me heen. Gezien onze vechttraining kunnen we twee personen makkelijk aan, maar dan hebben we ons ook verraden. En wellicht hebben ze wapens, ze kunnen per slot Max Dethmer omgebracht hebben. Verborgen blijven dus.

Ik krijg het benauwd in de drukkend hete lucht, er lijkt te weinig zuurstof in te zitten. Voetstappen klinken, ze komen dichterbij, en ik probeer te horen langs welke kant van de pallet ik het beste weg kan komen. De echo's verwarren me -komen ze van links, van rechts? Gestommel en geschuifel, mijn belagers lijken nog maar een stap van me verwijderd te zijn. Maar ik weet niet welke kant ik op moet, de geluiden weerkaatsen te veel.

Hoofdstuk 2

'Waar zijn jullie?! Hallo!?' Kakelend gelach, dan knetterende geluiden, alsof er iemand winden laat. 'Lik m'n reet! De volle maan schijnt over de puinhopen. Lik m'n reet!' Meer ruftgeluiden in allerlei toonaarden.

Ik verstijf achter mijn pallet. Een nieuwe vrouwenstem. Er is iemand bijgekomen, nu hebben we al drie tegenstanders.

Gierendhoog zingen. 'Ik zieieie jullieieie! Daaa-aaa-aaar! Haa-aaallooo-ooo-ooo!' De stem is zo overweldigend hard dat de klanken rondgalmen, heen en weer ketsen en zich vermenigvuldigen, tot mijn oren ervan tuiten.

'Nina!' schreeuwt Jan Mialka. 'Hou je mond. We zoeken inbrekers!'

Maar Nina hoort niets of ze doet alsof. Ze zingt door met een volume dat me doet duizelen. De hitte in de loods verandert in een kolkende lavastroom van geluid. Ik heb het gevoel dat de muren door de druk naar buiten vallen, dat het dak eraf vliegt, dat de hele loods explodeert.

Ik meen te horen dat Frohwein en Mialka naar haar toe rennen. Dit is mijn kans. Vluchtig kijk ik om de pallet heen. Bij de ingang staat een kluitje mensen tegen elkaar te gebaren, het lawaai blijft oorverdovend. Ik spring naar de kast van Frits, ruk de deur open en trek hem mee naar een stellingkast in het midden van de loods. We moeten naar buiten zien te komen.

'Dank voor de bevrijding,' fluistert Frits me toe. Zijn donker gebruinde gezicht glanst van het zweet.

Ik ben nog pissig en antwoord niet. De volgende keer dat Frits me wil overhalen voor zo'n riskante actie houd ik voet bij stuk.

Het zingen houdt op. 'Hoezo inbrekers? Hier valt toch niks meer te jatten?'

'Twee detectives uit Amsterdam, Nina,' zegt Jan Mialka. 'Ze zoeken iets!' De droge stem van Luc Frohwein. 'En misschien luisteren ze ons nu af. '

'Hebben we dan wat gedaan?'

Het komt eruit als haamme denn wat jetaan? Nina heeft een zwaar Berlijns accent, ze berlinert. Opeens besef ik dat dit me bekend in de oren klinkt, net als het kelige in haar stem, met die dramatische uithalen. En dat zingen van zonet! Ik hef mijn hoofd en tuur over de dozen heen die op de stellingplanken staan. Mialka, Frohwein en een vrouw met een schouderlange zwarte haardos, theatraal opgemaakte zwarte ogen, knalrode lippenstift en punkachtige kleding. Zou dat echt Nina Hagen zijn?

Ik kijk Frits aan. Hij trekt zijn wenkbrauwen op en vormt geluidloos met zijn lippen: 'Nina Hagen?'

'Natuurlijk hebben we niets gedaan,' zegt Luc Frohwein. 'Maar we zijn wel bijna failliet, dus daar kunnen we geen pottenkijkers bij gebruiken.'

Nina giechelt. 'Toen Uwe hoorde dat iemand hem zocht, is hij eerst maar even ondergedoken. Ik kwam hier poolshoogte nemen. Maar als ik had geweten dat het Amsterdammers waren... Dan hebben ze vast Herman Brood gekend. Verdomd, die Herman, ook alweer zo'n tijd dood. Ik zal wat voor ze -'

Jan Mialka valt haar in de rede. 'Nina, waar is Uwe?' 'O, met hem gaat het best. Ik zal wat voor ze zingen. Haaallooooo! Amsterdaaaaammmmers! Zijn jullie hieie-ieier?'

Nina begint te zingen, en weer kaatst haar overweldigende stem door de loods, echo's stuiteren in het rond. 'Vergeet, vergeet, en laten we nu slechts beleven, hoe de sterren door de opentrekkende nachthemel dringen, hoe de maan vol hoven de puinhopen uitstijgt ...'

Dat magische, lieflijke lied zingt Nina Hagen op een cd die wij thuis hebben - op muziek gezette gedichten van Rilke. Maar ze heeft een woord veranderd. In het gedicht stijgt de maan hoven de tuinen uit, nu zingt ze 'puinhopen'. Trümmer. Het woord dat na de Tweede Wereldoorlog zo vaak werd gebruikt; de Trümmerfrauen waren de vrouwen die met hun blote handen miljoenen tonnen puin uit het kapotte Berlijn wegruimden. Hierbuiten zien de laatste overblijfselen van de DDR er net zo ruïneachtig uit.

'En laten we nu overstappen naar die andere wereld, die manen is, die manen is, die manen is, die manen is...'

Manen - een zelfbedacht woord van Rilke, gemaakt van 'maan'. Een wereld van maan, een manen wereld. Jan Mialka en Luc Frohwein hebben intussen staan roepen, maar tegen Nina's volume kunnen ze niet op. Meteen begint ze het lied weer van voren af aan, deze keer met varianten en improvisaties, gekakel, geruft en gekrijs. Ze pakt Frohwein vast, host met haar door de loods en voert een complete show op. Jan Mialka kijkt speurend om zich heen, op zoek naar ons, maar gaat ook achter de twee vrouwen aan. In de chaos en het lawaai rennen Frits en ik gebukt, via zoveel mogelijk dekkingspunten, naar de buitendeur.

Achteromkijkend meen ik dat Nina Hagen ons in de laatste seconde heeft gezien. Maar als we na een sprint blijven staan tussen een paar gebouwen en afwachten, gebeurt er niets. De verlichte deuropening van de loods blijft leeg en haar gezang barst door alle spleten en kieren naar buiten.

'Hoe de maan vol hoven de puinhopen uitstijgt! Puiuiuiuinhooo-ooopen! Puiui-uiuinhooo-ooopen! Lik m'n reeeeee-eeet!'

'Volgens mij zag Nina ons,' zeg ik nahijgend. Ik ben drijfnat, het zweet loopt alweer in mijn ogen. Maar door onze succesvolle ontsnapping is mijn ergernis verdwenen.

'Denk ik ook,' zegt Frits. 'Ze heeft ons geholpen. Maar waarom?'

'Omdat we uit dezelfde stad komen als Herman Brood?'

Ooit had Nina Hagen een relatie met Brood, in hun jonge jaren, toen ze geregeld samen optraden. De tijd van seks, drugs en rock 'n roll. 'Hm.' Frits droogt zijn gezicht met zijn shirtmouw. 'Woonde ze niet in Amerika?'

Ik haal mijn schouders op. Bij Nina Hagen is alles mogelijk, ze doet altijd weer wat nieuws. 'Misschien is ze hier op vakantie, of ze woont weer in Duitsland.'

We stropen onze latex handschoenen af. In de loods is het rustiger geworden. Luc Frohwein draagt een verhuisdoos naar buiten en zet hem in een Mercedes-busje dat voor de deur staat.

'En wat heeft zij met Uwe Jachnow?' mompelt Frits voor zich uit. 'O, wacht even -de Rosa-mensen zijn natuurlijk vrienden van vroeger.'

Natuurlijk. Ze moeten Nina Hagen al kennen sinds de tijd dat Wolf Biermann uit de DDR werd verbannen. De legendarische Ausburgerung van 1976. Wolf Biermann, de bekendste liedzanger van het land, mocht na jarenlange conflicten eindelijk op tournee in West-Duitsland, maar werd vervolgens de DDR niet meer ingelaten. Dat is zowel in Oost als West een tragedie geworden. Een keerpunt.

Nina Hagen is de stiefdochter van Wolf Biermann; ze moet destijds een jaar of twintig zijn geweest. Uit solidariteit vertrok zij ook naar West-Duitsland, waarna ze internationaal carrière maakte. Maar Frohwein, Mialka en Jachnow zijn gebleven. Luc Frohwein ondertekende een protestbrief tegen Biermanns verbanning en verloor haar baan als filosoof aan de Academie van Wetenschappen. Jan Mialka, die in het huis naast Biermann woonde en een van zijn beste vrienden was, kreeg als dichter een publicatieverbod. Uwe Jachnow, de jongste en toen nog student, werd wegens het verzamelen van handtekeningen van de universiteit geschopt. Tijdens ons achtergrondonderzoek hebben we ontdekt dat ze door die breuk in hun leven alledrie in de uitgeverswereld zijn beland.

De hemel is intussen opengetrokken. Door wat laatste wolkenflarden heen schijnt een voile maan, net zoals Nina Hagen zong. Frits' donkere ogen glinsteren in het maanlicht, woeste haarlokken plakken tegen zijn voorhoofd. Volgens hem heeft hij Spaanse voorouders uit de zestiende eeuw, en in een nacht als deze geloof ik dat. Ik zoen hem teder. Qua grootte schelen we maar een halve kop omdat ik vrij lang ben, zodat ik daar gelukkig niet voor op mijn tenen hoef te staan.

'Laten we een koud biertje zoeken en naar de maan gaan zitten kijken,' zegt Frits, zijn armen om me heenslaand en me terugkussend.

Na zoveel jaar samenwonen en samenwerken weet ik dat hij het niet meent - nou, bijna niet dan - en dat hij weet dat ik dat weet. Want er zit maar een ding op: wanneer de kust weer veilig is, moeten we nog een keer die loods in. Als we vannacht niet verder zoeken, kunnen we pas morgennacht een nieuwe poging wagen, en wie weet wat de Rosa-uitgevers in de tussentijd laten verdwijnen. Dan zou onze hele actie zinloos zijn geweest. Hoezeer ik ook tegen die waaghalzige ondernemingen van Frits ben - nu we eenmaal zover zijn wil ik doorgaan.

Ik ga in het verdorde gras zitten. Frits zakt naast me. We doen onze rugzakjes af, pakken een fles water en nemen een paar slokken. Met mijn kleine nachtverrekijker controleer ik de vervallen omgeving. Ook in de schaduwen is niemand te zien, het enige leven is bij de Rosa-loods. Er gaat een huivering door me heen. Wat was er gebeurd als Frohwein en Mialka ons hadden gevonden? Hadden ze ons wat aangedaan, net als Max Dethmer?

Ik schud de gedachten van me af en zeg: 'We hebben zonet iets belangrijks gehoord.'

'Maar heeft het met Dethmer te maken?'

'Gegarandeerd, anders hadden ze niet zo graag gewild dat we ophoepelden.'

'Het kan ook over hun faillissement gaan,' zegt Frits. 'Misschien denken ze dat wij aan het moederconcern doorgeven dat ze spullen laten verdwijnen.'

Ik neem nog een slok water, de hitte blijft broeierig. In Nederland heeft het hogedrukgebied slechts een paar dagen geduurd, maar hier blijft het heet. Landklimaat. Net als de vorige dagen is er voor morgen afwisselend zon en lichte bewolking voorspeld. Temperatuur hoven de dertig graden.

'Het gaat om meer, Frits. Die sms dat Dethmer is vermoord heeft alles veranderd. Hij is echt dood, daar verwed ik m'n kop onder. Anders had iemand hem gezien. Het heeft geen zin om met die sms naar de politie te gaan, maar het is een bevestiging.'

'Tja, het lijkt er wel op.' 'En dan moet het hier zijn gebeurd. Dethmer moet linea recta naar Rosa zijn gereden toen hij in de stad aankwam.'

'Misschien is hij toch eerst linea recta naar een vriendinnetje gereden,' zegt Frits. 'We hebben hier nog geen enkele aanwijzing gevonden.'

Ik kijk naar de loods, waar met dozen wordt gesjouwd. Deze opties hebben we de afgelopen dagen al vaak doorgekauwd. Frits houdt het graag simpel, soms te simpel, dat is zijn valkuil; de mijne is dat ik het soms te ingewikkeld maak. Vriendinnetjes dan wel vriendjes zijn statistisch gezien meestal het antwoord. Toch hebben we nog geen vriendinnetje in Berlijn ontdekt. Max Dethmer was... is... - ik besluit om toch nog in de tegenwoordige tijd te blijven denken - een Duitser, geboren in deze stad, maar hij woont sinds jaar en dag in Amsterdam. Hij is twee keer gescheiden. Soms een korte relatie, niets bijzonders. Kinderen heeft hij ook niet.

Ik zeg: 'Volgens uitgeverij Hercules kan hij nauwelijks voor vijven aangekomen zijn. En om zes uur had hij die afspraak al.'

Op een maandag in juli, drie weken geleden, reed Dethmer van Amsterdam naar Berlijn. Als adjunct-uitgever van uitgeverij Hercules had hij aan het eind van die middag een afspraak bij Rosa, maar volgens hen kwam Dethmer niet opdagen. In zijn hotel heeft hij niet ingecheckt. De laatste levenstekens waren een flitsfoto aan de westkant van Berlijn wegens te snel rijden en een lege auto bij vliegveld Tegel. De Duitse en Nederlandse politie hebben alles onderzocht: geen sporen van een misdrijf. Dus wat hen betreft is Max Dethmer 'sigaretten wezen halen'. Maar de directeur van uitgeverij Hercules bleef ongerust en heeft Recherchebureau Brill, waar Frits en ik voor werken, de opdracht gegeven hem te zoeken.

Tot vanmiddag neigde ik ook tot het standpunt 'sigaretten wezen halen'. Mensen vertellen ons vaak meer dan de politie, en ik dacht dat Dethmers vrienden zouden opbiechten dat hij in hun huisje op een Grieks eiland zat of op de nachttrein naar Lissabon was gestapt. De politie heeft alleen de passagierslijsten van vliegtuigen en grote schepen doorgenomen.

'En bovendien,' vervolg ik, 'als jij nog altijd denkt dat er een vriendin achter zit, waarom moest je dan zo nodig die loods in?'

'Omdat we die uiteraard moeten inspecteren. Maar als we straks ook niets vinden, is Dethmer hier vast echt niet geweest.' Frits gaapt en rekt zich uit tot zijn batten kraken. 'Dus dan was het misschien toch een vriendinnetje. Stel je eens voor: Dethmer rijdt gauw even bij haar langs, voor hij zijn afspraak bij uitgeverij Rosa heeft. Ze krijgen ruzie, zij geeft hem een flinke duw, hij valt ongelukkig... En uit wroeging stuurt ze ons een sms.'

'En jij vindt dat ik te veel fantasie heb?'

Luc Frohwein, Jan Mialka en Nina Hagen komen naar buiten. Bij het Mercedes-busje blijven ze staan. We trekken ons dieper in de schaduw terug.

'De maan! Kijk die maa-aan!' schalt Nina Hagens stern met pathetische uithalen. Ze loopt de hoek van de loods om. Even later rijdt ze weg in een gebutste VW Polo die klinkt of hij nodig bijgesteld moet worden.

Frohwein en Mialka sluiten de loodsdeur af en vertrekken in hun busje. Ik volg ze met de nachtverrekijker. Ze verdwijnen uit zicht, maar het motorgeluid stopt iets te vroeg.

Frits zegt: 'Ze komen te voet terug.'

Ik knik. Niet lang daarna beweegt er een schaduw bij een afgebrokkeld stuk muur. Jan Mialka, zie ik door mijn kijker, die afwacht of er wat gebeurt bij de Rosa-loods. Een poosje later horen we hun busje heel in de verte wegrijden.

'Ik geloof ze voor geen meter,' fluistert Frits.

'Ik ook niet.'

Even later ligt Frits te slapen, ik houd de wacht omdat ik in zo'n situatie toch geen oog dichtdoe. Het is bijna twee uur. Als alles rustig blijft, gaan we over anderhalf uur de loods weer in.

Hoofdstuk 3

Ik neem een slok water en houd mijn ogen en oren open. Ondertussen ga ik in gedachten onze aanpak na. Na een paar dagen vooronderzoek en overleg in Amsterdam zijn we maandagmiddag per trein in Berlijn gearriveerd. Gistermiddag was dat pas. Naar vliegveld Tegel om de plek te bekijken waar Dethmers auto staat. Een snelle pizza, toen gesprekken met zijn beste vrienden. Namen hebben we. Iemand bij de Amsterdamse politie die ons nog wat schuldig was, heeft ons een kopie van het -zeer dunne-Nederlandse en Duitse politierapport bezorgd.

Dethmers vrienden leken werkelijk nergens van te weten, net zomin als de kennissen die we vandaag hebben opgezocht, of opgebeld als ze op vakantie waren. Een vriend staat nog op ons lijstje. Hij is zonder mobiel op trektocht en komt aanstaand weekend terug. Degenen die we hebben gesproken kenden geen andere intimi van Max Dethmer. Zijn zakelijke contacten in Berlijn hadden we al vanuit Amsterdam gebeld - ook die hadden geen nieuws.

Achter me ritselt er iets. Ik duik in elkaar en kijk om. Jan Mialka? Ondanks het maanlicht is er niets te zien. Het begint te prikken in mijn achterhoofd en geruisloos sta ik op. Een ratachtige vorm schuifelt weg, waarna het weer doodstil is. Toch vertrouw ik het niet. In de stilte meen ik een fluistering te horen, alsof er iets lispelt en roept.

Ik blijf staan, te gespannen om weer te gaan zitten. Frits ligt rustig ademend te slapen. Vreemde emoties overspoelen me nu ik naar hem kijk, een zwaarte drukt plotseling op mijn hart en maag. Alles gaat voorbij. Even zie ik Frits oud en dood, levenloos ligt hij daar, voorgoed weg. Voorgoed ...

Stop, ik ben weer aan het malen. Terug naar Max Dethmer. Hij moet hier nog meer kennissen hebben, maar zijn elektronische agenda, mobiel en laptop zijn met hem verdwenen.

Voor de val van de Muur in 1989 was Dethmer redacteur bij een uitgeverijtje in West-Berlijn. In 1992 verhuisde hij naar Amsterdam. Daar deed hij een stoomcursus Nederlands en kwam bij uitgeverij Hercules in dienst. Hercules publiceert non-fictie op het gebied van de moderne geschiedenis, politiek en maatschappij. Sinds jaren is Dethmer adjunct-uitgever en rechterhand van Stef Wagenaar, de directeur van de uitgeverij. Dethmer leidt het zwaartepunt Duitsland en Midden-Europa en heeft verschillende boeken van Rosa in vertaling gepubliceerd. Deze keer kwam hij onderhandelen over de vertaalrechten van Rosa's nieuwste boek, dat nog in de maak is.

Toen we vanochtend bij Luc Frohwein waren, zat ze er geconcentreerd aan te werken. Eind augustus moest het boek naar de drukker om op tijd klaar te zijn voor de Frankfurter boekenbeurs. Dat was al over tien dagen. Stress dus, de laatste loodjes.

Geleidelijk was Frohwein tijdens haar uitleg ontdooid. 'Ons Wende-boek,' had ze liefkozend gezegd.

'Hoezo "ons"?' had Frits gevraagd.

'Omdat we met z'n drieën alles zelf schrijven en bij elkaar zoeken.'

'Heeft u dan tijd voor zoiets naast het uitgeverswerk?'

'Nee. Maar we doen het toch.' Luc Frohwein glimlacht even, wat haar opeens minder veldheerachtig · maakt. 'Met hulp van onze freelancekrachten natuurlijk.'

Ze laat de opzet zien. Het is een boek met negen essays over de Wende en de hereniging van Oost- en West-Duitsland, bijpassende korte verhalen en romanfragmenten, en veel fato's. De Wende - de wending. Zo wordt de val van de Muur, die het lot van Duitsland zo drastisch heeft veranderd, hier meestal genoemd.

'Er is een hele Oost-Duitse generatie die de DDR nooit heeft gekend,' zegt Frohwein. 'En in West-Duitsland is het nooit een belangrijk onderwerp geweest. Weet u wat de enquêtes onder scholieren opleveren? Ze denken dat Honecker tegen de nazi's heeft gevochten en dat Stasi een meisjesnaam of een mueslireep is.'

Ik grinnik en vraag haar waar ze mee bezig is. 'Ik corrigeer mijn laatste essay. Over de Wende als breuk en over de huidige ostalgie.' 'Ostalgie? Nostalgisch terugkijken naar de geweldige DDR?' vraagt Frits sceptisch.

'Niet op die manier, waar ziet u me voor aan? Maar de ostalgie bestaat al jaren, en dat is niet voor niets. Na de Wende was de DDR niet voorbij, je zou zelfs kunnen zeggen dat hij toen pas is begonnen.'

Luc Frohwein wil die raadselachtige opmerking niet toelichten, maar als Frits vraagt waarom ze alle essays niet door anderen laten schrijven, zegt ze: 'Omdat we er onze eigen ervaringen instoppen, wij hebben alledrie actief aan de Wendetijd bijgedragen. En die persoonlijke insteek slaat aan, de media hebben nu al aandacht aan ons boek besteed. Daarom wil uitgeverij Hercules het ook zo graag vertalen.'

Ze is even stil en raakt een foto op haar bureau aan. 'De Wende is van ons.'

Op de foto zijn drommen mensen in een demonstratie te zien. Vooraan lopen een jonge Luc Frohwein, Jan Mialka en Uwe Jachnow met een spandoek. Mialka steekt lachend een vuist op naar de camera.

Ik zeg: 'Volgens Hercules wordt dit jullie laatste publicatie. Een afscheidsboek.'

'Nonsens,' antwoordt Frohwein, opeens weer kortaf.

We vragen door over het faillissement dat volgens de geruchten aanstaande is, maar Luc Frohwein kapt het gesprek af. Daar kan ze niet op ingaan. Bovendien heeft het niets met Dethmers verdwijning te maken.

De wacht houdend op dit duistere bedrijventerrein wentel ik Frohweins uitspraken om en om. Ze lijkt gelijk te hebben, ik kan geen scenario bedenken waarbij Max Dethmer verantwoordelijk zou zijn voor Rosa's faillissement. Ze zouden hem juist met open armen moeten verwelkomen. Want vanwege hun schulden kunnen ze elke cent gebruiken, en uitgeverij Hercules wilde een lucratief contract met ze afsluiten. Maar toch.

Toen we aan onze opdracht begonnen, waren de Rosa-uitgevers me sympathiek. Boegbeelden -ik verheugde me erop ze persoonlijk te leren kennen. En bij onze kennismaking vanochtend leken ze best innemend. Maar door de schokkende sms die volgde en hun gedrag van vannacht is mijn mening omgeslagen. Boegbeelden hebben vaak onsmakelijke geheimen en houden er slinkse praktijken op na. Ik zou een inbreker ook te grazen willen nemen, maar Frohwein en Mialka wilden het omdat ze iets te verbergen hadden. Als een van hen Max Dethmer heeft gedood, zijn er grofweg drie mogelijkheden. Dethmer is achter gerommel van hen gekomen, of zij zijn achter gerommel van Dethmer gekomen, of ze hebben gezamenlijk iets uitgevreten en Dethmer heeft een ruzie daarover niet overleefd.

Weer geritsel. Weer een rat. Geïrriteerd wrijf ik het zweet van mijn gezicht. Het is heerlijk als het echt zomer is, maar ik kan slecht tegen de hitte, en ik heb een bleke huid en rood haar, zodat ik in de zon meteen verbrand. Anderzijds zou ik ook voor geen goud willen dat het vijftien graden en regenachtig was, en dat ik daarna de herfst weer in moest.

Ik moet dringend plassen. Dat is hier geen probleem, als je uren in een auto zit te observeren is dat wel anders. Ik hurk in een zanderig hoekje en kijk naar de warme straal die onder me vandaan stroomt. Max Dethmer heeft een merkwaardige levensloop. Van Berlijn naar Nederland verhuisd, net als ik.

Hij naar Amsterdam, ik naar Groningen. Allebei in hetzelfde jaar. Het grote verschil is dat hij het vrijwillig deed, terwijl ik mee moest met mijn ouders. Dat heb ik ze nooit vergeven, vooral mijn vader niet, want het was vanwege zijn baan. Mijn vader-weer die vreemde zwaarte in mijn hart en maag. Nee, niet die kant uit met mijn gedachten.

Na een paar keer open neer veren om de laatste druppels af te schudden trek ik mijn onderbroek en spijkerbroek omhoog. Is dat een automotor? Ik ren terug naar mijn observatieplek. Niets. Ook geen bewegingen door mijn nachtverrekijker te zien. Er komt weer bewolking op, maar de maan schijnt nog steeds en werpt een surrealistisch licht op woekerend onkruid en verroeste golfplaten daken. De Rosa-loods, gebouwd van donkerbruine baksteentjes, is naar verhouding in goede staat, maar ook die zal het niet lang meer maken. Een wereld die manen is. Een manen wereld. Een wereld waarin een maan over puinhopen schijnt.

Eigenlijk sta ik hier niet in het hedendaagse Duitsland. Dit is een andere wereld, die is opgeheven maar nog niet verdwenen. De DDR. De ex-DDR. De wereld van publicatieverboden en censuur, onderdrukking en schaarste, Honecker en Mielke, SED en Stasi. Maar ook van opbouwen en zingen, idealisme en principes, verzorging en kinderopvang, solidariteit en verzet. Het land waar een oom en tante van me woonden. Oom Waldemar en tante Pia.

In het onwerkelijke maanlicht worden de schaduwen steeds zwarter, ik wrijf in mijn vermoeide ogen. Tot nu toe hebben we de zaak enkel vanuit het heden bekeken. Amsterdamse adjunct-uitgever verdwijnt op weg naar een deal, ergens in Berlijn, in de eenentwintigste eeuw. Maar wat als Dethmers verdwijning niet met het heden te maken heeft, maar met het verleden? Met iets uit zijn Berlijnse tijd, misschien zelfs uit de tijd van voor de val van de Muur?

Om half vier staan Frits en ik weer in de Rosa-loods. Deze keer hebben we het erop gewaagd het licht aan te doen, anders duurt het zoeken te lang, dat trekken we niet meer. Snel en systematisch checken we het gedeelte dat we nog niet hebben gehad. Noppes. Geen enkele aanwijzing dat Max Dethmer hier onlangs is geweest, geen sporen van een lijk.

Toch zakt mijn wantrouwen jegens het uitgevers-trio niet. Er is iets loos en ik zal erachter komen wat dat is.

Midden in de bedompt ruikende loods blijven Frits en ik staan, tussen de stellingkasten en pallets met boeken. We stinken als bunzingen en zitten onder het stof.

'Had Dethmer eigenlijk al contact met Rosa voor hij bij Hercules kwam?' vraag ik. 'Heb jij daar wat over gelezen of gehoord?'

'Bedoel je toen hij nog in Berlijn woonde?'

'Precies.'

Frits spert zijn slaperige ogen wijd open en wrijft over zijn voorhoofd. 'Kan ik me niet herinneren, Sofie. Waarom vraag je dat?'

We lopen naar de werkhoek en zijgen op twee bureaustoelen neer, onder het grote geelrode bord van uitgeverij Rosa. Ik leg uit wat me tijdens mijn wacht door het hoofd is geschoten. Dat Dethmers verdwijning of dood met vroeger te maken kan hebben, met een verleden dat hem heeft ingehaald.

'Hij moet die drie gekend hebben, al was het maar van naam,' zegt Frits. 'Maar waarschijnlijk kenden zij hem niet. Toen Dethmer in 1992 naar Amsterdam verhuisde, was hij nog een onbekend redacteurtje.'

'Wacht even, Frits-misschien is dat het. Dethmer was al redacteur voordat de Muur viel. Onbekend of bekend maakt niet uit. Hij had literaire contacten en zat in West-Berlijn. Misschien is hij tot de val van de Muur een contactpersoon voor de Oost-Berlijners geweest.'

'Ik ben niet meer de helderste,' zegt Frits. 'Wat wil je nou eigenlijk zeggen? Dat sommige Oost-Berlijnse schrijvers wellicht illegaal contact met Dethmer hadden? En dat hij teksten en informatie doorgegeven kan hebben naar het Westen?'

'Ja,' zeg ik en wacht af.

'En toen heeft iemand Dethmer bijvoorbeeld verraden, zodat de Stasi op zijn nek is gesprongen.'

'Ga door.'

'Of omgekeerd - Dethmer heeft een Oost-Berlijner tegen de lamp laten lopen die daarna de bak ingedraaid is. Wil je nog meer horen?'

'Nee, dank je wel,' zeg ik. 'Maar snap je? Als je het van die kant bekijkt, krijg je totaal andere mogelijkheden. Mocht dit kloppen, dan moeten we onze aanpak omgooien. Niet in Dethmers huidige connecties spitten, maar in zijn vroegere. Dat hebben we nog niet gedaan.'

'Jouw verbeelding slaat weer eens met je op hol,' zegt Frits. 'Waarom gebeurt er dan nu pas wat met hem en niet al veel eerder?'

Ik haal mijn schouders op. 'Dat weten we nog niet. Maar ik kan meteen al wel vijf redenen bedenken.' 'En als er iets van waar is, wat heeft uitgeverij Rosa er dan mee te maken?'

'Dat moeten we nu uitzoeken,' zeg ik. 'We moeten er op z'n minst achter komen hoe lang ze Dethmer al kennen. Want als we dat morgen vragen en ze zeggen: "pas sinds zijn Amsterdamse tijd", kunnen we dat niet weerleggen.'

We kijken naar de rijen stellingkasten om ons heen. Uitgeverij Rosa bestaat sinds 1945. Het is duidelijk dat het gigantische archief met alle oude stukken niet hier in de loods staat. Maar er zijn wel ordners met jaartallen vanaf 1989.

Diep zuchtend staat Frits op. 'Soms wou ik dat je iets minder op een terriër leek.'

Na nog eens drie kwartier stof en viezigheid is het raak. In een ordner met auteurscorrespondentie vindt Frits een brief van december 1989, over de publicatie van een verhaal in een West-Berlijns tijdschrift. Uit de brief blijkt dat de schrijver van het verhaal een Oost-Duitser was, iemand uit het Rosa-fonds. Onderaan is erbij gekrabbeld: 'Dethmer gaat dit regelen'.

'Je had gelijk,' zegt Frits. 'Max Dethmer had al voor zijn Amsterdamse tijd contact met Rosa.'

'We kunnen nog verder gaan. De Muur viel op 9 november, en een maand later doet Dethmer iets voor een Rosaschrijver. Met medeweten van de uitgeverij. Het kan natuurlijk zijn dat ze hem net in die maand hadden leren kennen, maar geloof jij dat?'

'Geloven doe ik niks,' zegt Frits. 'Mierenneuker. Jij denkt ook dat ze Dethmer voor de val van de Muur al kenden.'

We leggen het blad onder het kopieerapparaat. Met onze laatste krachten zoeken we nog even door. Niets meer. Een uur later liggen we in ons hotelbed met de plafondventilator aan.

Hoofdstuk 4

Vaag hoor ik Frits' mobiel gaan. Ik kreun.

Frits neemt op en mompelt: 'Ha Stef. Nee, nog geen nieuws.'

Stef Wagenaar, de directeur van uitgeverij Hercules. Hij is onze opdrachtgever. Tijdens ons vooronderzoek in Amsterdam hebben we intensief met hem overlegd, wat voor een vriendschappelijke band heeft gezorgd.

'Slaperig?' bromt Frits. 'Omdat we nog geen twee uur in bed liggen. Hele nacht doorgewerkt. Nee, nog niemand gevonden die Max heeft gezien.'

Stef is niet alleen Max Dethmers baas, maar ook zijn beste vriend in Amsterdam. Zelf komt Stef Wagenaar uit Nijmegen. Daar deed hij een tijd freelancewerk voor de SUN, de Socialistische Uitgeverij Nijmegen, waarna hij in Amsterdam zijn eigen uitgeverij oprichtte. Stef heeft ons uitvoerig verteld over de ondernemingslust, ambities en gulheid van zijn vriend. Hij maakt zich grote zorgen over Dethmer en staat te trappelen van ongeduld om iets te horen, al heeft ons recherchebureau hem gewaarschuwd dat het vaak een tijdje duurt voor de eerste resultaten worden geboekt.

'Ja, natuurlijk,' zegt Frits. 'Doen we. Ja. Tot later.'

Hij vlijt een arm over mijn borsten en slaapt verder, maar mij lukt dat niet meer. Mijn hoofd slaat op hol, alle gebeurtenissen van gisteren komen weer langs. Max Dethmer ist tot. Ermordet. Op onze ingescande foto's staat Dethmer op bedrijfsuitjes van uitgeverij Hercules en in privésituaties -onder andere met zijn tweede vrouw, inmiddels allang zijn ex. Hij is elegant en slank, zwierig gekleed, vlinderdasjes met stipjes als flamboyant handelsmerk. Lichtbruine ogen, kort en dicht blond krulhaar met inhammen op zijn voorhoofd. Verder valt een kleine wrat naast zijn neus op.

Toen Frits die foto's voor het eerst zag, herkende hij Max Dethmer. Hij had in Amsterdam ooit met hem staan praten tijdens een avond in debatcentrum de Rode Hoed. Leuke kerel, herinnerde Frits zich, hij was erg onderhoudend en had hun kringetje op een glas champagne onthaald. Dethmer had twee katten waar hij dol op was en gekke verhalen over had verteld. Die katten werden nu tijdelijk door een buurvrouw verzorgd. Bij een bezoek aan Dethmers huis had ik ze even gezien: een lapjeskat en een zwarte kat met witte voetjes en een witte neus. Ze heten Hans en Grietje.

Op veel foto's heeft Dethmer een brede glimlach, alhoewel hij ook iets gespannens uitstraalt. Dat zullen zijn ambitie en daadkracht wel zijn. Maar we moeten meer te weten zien te komen over zijn verleden. We kunnen LexisNexis weer raadplegen, verder een paar specialistische databanken ...

Mijn kop maalt maar door. Controlfreak en workaholic, ik weet het, maar ik kan er niet mee stoppen. Ik besluit op te staan.

Na het ontbijt en een speurtocht in onze databanken fietsen Frits en ik naar Jan Mialka. We hebben mountainbikes gehuurd, want we houden allebei niet zo van auto's, en in een stad als Berlijn zijn fietsen sowieso handiger. Met unplattbare banden, zoals onze vaste fietsenzaak in grote letters op zijn etalage schrijft.

Mialka gaat meteen op de barricades. 'Nee, voor de Wende kende ik Max Dethmer niet. Wij woonden tenslotte in Oost-Berlijn. Maar misschien weten jullie niet wat dat betekent? Wij konden niet op theevisite in het Westen, en wie bij ons op theevisite kwam werd gechicaneerd. Zo zat dat.'

'We zijn wel Hollanders, meneer Mialka, maar zo onwetend zijn we nou ook weer niet,' zegt Frits grijnzend. Jan Mialka neemt ons met onverbloemde walging op. Hij is tenger en draagt een bril met een dun zilverkleurig montuur. Zwart ringbaardje. Een weinig opvallende figuur, totdat hij in actie komt. Dan is hij een rebelse, pedante betweter. 'Jullie waren vannacht dus toch op de uitgeverij! Dat van die Hollanders hebben jullie me horen zeggen. Jullie zijn geen haar beter dan de Stasi.'

Frits laat zich niet provoceren. 'Ik herhaal alleen maar wat sommige buitenlanders over ons denken. Klein landje, klein denkraam.'

'He?'

Ik speel de nieuwe informatie uit die we over Dethmers verleden hebben gevonden. 'We weten dat Max Dethmer voor de val van de Muur geregeld schrijvers in Oost-Berlijn ontmoette. Onder het mom dat hij zijn familie bezocht.' Dat was indertijd de simpelste reden voor West-Berlijners om het oosten van de stad binnen te mogen. 'Hij smokkelde manuscripten van schrijvers naar het Westen, ook van sommige Rosa-schrijvers.'

'Kan best.' Jan Mialka trekt een verveeld gezicht. 'Maar Rosa had zoveel auteurs. Ik weet echt niet wat die allemaal deden. Iedereen smokkelde van alles naar het Westen. En omgekeerd.'

'U werkt al sinds midden jaren tachtig voor uitgeverij Rosa,' zegt Frits. 'Dus u weet vast wel of er contacten waren tussen Rosa-medewerkers en Dethmer.'

'Geen idee, Rosa had toen honderdtachtig mensen in dienst en ik had maar een bescheiden positie.' Mialka kan het niet laten er met een nuffig glimlachje aan toe te voegen: 'Ik was natuurlijk tot veel meer in staat, maar vanwege mijn verleden kreeg ik niets hogers.'

Met een half oog inspecteer ik de grote huiskamer, die Mialka tevens als werkkamer gebruikt. Niets verdachts te zien, maar in zijn bureauladen kan van alles liggen. Het zou me niet verbazen als hij een pistool of iets dergelijks had, daar is hij net het type voor. Ik blijf me afvragen wat er met Frits en mij was gebeurd als Mialka en Luc Frohwein ons in de loods te pakken hadden gekregen. Zander wapen waren ze geen enkel probleem voor ons geweest, maar tegen een pistool hadden we weinig kunnen beginnen. En het was diep in de nacht, niemand zou een paar schoten gehoord hebben.

Mialka zegt: 'Als dat alles is - ik moet weer aan het werk.'

Toen we bij hem aanbelden, was hij bezig geweest foto’s voor het Wende-boek uit te zoeken en bijschriften en copyrights te noteren. De drukkerij, die ook de opmaak deed, moest alle foto’s invoeren in het digitale ontwerp van het boek, had hij gezegd.

'Hoe verklaart u deze brief?' Frits duwt hem onze kopie onder de neus.

Voor het eerst is Jan Mialka van zijn stuk gebracht. Maar hij herstelt zich direct en roept verontwaardigd: 'Heeft u die soms uit ons archief gestolen?'

Zijn vraag negerend zeg ik: 'Ik zie dat u weet waar deze brief over gaat. U kende Dethmer eind 1989 al. En niet sinds kort, maar al langer.'

'Waar heeft u die brief vandaan?' vraagt Mialka.

Er is iets sluws in zijn blik gekomen -ik voel dat er achter dit ene kopietje een complete wereld schuilgaat. Wat voor gezamenlijk verleden hebben de Rosa-uitgevers en Max Dethmer? En heeft dat nu dodelijke gevolgen voor Dethmer gehad?

'U kende hem eind '89 al een tijd,' zegt Frits. 'Waar of niet?'

'Ach ja, misschien had ik hem wel eens gezien. Maar we hadden met allerlei mensen in West-Berlijn contact, dus wat maakt het uit?'

Zo, een punt heeft Mialka tenminste toegegeven. Nu door naar de details. Op zijn ijdelheid inspelend zeg ik: 'U zou ons enorm helpen als u meer over jullie activiteiten met Dethmer vertelde.'

Maar hij trapt er niet in en zet ons definitief de deur uit. Zander moeite te doen mijn achterdocht te verbergen zeg ik: 'Tot ziens, we komen terug.'

Buiten gloeien de gerenoveerde, gestucte panden van de Chausseestrasse in de zon. Frits loopt naar de ingang van Mialka's buurhuis, nummer 131, om te kijken of Wolf Biermann een herinneringsbordje heeft gekregen. Op dat vermaarde adres woonde de zanger tot zijn verbanning in 1976, terwijl auto's van de Stasi openlijk met richtmicrofoons voor het huis stonden.

Frits schudt zijn hoofd. 'Geen plaquette.'

Op onze mountainbikes schieten we langs de auto's. De Chausseestrasse is vol en druk-stinkende uitlaatgassen, rinkelende trams, haastige voetgangers. Tussen de woonhuizen wisselen sushi-bars, schoenenzaken en kappers elkaar af. Ik ben vroeger nooit in deze straat geweest, maar toen was hij vermoedelijk grijs en stil, met stoffige etalages. Zo herinner ik me Oost-Berlijn van uitstapjes naar mijn oom en tante.

Via de al even drukke Torstrasse en Kastanienallee fietsen we naar Luc Frohwein. Mialka's straat ligt niet ver van Prenzlauer Berg, de wijk waar de andere twee Rosa-uitgevers wonen. Ik transpireer aan alle kanten, daar helpt ook de mouwloze jurk die ik vandaag heb aangetrokken weinig tegen. We trappen een helling op. Prenzlberg, zoals iedereen de wijk noemt, is werkelijk een kleine berg, zo'n vijfenzestig meter hoog. Hij wordt soms vergeleken met Montmartre; ook hier woonde ruw volk, ook hier waren molens en arme kunstenaars. En de stad Berlijn bestaat net als Parijs uit kleine eenheden, buurten, die door hun bewoners vaak verrassend zelden worden verlaten.

Blijdschap welt in me op als ik met Frits achter me aan tussen alles door flits. Verrukking, ondanks onze opdracht, die moeizamer loopt dan verwacht. Kleurige bewegingen en stemmen omhullen me, dragen me, voeren me mee. Frits en ik handelen de meeste Duitse klussen af die Recherchebureau Brill aanneemt, maar het is al een tijdje geleden dat we een klus in Berlijn hadden. Ik heb de Nederlandse nationaliteit, en het grootste deel van mijn leven heb ik in Groningen en Amsterdam gewoond. Maar hier hoor ik thuis, in deze razendsnel veranderende wereldstad, barstensvol verhalen.

In de Stargarder Strasse weigert Luc Frohwein ons binnen te laten, we stranden in het trappenhuis voor haar deur.

'Ik zit met een hulpkracht aan ons Wende-boek, u weet toch van de deadline? Bovendien belde mijn collega zonet dat u hem schandalig heeft behandeld. Ik ben niet van plan het slachtoffer van uw gesnuffel te worden.'

Voor Frohwein de deur dicht kan slaan, zet ik mijn voet ertegen. Vroeger in de DDR was ze een slachtoffer, maar tegenwoordig weten de Rosa-uitgevers zich prima te weren. Nu zijn zij degenen die ons in de pan dreigen te hakken, ze vormen een gesloten front.

'Haal uw voet weg of ik bel de politie!'

'Mevrouw Frohwein,' zeg ik sussend om de boel te de-escaleren, 'we hebben niets tegen u en uw collega's, wij zijn gewoon met onze zoekopdracht bezig.'

Frits valt me bij. 'U moet toch ook ongerust zijn over Max Dethmer? Uitgeverij Hercules heeft u een aantal goede contracten bezorgd. Het is toch vreselijk als hun adjunct-uitgever zomaar spoorloos verdwijnt?'

'Vanzelfsprekend.' Luc Frohwein werpt ons een strenge blik toe waar niet uit blijkt dat ze dat echt vreselijk vindt. 'Maar wij hebben geen flauw idee waar hij is gebleven.'

Zonder verdere omwegen zegt Frits: 'Jan Mialka heeft verteld dat Rosa al voor de val van de Muur contact met Dethmer had. U had toen een leidende functie, dus u weet dat ook. Wat is er in die jaren gebeurd?'

Ik sla Frohwein aandachtig gade, maar aan haar pokergezicht valt niets af te lezen.

Ze schraapt haar keel. 'Er is niets gebeurd. Het klopt dat Dethmer soms wat voor ons deed. Manuscripten meenemen, die in West-Berlijn aan anderen doorgeven, ze laten publiceren en dergelijke. Officieel hadden wij zulke westerse contacten als uitgeverij vanzelfsprekend niet. Maar inofficieel wel. We vochten er bij de censuur voor om een hoek gedrukt te krijgen, en als dat mislukte bewandelden we wel eens zo'n illegale weg.'

'Is iets daarvan uitgelekt?' vraagt Frits.

'Nooit. Er waren maar een paar mensen bij betrokken, we waren uiterst voorzichtig. We wisten wat er met ons zou gebeuren als het fout liep. Het DDR-regime was meedogenloos.'

Luc Frohwein zwijgt en klemt haar kaken op elkaar. Ze lijkt nu heel ver weg te zijn.

'Wat is er dan gebeurd tussen Dethmer en jullie?'

'Niets! We hebben dit tot de Wende gedaan, en een paar jaar erna is hij naar Amsterdam verhuisd. Later kregen we via uitgeverij Hercules opnieuw contact -nu en dan, heel normaal. Punt uit.'

Ik vraag: 'Wie zou ons meer kunnen vertellen? Als u een goede tip voor ons heeft, bent u misschien van ons af. ' Frohwein aarzelt, dan schudt ze haar hoofd. 'Ik zou het niet weten.'

Ik houd vol -ook achter deze aarzeling verbergt zich een complete wereld. 'Heeft Dethmers verdwijning volgens u met het heden of met het verleden te maken? Met de jaren tachtig? De val van de Muur?'

'Dat is uw probleem, niet het mijne.' Weer buiten bij onze mountainbikes zegt Frits: 'Jezus, wat zijn die lui moeilijk te kraken!' 'Ontzettend irritant, ja,' zeg ik. 'Sinds de DDR vertrouwen ze blijkbaar niemand meer.'

Het pand waar Uwe Jachnow in woont ziet er haveloos uit. Het staat niet ver van de straat van Luc Frohwein, en het is reusachtig, met een binnenplaats, een achterhuis en verschillende zijvleugels. Typisch een huis uit het einde van de negentiende eeuw. Jachnow woont in het voorhuis op de vierde en hoogste etage; in de schemerige poort moet je de linkerdeur nemen en dan de trap op.

Achter zijn afgebladderde deur blijft het stil, ondanks ons gebel en geklop. Vermoedelijk zwerft Jachnow nog steeds rond.

Hem gaan zoeken of eerst onze aantekeningen bijwerken? Dat laatste moet ook dringend gebeuren. We pakken een terrasje op de door bomen overschaduwde Kollwitzplatz en bestellen ijskoffie. Dit plein is het hart van Prenzlberg, met de duurste woningen. Het midden wordt gevormd door een vierkant, groen bebost parkje, met zandbakken en speeltoestellen waar het krioelt van de kinderen. Ouders hangen ontspannen toekijkend of lezend rond.

Frits' mobiel gaat. Onder het luisteren betrekt zijn gezicht. 'Lekkage? Heb je de huisbaas al gebeld?'

Uit het gesprek begrijp ik dat het Gerard is, onze bovenbuurman in Amsterdam. We wonen in een huurhuis aan de Westlandgracht van drie etages. Frits en ik zitten in het midden. Gerard is eind vijftig, hij werkt in een sigarenzaak en is zanger in zijn vrije tijd. Wanneer er een probleem is met zijn zolderetage, is hij te timide om de huisbaas te bellen en probeert hij Frits zover te krijgen dat die het doet. Mij vraagt Gerard zoiets niet, want ik weiger altijd.

'Gewoon blijven bellen,' zegt Frits aanmoedigend, 'hij moet een keer opnemen.'

Hij stopt zijn mobiel weer weg en zegt, mijn ironische blik negerend: 'Het giet bij ons. Dak lekt. Gerard heeft al een paar keer gebeld, maar Spijkerboor geeft natuurlijk weer geen sjoege.'

In zijn optimisme blijft Frits denken dat Gerard voor zichzelf zal opkomen als hij maar een beetje wordt opgepept. Ik weet zeker dat hij binnen de kortste keren weer aan de lijn zal hangen, maar die discussie hebben we al vaak genoeg gehad.

Frits trekt zijn netbook uit zijn rugzakje. Onze minilaptops hebben we altijd bij ons, want je kunt onmogelijk alles onthouden, en onze aantekeningen zijn de basis waar we uit putten voor tussenrapporten aan Alice Brill, de baas van ons recherchebureau. Alice stuurt die weer door aan de opdrachtgever, in dit geval Stef Wagenaar.

'De Rosa-mensen kunnen we van onze lijst schrappen,' zegt Frits al typend. Ik kijk op van mijn mail die ik aan het checken ben. 'Hoe kom je daar nou bij?'

'Dethmer heeft uitgeverij Rosa en allerlei DDR-schrijvers toch grote diensten bewezen? Hij heeft grandioos illegaal werk gedaan. Dat liep onder andere via Frohwein, en Mialka wist er ook van. Dus zij kunnen niets tegen Dethmer hebben, ze moeten hem juist voor eeuwig dankbaar zijn.'

Hoofdschuddend zeg ik: 'Toch is er een fors probleem, want Mialka wilde niet toegeven dat hij Dethmer al zo lang kende. En Frohwein eigenlijk ook niet.'

'Heeft vast geen verband met Dethmers verdwijning,' zegt Frits, 'dat zou wel heel toevallig zijn. We moeten ons concentreren op onze zoekopdracht, anders komen we nergens.'

'Dit hoort bij onze zoekopdracht, Frits.' Deze keer geloof ik niet in de simpelste versie, die hij zo graag verdedigt.

'Frohwein beweert bijvoorbeeld dat hun smokkelwerk altijd goed is gegaan, maar klopt dat wel?' 'Nou en? Zelfs als het niet klopt is het jaren geleden. Dat kan nauwelijks iets te maken hebben met Dethmer anno nu.'

Ik lepel het bolletje vanille-ijs in mijn koffie op en registreer verstrooid de naam van ons café. Met sierlijke zwarte letters staat er 'Heimatlos' op de witte gevel. Zonder thuis. Wat een eigenaardige naam. Op het trottoir trippelen duiven koerend rond, mussen tsjilpen. In het parkje tegenover is een meisje uit het klimrek gevallen, ze wordt door haar moeder getroost.

'Nee,' zeg ik hardnekkig. 'Luc Frohwein poetste de boel veel te nadrukkelijk glad. Er is iets cruciaals gebeurd tussen de Dethmer en de Rosa-mensen. Of tussen Dethmer en andere personen die zij willen beschermen.'

Frits bromt wat en tikt door. Zijn spieren bewegen soepel onder zijn gebruinde huid. Hij handelt het schrijven van teksten slagvaardig af, ik zit veel langer aan formuleringen te friemelen. Ik denk terug aan eergisteren, toen Frits me impulsief met mountainbike en al de stoep op manoeuvreerde. Ik was nog wat wezenloos van de treinreis, nog niet helemaal aangekomen. Hij had me naar een groente-en fruitzaak gesleept, mijn hand in een bak kersen geduwd en mijn vingers dichtgeknepen. Het donkerrode sap was ertussendoor gesijpeld.

'Gatver!'

'Voel je dat?' zegt Frits. 'Ben je nu hier?'

We beginnen te lachen, terwijl de winkelier naar buiten stormt en brult: 'He! Blijf met je tengels van m'n kersen af!' 'We nemen twee kilo,' roept Frits. Overmoed, pure overmoed, denk ik, naar zijn rap typende vingers kijkend. Ik ben gek op dat spontane in Frits, al irriteert het me soms ook. Vooral tijdens ons werk, want daardoor riskeert hij wel eens te veel -afgelopen nacht ging het maar net goed.

Wanneer Frits klaar is, haal ik mijn eigen netbook uit mijn rugzak om de nieuwe versie van onze aantekeningen erop te zetten en van daar weer op een paar sticks. We kennen genoeg rampverhalen van collega's die resultaten van maanden zijn kwijtgeraakt omdat hun computer was gecrasht of gestolen.

Net als we op onze fietsen stappen, word ik gebeld door een vroegere collega van Max Dethmer, die na ons gesprek van gisteren op een naam is gekomen: die van een buurman uit Dethmers Berlijnse tijd.

Frits zoekt het adres van de buurman op. 'Daar kunnen we mooi gelijk heen.'

'Dat doen we later,' zeg ik. 'Eerst gaan we achter Uwe Jachnow aan-misschien vinden we hem nu. We moeten erachter komen wat er voor 1989 tussen Dethmer en Rosa is gebeurd.'

Uiteindelijk vonden we Jachnow, maar hij zou over iets heel anders beginnen dan de tijd voor de val van de Muur.

Hoofdstuk 5

'Daar, aan de overkant!' zegt Frits.

Eindelijk hebben we Uwe Jachnow te pakken, nadat we de hele wijk Prenzlberg hebben afgefietst. Dat Frits hem heeft herkend is een wonder, want Jachnow lijkt niet op de foto's die we van hem hebben gezien. In de jaren zeventig was hij een knappe, robuuste student. Op latere foto's staat hij, nog steeds knap, met gemillimeterd grijs haar en een lichte baardstoppel.

Maar nu heeft Jachnow een vlekkerig, uitgemergeld gezicht, zware wallen onder zijn ogen en een wankele loop. Hij is £link aangeschoten. AI is hij de jongste van het Rosa-trio, hij ziet er tien jaar ouder uit dan de andere twee. Wat is er in godsnaam met die man gebeurd?

'Zijn jullie die d-detectives?'

'Inderdaad, meneer Jachnow.' Frits steekt zijn hand uit. 'Frits Arends, Sofie Bank. Particulier onderzoekers uit Amsterdam.'

We zetten onze mountainbikes op slot en laten onze legitimatiebewijzen zien.

'Fijn om u eindelijk te ontmoeten,' zegt Frits opgeruimd. 'We zijn op zoek naar Max Dethmer, kunt u ons helpen? Wanneer heeft u hem voor het laatst gezien?'

Jachnow kijkt zo schichtig dat ik erbij zeg: 'We willen u helemaal niet lastigvallen. Het gaat ons alleen om Dethmer. U weet wel, jullie contactman bij uitgeverij Hercules.'

Nors zegt Jachnow: 'Ik p-praat niet met jullie.'

Natuurlijk gebeld door Luc Frohwein en Jan Mialka. Jachnow is al net zo weerspannig als zijn collega's. Er lijkt weinig kans op dat we een wig tussen die drie kunnen drijven.

'Kunnen we even rustig ergens praten?' vraag ik.

'Nee.'