COMMUNISTENGOUD EN KERSTENGELEN

MARIANNE VOGEL

COMMUNISTENGOUD
EN KERSTENGELEN

BERLIJNSE THRILLER

Uitgeverij Aspekt

Communistengoud en kerstengelen. Berlijnse thriller
© 2019 Marianne Vogel
© 2019 Uitgeverij Aspekt
Amersfoortsestraat 27, 3769 AD, Soesterberg
info@uitgeverijaspekt.nl - www.uitgeverijaspekt.nl

Omslagontwerp: Mark Heuveling

ISBN: 9789463385596
ISBN Paperback: 9789463380577
NUR: 305

Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftlijke toestemming van de uitgever.

Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 Auteurswet 1912j° het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, St.b. 471 en artikel 17 auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 882, 1180  Amstelveen). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

Fremd bin ich eingezogen,
Fremd zieh ich wieder aus.
(...)
Nun ist die Welt so trübe,
der Weg gehüllt in Schnee.

Als vreemdeling gekomen,
als vreemdeling gegaan.
(...)
Nu is de wereld duister,
de weg bedekt met sneeuw.

(uit Die Winterreise van Franz Schubert)

1

Buiten giert de wind over de Amsterdamse Westlandgracht, zodat de regen bijna horizontaal tegen de ruiten slaat. Het is zaterdagochtend. Over ruim een week is het kerst. Zittend op de bank, met twee luie poezen naast me, blader ik tevreden in de boeken die Frits en ik gisteren uit Duisburg hebben meegebracht.

In Duisburg hebben we een onderzoeksopdracht afgerond voor Brill, het particulier recherchebureau waar Frits en ik voor werken. We handelen nagenoeg alles af wat Brill in verband met onze oosterburen binnenkrijgt, omdat we gespecialiseerd zijn in Duitse kwesties. Nu hebben we tot woensdag vrij om onze overuren op te nemen.

Al bladerend dwalen mijn gedachten af naar het merkwaardige telefoontje van Marieke, die me twee dagen geleden in Duisburg heeft opgebeld. Marieke van Dijk is een ex-collega van me die sinds een jaar of tien in Berlijn woont. Ze was oorspronkelijk vertrokken vanwege een Berlijnse liefde. Toen die na een paar jaar was geëindigd, was ze haar woning met een kennis gaan delen.

Marieke had op samenzweerderige toon tegen me gezegd: ‘Ik moet je iets heel belangrijks vertellen, Sofie. Iets schokkends. Niet over de telefoon, je moet naar Berlijn komen.’

Typisch Marieke, had ik gedacht. Ze is een nogal wantrouwige vrouw die gelooft dat de NSA, de beruchte Amerikaanse geheime dienst, iedereen afluistert. Ik had haar gezegd dat ik geen tijd had. Maar misschien had ik Marieke te snel afgewimpeld, want sindsdien komt haar dringende stem iedere keer in me op. Wat wilde ze me vertellen?

Een windstoot buiten zwiept de regen zo genadeloos tegen de ramen dat ik opschrik.

Ik hoor onze bovenbuurman, die in de keuken koffie drinkt met Frits, verzuchten: ‘Ik voel me alsof ik de boksring in moet en al weet dat ik knock-out ga.’

‘Gerard, denk aan het bekende citaat,’ zegt Frits op aanmoedigende toon. ‘Macht bestaat niet uit hard of vaak slaan, maar raak slaan.’

‘Raak slaan? Hoe dan? Die man is veel beroemder dan ik.’

‘Dat koor heeft je niet voor niets voor een auditie uitgenodigd. Vertel ze dat je het geweldig vindt om met hen samen te werken, en dat je bij alle repetities aanwezig zult zijn. Dat wil die beroemdheid vast niet, daarmee versla je hem!’

Een bekend Amsterdams koor zoekt een tenor voor hun kerstconcert, omdat hun solist ziek is geworden. Zodra Gerard thuis is van zijn werk in een sigarenzaak, zingt hij de sterren van de hemel, en hij doet vaak solopartijen in het koor waar hij op zit. Dus hij maakt zeker een kans. Maar Gerard denkt bij alles dat het toch niet gaat lukken. Frits, die een grenzeloze optimist is, probeert hem zoals gewoonlijk aan te vuren.

Ik grinnik en verdiep me in een veelbelovende biografie over een Duitse politicus. Geleidelijk verdwijnen de stemmen van Frits en Gerard naar de achtergrond. Onze zwarte poes Grietje duwt zich onder mijn arm door en gaat met haar dikke achterwerk half op mijn bladzijden liggen. Als ik zou kunnen, zou ik net zo hard spinnen als zij.

Het rinkelen van de deurbel rukt me weg uit mijn boek. Met tegenzin til ik Grietje van mijn schoot en loop de trap af. We wonen op de middelste van drie etages.

Maar als ik een vloekende Alice voor de deur zie staan, klaar ik op. ‘Baas!’

‘Rooie rat.’

Ik geef haar drie welkomszoenen. Alice Brill is kletsnat van de paar meter tussen haar auto en onze deur. Ze is de directeur van Recherchebureau Brill en tevens een goede vriendin uit mijn studietijd. ‘Rooie rat’ was toen mijn bijnaam, omdat ik knalrood, steil haar heb. Alice komt vaak even langs als we terug zijn uit Duitsland.

Achter elkaar lopen we de steile trap op.

Wanneer ik met twee mokken koffie uit de keuken de kamer binnenkom, blijf ik staan en slaak een diepe zucht. Alice troont op mijn plek. Aan weerskanten heeft ze een snorrende poes, die beide een gezicht trekken alsof het de gewoonste zaak van de wereld is. Verraders.

Alice pakt een mok van me aan, terwijl ze achteloos zegt: ‘Ik heb gisteren weer een vet contract ondertekend.’

Ik moet lachen en ga in de stoel tegenover haar zitten. Met Alice als directeur zal ons recherchebureau in elk geval nooit failliet gaan. Hoge bestuurders en directeuren gaan zonder mankeren overstag als Alice vakkundig uitlegt hoe ze hun probleem gaat oplossen. Vervolgens mogen haar medewerkers, onder wie Frits en ik, in de weerbarstige praktijk de kastanjes uit het vuur halen.

Alice had Frits en mij ooit op het idee gebracht om voor haar recherchebureau te gaan werken. Na onze studie Duits en onze dissertatie lukte het ons ondanks tientallen sollicitaties niet om een baan te vinden. ‘Ik kan wel een paar Duitslandkenners gebruiken voor mijn Duitse opdrachten,’ had Alice een keer opgemerkt. We hadden ons laten omscholen tot particulier onderzoeker en het nooit betreurd.

De telefoon gaat als Alice en ik bijna onze koffie op hebben. Ik neem op. Een paniekerige mannenstem zegt in het Duits: ‘Sofie, jullie m-moeten komen. Marieke is ver-vermoord.’

Het is alsof er een bom in de kamer ontploft die de huiselijkheid in één klap vernietigt. Marieke is vermoord? Een paar tellen ben ik met stomheid geslagen.

‘Maar eergisteren heeft ze me nog gebeld,’ zeg ik onthutst.

Ik besef dat ik Lutz Zebralla aan de lijn heb, de man met wie Marieke haar woning deelt.

‘Weet ik,’ zegt Lutz, ‘d-daarom bel ik je. Het is diezelfde avond gebeurd. De politie denkt dat het een ongeluk was! Maar het... het was moord!’

Lutz ratelt verder. Marieke blijkt donderdagavond in een drukke straat onder een bus gekomen te zijn. Aangezien er geen verdenking van een misdrijf is, ziet de politie geen reden om een onderzoek te starten.

Ik weet dat zo’n situatie vaak voorkomt. Een onderzoek kost veel geld en tijd, daar beginnen ze niet zomaar aan. Ik probeer Lutz een beetje te kalmeren, wat jammerlijk mislukt. Hij is een hoogintelligente, maar wereldvreemde man en hypernerveus.

‘Frits en jij moeten k-komen als onderzoeksteam van Brill,’ krast hij. ‘Jullie... jullie moeten bewijzen dat Marieke is vermoord.’

2

Nadat ik het gesprek met Lutz heb beëindigd, staar ik verwezen in mijn lege koffiemok. ‘Marieke van Dijk is dood,’ zeg ik tegen Alice.

‘En haar huisgenoot wil dat jullie de zaak onderzoeken,’ concludeert Alice zakelijk. ‘Maar is Marieke dan op een verdachte manier gestorven?’

Toen Marieke nog in Amsterdam woonde, had ze – als time-out van haar baan in de Amsterdamse psychiatrie – een paar jaar opdrachten voor het recherchebureau van Alice uitgevoerd. Alice kent Marieke dus ook, maar ze verspilt zelden tijd aan emoties.

‘Volgens de politie niet,’ zeg ik. ‘Maar Lutz Zebralla denkt dat ze is vermoord.’

‘Klinkt niet erg veelbelovend. Bovendien heb ik voor kerst nog een opdracht voor jullie, dus ik wil graag dat jullie nu uitrusten. Jullie hebben heel Duisburg doorgevlooid voor jullie Danny te pakken hadden.’

Ik realiseer me dat ik me inderdaad had ingesteld op een paar dagen bijkomen. In opdracht van zijn ouders hadden Frits en ik een Utrechtse jongen van achttien gezocht. Danny was met een paar oudere criminele vriendjes naar Duisburg vertrokken en in een circuit van diefstal en inbraken beland. Het was niet ongevaarlijk geweest hem op te sporen en terug te krijgen naar Nederland.

Vermoeid wrijf ik over mijn gezicht. Alice streelt een poes tussen de oren en schenkt me haar meest sympathieke blik.

Daar laat ik me echter niet door paaien. Ik wil in Berlijn onderzoek gaan doen, want ik voel wroeging dat ik Mariekes telefoontje eergisteren niet serieuzer heb genomen. Haar dood verontrust me diep.

Toen Marieke na een paar jaar haar werk in de psychiatrie weer had opgepakt, was het contact tussen haar en mij gebleven, ook al lag haar wantrouwige aard me niet erg. Eerst wilde Marieke, vooral na haar verhuizing naar Berlijn, graag op de hoogte blijven van het reilen en zeilen bij Brill. Later raakte Frits bevriend met Lutz en deden we soms iets met z’n vieren. Frits en Lutz delen een interesse voor kunst en het artistieke. Frits komt uit een flamboyant kunstenaarsgezin, en Lutz weet alles van schilderkunst en schrijft er artikelen over.

Ik vertel Alice dat Marieke me in Duisburg heeft opgebeld. ‘Ik denk dat ze haar achterdochtige neus ergens te diep in heeft gestoken, en dat haar dat fataal is geworden. Het is geen toeval dat ze nu dood is. Frits en ik kunnen onze koffer pakken en vanmiddag de trein naar Berlijn nemen.’

‘Geen denken aan,’ zegt Alice puntig. ‘Ik vind het heel erg dat Marieke onverwachts dood is gegaan, maar ik zou niet we-ten wat jullie in Berlijn kunnen doen.’

Ik laat Alice sudderen en vertel Frits in de keuken over Mariekes dood. Gerard is vertrokken.

‘Shit.’ Frits woelt door zijn zwarte haar, dat in spiraalvormige krullen over zijn voorhoofd en oren valt. Dat is er een teken voor dat hij nadenkt of ontdaan is. ‘Dan moeten we echt naar Berlijn. Ook omdat ik Lutz wil steunen. Die jongen is niks zonder Marieke.’

Frits pakt zijn telefoon om Lutz te condoleren en over de kosten van de onderzoeksopdracht te praten. Een recherchebureau in de arm nemen is niet goedkoop. Lutz vertelt Frits dat hij niet veel verdient, maar hij heeft een spaarrekening.

Daarna overleggen we in de huiskamer opnieuw met Alice. De regen klettert nog steeds tegen de ruiten.

‘Maar die opdracht die ik volgende week voor jullie heb...’ sputtert Alice tegen.

‘Die moet iemand anders maar doen, Alice,’ zegt Frits luchthartig. ‘Je hebt medewerkers en freelancers genoeg. Bovendien zijn we dan misschien al weer klaar.’

Ik wissel een blik met Frits, want in de keuken hebben we nog iets anders besproken. Op mijn stoel naar voren leunend zeg ik tegen mijn vriendin: ‘Alice, wees blij dat je er een nieuwe opdracht bij hebt zonder er iets voor te doen. We nemen hem aan onder één voorwaarde: dat jij naar de huisarts gaat.’

Alice heeft sinds een aantal maanden een zeurende pijn in haar buik. Daar ben ik een poosje geleden achtergekomen toen ze de pijn een keer niet kon verbergen. Maar wanneer ik zeg dat ze ernaar moet laten kijken, wimpelt Alice me met een geintje af.

‘Wat?!’ Het temperamentvolle gezicht van Alice staat ineens op onweer. ‘Eerst drukken jullie een opdracht bij me door, en dan moet ik nog naar de huisarts ook?’

‘Ja, en je weet best waarom.’

‘Mij mankeert niets.’ Alice staat abrupt op van de bank, zodat de oude lapjeskater Hans miauwend protesteert.

Als reactie vouwen Frits en ik onze armen over elkaar en kijken Alice aan. Een oude truc. Stilte werkt overtuigender dan argumenten.

Alice slaat haar ogen ten hemel. Ze weet dat ze deze strijd gaat verliezen.

Halverwege de zaterdagavond arriveren Frits en ik in Berlijn. Ik heb een wat ontheemd gevoel; het duurt altijd even voordat ik innerlijk ben geland.

We leveren onze bagage af in hotel Heilbronn, onze vaste stek, waarna we meteen de S-Bahn naar Lutz Zebralla nemen. De S- en de U-Bahn vormen samen het metrosysteem van Berlijn. Het is een koude nacht. Het regent hier niet, integendeel, het vriest flink.

Bij de S-Bahn-halte Alexanderplatz stappen we uit. Als we naar de oude Nikolaiwijk lopen, waar Marieke en Lutz wonen, begin ik bij te trekken. Ik snuif de geuren op van Berlijn – een metropool die vijf keer zo groot is als Amsterdam. Mijn hart begint sneller te kloppen. Frits slaat een arm om me heen. Hij is een lange, gespierde man en iets groter dan ik. Liefdevol grijnst hij me toe. Hij weet wat er in me omgaat.

Nu ben ik echt aangekomen. Ik loop door mijn geboortestad! Frits en ik hebben weliswaar allebei de Nederlandse nationaliteit, maar ik ben van Duitse afkomst. Pas als puber ben ik met mijn ouders naar Nederland verhuisd. Ik heb hier zoveel voetstappen en herinneringen liggen dat de stad een deel van mezelf is geworden. De hoge gebouwen, de lichten, het opgebroken asfalt waar de nieuwe U-Bahn-lijn komt – alles is vertrouwd. Ik voel me als een puzzelstukje dat op zijn plaats is gevallen.

Wanneer we in de smalle Poststrasse voor het huis van Marieke en Lutz staan, wordt Frits’ gezicht minder vrolijk. ‘Sofie,’ zegt hij, ‘we moeten straks een beetje uitkijken met Lutz. Volgens mij gaat het niet zo goed met hem.’

Niet zo goed? denk ik. Als een optimist als Frits zoiets zegt, moet het wel heel slecht met Lutz gaan.

3

Lutz ontvangt ons in het appartement dat hij jaren met Marieke heeft gedeeld. Met zijn drieën gaan we in de woonkeuken aan de tafel zitten. De gordijnen zijn volgens Duitse gewoonte dicht. Anders zouden we tegenover het huis de twee groenkoperen, verlichte torens van de gothische Nikolaikerk kunnen zien. En de kleine kerstmarkt op het plein voor de kerk. In dit buurtje is de wereldstad Berlijn ooit ontstaan. De Nikolaikerktenminste, het Romaanse restant ervan uit de dertiende eeuwis het oudste nog bestaande gebouw van de stad.

Nadat Lutz ons nogmaals heeft verteld dat Marieke onder een bus is gekomen en dat het volgens hem moord was, zegt hij: ‘De p-politie verklaart me voor gek, maar jullie geloven me toch wel?’ Nerveus kijkt hij ons met zijn grote brillenogen aan.

Lutz ziet er zonderling uit. Hij is klein en krom, en zijn bril heeft glazen zo dik als mijn pink.

‘Het gaat niet over geloven, Lutz, we proberen de feiten te achterhalen,’ zegt Frits automatisch, terwijl hij Lutz’ verhaal op zijn laptop intikt. Die zin behoort tot zijn standaardrepertoire.

Stotterig praat Lutz verder. ‘Als iemand de mo-moordenaar van Marieke kan vinden, zijn jullie het. Toen... toen jullie directeur me belde vanwege de financiële afspraken en het contract, zei ze dat jullie bij Brill de hoogste s-score hebben voor het oplossen van opdrachten.’

Ik gnuif. Zoiets zal Alice nooit tegen Frits en mij zeggen, want van lof worden we volgens haar alleen maar lui en verwend.

Frits vraagt: ‘Lutz, waarom denk je dat Marieke is vermoord? Kan ze niet gewoon gestruikeld zijn?’

‘Onmogelijk! Daar was ze veel te v-voorzichtig voor. Jullie weten toch dat ze moeilijk kon lopen? Ze had een klapvoet vanwege een gedeeltelijke zenuwverlamming, zodat ze een brace moest dragen. Ze keek altijd ontzettend goed uit en – en ze zou nooit pal op een stoeprand gaan staan. Iemand m-moet haar een duw hebben gegeven.’

Frits en ik kijken elkaar aan. Het klopt dat Marieke erg oplettend en voorzichtig liep. Dit is een interessant argument. De politie kan er niets mee omdat het geen hard bewijs is, maar Lutz zou gelijk kunnen hebben.

Ik vraag: ‘Waarom zou iemand Marieke een duw geven?’ Ik nip van mijn rode wijn. Niet mijn favoriete drankje, maar Lutz had niets anders, en in thee heb ik geen trek.

Lutz veegt met een trillende hand over zijn voorhoofd. ‘D-dat vroeg de politie me ook. Volgens hen eh... was ik paranoïde.’

Ik sla Lutz nauwlettend gade. Hij hangt scheef op zijn stoel, alsof hij niet meer tegen de zwaartekracht op kan, waardoor hij er met zijn kromme rug nog vreemder uitziet dan anders.

Hij neemt een grote slok wijn. ‘En toch... en toch moet het zo gegaan zijn, het k-kan niet anders.’

‘Waar baseer je dat op?’ vraag ik. ‘Volgens mij weet je meer dan je vertelt.’

Het gezicht van Lutz krijgt een argwanende uitdrukking. ‘Waarom v-vragen jullie zo door? Zijn jullie hier soms in hun opdracht, om me uit te horen?’

‘In wiens opdracht? Wat bedoel je?’ vraag ik perplex. Geen wonder dat de politie hem paranoïde vindt als hij dit soort taal uitslaat.

‘Lutz, jij bent onze opdrachtgever,’ zegt Frits op kalmerende toon. ‘Wij zijn je vrienden en we werken voor niemand anders dan voor jou.’

Lutz mompelt iets en zakt nog verder in elkaar.

Frits woelt nadenkend door zijn haarkrullen. Dan vraagt hij Lutz losjes waarom Marieke mij een paar dagen geleden heeft gebeld.

‘Dat weet ik niet.’

‘Het ging om iets heel belangrijks, zei Marieke. Jullie waren huisgenoten, daar moeten jullie het toch over hebben gehad?’

‘Ik we-weet het echt niet, dat heeft ze me niet verteld!’

Bruusk zeg ik: ‘Lutz, als je dingen verzwijgt, kunnen we niet voor je werken.’

Lutz drinkt met een paar slokken zijn glas wijn leeg – zijn tweede al. ‘Zonder M-Marieke weet ik gewoon niet wat ik moet doen.’ Hij laat zich van zijn stoel glijden en begint zachtjes mompelend door de keuken heen en weer te lopen.

Na een poosje blijft Lutz bij de tafel staan, kijkt ons loensend met zijn grote brillenogen aan en fluistert: ‘Marieke verzamelde informatie over het v-verdwenen communistengoud... Het fortuin dat na de ondergang van de DDR is verduisterd... Daar heeft het mi-ministerie van Financiën jarenlang jacht op gemaakt.’

4

‘Het verdwenen communistengoud?’ herhaal ik. ‘Je bedoelt de verdwenen DDR-miljoenen? Maar dat is iets voor een onderzoeksjournalist. Marieke werkte als psychiatrisch verpleegkundige!’

Lutz staart ons aan en reageert niet. Dan loopt hij naar de huiskamer, die naast de keuken ligt. Ik zie hoe hij uit een kast een nieuwe fles rode wijn tevoorschijn haalt.

Frits vraagt gedempt: ‘Wie heeft dat geld ook alweer laten verdwijnen, Sofie? De Stasi?’

Ik heb in mijn studietijd meer met de Duitse geschiedenis en politiek gedaan dan Frits, die vooral geïnteresseerd was in de literatuur. Bovendien zijn veel feiten me vanwege mijn Duitse afkomst met de paplepel ingegoten.

‘De Stasi en de SED,’ zeg ik. Stasi is een afkorting van Staatssicherheit, de geheime dienst van de DDR. En de SED was de Sozialistische Einheitspartei Deutschlands, de dictatoriale socialistische partij. Ik vervolg: ‘Over de verdwenen DDR-miljoenen deden indertijd de wildste geruchten de ronde. Er moet na de val van de Muur in 1989 een fortuin weggesluisd zijn.’

Frits werpt een blik op Lutz, die in de huiskamer in gevecht is met een kurkentrekker om de fles wijn open te krijgen. ‘En een deel daarvan is toch nooit teruggevonden?’

‘Als ik het me goed herinner, verschillen daar de meningen over. Volgens sommige experts staan er nog ergens astronomische bedragen op geheime bankrekeningen. Volgens anderen is dat alleen maar een mythe.’

‘Jezus.’ Frits’ donkere ogen glinsteren – hij is gek op sensationele geschiedenissen. Dan zegt hij: ‘Maar niemand heeft het meer over die kwestie. Dus waarom zou Marieke zich erin verdiepen? Bovendien was ze geen financieel expert.’

‘Goeie vraag,’ zeg ik. Hardop nadenkend praat ik verder. ‘Toen Marieke klussen voor Alice ging doen, heeft ze een degelijke training gehad, ook al was het geen echte onderzoekersopleiding. En van het werk zelf heeft ze ook veel opgestoken. Dus Marieke weet hoe ze onderzoek moet doen. Maar voor zover ik weet, maakte ze zich alleen druk over de gevaren van digitale informatievergaring. Marieke geloofde dat de geheime diensten alle sociale media aftapten. Niet alleen de NSA deed dat, volgens haar, maar ook de AIVD. Die betitelde ze vaak als Stasi 2.0.’

‘Dan nam ze geen blad voor de mond over de Nederlandse veiligheidsdienst.’ Frits lacht en typt wat aantekeningen in op zijn laptop. ‘Lutz maakt soms ook zulke opmerkingen. Waarschijnlijk was het een gemeenschappelijke interesse van die twee.’

Lutz komt weer aan de keukentafel zitten en schenkt ons rode wijn bij. Hij doet het zo onhandig dat er een scheut op het tafellaken belandt. Hulpeloos kijkt hij naar de rode vlekken.

Dit is iets waar hij en Marieke nogal eens onenigheid over hadden. Lutz gedraagt zich altijd alsof hij nog geen aardappel kan schillen. Eigenlijk heb ik nooit begrepen waarom Marieke Lutz tot huisgenoot heeft gekozen. Geïrriteerd bedwing ik mijn impuls om een vaatdoekje te pakken.

‘Wat had Marieke ontdekt over die verdwenen DDR-miljoenen?’ vraag ik.

Lutz lijkt in paniek te raken. ‘N-nu niet,’ fluistert hij. ‘Morgen... morgen praten we er verder over.’

‘Lutz, dit klinkt allemaal niet erg waarschijnlijk,’ zeg ik zachtzinnig en denk: straks vertelt hij nog dat Marieke ook de moord op Kennedy aan het oplossen was.

‘Je ge-gelooft me niet, hè?’ Lutz neemt me op met een vreemde, loerende blik die me een ongemakkelijk gevoel geeft.

Dan staat hij op en trekt Frits mee naar een hoek van de keuken. Daar begint hij zo zacht tegen Frits te fluisteren dat Frits, die langer is dan Lutz, zich naar beneden moet buigen. Tussendoor kijkt Lutz naar mij en ik meen een boosaardig lachje om zijn lippen te zien spelen. Verbeeld ik me dat? Ik knipper met mijn ogen, maar ik kan het beeld niet helemaal scherp krijgen. Het is alsof de realiteit even ongrijpbaar is geworden.

Ik ken Lutz niet goed, en ik vond hem altijd al een eigenaardige man. Maar nu vraag ik me voor het eerst af of hij wel normaal is.

Frits maakt een kalmerende opmerking tegen Lutz en loodst hem terug naar zijn stoel.

Lutz veegt over zijn vochtige voorhoofd en duwt zijn zware bril omhoog op zijn neus. ‘Op mijn w-werk lagen papieren van Marieke, ik heb ze vanmiddag gehaald. Die kunnen jullie alvast doorlezen, dan... dan zien jullie dat ik de waarheid spreek.’

Hij vist een grote, dikke envelop van een stapel die op de plankenvloer ligt. Ik pak de envelop aan en vraag Lutz met enige argwaan hoe hij van Mariekes dood heeft gehoord.

Lutz vertelt dat hij de hele middag thuis had zitten werken, en dat Marieke ’s avonds zou koken. ‘Maar toen kwam de p-politie langs. En ze vertelden me dat... dat...’ Lutz duikt in elkaar alsof hij een aanval wil ontwijken.

Hij heeft dus geen alibi, overweeg ik, de envelop openend. Er zitten stukken over de Duitse politiek en financiën in. Ik constateer dat ze inderdaad de DDR-miljoenen als gemeenschappelijke noemer hebben. Waarom had Marieke deze paperassen op Lutz’ werk gestald? Een onaangenaam voorgevoel bekruipt me, alsof er ergens iets mis is wat ik totaal niet kan overzien.

Frits vraagt Lutz wat een goede plaats is om met ons onderzoek te beginnen.

‘Op M-Mariekes werk, in de Helianthus-kliniek,’ zegt Lutz. ‘Ze was de afgelopen tijd van slag, en – en de laatste week helemaal. Ze heeft me verteld dat er toen iets eh... iets in de kliniek is gebeurd wat haar enorm heeft aangegrepen.’

‘Wat dan? Heeft één van de patiënten het verdwenen communistengoud gevonden?’ vraag ik ironisch. Mijn indruk is dat Lutz er zomaar wat uitgooit. Het is me niet duidelijk of hij ons opzettelijk om de tuin probeert te leiden, of dat hij gewoon in de war is. Wat gaat er om in zijn hoofd?

Lutz loert me vreemd aan. ‘J-jij wilt me uithoren,’ zegt hij dan met overslaande stem. ‘Daar trap ik niet in!’

Snel zegt Frits: ‘Oké, Lutz, we beginnen morgen in de kliniek.’ Hij typt de gegevens van de twee naaste collega’s en de chefarts van Mariekes afdeling in en vraagt dan: ‘Vind je het goed als we Mariekes persoonlijke spullen bekijken? Telefoon, computer, notitieboeken... Er kan iets tussen zitten wat ons op weg helpt.’

Lutz, die zijn wijn alweer op heeft, klemt het lege glas tussen zijn beide handen en fluistert: ‘Ik heb naar haar spullen gezocht, m-maar iemand heeft alles gestolen... Op de paar dingen na die... die Marieke bij zich had toen ze werd vermoord.’

Hij trekt een sleutelbosje en een uit elkaar gehaalde smart-phone uit zijn broekzak en legt ze op tafel. ‘De sleutels zijn voor het huis en Mariekes fiets... En eh... en nu zitten ze achter m-mij aan.’

Inwendig hoofdschuddend zak ik onderuit op mijn stoel. Lutz is psychisch echt niet in orde.

‘Wat? Wie zit er achter jou aan?’ vraagt Frits verbluft. Hij stroopt de mouwen van zijn trui omhoog en leunt met zijn stevige onderarmen op de keukentafel.

Lutz kijkt schichtig naar de gesloten keukengordijnen. ‘Er... er gebeuren vreemde dingen. Toen ik g-gisteren thuis kwam, stond er een stoel op een verkeerde plek. En vandaag –’

Met een scheef loopje verdwijnt hij naar de huiskamer en komt terug met een boek over landschappen in de schilderkunst, dat hij op de keukentafel legt. ‘Kijk, vandaag lag dit k-kunstboek opeens op tafel. Maar – maar dat heb ik niet gekocht!’

Ik denk: het lijkt wel of Lutz waandenkbeelden heeft en iets probeert af te schuiven op schimmige anderen. Bovendien verzwijgt hij van alles voor ons. Waar zou hij allemaal toe in staat kunnen zijn? Misschien heeft Lutz zelf wel iets met Mariekes dood te maken.

5

De volgende ochtend stellen Frits en ik zoals altijd een plan voor de dag op. We zitten aan een van de kleine tafels in de ontbijtruimte. Hotel Heilbronn is nog van voor de oorlog. Het is een wat krakkemikkig logement dat precies aan onze behoeften voldoet, gelegen in een rustige straat ten noorden van de Kurfürstendamm. Verderop zitten een paar andere gasten te ontbijten.

Gisteravond hebben we op de terugweg alles doorgesproken. We zijn het erover eens dat de omstandigheden van Mariekes dood verdacht zijn en dat we de zaak tot op de bodem moeten uitspitten. Waar we het niet over eens zijn, is de rol van Lutz in het geheel.

‘Ik blijf erbij dat Lutz iets met haar dood te maken zou kunnen hebben,’ zeg ik. ‘Volgens mij is hij compleet doorgedraaid. Dat bizarre idee dat “ze" achter hem aanzitten... Misschien dacht hij ook wel dat Marieke achter hem aanzat.’

‘Lutz is een beetje overspannen,’ zegt Frits vergoelijkend. ‘Dat is toch normaal onder deze omstandigheden?’ Hij smeert een broodje en belegt het met salami en schijfjes komkommer.

‘Ik denk dat hij ons op de een of andere manier manipuleert.’

Al kauwend geeft Frits toe dat Lutz in elk geval om de zaken heendraait. ‘Maar daar is vast een onschuldige reden voor. Anders zou hij toch niet willen dat we Mariekes dood onderzoeken? Hij geeft er zijn laatste spaargeld aan uit!’

Daar kan ik geen tegenargument op bedenken. Uiteindelijk besluiten we voorlopig van de hypothese uit te gaan dat Marieke op haar werk – of waar dan ook – iets zo belangrijks had ontdekt dat ze erdoor van slag was. En dat ze vanwege die ontdekking is vermoord.

‘Mocht Lutz toch bij de zaak betrokken zijn, dan merken we dat vanzelf,’ zegt Frits.

Ik verbijt een glimlach en neem een slok koffie. Frits wil zijn vriend graag buiten schot houden.

We spreken af eerst de plek te onderzoeken waar Marieke is omgekomen. Het ongeluk gebeurde niet ver van haar huis, op een drukke straat bij de Alexanderplatz. Erna gaan we opnieuw met Lutz praten, omdat we dan bij hem in de buurt zijn, en vervolgens naar de psychiatrische kliniek waar Marieke werkte.

Ik blader nog even door de paperassen over de verduisterde DDR-miljoenen, die Marieke op Lutz’ werk had gedeponeerd. Er staat echter niets in wat me doet begrijpen waarom Marieke zich daarop heeft gestort. Evenmin kan ik een verband vinden tussen deze oude kwestie en haar huidige dood.

Frits heeft ondertussen Mariekes telefoon gecheckt, die Lutz ons samen met haar sleutelbosje heeft meegegeven. Gelukkig kende Lutz de pincode.

‘Pech,’ zegt Frits. ‘Haar telefoon is praktisch leeg. Geen lijst met contacten. Geen telefoonnummers in het geheugen. En in het agendagedeelte zit enkel haar rooster met werktijden.’

Bij onze fietsenzaak aan station Zoo, die voor vaste klanten ook op zondag opendoet, huren Frits en ik zoals altijd mountainbikes. Onze koerierstassen dragen we op onze rug. Daar zitten werkspullen in: van laptops tot zaklantaarns, nachtverrekijkers, touw en multitools – alles in zo compact mogelijke versies. Vroeger hadden we onze spullen in dagrugzakken, maar die hebben we vorig jaar verruild voor deze tassen. Ze zijn praktischer en en dragen beter.

‘Geen ruig gedoe deze keer, hè?’ zegt de fietshandelaar. ‘Ik wil mijn fietsen best eens onbeschadigd terug hebben.’

Grinnikend zeg ik: ‘Wij doen nooit ruig.’

Frits valt me bij. ‘Het zijn altijd de anderen.’

Via de Budapester Strasse en de Tiergartenstrasse fietsen we met een ijzige tegenwind in oostelijke richting, naar de Alexanderplatz. Ondanks mijn bergschoenen en dubbele sokken zijn mijn tenen gevoelloos wanneer we daar aankomen.

We zoeken eerst een copyshop en kopiëren alle paperassen uit de envelop van Marieke, zodat we allebei een set hebben. Daarna fietsen we naar de westzijde van de Alexanderplatz. Hier is Marieke gestorven: op de Karl-Liebknecht-Strasse, net na de kruising met de Spandauer Strasse.

Frits en ik stappen van onze mountainbikes. Vanaf de stoep kijken we naar de busbaan die direct voor ons langsloopt. Er is een donkere vlek op het asfalt te zien.

‘Dat moet het bloed van Marieke zijn,’ zegt Frits zacht.

Opeens dringt ten volle tot me door dat Marieke dood is. Definitief en voor altijd. Des te meer omdat er een bus aan komt die langs ons over de busbaan dreunt – langzaam maar niet te stoppen. Als ik nu een duw had gekregen, was die brede, lage neus zo over me heengeschoven. Marieke moet afschuwelijke seconden hebben doorgemaakt toen ze merkte dat ze viel. Misschien heeft ze zelfs de dreigende voorkant van de bus aan zien komen voordat ze werd overreden.

Frits zegt: ‘Ik moet er niet aan denken dat mij zoiets zou gebeuren.’

We kijken om ons heen. Het park van de Alexanderplatz is tot aan de tv-toren omgetoverd in een kerstmarkt. Met stijlvolle houten huisjes, opgetuigd met dennengroen en lichtjes. Het is nu al druk; je ruikt de geur van gegrilde worstjes en gebrande amandelen. Wat vreemd, denk ik, dat hier ondanks Mariekes dood alles gewoon doorgaat.

We onderzoeken het trottoir, dat geen ongelijkmatigheden vertoont. Je kunt nergens over struikelen. En de kruising is druk, met veel verkeer en voetgangers. Het zou niet opgevallen zijn als iemand in het donker dicht achter Marieke had gestaan en haar een zetje had gegeven.

‘Die bloedvlek zit nogal ver van de stoep af,’ zegt Frits. Hij wrijft zijn gehandschoende vingers tegen elkaar om zijn handen te warmen en blaast er verwoed op.

Ik probeer de afstand te schatten en knik. ‘Ik test het struikelen even uit, om te kijken waar ik op de busbaan terechtkom.’

Wanneer het voetgangerslicht op groen springt en de meeste mensen aan het oversteken zijn, laat ik mezelf struikelen op de stoeprand. Met mijn armen zwaaiend val ik naar voren. Ik kom inderdaad niet tot aan de gruwelijke bloedvlek.

Haastig sta ik op, klop mezelf af en kom weer op het trottoir staan. Ik zeg: ‘Dat is nog een aanwijzing dat Marieke geduwd is, want ze is verder gevallen dan ik.’

‘Ja,’ zegt Frits. ‘Het zou kunnen dat Marieke in haar paniek nog een stukje heeft gekropen, omdat ze de bus aan zag komen. Maar dat lijkt me niet zo waarschijnlijk. Volgens mij gaat zo’n ongeluk daar veel te snel voor.’

Opnieuw rijden er twee zware bussen langs, nog geen dertig centimeter van ons vandaan. Ik huiver even en er schiet me iets te binnen.

Ik zeg: ‘In Mariekes paperassen over de DDR-miljoenen is me iets vreemds opgevallen. Meerdere mensen die bij grote deals betrokken waren, en die dus als kroongetuige tegen de SED of de Stasi konden optreden, zijn dood.’

Frits trekt zijn wenkbrauwen op. ‘Bedoel je wat ik denk dat je bedoelt?’

‘Ene Günther Forgber,’ zeg ik, ‘wist alles over Stasi-miljoenen die naar Hongarije waren weggesluisd. Hij vluchtte naar het buitenland en is in 2006 in de buurt van Valencia door een auto overreden. De bestuurder reed na het misdrijf door en is nooit gevonden.’

Een groepje mensen met volle plastic tassen loopt druk pratend langs ons en steekt de straat over.

‘Of neem Wolfgang Langnitschke,’ zeg ik. ‘Hij wist alles over SED-miljoenen die bij de Russische firma Putnik geparkeerd moesten worden. Hij werd in 1998 in Lugano overreden. Ook die autobestuurder is nooit gevonden. Dat zijn maar twee voorbeelden. Er zijn er meer.’

Frits maakt een luchtig gebaar met zijn hand. ‘Maar Sofie, je wilt toch niet beweren dat Marieke ook een kroongetuige in verband met de DDR-miljoenen was? Volgens mij gaat je fantasie met je op de loop.’

Ik weet ook niet goed wat ik hiermee wil beweren en mom-pel: ‘De overeenkomst tussen deze gevallen staat me niet aan.’

We kijken allebei naar de busbaan voor onze voeten. Een nare prikkeling, warm en koud tegelijk, trekt door mijn nek. Waar is Marieke in verzeild geraakt?

6

Frits en ik inspecteren de verdere omgeving. Mijn blik blijft steken bij een hoog hangende bewakingscamera die de kruising bestrijkt. Die heeft hoogstwaarschijnlijk beelden van het ongeluk opgevangen.

‘We moeten als de weerlicht aan die opname zien te komen,’ zeg ik. ‘Voor hij weer is gewist.’

Frits pakt zijn smartphone, googelt wat en belt een paar telefoonnummers. Na een tijdje is hij erachter welke firma verantwoordelijk is voor de bewakingscamera’s bij de Alexanderplatz.

Hij zoekt het adres van de bewakingsfirma op het internet en zegt tegen me: ‘Nadat we bij de psychiatrische kliniek zijn geweest ga ik erheen. Daar moet op zondag ook personeel zitten. Ik krijg ze vast wel zover dat ik die opname mag bekijken.’

Ik grijns even, want dat is echt iets voor Frits. Hij slaagt er bijna altijd in mensen om te kletsen.

Vervolgens fietsen we naar de kleine Nikolaiwijk, die direct ten zuiden van de Alexanderplatz ligt. Als we bij het huis van Marieke en Lutz aanbellen, doet Lutz niet open.

Ik zeg: ‘Hij is vast zijn roes aan het uitslapen.’

Frits belt bij de benedenburen en legt door de intercom uit waar we voor komen.

‘Bent u familie van meneer Zebralla?’ vraagt de buurman, als we de trap oplopen. Hij houdt zijn deur half dicht en neemt ons met onmiskenbare antipathie op.

Frits zegt: ‘Nee, vrienden. We waren gisteravond bij hem.’

‘Nou, dat is hem dan slecht bekomen.’

Verdorie, denk ik, Lutz is natuurlijk ’s nachts wakker geworden en heeft harde muziek opgezet. Of hij heeft staan overgeven in het trappenhuis.

De buurman vervolgt misnoegd: ‘Hij schreeuwde vannacht als een wilde en sloeg alles kort en klein. De ambulancemensen hebben hem platgespoten en afgevoerd naar het gesticht. Verbaast me niet. Er zat altijd al een steekje bij hem los.’

Hij slaat de deur in ons gezicht dicht.

‘Moment!’ roept Frits. ‘Waar hebben ze hem heengebracht?’

Geen antwoord. Even staan we als aan de grond genageld. Dan rennen we de trap op.

Wanneer we voor de deur van de woning staan, zegt Frits, zijn zakken bevoelend: ‘Shit, ik heb Mariekes sleutels in het hotel gelaten.’

Ik mompel een verwensing en neem me voor haar sleutels en telefoon vanavond in mijn tas te stoppen. Frits trekt zijn inbrekerssetje uit zijn zak.

Meestal ben ik geen voorstander van inbraken – te veel en onnodig risico –, maar deze keer wil ik ook weten hoe het er bij Lutz uitziet.

Eenmaal binnen blijkt de man niet overdreven te hebben. In de huiskamer is een boekenkast naar voren gevallen; de televisie ligt in stukken op de grond en er zijn tientallen kunstboeken verspreid over het tapijt. Ook de glazen deur naar de keuken is kapot. Wellicht is de metalen vaas erdoorheen gegooid die ik op de keukenvloer tussen de glasscherven zie liggen. Lutz’ slaapkamer is eveneens een puinhoop.

Onthutst ga ik op een stoel zitten en stop mijn wanten en muts in één van de vele zakken van mijn halflange winterjack. Gisteravond was alles weliswaar bezaaid met spullen, want Lutz heeft het desastreuze talent om de boel dicht te laten sneeuwen. Maar dit is iets heel anders.

‘Lutz meegenomen – hoe bestaat het!’ zegt Frits verontwaardigd. ‘Dat kan toch niet zomaar?’

‘Wel als hij een acuut gevaar was voor zichzelf of anderen. Misschien heeft Lutz iemand van de ambulance met een mes aangevallen of iets dergelijks. Het klinkt alsof hij psychotisch is geworden.’

Zoiets hebben we eens op een feest meegemaakt: een man die waanvoorstellingen kreeg, waardoor hij dacht dat de feestgangers zijn vijanden waren en volledig door het lint ging. Ik denk: Lutz was dus niet alleen maar een beetje overspannen, zoals Frits dacht. Hoe erg zou hij eraan toe zijn?

‘Dat is waar.’ Frits knikt, nog steeds confuus. ‘Sofie, we moeten iets doen om Lutz te helpen. Nu Marieke dood is, heeft hij volgens mij geen andere vrienden.’

‘O nee?’

‘Hij komt zijn afspraken zo slecht na dat iedereen afhaakt. En Lutz is een uitsteller van jewelste. De opdrachten die hij als freelancer krijgt, heeft hij altijd te laat klaar. Dat wil zo langzamerhand niemand meer horen.’

‘Behalve jij,’ zeg ik, zowel irritatie als bewondering voelend.

Voor Frits is Lutz net zo’n soort project als onze Amsterdam-se bovenbuurman Gerard, die door Frits wordt opgepept voor een auditie als solist. Frits denkt vaak dat mensen alleen maar wat aanmoediging nodig hebben. Dat Gerard tot dusverre het pure tegendeel bewezen heeft, weerhoudt Frits er niet van om vol te houden. En ook bij Lutz blijft hij optimistisch.

Frits bukt zich en raapt een kunstcatalogus op, die naast de salontafel tussen andere boeken op de grond ligt. ‘Kijk, dit was Lutz’ laatste klus. Twee artikelen voor een tentoonstellingscatalogus van Museum Berggruen, waar ze alle engelenschilderijen van Klee exposeren.’

De wonderlijke engelwezens, die Paul Klee vooral tekende en schilderde toen hij al dodelijk ziek was, behoren tot diens allerberoemdste werk. Nu herinner ik me dat ik gisteravond een poster van een Klee-tentoonstelling in Lutz’ keuken heb zien hangen. Vanwege het ingewikkelde gesprek had ik er geen aandacht aan geschonken.

‘Lutz vond het een fantastische opdracht,’ gaat Frits verder, ‘want hij is een grote fan van Klee. Maar met die artikelen zat hij ook weer ver over de deadline. Als Marieke hem niet achter de vodden zou zitten, zou hij nooit iets afmaken. Dus hoe dat verder moet nu ze dood is, weet ik ook niet.’

Ik ga voor het raam staan en kijk naar de spitse, groene torens van de Nikolaikerk. Door toeval had Marieke deze hoekwoning tegenover de kerk kunnen huren. Het is een uitzonderlijke plek, want deze piepkleine, Oost-Berlijnse wijk is een oase in het gewoel van de wereldstad.

De Nikolaiwijk is in 1987 historisch gerestaureerd en gereconstrueerd, ter gelegenheid van het 750-jarige bestaan van Berlijn. Het resultaat is verbluffend: keienstraatjes met gemoedelijke restaurants en winkels, waar een serene sfeer heerst. Be-halve dan midden in de zomer, als de plek overspoeld wordt door toeristen.

Ik laat mijn ogen langs de westgevel van de Nikolaikerk omlaagglijden. Het bakstenen gebouw staat daar kalm en tijdloos – alsof de meditatieve stilte van vroeger nog resoneert.

Ik voel de rust in me terugkeren en denk: dit is onze kans om in Mariekes bezittingen informatie over haar te zoeken.

‘Nee, Sofie!’ reageert Frits als ik dat hardop zeg. ‘Als Lutz dat

merkt, vertrouwt hij ons nooit meer.’ ‘Heb jij een beter voorstel?’ ‘Nee.’

Ik loop naar Mariekes slaapkamer. Daar staat een grote, afgesloten kast. Ik vis mijn inbrekerssetje uit mijn koerierstas. Frits is de inbraakspecialist van ons tweeën, maar dit is een eenvoudig slot. Met een paar handbewegingen heb ik de kastdeur open.

Ik zie kleren van Marieke, maar geen laptop, agenda of dag- of notitieboeken. Toch moeten we dergelijke spullen vinden voor een effectief onderzoek. Ik kan me niet voorstellen dat ze gestolen zijn, zoals Lutz beweert.

Ik denk aan haar telefoon, die nauwelijks gegevens bevatte. Dat is echt iets voor Marieke. Zo min mogelijk elektronische sporen achterlaten – dat was een favoriete uitspraak van haar. Wellicht hád ze niet eens een laptop. Er is veel, realiseer ik me, wat ik niet van Marieke weet. We kennen elkaar wel lang, maar niet erg goed.

‘Laten we vlug de rest van het huis checken,’ zeg ik tegen Frits, die in de deuropening staat.

Frits knikt met enige tegenzin en loopt naar Lutz’ slaapkamer.

Terwijl ik geroutineerd Mariekes slaapkamer en vervolgens de huiskamer doorzoek, bedenk ik dat Frits me zonet een mogelijk moordmotief voor Lutz heeft geleverd. Wellicht heeft Lutz Marieke omgebracht omdat ze hem te veel achter de vodden zat voor zijn werk en de druk hem te groot werd. Wie weet had hij zelfs het waandenkbeeld dat de schimmige ‘ze’, die hij gisteravond noemde, hem dat hadden bevolen. Hij zou niet de eerste zijn die op bevel van stemmen een moord pleegde.

Stel dat Lutz ons om een onderzoek heeft gevraagd omdat hij Mariekes moordenaar is en zich onbewust schuldig voelt? En dat hij vannacht om die reden is ingestort?

Stop, zeg ik tegen mezelf, met speculaties kom je nergens. Ik kan me voorlopig beter aan onze hypothese houden.

‘Heb jij al iets, Sofie?’ roept Frits vanuit een andere kamer. Dat betekent dat hij nog niets gevonden heeft.

‘Nee!’

In de woonkeuken kijk ik in alle pannen, want zo’n verstopplek zou eveneens iets voor Marieke zijn. Haar werk in de psychiatrie lijkt haar extra wantrouwig gemaakt te hebben. Ik herinner me dat Marieke me ooit heeft verteld dat ze nogal eens belogen werd door patiënten. En dat hun achterdocht en wanen een beetje besmettelijk waren als je de hele dag met hen omging.

Ook in de keuken vind ik niets. Omdat we weg moeten zijn voordat de benedenbuurman de politie erbijhaalt, loop ik haastig naar Frits.

7

Frits heeft in de werkkamer van Lutz evenmin iets gevonden. ‘Maar om een andere reden dan jij, Sofie. Ik begrijp nu waarom Lutz me die kamer nooit heeft laten zien.’ Er klinkt iets van medeleven en frustratie in zijn stem.

Ik kijk Lutz’ werkkamer in, die een verbijsterende aanblik biedt. Alle muren zijn tot aan het plafond bedekt met boekenkasten, die helemaal volgepropt zijn. In het midden van de kamer staat een bureau. Het oppervlak ervan is onzichtbaar onder een wilde berg papieren, mappen, ordners en boeken. Voor het bureau staat een klein tafeltje met een computer erop, die eveneens omringd is door een chaotische massa papier. Kennelijk werkt Lutz aan dat kleine tafeltje, omdat zijn bureau onbereikbaar is geworden.

De vloer is bijna onzichtbaar vanwege kolossale stapels boeken. Ze rijzen op als de pilaren in een Grieks tempelcomplex. Ertussendoor loopt een smal paadje naar de deur en om het bureau heen.

‘Frits,’ zeg ik hoofdschuddend, ‘Lutz is de controle over zijn leven totaal kwijt. Zo iemand krijg je niet aangemoedigd.’

Ik staar naar het kleine tafeltje temidden van de woekerende bouwsels. Het is alsof een onbekende diersoort daar een hol heeft gecreëerd. Een hol dat veilig is, maar waarin je tegelijkertijd elk overzicht hebt verloren.

‘Misschien heb je gelijk.’ Frits lacht als een boer die kiespijn heeft. ‘Hier helpt geen opruimcoach meer, alleen nog een bulldozer.’

Als we weggaan, wijst Frits in de hal op een tekening die daar al jaren hangt. Het is een engel van Paul Klee.

‘Hij heet Belletjesengel,’ zegt Frits met een verliefde blik op de potloodlijnen. ‘Klee heeft veel engelen gemaakt, maar Lutz en ik vinden dit de mooiste.’

Bij mijn bezoeken aan Marieke heb ik de tekening nooit erg goed bekeken. Nu ik ervoor sta denk ik: die engel lijkt primitief en onbeholpen, maar hij zit boordevol expressie. Op de een of andere manier straalt hij eenzelfde tijdloosheid uit als de Nikolaikerk.

Je kunt zien dat de engel nog jong is. Hij kijkt verrukt naar een narrenbelletje dat onderaan zijn engelenkleed hangt. Zijn ene been steekt naar voren, alsof hij een flinke stap wil nemen om zijn belletje te horen rinkelen. Een kinderlijke nar. En toch een verheven wezen – een engel die een boodschapper van het hogere is.

Zachtjes lopen we de trap af. Wanneer we het appartement van de benedenbuurman passeren, gaat de deur plotseling open. De man gluurt door de kier. Ik schrik even; hij heeft vast gehoord hoe we bij Lutz ingebroken hebben.

Frits zegt nonchalant tegen de man: ‘We zijn met de sleutel van Lutz Zebralla even in zijn woning geweest. Misschien komen we nog terug.’

‘Ik wilde net de politie bellen.’ Met een vijandige blik in zijn ogen kijkt de man ons na.

Buiten worden we overvallen door een snijdende wind.

Frits trekt de kraag van zijn winterjas omhoog en bromt: ‘Het lijkt wel steeds kouder te worden. Die wind komt direct uit de Russische toendra!’

Frits bloeit op bij warm weer. Hij en zijn familie stammen gewoon uit Rotterdam, maar ze zien er bij hem thuis allemaal net zo zuidelijk, donker en knap uit als hijzelf.

‘Misschien gaat het wel sneeuwen,’ zeg ik. Met mijn bleke huid, die snel verbrandt, kan ik beter tegen de kou dan tegen de hitte. En ik ben dol op sneeuw.

Mijn telefoon geeft een zoemtoon. Het is mijn moeder, zie ik. Ze belt vast vanwege de eerste kerstdag, die we volgens de traditie bij haar in Groningen vieren. Ik ga mijn moeder sinds een aantal maanden uit de weg. Eigenlijk sinds het moment dat ik weet wat er met haar eerste, grote liefde is gebeurd.

Ik besluit niet op te nemen en bel onze baas, Alice Brill, om over het slechte nieuws te vertellen. Binnen één dag is onze opdrachtgever foetsie – zoiets is ons nog nooit overkomen.

Frits telefoneert ondertussen met een contactpersoon van ons die in het medische circuit zit. Met een half oor hoor ik dat de man wel wil uitzoeken naar welke inrichting Lutz is gebracht.

Tijdens het kwartiertje fietsen naar de psychiatrische kliniek van Marieke aan de Karl-Marx-Allee peins ik over van alles en nog wat. Na de klus in Duisburg had ik op een overzichtelijke opdracht gehoopt, maar we zitten alweer midden in de sores. En dat terwijl de achttienjarige Danny nog door mijn hoofd spookt. Zijn ouders hadden ons gisteren in een mail nogmaals bedankt dat we Danny hadden teruggebracht, en ze schreven dat hij in januari aan een opleiding zou beginnen. Maar ik weet bijna zeker dat Danny er voor de kerst weer vandoor zal zijn. Als hij zelf niet teruggaat, komen zijn criminele vrienden hem wel halen.

Al die mensen die je niet kunt redden, denk ik, een bevroren plasje op het wegdek ontwijkend. Al het kapotte dat je niet heel kunt maken. Soms denk ik dat ik de narigheid beter aankan dan vroeger, maar dikwijls lijkt die ook steeds meer te schrijnen.

8

Door een grote, imposante draaideur betreden we de Helianthus-kliniek aan de Karl-Marx-Allee 133. De hoge hal ziet er licht en modern uit en in een hoek torent een rijk versierde kerstboom. Twee mannen in witte jassen lopen babbelend langs. Aan de zijkant staan een paar leren banken en een lage tafel, waar wat mensen zitten te praten – wellicht bezoekers.

‘Misschien hebben ze Lutz hier wel heen gebracht,’ zegt Frits hoopvol, ‘want het is de dichtstbijzijnde kliniek. Als jij met de twee collega’s van Marieke praat, ga ik dat checken. Mocht Lutz hier niet zijn, dan zoek ik de chefarts van Mariekes afdeling op.’

Frits loopt naar de receptiebalie, terwijl ik op een afstandje wacht. Ik hoor hem vragen of Lutz Zebralla hier is opgenomen. Daar wil de mollige receptiedame echter geen antwoord op geven, ook niet als Frits op zijn meest charmante toon zegt dat hij een zwager van Lutz is. Vervolgens probeert hij een ontmoeting met de chefarts te regelen, wat hem tot mijn verbazing evenmin lukt. We moeten dus iets anders bedenken.

‘O, wat is het hier lekker warm,’ mompelt een zwerversachtig uitziende man die langs me zeilt. Hij wrijft in zijn ruwe, paarsrood aangelopen handen. Hij heeft vlekkerige kleren aan, die eruitzien alsof hij ze al maanden dag en nacht draagt.

De zwerver stevent recht op de receptiebalie af en roept: ‘Stemmen, ik hoor stemmen in mijn hoofd!’

Gealarmeerd pakt de mollige dame de telefoon, drukt een paar toetsen in en zegt iets. De man bereikt de balie en probeert de receptiedame te omhelzen, waarop ze wegdeinst en met haar rug naar Frits komt te staan. Een paar geüniformeerde bewakers rennen naar de balie toe.

Deze commotie is onze kans. Ik zie dat Frits links tussen enkele mensen in de richting van de trap verdwijnt. Op de kelderverdieping huist de afdeling acute en intensieve zorg. Daar belanden alle patiënten met een plotselinge psychische crisis. Als Lutz in deze kliniek is, moet hij daar opgenomen zijn.

‘Ik hoor stemmen in mijn hoofd!’ roept de zwerver bij de receptie. ‘Ik heb hulp nodig!’

Terwijl ik rechtdoor een gang in loop, grijns ik inwendig. Het lijkt er veel op dat de man probeert een warme plek te krijgen. Dat had ik in zijn plaats ook gedaan met dit weer.

Op het internet hebben Frits en ik een plattegrond van de kliniek bekeken om ons ter plaatse te kunnen oriënteren. Ik loop naar paviljoen vier, dat achter het hoofdgebouw ligt. Daar werkte Marieke. Het paviljoen hoort ook bij de afdeling acute en intensieve zorg en het is bestemd voor de patiënten die er al wat beter aan toe zijn.

Kalm wandel ik de gang door, alsof ik hier thuishoor. Via een binnentuin, waar de rozenstruiken er stakerig en bevroren bij staan, bereik ik paviljoen vier.

‘Ho, mevrouw, waar gaat dat heen?’ Een man met een strak gezicht tikt op de glazen ruit van zijn hokje.

‘Ik zou Petra Herz graag even spreken,’ zeg ik. ‘Ze werkt in dit gebouw als verpleegkundige.’

‘Dat hoeft u mij niet te vertellen. Wie bent u?’

Ik dis een verzinsel op – dat ik een nicht van de gestorven Marieke van Dijk ben en Petra Herz wil spreken in verband met een herinneringsboek over haar.

‘Het personeel mag tijdens werkuren niet lastig worden gevallen.’

Mijn opmerking dat ik graag wacht tot Petra een pauze heeft wordt genegeerd. Ik vraag: ‘Kan ik dan even met Waltraud Kleine praten?’ Dat is de naam van de tweede collega die Lutz heeft genoemd.

Zakelijk wijst de man met zijn duim naar buiten. Ik word geacht direct te vertrekken.

Er komt een vrouw aanlopen die een klembord met papieren tegen haar borst drukt. Met een indringende blik neemt ze me op. Domme clichés schieten door mijn brein. Straks ziet ze een vreemde zenuwtrekking op mijn gezicht en roept ze er een paar verplegers bij...

De ogen van de vrouw blijven hangen bij mijn kruin. Ik heradem. Mijn rode haar trekt altijd de aandacht, des te meer omdat ik nogal lang ben. Echt een vuurtoren, zoals de flauwste jongetjes van de klas vroeger riepen.

‘Kan ik u helpen?’ vraagt de vrouw streng.

Nogmaals leg ik de zaak uit, waarna ze zegt: ‘Wij behandelen hier complexe ziektebeelden. Rust en regelmaat zijn essentieel. We kunnen hier niet zomaar mensen te woord staan.’

De gebruikelijke bla-bla, die betekent dat ik Petra Herz niet te zien ga krijgen. Ik probeer het via de directe weg. ‘Vond u Marieke de laatste week anders dan anders?’

‘Wilt u alstublieft weggaan?’

Ik vraag: ‘Kan ik u even apart spreken? Het is belangrijk, het gaat over Mariekes dood.’

Ik zie dat de vrouw begint te twijfelen.

‘Doet u het voor Marieke. Alstublieft.’

De vrouw antwoordt niet en loopt weg. Ik loop met haar mee, terwijl de man in het hokje iets protesterends roept.

Nadat we langs een ruimte zijn gekomen waar een aantal patiënten zit te knutselen, opent ze met een sleutel de deur naar een kantoortje en zegt: ‘Heel even dan. Ik ben Waltraud Kleine, Mariekes teamleider.’

Dat is een schot in de roos.

Ik doe de deur van het kantoortje dicht en zeg: ‘Marieke was de afgelopen tijd ergens door van slag. En de laatste week nog meer. Waar kan dat door gekomen zijn?’

Waltraud Kleine legt haar klembord neer. Nu zie ik dat ze een stripje op haar trui draagt waar haar naam op staat.

Ze vraagt: ‘Bent u echt een nicht van Marieke?’

Ik besluit eerlijk te zijn. ‘Nee. Ik doe onderzoek naar haar dood. Er zijn verdachte omstandigheden.’ Ik laat haar mijn legitimatiebewijs als particulier onderzoeker zien.

Terwijl Waltraud Kleine mijn pas bestudeert, werp ik een blik in het rond. Op een prikbord zie ik een paar lijsten hangen met gegevens erop. Ik zet een nonchalante stap in die richting.

Kleine zegt: ‘U werkt voor een Nederlands recherchebureau? Maar u bent toch Duits, zo te horen?’

‘Ik ben tweetalig. Hier geboren en in Nederland opgegroeid.’

‘En wat is uw relatie met Marieke?’

‘Ik ken haar uit haar Amsterdamse tijd. Dus voor ze naar Berlijn verhuisde.’

Bedachtzaam kijkt Waltraud Kleine me aan. Ik heb de proef doorstaan. Ze zegt: ‘Het klopt dat Marieke de laatste tijd zichzelf niet was.’

‘Hoe weet u dat?’ vraag ik, me geleidelijk in de richting van het prikbord bewegend.

‘Doordat ze nogal afwezig was. Kort voor haar dood kwam ik een keer de teamruimte in zonder dat Marieke het merkte. Ze stond te mompelen: “Dat is onmogelijk. Zoiets zou hij toch niet doen?" Ze schrok ontzettend toen ze me zag. Toen ik vroeg wat er onmogelijk was, wilde ze geen uitleg geven.’

‘Waar kan haar opmerking over gegaan zijn?’

‘Ik vermoed dat Marieke het over haar huisgenoot had. Ze heeft me eens verteld dat het een ingewikkelde man was.’

‘Kan het ook met de kliniek te maken hebben gehad?’

‘Ik zou niet weten waarom.’

Er klinkt een zoemtoon en er begint een rood lampje te knipperen. Ergens vandaan klinkt geschreeuw. Even is Waltraud Kleine afgeleid, zodat ik snel op het prikbord kijk. Zoals ik had gehoopt, hangt er een lijst tussen met namen en telefoonnummers van medewerkers.

Ik prent me het mobiele nummer in van Petra Herz, de andere collega die Lutz noemde. Mensen die in de psychiatrie werken vind je niet zomaar in het telefoonboek. Zij zijn veel te bang om lastig gevallen te worden door ex-patiënten of hun familie.

‘Ik moet gaan kijken wat er aan de hand is,’ zegt Kleine, haar sleutels pakkend. ‘Meer kan ik u niet vertellen, want privé had ik geen contact met Marieke. Maar ik mis haar oprecht op de afdeling. Ze voelde zich heel verantwoordelijk voor de patiënten, ze deed alles om ze te helpen beter te worden. Mocht er iemand schuldig zijn aan Mariekes dood, dan hoop ik dat u hem te pakken krijgt.’

Eenmaal terug in het hoofdgebouw bel ik Petra Herz. Ik krijg het antwoordapparaat, zodat ik een berichtje inspreek.

Diep in gedachten loop ik verder, onder de indruk van de waardering die Mariekes teamleider voor haar koesterde. Misschien heb ik Marieke te negatief gezien, te eenzijdig. In ieder geval had ze een lastige baan – ik zou al die problematische patiënten niet kunnen verdragen.

Dat is onmogelijk. Zoiets zou hij toch niet doen? Waarom zei Marieke dat? Het klinkt alsof ze aan iets ongelofelijks dacht. Kan het inderdaad over Lutz zijn gegaan? Begon hij toen al door te draaien? Maar daar zou Marieke, gezien haar werk, niet van onder de indruk zijn geweest. Heeft Lutz dan nog meer problemen, waar Frits en ik niets van afweten?

Of had Marieke het wellicht over de kliniek? Het zou kunnen dat er misstanden zijn die Waltraud Kleine niet kent. Seksueel misbruik van patiënten door de chefarts van Mariekes afdeling... Medicijnenhandel...

Het probleem is echter dat ik me niet kan indenken dat Marieke vanwege iets dergelijks vermoord zou zijn. Ik neem me voor de kwestie met Frits door te spreken. We weten nog te weinig van Mariekes achtergrond af.

9

Op de Alexanderplatz, die aan het begin van de Karl-Marx-Allee ligt, is de kersthype nu echt losgebroken. Er zijn deze zondag hele troepen op pad, ondanks de kou. Over zes dagen is het vierentwintig december. Heiligabend. Dan moeten alle kerstcadeaus ingepakt en wel klaarliggen onder de boom.

Frits heeft me een berichtje gestuurd dat hij bij de kerstmarkt op me wacht. Als ik hem heb gevonden en van mijn fiets stap, zegt hij: ‘Lunchtijd.’

‘We zijn net bezig!’

‘Ook workaholics moeten eten,’ zegt Frits met een plagerig lachje.

37

Ik capituleer, want er komen verleidelijke dampen aandrijven. Frits weet dat ik voor sommige soorten kitsch finaal door de knieën ga. Toen ik als tiener nog in Berlijn woonde, hing ik ook altijd op kerstmarkten rond. Het aantal kerstmarkten is sindsdien flink gestegen, en ze hebben allemaal een eigen sfeer en aankleding. Deze heeft een kleine ijsbaan rond de Neptunusfontein.

We maken de mountainbikes met onze sloten aan een lantaarnpaal vast en lopen de kerstmarkt op. Kinderstemmen zingen door opgehangen luidsprekers iets over sneeuw.

Frits, die diep is weggedoken in zijn jas, kiest een grote, houten kraam met een afgesloten, verwarmd binnengedeelte. ‘Even weg uit die ellendige kou.’

Veel mensen zijn op deze zondag al aan het bier en de glühwein, maar wij beperken ons tot een Thüringse braadworst met een knapperig broodje. We gaan in een rustig hoekje bij een raam staan.

Al etend kijken we naar de kinderen, die buiten met gloeiende wangen van de kou en de opwinding hun rondes op het ijsbaantje draaien. We weten nog steeds niet waar Lutz is, want onze contactpersoon in het medische circuit heeft nog niet teruggebeld.

Frits vertelt dat hij niets heeft kunnen bereiken in de psychiatrische kliniek. Zodra hij op de kelderverdieping aankwam, is hij er weer uitgegooid. Erna is Frits naar de bewakingsfirma gefietst die de openbare camera’s rond de Alexanderplatz verzorgt. Daar had zijn overtuigingskracht beter gewerkt, vooral door de combinatie met een paar bankbiljetten.

‘Maar de opname van afgelopen donderdagavond is gewist, Sofie. Precies de uren waarin Marieke verongelukte en de politie onderzoek deed. Terwijl ze de bestanden altijd vijf dagen bewaren.’

Ik vraag: ‘Hadden ze er een verklaring voor?’

‘Nee.’

We zijn het erover eens dat dit één toevalligheid te veel is. Het wordt steeds minder waarschijnlijk dat Mariekes dood een gewoon ongeluk is geweest.

‘En die gewiste opname maakt Lutz minder verdacht,’ merkt Frits tevreden op.

Ik begrijp waar Frits op doelt en schiet in de lach. Ik kan me net zomin als hij voorstellen dat de wereldvreemde Lutz het voor elkaar krijgt een bewakingsopname te wissen of te laten wissen.

Kauwend op het laatste stuk Thüringse braadworst besluit ik Petra Herz weer te bellen – misschien heeft ze ook lunchpauze.

Deze keer neemt ze op. Ik leg uit wie ik ben, maar Petra Herz heeft me weinig te vertellen. Ze was niet goed bevriend met haar collega Marieke, zegt ze, en ze weet niets van problemen.

‘Ook niet van kleine problemen?’ vraag ik en kijk naar Frits, die zijn laptop op de vensterbank heeft gezet en met snelle vingers onze aantekeningen bijwerkt.

‘Nou ja... Misschien met onze chefarts. Maar dat heeft u niet van mij, hoor!’

Chefarts Matthias Flax is het hoofd van de afdeling acute en intensieve zorg.

‘Waar ging het om?’

‘Geen idee.’

‘Seksuele intimidatie bijvoorbeeld?’ vraag ik, maar zo’n man is Flax volgens Petra Herz niet. Verder wil ze niets meer zeggen.

Er is echter nog één ding dat ik per se wil weten. Ik blijf me afvragen wat Marieke met de verdwenen DDR-miljoenen te maken kan hebben. Ze komt uit Nederland, dus zij en haar ouders hebben geen link met de DDR. Maar de Helianthus-kliniek staat wel in Oost-Berlijn, en daar werken vast nog mensen van voor 1989.

Ik vraag Petra Herz: ‘Werkte Matthias Flax al in de DDR-tijd in de kliniek?’

Wanneer ze dat bevestigt, vraag ik: ‘Kan Marieke iets over het verleden van Flax hebben ontdekt? Heeft hij bijvoorbeeld geholpen na de Wende geld van de Stasi of de socialistische partij weg te sluizen?’

‘Geen idee,’ zegt Herz stug en hangt op.

Frits is klaar met onze aantekeningen. Zoals altijd kopieert hij het bestand naar een virtuele dataopslagruimte en hij zet het op diverse computersticks, waarvan ik er één in de zak van mijn spijkerbroek stop.

Omdat we meer informatie over Mariekes achtergrond willen hebben, besluiten we opnieuw met de dikke envelop aan de slag te gaan die Lutz ons gisteravond heeft meegegeven.

Ik haal hem uit mijn koerierstas en zeg: ‘Misschien wordt Matthias Flax hier wel in genoemd. Dan zouden we een logische verbinding hebben.’

We nemen de stukken over de DDR-miljoenen door. Marieke moet ze uit oude rapporten, onderzoeksverslagen en vakbladen bij elkaar hebben gezocht. Hoewel we zorgvuldiger lezen dan vanochtend, lijkt er echter niets over Flax in te staan.

Frits zegt geïntrigeerd: ‘Maar het is wel een spannende materie met een hoog James Bond-gehalte. Deviezensjoemel... Witwasbedrijven... Leveringen aan schijnfirma’s... Geheime bankrekeningen in Lichtenstein, Luxemburg en Israël...’

De paperassen gaan zowel over verdwenen Stasi- als SED-miljoenen. De geheime dienst en de socialistische partij, de twee machtigste organen van de DDR, blijken adembenemende bedragen verduisterd te hebben. Deels westerse valuta, deels DDR-marken die men in 1990 tegen een koers van twee op één voor West-Duitse marken kon inwisselen. En het ging in feite niet om miljoenen, maar om miljarden. De standaardterm ‘DDR-miljoenen’ blijkt een understatement te zijn.

Frits zegt: ‘Ik lees hier dat de Duitse staat in de jaren negentig terugbetaling eiste van het gestolen volkskapitaal. Maar de SED en de Stasi hadden het geld zo perfect verborgen dat het meeste niet meer op te sporen was.’

‘Wat een blamage,’ zeg ik. ‘Dat moet de reden zijn dat je er nooit meer iets over hoort. Vanwege het gezichtsverlies van de regering is het de doofpot ingegaan.’

Het wordt steeds drukker in de kraam. Er komt een man van eind twintig naast me staan met een beker warme chocolademelk. Ik draai me van hem af voor meer privacy en stop alle papieren weer in de envelop.

‘Waarom heeft Marieke deze stukken bij elkaar gezocht?’ vraag ik zachtjes aan Frits. ‘Een hoog James Bond-gehalte was voor haar niet genoeg. Er moet meer achter zitten.’ Weer voel ik een onaangename kriebel in mijn nek, die me onrustig maakt. Het zit me dwars dat ik geen vat krijg op Mariekes motief om zich in deze materie te verdiepen.

Frits mompelt: ‘Begin je nu al weer, Sofie? Denk je nog steeds dat Marieke een kroongetuige was in verband met illegale kapitaaltransfers? En dat ze daarom overreden is, net als die twee kerels die je vanochtend noemde?’

Hij lacht hardop.

10

Op het moment dat we de worstjeskraam uit zijn en teruglopen naar onze fietsen, gebeurt het.

De jonge man die in de kraam naast me stond pakt mijn arm vast en begint uit alle macht te schreeuwen. ‘Help, help, een dief! Zij heeft mijn horloge gestolen!’

Verbijsterd roep ik: ‘Ik heb niets gestolen!’ en wil mijn arm lostrekken.

De man klampt zich aan me vast. ‘Help, politie! Een dief! Ze is een dief!’

Mijn protesten gaan onder in zijn gegil. Er komen mensen om ons heen staan, tegen wie Frits roept dat we niets gedaan hebben en dat het een vergissing is.

Een man en een vrouw banen zich door de mensen heen een weg naar ons toe. ‘Politie,’ zegt de vrouw in burger beleefd tegen Frits en mij. ‘Mag ik uw identiteitsbewijzen zien?’

We gehoorzamen, terwijl de man naast me jammert: ‘Ze is een dief! Ze heeft mijn platina horloge gestolen!’

Door de drom mensen om ons heen gaat een verontwaardigd gemompel. ‘Meteen opsluiten die zakkenrollers! Die klootzakken schuimen altijd de kerstmarkten af!’

Ik heb niets gedaan, wil ik de omstanders toeroepen. Maar het is als in een nachtmerrie waarin protesteren niet helpt, omdat er niemand luistert.

41

Frits, die kalm blijft, zegt: ‘Mogen wij uw legitimatie ook even zien?’

De vrouw en de man tonen hun kaart – ze zijn inderdaad rechercheurs.

‘Maakt u uw zakken even leeg, mevrouw?’ zegt de vrouw.

Ik stop mijn handen in mijn jaszakken en voel in één zak iets kouds. Ongelovig haal ik het eruit en bekijk wat er in mijn handpalm ligt. Een platina horloge.

In handboeien worden we afgevoerd naar een politiebusje dat aan de rand van de kerstmarkt staat, terwijl meelopende mensen ons uitschelden. De jonge man, die aangifte wil doen, moet ondanks zijn bezwaren samen met ons achterin het busje, omdat de bijrijdersplaats bezet is door apparatuur.

Ik besef dat een oud schrikbeeld van me werkelijkheid is geworden: we zijn ergens op betrapt – deze keer nog wel ten onrechte –, en we raken met een beetje pech onze onderzoeksvergunning kwijt.

Onlangs spotte Frits nog over mijn angst. ‘Je lijkt wel een Nederlandse calvinist met je gebibber over straf en boete!’

‘Daar hoef je geen Nederlander voor te zijn, de Pruisen zijn net zo,’ had ik kribbig geantwoord. ‘Plicht, gehoorzaamheid en discipline. En geen overtredingen.’

In tegenstelling tot Frits met zijn beeldhouwende vader en cello spelende moeder kom ik uit een ambtenaarsgezin. Fatsoen en plichtsgetrouwheid waren bij ons thuis de hoogste waarden.

Het politiebusje rijdt weg van de Alexanderplatz. Ik dwing mezelf te focussen. Niet gaan malen, blijf doelgericht en praktisch – regel nummer één in ons vak. We moeten direct in de aanval gaan, nu de jonge man nog op het bankje tegenover ons zit.

‘U hebt dat horloge zelf in mijn jaszak gestopt,’ zeg ik en kijk de knul strak aan. ‘U kwam expres naast me staan! Waarom? Door wie wordt u daarvoor betaald?’

‘Stilte!’ zegt de vrouwelijke rechercheur, die tussen Frits en mij in zit.

De man vertrekt zijn gezicht in een honende grijns.

Ik wijs met mijn geboeide handen op hem en zeg tegen de vrouw: ‘U ziet toch dat hij zich niet bestolen voelt? Hij is er voldaan over dat hij ons in de luren heeft gelegd. Vraagt u hem waarom!’

‘Leugens,’ zegt de knul tegen haar. ‘Die twee zijn dieven! Zakkenrollers!’

Frits snuift. Hij komt nu ook op gang. ‘Wij zijn erkend particulier onderzoekers en we voeren hier een officiële opdracht uit. Waarom zouden we een platina horloge stelen? We hebben wel wat anders te doen.’

‘Stilte!’ roept de vrouwelijke rechercheur.

Het politiebusje slaat een hoek om en begint langzamer te rijden.

‘Hij is betaald om ons een diefstal in de schoenen te schuiven,’ zeg ik. ‘Ik weet zeker dat hij een strafblad heeft als u hem straks controleert.’

Frits richt zich in zijn volle lengte op en priemt zijn donkere blik in die van de jonge man. ‘We gaan een aanklacht indienen wegens valse beschuldiging.’

De politievrouw brult: ‘Ik wil niemand meer horen, op het bureau wordt alles uitgezocht!’

Op het politiebureau zitten Frits en ik in een tochtige ruimte te wachten. Onze handboeien zijn afgedaan.

Frits heeft een dichtbundel van Heinrich Heine uit zijn tas gepakt – hij is verzot op poëzie en citeert vaak gedichten uit zijn hoofd. Maar ik voel me te gefrustreerd om te lezen en draai ongedurig aan de zilveren ring om mijn vinger. Het is een handgesmede ring met een afbeelding van de zon. Deze ring heb ik van mijn vader gekregen, kort voordat hij stierf. Na zijn dood heb ik de ring ruim twintig jaar niet gedragen, en het is nog altijd ongewoon voor me dat hij weer aan mijn linkerringvinger zit.

Toen we vanwege de nieuwe, grensoverschrijdende baan van mijn vader naar Groningen waren verhuisd, was ik een onuitstaanbare puber geworden. Ik had grote heimwee naar Berlijn gehad. Maar toen mijn vader na een paar jaar aan een herseninfarct overleed, had ik me daar diep schuldig over gevoeld. Hij moest volgens doktersvoorschrift spanningen vermijden, dus misschien was ik wel de oorzaak van zijn infarct geweest.

Pas een jaar of wat geleden had ik mijn schuldgevoelens achter me kunnen laten. Dat kwam door een onderzoeksopdracht waarin ik een aangrijpend gesprek tussen een zoon en zijn ouders had meegemaakt. Het had me aan een uitje met mijn vader herinnerd dat ik volslagen vergeten was. Een dag op Schiermonnikoog. Toen we samen in de wind op het strand lie-pen, was er een intense verbondenheid tussen mij en mijn vader geweest. Hij hield van me, en ik hield van hem.

Mijn hervonden herinnering had me op de een of andere manier ruimte van binnen gegeven. Ik had niet alleen maar ruzie met mijn vader gehad... En in die ruimte was mijn schuldgevoel over zijn dood stukje bij beetje opgelost. Misschien had ik bijgedragen aan zijn herseninfarct, misschien ook niet – ik zou het nooit zeker weten. Het was gegaan zoals het was gegaan. Sindsdien draag ik de ring van mijn vader weer.

Er klinken luider wordende voetstappen op de gang.

Ik hoor een man zeggen: ‘Morgen een extra repetitie in de middagpauze, anders redden we het niet.’

‘Stille nacht kent iedereen toch?’

‘Ja, maar...’ De voetstappen gaan voorbij en de stemmen worden zachter.

Ik kijk naar Frits, die gewoon doorleest, en begin weer aan mijn zilveren ring te draaien. Zachtjes wrijf ik over de ribbelige zonnestralen rond het zonnegezicht en beweeg mijn hand om de ingegraveerde gelaatstrekken beter te onderscheiden.

‘Je bent een vadersdochter,’ heeft iemand eens tegen me gezegd. Ik voel dat het waar is. Hoezeer ik me ook tegen mijn vader heb afgezet, mijn hart trekt meer naar hem toe dan naar mijn moeder.

11

Eindelijk worden we naar een kamer gebracht.

‘Prinz,’ zegt een vrouw achter een bureau en hoest blaffend. Ze is verkouden. Haar mondhoeken staan ontevreden naar beneden getrokken – ik kan me niet voorstellen dat deze vrouw ooit zal lachen.

‘Bank,’ zeg ik.

‘Arends,’ zegt Frits.

Agent Prinz bekijkt onze legitimaties en vergunningen en stelt al hoestend vragen over onze onderzoeksopdracht. Vervolgens zoekt ze op haar computer de gegevens over de dood van Marieke van Dijk. ‘Het was een ongeluk, zie ik. Waarom doet u daar onderzoek naar?’

‘Dat gaat u niets aan,’ zeg ik. Ik ben de tijdverspilling hier meer dan zat.

Frits geeft een schop tegen mijn voet. ‘Het staat alle burgers vrij om een onderzoek te laten uitvoeren als ze met twijfels blijven zitten. Maar dat doet er nu niet toe. Mijn partner is op de kerstmarkt ten onrechte beschuldigd van diefstal. Daar dienen wij een aanklacht tegen in.’

‘Dat is niet nodig.’ Prinz trekt haar mondhoeken nog verder omlaag dan ze al stonden. ‘Uw partner heeft groot geluk gehad. Het bestolen slachtoffer wilde geen aangifte doen. Tenslotte is het bijna kerst, zei hij, en hij heeft zijn horloge terug. Desondanks willen wij graag weten wie u bent en wat u in Berlijn komt doen.’

‘Nou, dat weet u nu,’ zeg ik en constateer dat onze aanval in het politiebusje heeft gewerkt. Het feit dat de man geen aangifte heeft gedaan, bevestigt mijn vermoeden dat hij een strafblad heeft. ‘En er is geen bestolen slachtoffer, want die man heeft het horloge zelf in mijn zak gedaan. Daar is hij vast door iemand voor betaald.’

‘Ja, ja,’ zegt agent Prinz, haar neus snuitend. ‘U wilt niet we-ten hoeveel zakkenrollers dat beweren. U mag in uw handjes knijpen dat het slachtoffer de hand over het hart heeft gestreken. Maar ik waarschuw u: als ik nog één keer van u hoor, heeft dat definitieve consequenties voor u.’

Frits en ik schuiven onze stoel achteruit. Als we nergens van worden beschuldigd, kunnen we vertrekken wanneer we willen.

‘Ik ben nog niet klaar!’

‘Wij wel,’ zeg ik kwaad. ‘Goedemiddag.’

In de namiddag, wanneer de schemering invalt, zijn we terug bij de kerstmarkt op de Alexanderplatz. In een deinende zee van mensen zoeken we onze mountainbikes. Zonder resultaat. Bij de lantaarnpaal waar we ze aan vast hadden geketend liggen enkel de doorgeknipte sloten.

‘Verdomme!’ zeg ik en geef een trap tegen de lantaarnpaal. Uit een luidspreker die bovenin hangt klinkt klassieke muziek. ‘Dit geloof ik echt niet meer!’

Met een laconiek gebaar heft Frits zijn gehandschoende handen. ‘Dieven en zakkenrollers die de kerstmarkten afschuimen...’

Hij tilt niet zo zwaar aan de dingen. Toen we eenmaal het politiebureau uit waren, had hij zich ook niet lang willen verdiepen in de motieven van de man die ons vals had beschuldigd.