Depressie een Opstap naar Geluk
© Modita van Zummeren
© 2019 Uitgeverij Aspekt
Amersfoortsestraat 27, 3769 AD Soesterberg, Nederland
info@uitgeverijaspekt.nl www.uitgeverijaspekt.nl

Omslagontwerp: Mark Heuveling, Snezhina Uzunova

Teksten van Osho met toestemming van Osho International Foundation,
www.osho.com/copyrights.
OSHO® is een geregistreerd handelsmerk van Osho International Foundation,
www.osho.com/trademarks

ISBN: 9789463385749
ISBN paperback: 9789463384803
NUR: 130

Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enig andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurs-wet 1912 jº het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, St.b. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (postbus 882, 1180 AW, Amstelveen). Voor het overnemen van gedeelte(n) van deze uitgave in bloemlezingen, readers, en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912), dient men zich tot de uitgever te wenden.

Ik draag dit boek op aan

mijn geliefde inspiratiebron Meera Hashimoto

&

aan mijn geliefde meester Osho

De dode zal leven.

De dode zal horen: nu leven.

Ten einde gegaan en onder stenen bedolven:

dode, dode, sta op,

het licht van de morgen.

Een hand zal ons wenken,

een stem zal ons roepen: "Ik open

hemel en aarde en afgrond"

en wij zullen horen

en zij zullen opstaan

en lachen en juichen en leven.

Huub Oosterhuis*

______________

* www.gedichtensite.nl

INLEIDING

Dit boek bevat sleutels waarmee je met bewustzijn en zonder medicijnen uit een depressie kunt komen.

Deze sleutels heb ik niet geleerd in mijn artsenstudie. Als arts word je opgeleid met het DSM handboek, waarin psychische aandoeningen worden gecategoriseerd aan de hand van een aantal voorgeschreven criteria. Je leert voor welk ziektebeeld welke antidepressiva voor te schrijven, niet wetend dat deze, uitgezonderd bij ernstige depressies, niet werken en voor het grootste deel op de markt zijn gebracht vanuit winstbejag van de farmaceutische industrie. Artsen worden niet onderwezen in het belang van goede voeding, de invloed van het hart op de balans van het zenuwstelsel en de boodschap van de ziel bij psychische aandoeningen. Ook de invloeden van het familiesysteem worden buiten beschouwing gelaten.

De werkwijze binnen de reguliere geneeskunde is nog teveel het bestrijden van symptomen en te weinig gericht op het herstel van een gezonde balans van lichaam en geest.

Mijn depressies deden mij op zoek gaan naar een wijze om mezelf door bewustzijn te helen en die zoektocht bracht me via gestalttherapie en zenmeditatie in India, waar ik geïnspireerd werd door de Indiase mysticus Osho. Deze bracht me in contact met mijn zijn en van daaruit in verbinding met het hele leven, waarvan ik deel uitmaak.

Hij heeft me inzicht gegeven in mijzelf en zijn Actieve Meditaties maakten het voor mij mogelijk mijn negativiteit te transformeren in een ‘ja’ tegen het leven.

Daarnaast kwam ik er in de Art Therapy Training van Meera Hashimoto en via familie opstellingen achter dat mijn de-pressie geworteld was in onopgeloste zaken in mijn familie systeem.

Dit boek is gericht aan eenieder, die depressief is en die door vergroting van zijn of haar bewustzijn voorbij de depressie wil gaan. Wanneer men bereid is om naar het donkere stuk in zichzelf te kijken en dit te doorworstelen kan de depressie een opstap worden naar geluk.

Dit boek is ook voor familieleden, vrienden, artsen en therapeuten rondom degene die depressief is. Om het gezichtspunt rondom depressie te verbreden en begrip te doen ontstaan voor de doorgang waarin de depressieve mens zich bevindt; een doorgang die niet gemakkelijk is, maar, wanneer hij doorworsteld is, een geluk brengt dat groter is dan ooit daarvoor gekend is.

De sleutels die ik in dit boek aanreik zijn sleutels om het hart, de ziel en het zijn te ontsluiten. De benaderingen uit de verschillende hoofdstukken versterken elkaar daarbij.

De oorzaak van de depressie heeft zich meestal gedurende vele jaren ontwikkeld. Er zijn geduld, liefde en compassie voor nodig om het depressie-signaal te onderzoeken, te doorleven en uiteindelijk te transformeren.

Dit kan alleen vanuit een houding van acceptatie van de depressie. Daarover gaat het eerste hoofdstuk.

Ik draag dit boek op aan mijn meester, de Indiase mysticus Osho, die mij de weg heeft gewezen naar het volgen van mijzelf en naar een houding van een volledig ‘ja’ tegen zowel het leven als de dood. In zijn nabijheid voel ik het hoogst mogelijke potentieel van de mens: het vieren van het bestaan van moment tot moment, rustend in zichzelf en verbonden met het hele universum.

Ik draag dit boek ook op aan Meera Hashimoto, Japans kunstenares en levenskunstenares, die de Osho Art Therapy ontwikkelde waarmee zij vele mensen over de hele wereld in contact heeft gebracht met hun creativiteit, met meditatie en met hun levensenergie. In februari 2017 verliet zij haar lichaam. Haar werk wordt voortgezet door haar leerlingen.

1 ACCEPTATIE VAN DE DEPRESSIE

Veel depressieve mensen blijven ook in hun depressie vastzitten omdat ze proberen te vermijden in het diepste gedeelte van de put te komen. Helaas is er geen manier om echt beter te worden zonder door het diepst van het dal te gaan.*

Willem van de Sanden

Het eerste wat ik elke keer deed bij het opkomen van een depressie is: vechten. Ik deed mijn uiterste best om deze emotionele sluipmoordenaar niet de kans te geven me er deze keer onder te krijgen. Elke keer dat ik daarin faalde, was mijn ontmoediging groter.

Om de depressie te boven te komen is allereerst acceptatie van de depressie nodig. Daarvoor zijn moed en vertrouwen nodig.

Wanneer je depressief bent, ben dan depressief

Osho zegt hierover:

“Onthoud dit: Wanneer je ook maar depressief bent, wacht op het moment dat de depressie gaat. Niets duurt voor eeuwig; de depressie zal gaan. Wanneer de depressie je verlaat, wacht - ben bewust en alert - omdat na de depressie, na deze nacht, er een dageraad zal zijn en de zon zal opgaan. Wanneer je op dat moment alert kunt zijn, zul je blij zijn dat je depressief was. Je zult dankbaar zijn dat je depressief was omdat alleen door die depressie, die mogelijkheid; alleen door die depressie, dit moment van blijdschap er is.

Maar wat doen we? We bewegen ons in een oneindige regressie. We worden depressief en dan worden we depressief vanwege de depressie: een tweede depressie volgt. Wanneer je depressief bent is dat okee, er is niets verkeerds aan. Het is mooi omdat je erdoor zult leren en rijp zult worden. Maar dan voel je je slecht: “Waarom word ik depressief? Ik zou niet depressief moeten worden.” Dan begin je te vechten met de depressie. De echte depressie is goed, maar de tweede depressie is onecht - en deze onechte depressie zal je mind vertroebelen. Je zult het moment missen dat op de echte depressie gevolgd zou zijn.

Wanneer je depressief bent, ben dan depressief. Ben eenvoudigweg depressief. Word niet depressief door je depressie. Wanneer je depressief bent, ben eenvoudigweg depressief. Bevecht het niet, creëer geen enkele afleiding; forceer het niet om weg te gaan. Sta het eenvoudigweg toe om te gebeuren, het zal uit zichzelf weggaan. Het leven is een stroom; niets blijft. Jij bent niet nodig; de rivier stroomt uit zichzelf, het is niet aan jou om hem te pushen. Wanneer je hem probeert te pushen ben je eenvoudigweg dom. De rivier stroomt uit zichzelf - sta hem toe te stromen.

Wanneer er een depressie is, sta die toe er te zijn. Word er niet depressief over. Wanneer je hem eerder weg wilt nemen, zul je depressief worden. De eerste depressie is mooi, door God gegeven. De tweede depressie is die van jou. Hij is niet door God gegeven, hij is mentaal. Dan zul je je in mentale groeven bewegen - en die zijn oneindig.

Wanneer je depressief wordt, ben blij dat je depressief bent en sta de depressie toe er te zijn. Dan zal plotseling de depressie verdwijnen en zal er een doorbraak zijn. Er zullen geen wolken zijn en de lucht zal helder zijn. Voor een enkel moment opent de hemel zich voor je. Wanneer je niet depressief bent over je depressie, kun je in contact treden, kun je je ermee onderhouden, je kunt deze hemelpoort binnengaan. En wanneer je dit weet, heb je één van de hoogste wetten van het leven geleerd: het leven gebruikt het tegenovergestelde als leraar, als een achtergrond.”*

Wanneer je depressief wordt, sta de depressie toe er te zijn

Pamela Kribbe is gepromoveerd filosoof en tevens medium. In haar boek ‘Nacht van de Ziel’ beschrijft zij dat de weg naar het laten schijnen van je ziel in je leven is, om juist eerst naar het duister in jezelf te gaan, dat wil worden opgelost: “In de depressie komen we onze duistere kanten op een heel confronterende wijze tegen. Wat ons te doen staat is dit duister aan te kijken, het in eerste instantie te omarmen. Juist dan kan het zich oplossen en kun je je licht in al zijn volte ervaren.

Wanneer je het moeilijk vindt negatieve energieën die je kwellen te aanvaarden en te zegenen, laat ze dan aan je verschijnen als een kind dat hulp zoekt. Wanneer je worstelt met angst, wanneer je je afvraagt of je leven op aarde überhaupt zinvol is, laat deze stemmen dan eens de vorm aannemen van een wanhopig kind. Zie de zwaarste emotie voor je als een kindergezicht dat precies uitdrukt wat je voelt. Kijk eens rustig en neutraal naar dit gezichtje. Voel dan je eigen kracht en steek je hand uit naar het kind. Zegen het. Voel wie jij bent. Jij bent de ouder en gids van het kind. Dat is de ware verhouding tussen jou en je zwaarste emoties. De Nacht van je Ziel nodigt je uit de hand aan te nemen van het kind in jou dat de zwaarste emoties draagt. Het heeft jouw hulp nodig. Begeleid het, troost en bemoedig het, maar vergeet niet wie jij bent. Jij bent de liefdevolle ouder, de wijze gids die verder ziet dan het kind, over de drempel heen.”*

De Nacht van je Ziel nodigt je uit de hand aan te nemen van het kind in jou dat de zwaarste emoties draagt

Depressie is vaak een Rouwproces

Darian Leader, Brits psychoanalyticus, ziet bij zijn patienten dat veel van wat wij tegenwoordig depressie noemen in feite rouw is; de reactie op een verlies. Verlies van bijvoorbeeld een geliefde, een baan of de plek waar je woonde. In zijn boek ‘het Nieuwe Zwart’ pleit hij ervoor om het hele begrip de-pressie te laten vallen en om ernaar te kijken hoe we met onze verliezen om kunnen gaan. Vaak willen we onze verliezen te boven komen, maar wanneer er iets verloren is gegaan waarvan we hielden, zal dat altijd een deel van ons blijven. Het is dan eerder een zaak van het verlies integreren in ons leven.

Depressed = Deep Rest. Depressie = Diepe Rust.

Jeff Foster, ervaringsdeskundige op gebied van depressie, spreekt in een interview op Youtube over depressie als ‘diepe rust’:

“We kunnen depressie zien, niet als een mentale ziekte, maar op een dieper niveau als een diepe, tot nu toe erg onbegrepen staat van diepe rust, die we binnengaan als we compleet uitgeput zijn door het gewicht van ons eigen onechte verhaal over onszelf.

Er zit een waarheid in depressie en deze waarheid missen we vaak in onze drang om depressie snel te genezen; je bent verdrietig en je maakt jezelf snel weer blij of gaat terug aan het werk. In feite kunnen we zo snel verzeilen in het missen van de diepere waarheid van depressie: dit ophouden van het verhaal over mij-en-mijn-leven ís niet je leven. Dit is niet wie je echt bent. Deze persoon, die je veinst te zijn, dit karakter, dat je veinst te zijn, deze façade die je leeft in de wereld, het is niet echt wie je bent. Je hebt iets geveinsd te zijn wat je niet bent.

Dit jezelf voordoen als iemand die je niet bent, verplettert je; het jezelf voordoen alsof je dit beeld bent. Veinzen dat je het verhaal over jezelf bent wordt uiteindelijk voor iedereen uitputtend en in het geval van een klinische depressie kan het zelfs totaal vernietigend worden. Maar het punt is in de eerste plaats om je levensverhaal niet op te houden. Dit verhaal is niet wie je bent. Het is niet wie je echt bent. Dat is de diepere waarheid van depressie.

Dus misschien is depressie niet een ziekte of een aandoening. Misschien is het een uitnodiging. Ik spreek er vaak over dat het leven een constante uitnodiging is om wakker te worden; een uitnodiging om te ontdekken wie je werkelijk bent.”*

Depressie is een uitnodiging om te ontdekken wie je werkelijk bent

In de volgende vijf hoofdstukken vertel ik over mijn persoonlijke depressie ervaring.

______________

* Jeff Foster, Youtube: From "De-pressed" to "Deep Rest"

* Osho, The New Alchemy: To Turn You On #8

* Pamela Kribbe - Nacht van de Ziel

* Willem van de Sanden, psycholoog en psychotherapeut - Depressie actief overwinnen

Deel 1

Mijn Depressie Ervaring

2 DE ONTWIKKELING VAN MIJN DEPRESSIE

“Veel mensen, maar zeker veel hoog sensitieve personen vragen zich af wat hun roeping is. Vervolgens gaan ze nadenken over wat dat dan zou kunnen zijn. In dat denken schuilt echter een grote valkuil. Je roeping ligt namelijk in een diepere laag van jezelf, je ziel. En die laat zich niet snel aanspreken door denken. Je ziel laat zich vooral aanspreken door intuïtie, door gevoel. Je zult er dus intuïtief achter moeten komen wat je roeping is.” *

Anoniem

Mijn depressie levensloop begint al voordat ik geboren ben. Ik verlies mijn tweelingzusje in de baarmoeder. Mijn moeder heeft het me als kind één keer verteld: dat als ze in verwachting is van mij, de huisarts twee hartjes heeft horen kloppen. Ze vertelt, hoe ze meteen begint zij te breien: twee truitjes, vier sokjes. En dan, weken later, is er nog maar één hartje te horen. Dat van mij. Mijn tweelingzusje is overleden. Het is het verlies van degene, met wie ik het innigste contact heb gehad voor mijn geboorte.

Ik kom op de wereld met een schuldgevoel: ik leef, maar mijn tweelingzusje niet. Tot in mijn laatste depressie blijf ik diep van binnen naar haar zoeken en wil ik zijn waar mijn tweelingzusje is. En dat is niet op deze aarde.

Ik wil zijn waar mijn tweelingzusje is en dat is niet op deze aarde

Ik word geboren uit een sterke vrouw, die veel pijn met zich meedraagt. Zij is geboren in Indonesië, waar zij tot haar elf-de jaar opgroeit in een weelderige natuur met felgroene rijstvelden en hoge bergen. Ze is altijd buiten; haar huis heeft zelfs geen ramen en met vingervlugge handen speelt ze met vriendjes, broers en zussen het bikkel-spel.

Dan komt de drastische verandering: de oorlog breekt uit - de Japanners zijn binnengevallen. Het hele gezin mag maar één klein koffertje meenemen, voordat zij de overvolle trein ingaan, op weg naar het concentratiekamp. De familie kan niet bij elkaar blijven; haar vader moet naar Birma om daar, onder toeziend oog van de Japanners, aan de spoorwegen te werken, waar bijna niemand levend van terugkeert. Veel van zijn kameraden sterven daar. Zelf overleeft hij het. Zo zorgt hij ervoor dat hij niet door uitputting overlijdt door op de slopend lange marsen, die de gevangenen moeten maken, te zorgen dat hij vooraan in de rij begint met lopen, en achteraan eindigt. Als de oorlog voorbij is, staat hij niet op de lijst met overlevenden, die het kamp van mijn moeder bereikt. Maar later blijkt hij ook niet op de lijst van de doden te staan. Dan bezoekt een man, die terugkomt van Birma, het kamp van mijn moeder en haar zusjes en vertelt over een man, met een lange baard, die op één hand kan staan. Zij weten meteen dat dit hun vader is en gaan met de boot naar Bangkok om hem op te halen.

De rest van het gezin wordt bij het uitbreken van de oorlog met een geblindeerde trein afgevoerd naar één van de concentratiekampen. De oudste broer van mijn moeder moet, omdat hij ouder is dan tien jaar, naar het jongenskamp. Haar jongste broertje en vier zusjes blijven bij elkaar. Haar moeder verblijft vanwege ernstige darminfecties de meeste tijd in de ziekenboeg van het kamp. Op een dag, als zij ten dode is opgeschreven, redt een spuit met medicijnen, die haar arts op de kop heeft kunnen tikken, haar leven.

Elke dag worden de lijkjes van kinderen, met wie mijn moeder kort daarvoor nog heeft gespeeld en die gestorven zijn door ondervoeding, hitte en darminfecties, op een houten kar geladen en het kamp uitgereden. Mijn moeder beschrijft hoe erg ze het vindt, als een baby van wie zij heel veel houdt, sterft en in een schoenendoos wordt weggedragen.

Elk huis in het kamp herbergt vele families en bijna iedereen heeft worminfecties. Mijn moeder vindt het vreselijk als de lange spoelwormen door haar anus naar buiten komen. Ze wonen in het kamp met meerdere families in een huis. Mijn moeders’ familie woont in de keuken en mijn moeder slaapt in een keukenkastje vanwege plaatsgebrek.

s’ Ochtends krijgt ze stijfselpap zonder smaak; de rest van de dag nog een handpalmpje met rijst. Ze heeft altijd honger. Wanneer ik als kind zeg dat ik honger heb, zegt mijn moeder dat ik niet weet wat dat is. Nog steeds durf ik bijna niet te zeggen dat ik honger heb. Ik raak het vertrouwen in de signalen die mijn lichaam geeft daardoor kwijt.

Ik heb geen vertrouwen meer in de signalen die mijn lichaam geeft

Het jongste zusje van mijn moeder heeft altijd een kussentje om haar billen gebonden, omdat haar zitbotjes bijna door haar vel steken. Zo kan ze toch nog zitten.

Soms vindt mijn moeder een kikker, die ze dan levend opeet. Wanneer de Japanners het zouden zien zou ze stokslagen krijgen, dus als die naderen, graaft ze snel met haar voet een kuiltje in de grond waar ze die kikker dan in laat vallen, waarna ze het kuiltje razend snel met haar voet weer dichtmaakt.

Hoog prikkeldraad omringt het kamp. Wanneer kinderen iets fout doen, wordt hun moeder door de Japanners gestraft: zij moet dan urenlang in de brandende zon zitten met een stok tussen de knieholtes geklemd. Veel moeders overlijden hieraan of lopen brandwonden op. De kinderen zijn dus altijd op hun hoede.

Elke dag is er het appèl: urenlang staan ze in rijen opgesteld, zodat de Japanners kunnen zien of iedereen aanwezig is. Wanneer de Japanners voorbij komen, moeten ze buigen, wat ze als heel vernederend ervaren. Overdag werken ze hard op het land.

De meisjes lopen het gevaar door de Japanners verkracht te worden. Mijn moeder is haar hele leven bang voor lichamelijk contact.

De hele familie overleeft de oorlog. De oudste broer van mijn moeder voegt zich weer bij zijn moeder en zusjes. Samen gaan zij met de boot naar Thailand om hun vader op te halen. Als ze hem daar gevonden hebben reizen ze per boot af naar Nederland.

Daar wacht hen geen warm welkom. De tweede wereldoorlog is net achter de rug en iedereen denkt dat de Indonesische kolonialisten het daar in Indië geweldig hebben gehad. Ze kunnen met hun trauma’s bij niemand terecht. Alles wat er is gebeurd is slaan ze ergens op ver weg in hun brein en sluiten dat zo goed mogelijk af. Later, als ik als arts in een asielzoekerscentrum werk, zegt een psychiater daar dat dit het beste is wat zij hadden kunnen doen: zo hard mogelijk de deksel op de beerput schroeven en dan een leven opbouwen - een huis, een gezin, werk - zodat ze een fundament hebben waarop ze het leven kunnen dragen.

Mijn moeder overleeft door niet te voelen

Als mijn moeder in Nederland aankomt is ze vijftien jaar. Waar mijn moeders leeftijdsgenootjes beginnen aan hun puberteit heeft zij, met alles wat zij heeft meegemaakt, geen aanknopingspunt om bij hen aan te haken. Dus zwijgt zij.

In 2013 ga ik met mijn zussen naar de documentaire ‘Buitenkampers Boekan Main’ van Hetty Naaijkens- Retel Helmrich. Deze documentaire vertelt het verhaal van de Indische Nederlanders die tijdens de Japanse bezetting buiten de kampen verbleven. Hetty, net als ik tweede generatie oorlogsslachtoffer, vertelt hoe de eerste generatie alle emoties verdringt en niet voelt, om te overleven. De tweede generatie (waartoe ik behoor), die al die emoties met zich mee draagt, wacht de taak deze te verwerken.

Omdat hun huis in Nederland nog moet worden gebouwd, worden mijn moeder en haar zusjes naar een door nonnen geregeerde kostschool gestuurd. Haar vader vertrekt weer voor vier jaar naar Indonesië om zijn pensioen vol te maken.

De kostschool is voor mijn moeder nog erger dan het concentratiekamp. De nonnen zorgen dat mijn moeder en haar zusjes gescheiden worden, ze moet douchen onder een plastic cape om het lichaam te verbergen, brieven van haar moeder worden onderschept en zij en haar zusjes worden uitgemaakt voor dieven, omdat de nonnen hebben gehoord dat zij in het jappenkamp eten hebben gestolen van de Japanners. (In het kamp heeft mijn moeder samen met haar oudste zus restjes eten uit de pannen van de Japanners gehaald die buiten de keuken werden neergezet, die zij dan deelde met de rest van het gezin).

Mijn moeder heeft in het kamp de hele middelbare school gemist. Ze droomt ervan schooljuffrouw te worden en begint aan de pedagogische academie. Met een enorm doorzettingsvermogen studeert zij ‘s nachts door. Omdat de nonnen verboden hebben om ‘s avonds nog te studeren moet zij dat stiekem doen met een zaklamp onder de dekens.

Haar droom onderwijzeres te worden geeft haar kracht

Haar tweede droom is het hebben van een gezin met kinderen. Ze zet een contact advertentie in het schoolblad en ontmoet zo mijn vader, die ook in het onderwijs werkzaam is. Dolgelukkig is zij, wanneer ik en later ook mijn andere drie zussen geboren worden. Ook mijn vader is blij met zijn kinderen. Zij noemen mij Marijke, wat al snel Marij wordt. Later, in het Osho meditatie centrum in India krijg ik de naam Modita.

Ik groei op in Bergeijk, een klein dorp, vlakbij de Belgische grens en leef in een dubbele wereld: een zichtbare en een onzichtbare. De zichtbare wereld is de sprookjeswereld, die mijn moeder creëert, met mooie verhalen en sprookjes, die ze vertelt voor het slapengaan, kabouterhuisjes die we bouwen in de zandbak met kleine weggetjes, waarop we dan ‘s ochtends een chocoladereep vinden: ‘van de kabouters’. Op sinterklaas ochtend zijn onze poppen aangekleed met door mijn moeder gebreide kleertjes, hun haren zijn mooi gekamd en de kadotjes liggen uitgestald op een stoel van het bankstel.

De onzichtbare wereld zit daaronder. Die is geweven van de verhalen van mijn moeder uit het kamp; verhalen over honger en dood, de vernederingen door de Japanners en gevangschap tussen prikkeldraad.

Mijn leefomgeving lijkt veilig maar op de achtergrond voel ik dat er iets verschrikkelijks is.

Diep van binnen voel ik dat de wereld onveilig is

Als ik negen jaar ben komt het breekpunt in het vertrouwen dat ik in volwassenen heb. De juffrouw op school zegt dat sinterklaas niet bestaat. Mijn sprookjeswereld stort in. Ik ga naar huis en vertel mijn moeder dat de juffrouw heeft verteld in welk jaar sinterklaas gestorven is. Mijn moeder zegt dan dat sinterklaas zo goed was dat hij vanuit de hemel weer naar de aarde terug mocht gaan. Vanaf dat moment ben ik verdeeld tussen mijn moeder en de juffrouw. Ik kies voor mijn moeder. Ik voel hoe belangrijk het voor haar is dat de sprookjeswereld blijft bestaan en doe tot mijn twaalfde jaar net alsof ik nog in sinterklaas geloof.

Mijn moeder vertelt dat iedereen net als zij een ‘roeping’ krijgt. Voor haar was dat onderwijzeres worden. Vanaf mijn elfde jaar maak ik me zorgen of ik die roeping wel zal horen. Wanneer ik naar school loop, luister ik met mijn hoofd schuin naar de hemel gewend. Maar het blijft stil.

Naarmate het einde van mijn lagere school periode nadert, word ik steeds banger voor wat er daarna zal komen. Mijn moeder is op haar elfde jaar het concentratiekamp ingegaan. Iets in mij voelt aan, dat zij vanaf die tijd niet weet hoe het leven er na die tijd uit moet zien in een niet-oorlogssituatie. In mijn hoofd spookt de zin rond: ‘na de lagere school is mijn leven voorbij.’

Ik denk dat mijn leven na de lagere school voorbij is

Ik zie er als een berg tegenop om naar de middelbare school te gaan. Omdat mijn moeder het erg vindt dat kinderen op die school niet meer spelen, blijf ik spelen om haar te steunen en te bewijzen dat het wel kan. Ik word erom uitgelachen. Verwoed stort ik me dan op het huiswerk; ik heb nu een goede reden om me aan het sociale leven te onttrekken. Waar ik op de lagere school vriendinnetjes had, raak ik nu al snel in een sociaal isolement.

Als ik zestien jaar ben, ontwaart de nieuwe huisarts een vreemd uitziend litteken op de arm van mijn moeder. Het is een moedervlek geweest die ten onrechte, zonder verder onderzoek, door de oude huisarts is weggebrand. De nieuwe huisarts vindt het nodig om het litteken, met een groot stuk eromheen, te laten verwijderen omdat het kanker kan zijn geweest. Bij onderzoek van het verwijderde weefsel blijkt inderdaad dat het een melanoom is: kanker van een moedervlek. Deze diagnose wordt haar op dat moment niet medegedeeld. Zelf komt ze er later achter als ze de onderzoeksrapporten leest.

Het melanoom is zwart en de huid is een contact-orgaan. Ik denk dat haar kanker te maken heeft met het feit dat de Japanners de Nederlanders met zwarte handschoenen aanraakten om niet besmet te worden en met het zo lang in de brandende zon staan bij het dagelijkse appèl in het jappenkamp.

In datzelfde jaar zijn mijn ouders begonnen aan de verbouwing van ons huis. De keuken verandert in een zandwoestijn met planken om over te lopen; weg gezelligheid. Tegelijkertijd ben ik aan het uitgroeien als puber, en in het omkleedlokaal van de gymzaal van de middelbare school maakt iemand een geringschattende opmerking over ‘mijn buikje’. Ik vraag aan mijn moeder, die slank is en dus een voorbeeld voor mij, hoe zij zo slank blijft. Ze aarzelt met haar antwoord. Ze zegt dat ze nooit veel toetjes eet. Vanaf dat moment laat ik alle toetjes achterwege en ga ook bezuinigen op andere voedingsmiddelen. Ik ben trots op mezelf; het afvallen gaat verbazingwekkend snel en gemakkelijk en trots vertel ik een paar weken later aan mijn moeder, dat ik al vier kilo ben afgevallen. Ze kijkt bezorgd. Zonder er nog iets over te delen met mijn moeder ga ik door met afvallen. Mijn dagen hebben nu een doel gekregen: calorieën sparen en afvallen. Al snel bereik ik een gewicht van veertig kilo. Verder ga ik niet, omdat ik voel dat dat me mijn leven kan kosten. Gevoelens heb ik niet meer. Alles is egaal, grijs, emotieloos. Dat is grauw, maar ook veilig. Ik hoef nu de pijn niet meer te voelen, die onzichtbaar om mij heen aanwezig is. Het contact met mijn moeder bestaat uit een dagelijkse strijd om het eten. Het is pijnlijk om te voelen hoeveel verdriet ze ervan heeft. Ik moffel dat gevoel weg. Mijn hormonale groei staat stil. Daar ben ik blij om want ik wil geen volwassen vrouwenlichaam hebben. Mijn moeder heeft me ooit verteld dat ze in het kamp niet ongesteld werd vanwege de ondervoeding en dat leek me een fijne bijkomstigheid van weinig eten.

Door nauwelijks te eten hoef ik niet meer te voelen

In tekeningen, die ik duidelijk zichtbaar op mijn studeertafel laat liggen schreeuw ik om hulp: Ik teken mezelf op een plein binnen hoge muren met kleine uitkijkvenstertjes, terwijl ik mijn armen uitstrek naar de mensen, die zich vrij buiten die muren bevinden en die hard van me wegrennen.

Op een dag komt mijn moeder zwijgend mijn kamer binnen en geeft me een boek: ‘Als een mus in een gouden kooi’* Ik lees het en huil van herkenning. Nu weet ik dat wat ik heb ‘anorexia’ heet en ik weet nu ook dat mijn moeder het weet.

Mijn vader is een heel liefdevolle, integere man. Zijn handicap betreft zijn ogen; hij heeft bijna alle aandoeningen, die je maar aan je ogen kunt hebben en lijdt er met name onder dat hij moeilijk kan lezen. Op achttienjarige leeftijd gaat hij naar Brazilië om voor priester te studeren. Vanwege de snelle verslechtering van zijn ogen moet hij na drie jaar terugkeren naar Nederland en wordt dan eerst onderwijzer en daarna wiskunde leraar. Hij komt uit een gezin van ‘hang de vuile was niet buiten’ en hoewel ik mij gezegend voel door zijn liefde, mis ik hem in emotioneel opzicht. In de vele gevechten tussen mijn moeder en mij aan tafel over het eten, lijkt mijn vader afwezig. Aan zijn gezichtsuitdrukking zie ik hoezeer hij het zich aantrekt, maar hij zwijgt en gaat fietsen. Hij vindt het erg dat iedereen aan mijn magerte kan zien, dat er iets mis is bij ons thuis.

Ook mijn vader zwijgt over zijn emoties

Als ik op het eind van de middelbare school mijn diploma krijg ben ik niet blij; ik realiseer me dat elk hoog cijfer dat ik behaald heb een hoge kostprijs heeft; die van het veel te veel gestudeerd hebben zonder echt te leven.

Ik weet niet wat ik voor vervolgopleiding zal gaan doen. Ik kan geen studieboek meer zien en hunker naar iets, wat uitstijgt boven hoe ik de wereld op dat moment ervaar: mechanisch. In het laatste schooljaar is er één gebeurtenis geweest, die voorbij gaat aan dit mechanische. Het zijn de woorden van mijn biologie leraar, wanneer hij na de beschrijving van de versmelting van de eicel met de zaadcel zegt: ‘en dan is er het mysterie’. Er valt een stilte in de klas en ik voel de verwondering over het mysterie; over iets wat meer is dan wat je met het blote oog kunt zien; daar wil ik mee verbonden zijn. Ik wil dan biologie gaan studeren maar bedenk dat ik daarmee geen geld kan verdienen. Ik kies dan voor de studie geneeskunde met de zin in mijn hoofd: “ik wil wel eens zien hoe ze mij in acht jaar tijd arts maken”. Ik zie een arts als een soort magiër, die zodra de patiënt zijn spreekkamer betreedt de diagnose al meteen ziet. Maar diep van binnen weet ik niet wat ik wil. Ik heb later vaak het gevoel gehad, dat mijn keuze voor arts zijn te maken heeft gehad met iets uit een vorig leven; met iets wat ik moet doen dat aan de basis van gezondheid ligt: eerst etterende wonden genezen. Heeft het te maken met het concentratiekamp waarin mijn moeder was? Heeft het te maken met dat ik later hoor dat mijn moeder arts heeft willen worden, wat ze niet mocht omdat er geen geld voor was? Ik word aanvankelijk uitgeloot voor de studie. De hele zomer zit ik zielloos op de bank, niet wetend wat nu. Vanwege mijn hoge cijfers mag ik aan het einde van de zomervakantie nog een keer meeloten en word alsnog nageplaatst.

Op de eerste collegedag zit ik met driehonderd andere studenten in een houten arena, waarvan de cirkelvormige banken tot aan het plafond reiken. De lichten gaan uit zodat je de elektrische lichtjes ziet, die zich over een gigantisch model van een hart bewegen. Je ziet zo hoe de prikkels over het hart verspreid worden. Ik voel me doodongelukkig met de mechanische kijk op het menselijk lichaam. In mijn curriculum zitten geen psychologie, filosofie en ethiek. Omdat ik nog steeds nauwelijks eet, heb ik weinig gevoel en emoties. Daar komt nu een mensbeeld bij dat gereduceerd is tot een verzameling botten, spieren en chemische structuren. Desondanks stort ik me net als op de middelbare school op niets anders dan studeren en mijn sociale isolement zet zich voort in de stad Utrecht.

Mijn sociale isolement zet zich voort in de stad Utrecht

Ik durf niet te stoppen, omdat ik niet weet wat ik dan zal gaan doen en dus ga ik door.

In het tweede en derde jaar ben ik gefascineerd door het wonder van het menselijk lichaam, dat zo ingenieus in elkaar zit, maar mijn somberheid overheerst.

Op een dag gaat mijn moeder naast me aan de keukentafel zitten en vraagt hoe ik me voel. Dit is de eerste keer, dat zij daar naar vraagt; een vraag die niet te maken heeft met eten. Ik voel me gezien, ontroerd, heel dicht bij haar. Ik vind het ook eng. Wat moet ik zeggen? Hoe kan ik het uitleggen? Maar vooral: wat voel ik eigenlijk? Wat is nu echt van mij? Stamelend formuleer ik wat zinnen, die ik me niet meer kan herinneren.

Meteen daarna krijgt één van mijn zussen anorexia. Ik voel, dat ik het verkeerde voorbeeld heb gegeven en voel mij schul-dig. Tegelijkertijd ben ik ook boos, omdat ze mij voorbijstreeft in het mager zijn. De aandacht gaat nu naar haar. Zij gaat naar het ziekenhuis en wordt als ziek gezien terwijl ik een koppige ezel word genoemd.

Van ontreddering begin ik blindelings te eten. Of beter gezegd te vreten; alles wat ik tegenkom eet ik op, zonder het te proeven. Ik graai in de winkel de cruesli al uit het pak, nog voordat ik de kassa heb bereikt. In mijn studentenkamer besmeer ik alle sneden van een heel wit brood met een dikke laag boter, strooi er suiker overheen en werk alle sneden één voor één naar binnen. Dan volgt een rol chocoladekoekjes. Waar ik ook heen ga, het eerste waar ik naar kijk is of er iets te eten is. En op zondag, wanneer in die tijd nog alle winkels gesloten zijn, is er altijd nog het winkeltje van het benzinestation. Ik probeer een onverzadigbaar gat te vullen. Even lijkt dat na een eetbui te gebeuren, als mijn buik bijna springt van het vele voedsel. Maar twee uur later is er weer het gat en heb ik spijt van de eetbui, die eraan bijdraagt dat mijn lichaam in ras tempo steeds dikker wordt.

Op een dag zegt mijn vader me dat hij en mijn moeder mij niet kunnen helpen; dat ik elders hulp moet gaan zoeken en dat het beter is wanneer ik een tijd niet meer thuis kom in de weekenden, omdat mijn eetprobleem te belastend is voor mijn moeder.

Mijn ouders kunnen me niet meer helpen

Wezenloos vertrek ik naar Utrecht en meld me aan bij het secretariaat van de psychiatrie afdeling van het academisch ziekenhuis. Ik ben bang dat zonder hulp mijn gewicht ver boven de honderd kilo zal komen.

Tot mijn ontsteltenis is er een wachttijd van drie maanden. Dat worden drie hele lange maanden. In de weekenden doe ik niets anders dan studeren.

De psychiater die ik krijg is een vrij gezette vrouw van middelbare leeftijd. Bij de eerste ontmoeting weegt ze mij en vindt dat mijn gewicht te laag is; de emoties staan dan op zo’n laag pitje, dat ze niet met me kan werken. Er moeten vijf kilo bij.

Dat hakt erin en snijdt tegelijk hout: het eten krijgt nu zin. Na een paar weken heb ik het streefgewicht bereikt en kan mijn therapie beginnen.