Tweede druk, 2019

© 2019 Will Kraaijeveld

ISBN:978-94-6345-864-1

NUR: 402

Druk: Pumbo.nl

Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever worden openbaar gemaakt of verveelvoudigd, waaronder begrepen het reproduceren door middel van druk, offset, fotokopie of microfilm of in enige digitale, elektronische, optische of andere vorm of (en dit geldt zonodig in aanvulling op het auteursrecht) het reproduceren (I) ten behoeve van een onderneming, organisatie of instelling of (II) voor eigen oefening, studie of gebruik welk(e) niet strikt privé van aard is.

WILL KRAAIJEVELD

‘DAT
WILDE
JE
ZELF’

KRONIEK VAN EEN VROUW DIE TE LANG ZWEEG

Golo Mann: “Wie het verleden niet kent, zal geen greep krijgen op de toekomst.”

Judith Herzberg: “Zoveel wordt bij het winnen ook verloren / lerend liefdes heel te houden, vergeet je / hoe ze horen.”

Inhoud

1971

1966-1970

1971-1975

1975-1977

1977-1978

1978-1979

1979-1984

1984-1989

1989-1995

1995

1996-1997

1997-1999

2000-2002

2003

2004

2005-2006

2007-2009

2009-2011

2012

2013

2014-2015

2016-2017

1971

De vrouw trouwde op een regenachtige dag, de kortste van het jaar en zij kon er met geen mogelijkheid zonnig op terugkijken.

Het was een gedwongen huwelijk, behalve door een zwangerschap. Wederzijdse ouders, de christelijke werkgever en de verhuurder van de woonruimte stelden hun eisen omwille van geloof en fatsoen. Alles moest volgens protocol verlopen om schandelijk hokken te voorkomen.

Zij wilde gewoon samen met de man onder één dak wonen en zich gelukkig voelen. In het haar aangeboden huisje onder de huurwaarde zouden zij kunnen eten, drinken en vrijen op een zelfgekozen tijdstip. Niet langer klaarkomen als in een stomme film, maar met geluid. Hij studerend, zij werkend en daarnaast met eindeloos veel vrije tijd, zo stelde zij zich voor.

Weg van die kamer driehoog in een nette straat, waar ze zich eenzaam en onveilig voelde. Waar ze met brand in de buurt van het trappenhuis als een rat in de val zou zitten en die vlak langs de route naar twee ziekenhuizen lag, zodat elke nacht loeiende ambulances haar dromen in en uit scheurden.

Weg bij die zijige vrijgezel met diabetes, die van zijn oudere zus eigenlijk een verpleegster in plaats van een lerares op kamers moest nemen om hem direct te kunnen bijstaan als hij een hypo zou krijgen. Een afschuwelijk mens, die zus. Ze was door haar huwelijk weduwe geworden van een zekere meneer Mengele en vormde onderdeel van de sollicitatiecommissie toen de vrouw zich aan de kamerverhuurder kwam presenteren. Nog voordat er bij de lerares een eventuele ‘verzetsgrinnik’ zou kunnen opborrelen door het horen van die naam - de oorlog was tenslotte nog maar 26 jaar geleden - zei mevrouw Mengele al dat ze grapjes daarover niet tolereerde en dat de mensen van haar kerkgenootschap die gelukkig ook niet maakten.

Dezelfde kerk als waarvan een predikant enkele jaren daarvoor tijdens de afwezigheid van zijn echtgenote gepoogd had de vrouw te verkrachten. Alleen omdat ze in felle paniek begon te bijten en te krabben, liet hij haar uiteindelijk los, zwaar hijgend dat de moeder van zijn kinderen zo frigide was en dat zij niet zo belachelijk bang hoefde te zijn om zwanger van hem te worden. Ze had immers toch al een verloofde met wie ze óók naar bed ging? De schoft!

Geld voor een bruiloft had de vrouw niet en haar geliefde al evenmin. Zij zou voorlopig de kost voor hen beiden gaan verdienen. Genoeg voor de lage huur en gas-water-licht, benzine, enkele verzekeringen, kleding in de opruiming, redelijk gezond eten, bier, sherry en halfzware shag.

Verder zou er voornamelijk uitbundig van de liefde moeten worden geleefd. Elke financiële ondersteuning van huis uit was niettemin van harte welkom, vooral betreffende de studie van de man.

Wie betaalt bepaalt, dus werd de trouwdag door de ouders gearrangeerd. Overigens met wederzijds ongenoegen. De vader van de bruid huldigde het ouderwetse, Hollandse principe dat er eigenlijk pas getrouwd mocht worden als een man zijn vrouw volledig zou kunnen onderhouden en bovendien was het voor hem een zware aderlating dat het aanstaand bruidspaar niet van zins was het huwelijk kerkelijk te laten inzegenen. Tja, wat wil je na zo’n gelovige poging tot verkrachting?

De moeder van de bruidegom greep de macht en begon zijn jongere broer, die qua relatie in een soortgelijke situatie verkeerde, te bewerken om op dezelfde dag in het huwelijk te treden. De vrouw verdacht de moeder ervan dat zij het liefst zelf met haar zoons was getrouwd, zeker met de man, die zij haar Boemsje of Doddegodje noemde. Toen dat voor Iokaste van de Lage Landen wettelijk niet haalbaar bleek, stortte zij zich met stoken en lobbyen op het uitzoeken van haar ideale plaatsvervangster, waarvoor de vrouw niet bepaald model stond. Het moest het oude buurmeisje worden, dat Duits studeerde en waaraan zij haar hart had verpand, of de zich gratis aandienende dochter van een directielid van een grote oliemaatschappij, waarmee de man als dronken student tijdens zijn verkeringstijd een avondje ontrouw was geweest, met het geluk dat zoenen en neuken in die tijd bij een eerste ontmoeting nog aanzienlijk ver uit elkaar lagen. Nadat ook dit mislukte, restte de moeder slechts het hoe, waar en wanneer, hetgeen zij zich onder geen beding meer liet afpakken. De twee oedipale broertjes vonden het wel een geinig plan en achtten de wens van de vrouw om op haar toch al gedwongen huwelijksdag het stralend middelpunt te mogen zijn, wat overdreven.

De bruid van de broer was een dromerig type van reeds verarmde, gegoede komaf. Zij vond alles leuk, als ze maar met bloemetjes en bijtjes bezig kon zijn. Teksten interesseerden haar niet zo, meestal zong ze blijmoedig: “La la la la.” De moeder maakte immers een lief gebaar door de drie wederzijdse ouderparen met hun gezinsleden na afloop van de burgerlijke plechtigheid een koffietafel op haar kosten aan te bieden in een oubollig pension? Alsof het nondedju een Zuid-Nederlandse teraardebestelling betrof... Daar mocht het totale gezelschap zelfs blijven overnachten en ontbijten en was het personeel volgens haar inmiddels geestdriftig bezig met het inrichten van twee heuse bruidssuites. Dit alles onder plaatselijke bewaking van haar oude schoolvriendin, getrouwd met een stoffige gemeentesecretaris, die het familiehuwelijk zou sluiten op een locatie ergens tussen de oorspronkelijke woonplaatsen van de bruidsparen in. Glunderend dat haar zoons door een hogere ambtenaar dan zomaar iemand in de echt zouden worden verbonden, leefde de moeder naar de grote dag toe.

De behoefte van de vrouw aan klaarkomen mèt geluid is na haar eerste huwelijksnacht met woeste sprongen toegenomen. In de bruidssuite stond een vooroorlogs ledikant met muffe dekens en bloemetjeslakens, dat zó hard kraakte dat je alleen al door je om te draaien de personen aan de andere kant van de gipsen kamerwandjes nieuwsgierig zou maken. Ze hield er geen Post Traumatisch, doch wel een Post Kraak Stress Syndroom aan over. Haar leven lang zou zij in hotel- en logeerkamers door een korte klop met de knokkel van haar rechter wijsvinger de dikte van de muren blijven checken en door op het bed te springen de hoorbaarheid van de vering blijven inschatten.

De moeder had aan het verblijf in het pension de financiële restrictie verbonden dat het gezelschap beperkt moest blijven tot de wederzijdse ouders en hun gezinsleden. Grootouders, ooms, tantes, neven, nichten en goede vrienden waren budgettair niet inbegrepen. Wat schetste al bij entree van het gemeentehuis de woedende verbazing van haar aanstaande schoondochter? Zij had de verleiding niet kunnen weerstaan om twee van haar drie zussen uit te nodigen als structureel onderdeel van het totale gebeuren. Dat ze niet alle drie aanwezig waren, kwam doordat er altijd wel één gebrouilleerd was met de andere exemplaren. Wie met wie wisselde nogal snel in de tijd en per onderwerp. De vrouw, zich bewust van haar dodelijke blik als zij pisnijdig is, heeft het verbaasd dat er die week niemand aan het vers aangetrouwde familiegraf hoefde te worden toegevoegd.

De ouders van de bruid vonden dat het huwelijk van hun enige dochter desondanks niet geheel ongemerkt aan hun familie, connecties en dorpsgenoten voorbij zou mogen gaan en boden twee dagen na de voltrekking een receptie aan in hun eigen woonplaats. Het zelf gefinancierde bruidsboeketje van de vrouw begon al zielig uit te vallen, waardoor zij zich haar eigen bruidsmeisje waande dat rozenblaadjes strooide. De regen was inmiddels omgeslagen in levensgevaarlijke ijzel. Veel gelukstelegrammen, maar geen enkel familielid uit de andere kant van het land. Daar leefde nog een oma van tachtig, die er graag bij had willen zijn.

1966-1970

Helaas heeft de vrouw zichzelf overschat.

Haar gang naar de grote stad moest een bevrijding worden, maar bleek dit door haar zware baan en eenzame kamer allesbehalve te zijn.

Zestien jaar lang was zij als dorpskind in een coulisselandschap liefdevol klein gehouden en had daardoor uit puberaal verzet goedbedoelende ouders en docenten te vaak tegen de schenen geschopt. Voor haar eigen bestwil moest zij vier jaar in een internaat van protestants-christelijke signatuur worden opgesloten. Zo kwam er tenminste nog iets van haar terecht. Daar werd zij opgeleid tot het eerzame beroep van lerares huishoudkunde.

Na een aantal jaren te hebben verkwanseld op de middelbare school, die zij zich nog steeds met plezier herinnert als de periode in haar leven waarin ze het allermeest heeft gelachen en nooit te evenaren humoristische vriendjes heeft gehad, moest er iets gebeuren om haar pad naar volwassenheid te effenen. Paved with good intentions.

Haar ouders waren blij dat ze daar zo veilig zat opgeborgen. Ze betaalden er goud geld voor, maar kregen er het nodige voor terug.

Zowel in het opleidingsinstituut als in het internaat golden dag en nacht strenge regels. Je hoefde er nog net niet met je handen boven de dekens te slapen. Gelukkig maar, want mannelijk bezoek, behalve vaders, mocht met beperkte frequentie alleen tot maximaal ’s avonds 21.00 uur in de gezamenlijke huiskamer worden ontvangen. Pottenkijkers en luistervinken genoeg, die plotseling niet meer met elkaar in gesprek waren, maar tijdens het toen in zwang zijnde breien zwijgend het patroon van hun zo hippe trui of das bestudeerden. Zelfs de meiden die graag en goed piano speelden, waren ineens druk in de weer met het zoeken naar nieuwe muziekstukken. Die lagen daar in peperdure stapels, als verplicht onderdeel van een chique opvoeding buitenshuis.

De vrouw dacht wel eens grijnzend terug aan haar eigen muzikale carrière. Vanzelfsprekend al jong op pianoles, want dat gebood de aanwezigheid van het instrument in de zitkamer. Bovendien werd ze beoordeeld als een kind dat van muziek hield en een goed gevoel voor ritme had. Alles klopte, behalve dat ze niet over het Bijbelse vermogen beschikte om haar linkerhand niet te laten weten wat haar rechter deed. Een motorische eigenschap die onontbeerlijk is als je een instrument bespeelt.

Stond het type bezoek de directrice van het internaat niet aan, dan ging er een bericht naar de ouders en gemakshalve ook naar de directie van het opleidingsinstituut. Alles was daar twee handen op één buik, al mocht het lichaamsdeel zelf liever niet hardop worden genoemd. Lid van een verkeerde studentenvereniging, te lang haar, onverzorgde kleding, onbeschaafd taalgebruik, vloeken, dranklucht, subtiel lichamelijk contact; je kon het zo gek niet bedenken of het werd met argusogen geregistreerd en zo nodig gemeld.

De post zowel als de kerkgang tijdens een verplicht weekend ‘binnen’ werden gecontroleerd.

Eventuele lacunes in keurige tafelmanieren werden en plein public in de eetzaal aan de orde gesteld en sommige eerstejaars, waar men het thuis blijkbaar niet zo nauw nam met eten met wapperende ellebogen, zaten met tranen in hun ogen en telefoonboeken in hun oksels geklemd om die volkse gewoonte zo snel mogelijk af te leren.

De eerlijkheid gebiedt te vermelden dat de vrouw er niet alleen maar heeft getreurd. Waar en wanneer zij kon, probeerde zij de regels te ontduiken. Ook de mens is een diersoort dat je niet ongestraft kunt opsluiten. De grote meute laat zich wellicht met lekkernijen als beloning tevredenstellen, maar een deel van de muizen, ratten en meisjes wil coûte que coûte de kooi uit.

Zij ging op zoek naar soortgenoten met hetzelfde escapeverlangen en bezocht daardoor toch nog voldoende feestjes met licht amoureuze kwaliteiten om in leven te kunnen blijven. Er was in het internaat altijd wel een bange wezel te vinden die zich onder druk liet zetten om ’s avonds een dubbele eetkamerdeur niet afgesloten dicht te trekken of haar raam op een kiertje te laten staan, zodat je daardoor stiekem naar binnen kon glippen.

Hard studeren was niet nodig. Slim genoeg, verbaal begaafd en met een goed geheugen, volgde zij nauwelijks geïnteresseerd de lessen en stak daarmee zwoegende klasgenoten de ogen uit.

Erg geliefd heeft ze zich daar niet gemaakt. Ze liet te vaak blijken dat er een steekje bij je los zat als je uit vrije wil voor zo’n interne opleiding had gekozen en aangezien dat voor de meeste meisjes gold, zette dit kwaad bloed.

Haar enige motivatie om vlak voor een examen zo nu en dan diagonaal een studieboek in te kijken, was om daar geen minuut langer te hoeven verblijven dan strikt noodzakelijk.

Inmiddels was zij verliefd op de man geworden en had zij haar zinnen op een toekomst met hem gezet.

Hij leefde in een voor de vrouw wezensvreemd gezin, maar heeft dit toen zelf niet zo ervaren.

Na een mislukte studiekeuze mocht hij het vanuit zijn ouderlijk huis nog één keer opnieuw proberen, nadat hij zijn dienstplicht voor koningin en vaderland had vervuld. Daar was hij niet alleen groot en sterk, maar ook fervent bierdrinker geworden en heeft dat achttien maanden lang als de ideale combinatie ervaren. Tijdens de weekends thuis koesterde hij zich in de warme sympathie van zijn moeder, die eitjes met spek voor hem bakte en hem bij het opscheppen van de warme maaltijd de grootste porties toeschoof. Ook als er door meer dan tien personen twee kleine bakjes aardbeien voor op de vla moesten worden gedeeld.

Hij amuseerde haar op zijn beurt met sappige Jan Soldaatverhalen, waarvan ze ondeugend moest kirren van plezier, vooral als hij het Bargoens woordgebruik van sommige van zijn dienstmaten imiteerde. Dan zag je haar denken: wat grappig voor hem om dit mee te maken en wat fijn voor mij dat hij zelf niet zo spreekt.

Zijn vader was eveneens onder de indruk van de bijdrage die z’n zoon aan het landsbelang leverde en liet niet na om met grote regelmaat te memoreren: “Fijn dat je weer even thuis bent, jongen!”

Het gezin bestond uit de ouders, vijf kinderen en een bejaarde oom, die een slaapkamer met wastafel en de achterkamer annex eetkamer bewoonde. Hoewel hij geen familie was, bracht hij in ruil daarvoor het grote huis, zijn bankrekening en zijn antroposofisch gedachtegoed mee. Bovendien kocht hij een monumentaal Saksisch boerderijtje in de streek waaraan de moeder veel dierbare jeugdherinneringen had, dat hij minimaal bewoonbaar liet maken voor hem en het gezin. Daar werd in de zomer, met kerst en tussendoor intensief gebruik van gemaakt en zodoende liep hij nooit het risico een aantal weken onverzorgd achter te blijven als de rest op vakantie wilde.

In zijn jonge jaren toonde de oom zich als onderwijzer van Friese afkomst socialistisch geëngageerd, liet het morgenrood heilig gloeien en zong het volk uit volle borst de zegepraal toe, maar na zijn huwelijk met een gefortuneerde vrouw gaf hij de voorkeur aan filosofische kringen. Tijdens de maaltijden vlogen de uitspraken van Rudolf Steiner je bij monde van de oom om de oren en als hij goed op dreef was, vloog zijn kunstgebit er achteraan. Ook pa en ma deden regelmatig een interessante duit in het zakje, terwijl de oudere zoons aandachtig luisterden en zo nu en dan een slimme vraag probeerden te stellen.

Rudolf werd eerbiedig Doctor Steiner genoemd en de oom bestudeerde minstens elf klokuren per dag zijn hoogstaande werken. Daarover sprak en correspondeerde hij met andere levensbeschouwers. Meestal bestreed hij hun interpretatie of placht hij hierop in kernachtige taal aanvullingen te geven. Waarom, heeft de vrouw nooit goed begrepen. Was het verbale geldingsdrang of vond hij zichzelf een stuk rechter en beter in de leer dan de anderen? Moest de volgens hem niet altijd juiste levensbeschouwelijke benadering van theosofen, rozenkruisers en Krishnamurti in opdracht van de antroposofische Steiner blijvend door hem aan de kaak worden gesteld? Zijn fanatieke houding verschilde volgens haar nauwelijks van hetgeen zij zoal in de familiehistorie van haar vader was tegengekomen. Waarin mensen elkaar met de bijbel in de hand te lijf gingen, hetgeen steeds tot nieuwe schisma’s leidde. Op den duur was het haar volstrekt onduidelijk waarom zij het geloof nu in de hervormde of in de gereformeerde kerk beleden, al dan niet binnen een licht, zwaar, oud of vrijgemaakt verband.

De oom kwam pas zijn bed uit als de benedenverdieping was gestofzuigd en ging nooit voor twee uur ’s nachts naar zijn slaapkamer.

Toen de vrouw eenmaal als vaste vriendin van de man in bepaalde weekends logerend werd gedoogd - overdag intensief gecontroleerd en ’s nachts streng gescheiden - ging er een verbijsterende wereld voor haar open. Wie was die Rudolf Steiner en waarom werd zijn naam daar met meer devotie genoemd dan zij haar gelovige vader ooit over Jezus Christus had horen speken?

Er hingen zelfs foto’s van hem aan de muur, in door de oom uit hout gesneden lijstjes zonder rechte hoeken, naar voorbeeld van de organische bouw van het door de leermeester ontworpen conferentieoord in de omgeving van Basel. Ook een niet onknappe jeugdfoto, waarnaar de moeder met dezelfde glans in haar ogen keek als naar de foto’s van haar zoons. Dat gebouw, het Goetheanum in het Zwitserse Dornach, was een heiligdom waarin door hem zowel de Bijbelse tempel van Salomon als door Hermes genoemde Egyptische impulsen waren verwerkt. De vormen waren volgens de oom bedoeld als uitdrukking van het innerlijk leven van de mens.

Wat moest de vrouw in godsnaam met die alsmaar in het Duits geciteerde wijsgeer, wiens denkproducten voor haar volstrekt onbegrijpelijk waren?

In navolging van de grote roerganger, riep de oom regelmatig aan tafel dat alle kerken moesten worden afgebroken, maar dat het domme klootjesvolk der aarde dit uit gebrek aan individualiteit tegenhield. De grijpgrage handen en de haastig uit zijn gulp gefrummelde piemel van die geile dominee ten spijt, lag zij na zo’n filosofische eruptie in het logeerbed met het negatieve gevoel haar familie te hebben verraden door nooit een weerwoord te durven geven en geen verontwaardiging te tonen. Zelfs haar grootmoeder van vaders kant, voor wie geen kerkgenootschap te zwaar was en die zich door enge predikers met hel en verdoemenis liet bedreigen, had het niet verdiend om zó door die ouwe zak te worden aangepakt.

Volgens de man liep het allemaal zo’n vaart niet en werden er binnen de antroposofie hele zinnige dingen gezegd, die je pas begreep als je er echt een studie van maakte. Op de vraag van de vrouw of hij dat van plan was, antwoordde hij dat hij dit wel graag wilde, maar dat hem daartoe tot op heden de tijd ontbrak. Dat kon zij zich helemaal voorstellen. Je zult het als dienstplichtig korporaal maar druk hebben met het runnen van de soldatenbar of toevallig in Hitzacker, de geboorteplaats van prins Claus, op oefening zijn, waar je zo dronken als een tor vindt dat je de Duitsers een demonstratie moet geven hoe wij hier in de periode 1940-1945 nur Tulpen aten. Die waren daar voor de gelegenheid als een soort Wiedergutmachung in karige bosjes van drie op de cafétafeltjes geplaatst.

De man had het als kind op de Vrije Rudolf Steinerschool prima naar z’n zin gehad en pas toen zijn ouders twijfelden aan de capaciteiten van een nieuwe leerkracht, hadden ze hem de laatste twee jaren van het basisonderwijs op een gewone school geplaatst. Het was tenslotte de bedoeling dat hij, naast alle Steineriaanse verrijkingsstof, werd klaargestoomd voor het toelatingsexamen van de HBS.

Misschien had de vrouw meer stelling moeten nemen, maar hardnekkige verliefdheid stond haar in de weg.

Gaande het verkeringsproces wierp haar laffe houding ook positieve vruchten af. Er werd aan tafel te pas en te onpas met de kreet ‘wetenschappelijk’ gestrooid, nota bene door deskundigen die zelf het niveau kweekschool in dit leven nimmer zouden ontstijgen. Wellicht in een volgend, want daar geloofden ze in. De vrouw lag zich hier ’s nachts met regelmaat over te verkneuteren. Zij zal het zelf in haar vorige incarnaties beslist niet ver hebben geschopt, maar de echte clubleden waren op z’n minst een hoge officier in het leger van Alexander de Grote geweest of een wijze dorpsoudste.

‘Helden’ of ‘oude zielen’. Archetypen à la Jung, die er helaas geen complex aan over hadden gehouden, maar een zekere grootheidswaanzin in hun volgende levens.

Wat had die gepromoveerde Steiner met zijn mystieke wijsheden nu eigenlijk op filosofisch terrein bewezen? Dat wij naast ons fysieke lijf ook een astraallichaam hebben, dat ons gedurende de slaap even verlaat om terug te keren naar zijn geboortegrond, het heelal? Om daar vervolgens nieuwe geesteskracht te tanken, zodat wij na het ontwaken de dag weer fris en fruitig konden beginnen? Of dat zowel foetussen, mensen, incarnaties als rassen een bepaalde ontwikkeling hebben doorgemaakt en dat daaruit volgens de oom de conclusie mocht worden getrokken dat het blanke, Europese ras als superieur en meest beschaafd uit de bus was gekomen? Dit leek de vrouw een stinkende bakermat voor de Arische ideeën van ene Adolf Hitler cum suis. In protestantse kringen had ze al eens moeten beluisteren dat mensen met een zwarte huidskleur en dikke lippen afstammen van Cham, een zoon van Noach, die het nageslacht van zijn jongste telg voor eeuwig heeft vervloekt, waardoor het in dit aardse bestaan immer onderaan bungelt. Toen zij haar vader hierover ter verantwoording riep, kreeg ze als ontwijkend antwoord dat dit nu eenmaal uit het Bijbelboek Genesis viel af te leiden en dat hij daar ook niets aan kon doen. Een zwaktebod met een uitlaatklep, voortkomend uit het domme klootjesvolk der aarde. Nu maakte ze kennis met een rassenleer gebaseerd op sterrenbeelden en geestelijke Entwicklungsstufen, waarin negroïden blijkbaar zijn blijven steken op het niveau van een vijfjarig kind. Zij had weinig vertrouwen in menselijk denken dat niet was gebaseerd op gezond verstand en was van mening dat je met dit soort verheven theorieën alle kanten uit kon, ook de verkeerde.

Wat ze tevens heel bijzonder vond, was de antroposofische viering van kerstavond, rond een kerstboom waarin alleen echte kaarsjes stonden en geen ballen hingen, maar 33 mandarijntjes, naar het aantal jaren dat Jezus op aarde zou hebben doorgebracht. Meer dan een decennium na de wereldwijde introductie van elektrische kerstverlichting, waren de vader en zijn zoons nog steeds met emmers water en sponzen in de weer om het afbranden van huis en haard te voorkomen. Dit gaf een nerveus cachet aan de viering en zorgde voor talloze onderbrekingen tijdens het voorlezen van de passages over de geboorte van Jezus in de evangeliën van Lucas en Mattheüs. Hoewel de vrouw zich er zelf ook over verbaasde dat die verhalen zo verschillend van inhoud waren, was ze gechoqueerd toen ze hoorde dat er absoluut twee Jezuskinderen hadden bestaan, te weten het herderskind en het koningskind. Twee individuen, om in het jargon te blijven. De unieke kans om ernaar te informeren of er daardoor ook twee kruisigingen en twee hemelvaarten hadden plaatsgevonden, heeft zij niet durven aangrijpen, uit angst een wetenschappelijk onverantwoorde vraag te stellen. Dat was maar goed ook, want het lag een stuk ingewikkelder dan zij dacht. Het ene kind stierf namelijk al jong en leefde in het andere voort. Een esoterisch geheim, dat Rudolf weer na eeuwen boven tafel had gehaald.

Natuurlijk begreep de vrouw ook wel dat je als volwassene de drie wijzen uit het oosten boven het niveau van een kinderbijbel moest uittillen en dat zij mogelijk symbool stonden voor eeuwenoude denkstromingen, culturen of astronomische geleerden, die blijkbaar in het nieuwe christendom een oplossing voor de wereld zagen, maar de meewarige, superieure glimlach van de oom waarmee hij deze simplificatie van de doorsnee gelovige aan de kaak stelde, ergerde haar mateloos.

Daarna werd er standaard een kerstsprookje over een kleine trol voorgelezen, vooral bedoeld voor de twee jongste gezinsleden en wat genodigde, simpele zielen zoals bijvoorbeeld haar ouders en jongste broertje of een naburige agrariër met zijn gezin. Antroposofen zijn dol op sprookjes, evenals op Germaanse mythen en sagen. Wodan, Thor, Freya en Loki waren reeds voor vrijeschoolkinderen gefundenes Fressen en die achterstand haal je als andersdenkende nooit meer in. Als de vrouw daartoe al de behoefte had gevoeld, maar die voelde ze niet. Met Germaans had zij helemaal niets, integendeel zelfs, en de gruwelijkheden in de sprookjes van Grimm stonden haar als kind beangstigend tegen. Zij nam het destijds iets te letterlijk dat je door je ouders voorgoed het bos in kon worden gestuurd of door een heks werd vetgemest om opgegeten te worden. Hoe kon er dan aan het eind van zo’n griezelverhaal nog sprake zijn van een lang en gelukkig leven?

De vrouw wilde haar geliefde best een stukje tegemoet komen, maar het geloof in kabouters zou hij niet van haar mogen gaan eisen. Dat vond ze ronduit ridicuul. Steiner zou echter als geschoolde helderziende hebben verklaard dat ons lichaam als het ware een belemmering vormt om deze natuurwezens te kunnen en willen waarnemen.

Daarna werd de kerstviering onderbroken voor een hapje en een drankje.

De jongste kinderen mochten nog even lezen of een spelletje doen, de gasten van buiten werden uitgezwaaid en van de oudste zoons met aanhang werd verwacht dat zij de uitleg door de oude oom van een voordracht van Steiner bijwoonden. De gevaarlijke kaarsjes waren inmiddels allang opgebrand of voortijdig gesmoord, zodat de vrouw niets anders restte dan dit zonder enige vorm van afleiding te ondergaan. Om in de stemming te blijven zong zij van binnen: “Rudolph the red nosed reindeer” en het lukte haar maar net om haar gezicht daarbij in de plooi te houden. Zo nu en dan wierp de man haar een wat verontruste blik toe, alsof hij bang was dat zij plotseling recht door de voordracht heen op zou springen, de kerstboom tegen de grond zou maaien en zou gaan roepen: “Nu is het genoeg geweest. Dit slap geouwehoer moet afgelopen zijn of ik maak het uit.” Het viel haar op dat niet alleen zij, maar ook een deel van de anderen wat vaker dan strikt noodzakelijk een sanitaire stop maakte.

Ach, de volgende dag zouden ze bij haar thuis kerst gaan vieren. Ook vermoeiend, maar wel een stuk gezelliger. Hoewel haar vader verwachtte dat zij na de kerk en de koffie de moeder, die heerlijk kon koken maar volstrekt niet kon organiseren, zou gaan helpen in de keukenbende rond het kerstdiner, terwijl hij en de man, godbetert, genoeglijk aan een Rémy Martin zaten, verheugde zij zich hierop. Vorig jaar, toen de vader tijdens het uitbuiken na de maaltijd Lucas 12 voorlas, kreeg haar jongste broertje schaapachtig de slappe lach van de herders die bij hun kudde waakten. De vader klapte woedend zijn trouwbijbel dicht en stuurde hem van tafel met: “Ja, inderdaad, dat woord lijkt op kut. Kut, pik, lul, hahahaha, wat zijn we weer grappig... Naar je kamer, misselijke klier die je bent.” De gevolgen van zo’n scène duurden nooit lang. Na de afwas stelde hij alweer vrolijk voor om met z’n allen een stukje te gaan lopen of een potje te kaarten. “Toch niet om geld hè?” vroeg de moeder met een gemeen lachje. “Dat lijkt me op eerste kerstdag ongepast voor een christen zoals jij.”

1971-1975

De man en de vrouw genoten van hun huisje en van elkaar.

Ze kregen van een lieve collega een jong poesje als huwelijkscadeau en noemden haar Spetter. Door de bijzondere tekening in haar vacht was het een mooie kat en een lekker wijf. Haar naam heeft een keer tot hilarische taferelen in de buurt geleid. Ze was ontsnapt, nadat een bezoeker per ongeluk de voordeur open had laten staan. De man ging haar zoeken en ontdekte dat niet iedere kerel die met zijn vriendin op straat liep het op prijs stelde dat zij werd nageroepen met: “Spetter, Spèèètter.” Hij kon haar nergens vinden en tot zijn ongenoegen sleepte de vrouw een matras naast de deur, zette hem op een kier en bracht de nacht halfwakend door met visioenen over auto’s en trams die haar knuffeldier plat zouden rijden. Pas toen het al licht werd, kwam Spetter nerveus miauwend terug en roffelde de trap op.

Het leven zong het nieuwe echtpaar toe, zij het niet altijd op dezelfde toonhoogte. Felle conflicten over de huishouding, de wederzijdse familie en de levensbeschouwelijke afkomst werden door goede gesprekken en extatische momenten in bed volledig bijgelegd.

Zij hadden elkaar lief en verfden de muren dan weer eens turkoois blauw en dan weer eens bruin met oranje. Hoewel geen van beiden handig, wisten zij er met sinaasappelkisten en fleurige lapjes stof van de markt heel wat stoelen en tafeltjes bij te maken. Op het ribfluwelen tweezitsbankje waren zij tot alle standjes in staat en ze vielen er regelmatig naakt en totaal verstrengeld op in slaap.

Er hing een warme sfeer volgens een vriendin die iets met kunst deed en daar waren zij trots op.

Ze hadden zelfs een eigen ingang, die uitkwam in een souterrain met een meterkast en een halfhoge trap naar hun woonverdieping. De man had de kast goed dichtgespijkerd, nadat de vrouw hem op een dag totaal van streek had meegedeeld dat ze toch liever wilde verhuizen. Er was een meneer van de gemeentelijke reinigingsdienst aan de deur geweest en die had gevraagd of zij haar boezemvriendjes nog steeds op bezoek kreeg, want dan zou hij even wat rattengif in het gat naast de gasmeter strooien. Grote steden zijn vaak op palen gebouwd en dat had niet alleen verzakkingen, maar ook kieren in de rioleringsbuizen tot gevolg.

Door de lage huren was er een grote diversiteit aan buurtbewoners.

Oudere mannen, die vanaf hun veertiende jaar ongeschoold in de haven hadden gesjouwd en het van hun AOW en wat spaarcenten moesten hebben. Hun vrouwen met uitgegroeide permanentjes, die liepen te schelden op alles wat niet deugde, maar die de wijk niet uit wilden, omdat zij hem als een onmisbaar stuk van hun eigen lichaam beleefden. Hun zoons en dochters, die het tot classificeerder en interieurverzorgster hadden geschopt en het maar wàt fijn vonden om bij pa en ma om de hoek te wonen, op een eigenhandig gerenoveerde etage, met een eigenhandig gerenoveerd voertuig voor de deur en een oude stacaravan op een Brabantse camping. Eén keer in de drie weken ging Henk een zaterdag vissen met z’n maten en liet Alie haar geblondeerde haar bij de kapper wassen, touperen en opsteken. Het kostte een bus lak, maar dan ging dit vogelnest weer minstens twintig dagen mee. Kekke wijven, die zich kleedden naar de laatste mode. Appelgroene leren jassies en muisgrijze leren laarzen. De vrouw constateerde dat ze bijna altijd te dik of te dun waren. Een normale confectiemaat kwam je er maar zelden tegen. Als ze ruzie hadden, scholden ze elkaar uit voor vuile ‘temeier’, maar de meesten van hen waren het niet. Voor alle vreselijke ziektes die ze elkaar toewensten, kwamen ze statistisch gezien nog niet in aanmerking of ze waren er net op tijd tegen ingeënt. Van hun kinderen moest je afblijven, anders zouden ze je op je godverdomme slaan en de buurt uitrammen. Niemand hoefde hun te vertellen hoe ze hun nazaten moesten opvoeden. Dan deed je er beter aan om als intellectuele mongool zo snel mogelijk op te rotten.

Het is de vrouw als lerares een paar keer gelukt om kritiek op het gedrag van hun dochters te mogen uiten door een gesprek ‘als volwassenen onder elkaar’ met hen te willen voeren. Daar waren ze gevoelig voor, dan werden ze serieus genomen.

Toen zij een keer haar sleutel was vergeten en de man nog niet thuis was, is ze in een namiddagzonnetje naast de moeder van een leerling op een bankje om de hoek van de straat gaan zitten. Een afgetobd moederdier dat mank liep door polio in haar kleutertijd, met haar linkerbeen in een beugel. Ze had een kinderrijk gezin en aan hun verschillende kleurtjes was te zien dat ze verwekt waren door diverse vaders. “Hallo juf,” zei ze, “bevalt het je een beetje in deze tyfusbuurt?”

Ongevraagd schoof ze de vrouw haar buidel zware shag toe en liet daarmee blijken dat ze om een praatje verlegen zat. Haar dochter Carmilla mocht de vrouw wel en dat vormde de aanleiding tot intieme ontboezemingen. Ze had kinderen van een Turk, een Spanjaard, een Surinamer en van een gewone vent, waarmee ze een blanke, autochtone Nederlander bedoelde. Alle vier hadden ze een poosje bij haar gewoond, maar waren na verloop van tijd weer vertrokken, wellicht om haar in te ruilen voor een ander. Dan kwam dat klerewijf van maatschappelijk werk weer op visite en stond die gleuf van de kinderbescherming weer voor de deur. Ze spraken haar bestraffend toe dat ze haar partners voortaan condooms moest laten gebruiken. Alsof ze die in stapels in de linnenkast had liggen en die kerels bereid waren om zo’n ding om hun leuter te hijsen.

De moeder leed hoorbaar onder geldgebrek en het kostte haar moeite om haar kroost fatsoenlijk te voeden en te kleden. Een weekje op vakantie zat er beslist niet in. Ze was jaloers op haar zus die het goed had, want die zat. Een verklaring waar de vrouw een paar seconden over moest nadenken. Pas toen de moeder haar beugel naar voren stak en zei: “Zou ik ook wel willen, maar wie kruipt er bij mij tegen betaling op, met die poot?” knikte ze begripvol, met een blos op haar wangen.

De man en de vrouw hebben altijd wel ontzettend gelachen om de spelende kinderen in hun doodlopend straatje en hoe die door uit bovenramen hangende moeders, met uitgestalde tieten op de vensterbank, werden toegesproken of naar binnen werden geroepen. Zo’n knulletje van zes, dat een kruiwagen en een schep voor zijn verjaardag had gekregen, terwijl er nergens zand was te bekennen. Binnen een mum van tijd had hij met z’n vriendjes de halve stoep van tegels ontdaan en werd het gevonden materiaal enthousiast kruiwagen na kruiwagen in de straatputjes gestort. Daarna volgde er een fikse wolkbreuk en moest de brandweer de straat en de putjes komen leegpompen. Of die keer dat Sinterklaas een tweeling van twaalf met een klein formaat luchtbuks had verblijd, waarmee de jochies niet alleen op blikjes of vogels, maar ook op elkaar konden schieten. Als bewapende cowboys die zo uit ‘Once Upon a Time in the West’ konden zijn gestapt, benaderden zij elkaar wijdbeens in slow motion; Joerie als Bronson, komend van links en Johnnie als Fonda, komend van rechts. Een schitterend schouwspel, waarbij de vrouw dolgraag de muziek van Morricone had willen draaien. De huurders in de woonkazernes van de straat waren er snel klaar mee. De kogeltjes ketsten tegen de lak van hun kostbaarste bezit, dat elke zaterdagochtend in het sop werd gezet. De man, die gedreigd had de politie te bellen als de vrouw of hijzelf zouden worden geraakt, werd te verstaan gegeven dat daar helemaal geen juten voor nodig waren en dat deze kwestie onderling zou worden opgelost. Niet goedschiks dan wel kwaadschiks.

Verder woonden er studenten, gastarbeiders en leden van de eerste immigrantengolf uit Suriname in de wijk, alsmede een paar zonderlinge figuren die onder toezicht zelfstandig mochten leven, mits de medicatie maar dagelijks werd ingenomen.

Haar werk viel de vrouw zwaar.

Niet meer zo slopend als gedurende het eerste jaar, waarin zij zich soms na thuiskomst in haar kamer, met haar regenjas nog aan, tollend op het bed liet vallen en pas uren later in het pikdonker wakker werd. De aanwezigheid van de man zorgde voor aanspraak en ontspanning, maar zij maakte elke week vijf lange werkdagen en balanceerde wat betreft het orde houden in de lessen vaak op het randje van de afgrond.

Ofschoon ze niet op haar mondje was gevallen, was zij niet bestand tegen het verbale geweld van haar leerlingen. Hun schelle stemmen, hun ongeremde lachbuien en hun triomfantelijke doch domme blikken ondermijnden frequent haar gedrevenheid om deze meisjes iets wezenlijks te willen leren, iets waardoor ze met meer zekerheid in het leven en in hun toekomstig gezin zouden kunnen staan, iets dat hen voor de zelfkant van de maatschappij zou behoeden. Kortom, het lukte haar niet om lesgeven en opvoeden te combineren. Hoogstens het aanleren van wat simpele vaardigheden, meer niet. Een enkeling daargelaten en dat was een te karige beloning voor alle energie die ze les na les moest investeren om niet geliquideerd te worden. Ook de schoolfotograaf maakte dit duidelijk. Een fragiel blond wezen stond in zwart-wit te midden van een groep grote, dikke meiden in hotpants en met brutale koppen. Ze was ruim een hoofd kleiner dan de berinnen die de baas waren in de klas.

Aardig gevonden worden betekende geenszins dat je de touwtjes in handen had. En wat was haar troost? Als ze het niet vol zou houden, zou ze door deze vlees geworden monsters achteraf niet als “eigen schuld”, maar als “best zielig” worden beoordeeld en vooral dat laatste leek haar onverteerbaar.

De krachtsinspanning van de vrouw botste met het dagelijks leven van de man.

Hij zwaaide haar ’s ochtends, met de slaap nog in zijn ogen, liefdevol uit en beloofde de dag hard studerend door te brengen. Dat lukte helaas niet altijd. Op weg naar de faculteit in een andere grote stad, bedacht hij soms dat het nodig was om met enkele goede vrienden te gaan voetballen in ’s lands meest beroemde park, of om zijn jongere broer op te pikken en samen de polder in te rijden. Vogels spotten of gewoon ongedwongen genieten van hun illegale vrije tijd.

Tijdens een dagje thuis kwam hij ook wel eens tot niets. Concentratie vereiste inspiratie en dat laatste kun je niet forceren. Dat moet je overkomen.

De vrouw was blij dat ze voor hem in een stedelijk blad een baantje als leraar had zien staan, zij het parttime en onbevoegd. Een gillend tekort aan docenten verschafte haar de moed om tijdens een verplichte studiereis van de man namens hem een sollicitatiebrief te schrijven. Toen hij thuiskwam lag er reeds een oproep voor hem klaar om de school te bezoeken. Hij vergaf het haar, wist de opmerking ‘dat hij dus de man was waarvan de vrouw had gesolliciteerd’ met een grap te pareren en werd benoemd.

Meer evenwicht en meer geld op de plank in het huwelijk van de man en de vrouw. Dat betekende goedkope vakantiereisjes, op vrijdag naar de Italiaan en elke week een vers bloemetje op tafel. Daarnaast leverde het een hecht contact op met een paar van zijn collega’s en dat leidde tot gezellige avonden met veel vermaak. De docent biologie hield er een complete kinderboerderij op na in zijn lokaal, die door hem en een aantal leerlingen werd verzorgd.

Er kon en mocht veel op die school. De directeur was een aardige man, maar stevig aan de drank. Hij vond het geweldig dat zijn personeel zelf de tent op een plezierige wijze draaiende hield.

Wat een verschil met de sfeer waarin zij zich staande moest zien te houden. Er liepen daar weliswaar een paar leuke types rond met wie ze ook privé omging, maar tevens een groot aantal allesbehalve leuke. Verzuurde exemplaren, die haar met een dichtgeknepen mondje kritisch bekeken. Die vonden dat een schooljuffrouw geen blonde krullen, zwartgemaakte wimpers en strakke truitjes mocht hebben.

Verder had ze ook een ontzettend gelovige meneer als collega, die al een beetje op leeftijd was en het dragen van een lange broek door vrouwelijk personeel plenair in stemming wilde laten brengen. Dat vond hij namelijk, religieus en esthetisch gezien, geen verantwoorde kleding. Wat moet die arme ziel het moeilijk hebben gehad in een lokaal vol ordinaire meiden die hem uitdagend hun vette borsten en blote dijen lieten zien en dan durfden te zeggen: “Héé, kijk voor je, ouwe viezerik.”

1975-1977

Toen de man zijn studie bijna had afgerond, zocht hij een baan in meer landelijke streken.

De grote stad was leuk geweest, maar nu wilde hij een koophuis met een tuin, als basis voor het stichten van een gezin. De vrouw gaf haar volledige instemming aan deze ontwikkeling, maar beperkte zich in gedachten voorlopig tot huis en tuin. Ze vond het een beetje merkwaardig dat iemand die zich de weelde had gepermitteerd om zo lang over een studie te doen, plotseling concreet bezig was met het veilig stellen van zijn nageslacht nu de eindstreep in zicht kwam. Terwijl hij zich onder invloed van zijn thuisfront in de toekomst nog steeds als stralende vader van vijf koters zag, weigerde zij het om, starend naar het granol op de muur in een eengezinswoning, vanzelfsprekend zwanger te gaan zitten zijn. Ze wilde best kinderen, maar nam zich allereerst voor om vanuit dat huis aan een universitaire studie te beginnen, zodat zij haar beroep als lerares aan een huishoudschool voorgoed achter zich zou kunnen laten. Haar plan werd door wederzijdse familieleden met ongeloof en licht gehoon ontvangen. “Wat..? Jij..? Studeren..?” Voor haar een reden temeer om te tonen wat ze uiteindelijk waard bleek te zijn.

De moeder van de man kon zich er volstrekt niet in vinden en wierp haar met vertoornde blik zwijgend moties van afkeuring toe. De trots op de titel van haar zoon mocht niet worden overschaduwd door een schoondochter die ging laten zien dat wat hij kon, háár ook zou lukken. Ze was al zo diep teleurgesteld in de heren professoren geweest die bij de uitreiking van zijn bul niet in toga of kostuum verschenen, maar gewoon baardig, in spijkerbroek en slobbertrui. Alsof één van de belangrijkste mijlpalen in haar leven niet serieus werd genomen. Nu ging er mogelijk weer iets gebeuren dat afbreuk zou doen aan de status van moeder en zoon. Tijdens elke ontmoeting werd er dan ook demonstratief geïnformeerd of er al een kindje van haar doctorandus op komst was.

De vrouw slikte iedere avond trouw haar anticonceptiepil, reed een aantal dagen per week op en neer naar college en smulde van de kennis die zij daar kreeg aangeboden. Aan een echt studentenleven had zij geen behoefte meer en hield daardoor heel veel tijd over om zich serieus in de leerstof te verdiepen en voor tentamens van ruim voldoende tot uitmuntend te scoren. De man was trots op haar resultaten, maar liet geregeld blijken dat er naast zijn drukke baan met veel conflicten op de werkvloer, weinig ruimte was voor gezamenlijke activiteiten.

Dat heeft meer aan hem gevreten dan zij toen heeft ingeschat.

Langzaam ontstond er een verwijdering tussen de man en de vrouw, doordat zij teveel opging in haar eigen wereld en daar met volle teugen van genoot. De echtelijke ruzies namen toe en de spanning was veelvuldig te snijden. Hoewel zij een leuke tent hadden gekocht om voor het eerst met z’n tweetjes te gaan kamperen, wilde hij in de zomervakantie toch liever mee op trektocht door Ierland met zijn vader, broers en schoonzussen, een reis die zijn moeder enthousiast sponsorde met een erfenisje uit haar familie.

Zij gaf er teleurgesteld de voorkeur aan om dan maar met haar ouders en jongste broer naar een camping in de buurt van Napels af te reizen. Op de heenweg werden ze een stukje voorbij Rome total loss gereden, zodat ‘eerst Napels zien en dan sterven’ zich bijna in omgekeerde volgorde aan hen voltrok. Twintig meter verder zouden zij te pletter zijn geslagen op een betonnen talud, maar nu vlogen ze met auto en caravan door het prikkeldraad heen en kwamen rokend in een lieflijk korenveld tot stilstand. Inclusief glaswonden, blauwe plekken en een kapotte bril, maar verder met de schrik vrij. Een typisch Italiaans ongeluk op een te warme dag. Tijdens de siësta kachelde een vrachtwagentje van een Frans merk met een door de wijn overmande, in slaap gevallen chauffeur over de middenstreep, raakte een snelle Mercedes op de linkerbaan met daarin een Romeins echtpaar, die zich vervolgens als een komeet in de linker achterkant van de Nederlandse Fiat Mirafiori boorde.

Wat daar zelden ’s zomers plaatsvindt, gebeurde. De hulpdiensten waren nog maar net gearriveerd, of er kwam een plens water uit de lucht vallen waarvan het korenveld weer twee maanden kon leven. Na uit de modder te zijn getakeld, volgde er een bizar verblijf van drie dagen langs de Autostrada del Sole in een restaurant voor vrachtwagenchauffeurs, dat ook kamers verhuurde. Toen een armoedige terugreis per taxi en trein met boodschappentassen en vuilniszakken, zodat de vrouw net op tijd thuis was om alsnog mee naar Ierland te kunnen. Niet van harte, maar op aandrang van haar ouders die een weigering als mogelijk einde van haar huwelijk hadden ingeschat.

Haar schoonmoeder was met een vals lachje hardop van mening dat God onmiddellijk had gestraft. De man was opgelucht en blij haar levend terug te zien en vond het grandioos dat ze besloten had hem te vergezellen. ‘Waar werd oprechter trouw...?’

Wel een mooi land overigens, Ierland.

Een ruige westkust, heel groen, overal bloeiende fuchsia’s en duizenden muurtjes van met de hand gestapelde stenen die het landschap op karakteristieke wijze tekenden. Helaas in die tijd niet geheel ongevaarlijk door de IRA, Bernadette Devlin, Bloody Sunday en aanslagen op publieke doelen in Belfast. Bij de vrouw stond Londonderry allesbehalve bovenaan haar lijstje met favorieten.

Dat het koude, natte weken zouden worden, was zij zich ten volle bewust, maar met een aaneenschakeling van antroposofische avonturen en ontdekkingen had zij onvoldoende rekening gehouden. De vader had de reis in overleg met de oude oom goed voorbereid en de zoons reden het gehuurde busje naar allerlei Engelse en Ierse locaties, waar door de menhirs een Asterix en Obelix sfeertje hing. Veel esoterische megalieten, die een verbinding met de natuur en de kosmos zouden uitstralen, passeerden in de stromende regen de revue. Kamperend togen zij van het Engelse Stonehenge naar nog tientallen andere circles, verbleven zij naast grafheuvels en begraafplaatsen met Keltische kruizen en brachten zij daarna nog een aantal dagen door aan de Ierse westkust en in de heuvels van Wicklow, waar de vader onophoudelijk vertelde over de vroege vorm van het aldaar beleden christendom.

De druïden kwamen uitgebreid aan de orde, met hun waardevolle zomer- en winterzonnewende en de heilige betekenis van de maan. Een hemellichaam dat niet enkel met sinterklaas diende te worden bezongen, maar dat door Rudolf Steiner in de biodynamische landbouw een cruciale betekenis had gekregen. Niet het staken van hun wild geraas, maar het zaaien en oogsten bij volle maan zou de makkers moeten aanzetten om het mensdom te redden. Deze Keltische priesters, die in reïncarnatie geloofden, hadden zich volgens Herr Doctor allang tot het christendom bekeerd voordat het er door de Romeinen of ene Sint Patrick naartoe werd gebracht. Zij hadden het mysterie van Golgotha en de verbinding van Christus met de aarde al ver daarvoor in het astrale licht ervaren en hun oude wijsheden vrijwillig aan de kant gezet om richting te gaan geven aan deze nieuwe, spirituele impuls.

Hoe wist die filosoof dat allemaal en dan nog wel op basis van occulte imaginaties?

De vader en de oom werden wel eens héél boos als er aan de woorden van de Meester werd getwijfeld. Zij wonden zich er danig aan op dat zo’n groot mysticus als Steiner door de verstandelijk ontwikkelde mens van onze tijd werd gezien als iemand die aan waanvoorstellingen leed, die zich voorstond op een denkbeeldige wetenschap en voorgewende vermogens en die misbruik maakte van de lichtgelovigheid van anderen. Blijkbaar wensten zij zich niet als lichtgelovig te laten bestempelen en vonden zij dat hun bestuderen van de imaginaire orakeltaal van Rudolf uitermate serieus moest worden genomen.

De vrouw verlangde in het Ierse zeeklimaat vaak intens naar Mediterrane temperaturen en zij was best bereid geweest om zich zo nu en dan in culturen te verdiepen, maar dan toch liever aan de zonnige voet van de Vesuvius. Gewoon als een geïnteresseerde toerist en niet als een gedrevene.

Tijdens de boottocht terug naar Engeland, voer de sleepboot ‘Furie’ met de crew van de televisieserie ‘Hollands Glorie’ in de Ierse zee een tijdje langszij. Van het welwillend terugzwaaien van de acteurs heeft zij uitbundig genoten en beleefde dit als één van de hoogtepunten van de reis.

1977-1978

Toch maakten de man en de vrouw het steeds weer helemaal goed.

Zij besloten na haar kandidaatsexamen aan een kindje te beginnen.

Intussen kochten zij ook nog een woonboerderij aan een stil landweggetje, waarin zij met de winst op hun eengezinswoning het hoogst noodzakelijke lieten verbouwen. Van haar had dit pand ook een vrijstaand huis in een lommerrijke wijk van een dorp mogen zijn, maar de man wilde zo graag ècht buiten wonen en de charme van het boerenland proeven. De vrouw was blij dat hij weer wat vrolijker rondliep en achtte zichzelf in staat tot het verzetten van bergen. Zij zou gewoon doorgaan met haar studie en dat moest óók kunnen als ze zwanger was. Daarna zou ze voor een paar dagen per week een lieve oppas annex werkster voor de baby gaan zoeken. Voor het verzorgen van twee schapen en tien kippen draaide zij haar hand niet om. De man zou de moestuin voor zijn rekening nemen en allerlei goede vrienden en collega’s boden aan om in de zomer het weiland te komen hooien, het fruit te komen oogsten en hen tussen de bedrijven door kostelijk te komen amuseren door mee te blijven eten en drinken. Hun buitenplaats beloofde een welkom toevluchtsoord te worden voor iedereen die deze stap in het ongewisse zelf niet durfde of wilde zetten.

Het liep alleen allemaal net even iets anders dan waarop de vrouw had gerekend.

Tijdens de verhuizing werd het gewenste kind verwekt op een matras op de grond. Niet dat haar zinnen daar op dat moment naar stonden, maar zij hield haar ovulaties nauwkeurig bij en vond het zonde om deze gelegenheid te laten lopen. Het zou immers zomaar kunnen dat ze er, na zeven jaar lang voorkomen van een zwangerschap, als een soort straf van het hemelse gerecht ten langen leste zeven jaar op zou moeten wachten?

Toen haar menstruatie al na slechts drie maanden ‘trial and error’ uitbleef, kon de felicitatie van de nieuwe huisarts haar niet echt overtuigen. Waren die kikkerproeven wel betrouwbaar genoeg? De man juichte van vreugde tijdens haar telefoontje naar zijn werk. Haar ongeloof heeft nog een aantal weken voortgeduurd, omdat ze volstrekt niet misselijk was en over evenveel energie beschikte als daarvoor. Zwangere vrouwen dienden in het begin toch te kotsen en dodelijk vermoeid te zijn? Pas na een ziekenhuisecho en het horen van een kloppend hartje, was zij echt in verwachting.

De moeder van de vrouw maakte zich zorgen. Zij reageerde niet enthousiast op het bericht dat ze voor het eerst oma zou worden. “Ach lieverd, zou je ’t wel doen?” verzuchtte ze, alsof er nog iets aan te verhelpen viel. “Dan zit je daar straks in die boerenrimboe met een baby op je schoot en kun je geen kant meer op.” Dat vonden de vrouw en de man niet aardig van haar. Het leek op wat zij wel eens naar waarheid over haar eigen kinderen had gezegd. Dat zij zielsveel van hen hield en hen voor geen goud meer kwijt wilde, maar dat ze het ook goed had gevonden als ze niet waren gekomen. Nu had ze alsmaar de angst hen weer te moeten verliezen en wat je niet kent, dat mis je immers niet? “Je vader denkt hier trouwens duidelijk anders over,” voegde zij eerlijkheidshalve aan haar bekentenis toe.

Ze zag in gedachten haar kleinkind al verdrinken in die smerige gierkelder of gevaarlijk op een fietsje naar school racen, want ieder landweggetje eindigt tenslotte waar een drukke, provinciale weg begint. Haar zorgen werden weggewuifd als ongewenste muizenissen. “Typisch je moeder,” zei de man, “die wordt al hysterisch als je broer het waagt om in een rubberbootje op een spiegelgladde zee meer dan twintig meter uit de kant te gaan.” De verzachtende woorden van haar dochter, dat zij het jaar daarvoor machteloos had moeten toekijken hoe in diezelfde zee, zij het allesbehalve spiegelglad, de zoon van een andere moeder door de golven dodelijk tegen de rotsen werd geslagen, maakten weinig indruk.

Zìjn moeder had tenminste spontaan haar enorme blijdschap laten blijken. Dit kind werd in antroposofische kringen dan ook niet alleen gezien als door de man en de vrouw gemaakt en gewenst, maar als een wezen dat in verband met zijn of haar incarnatie op aarde, hèn als ouders had uitgekozen. Nam ze het de vrouw misschien daarom kwalijk dat zij niet eerder zwanger wilde worden, maar de voorkeur aan studeren had gegeven? Wie weet hoe lang het kind van haar Doddegodje al aan de buikwand van zijn geliefde had geklopt en zij dit signaal uit egoïsme had genegeerd?

1978-1979

Het geluk van de man en de vrouw leerde nieuwe dimensies kennen.