Colofon

Vertel de wereld wat je vindt van #EenSteekjeLos

Vind de auteur: @ikbenirisniet

Vind de uitgever: @blossombooks

NUR 770, 863 / W092101

© 2021 Blossom Books

© 2021 Iris ter Haar

Foto’s en omslagontwerp: Bianca Toeps

Visagie omslagfoto: Charlotte van Beusekom

Borduurwerk omslag: Iris ter Haar

Opmaak binnenwerk: Studio L.E.O.

In dit boek wordt geciteerd uit de DSM-5. Daarvoor is de volgende editie geraadpleegd: APA (2014). Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5). Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5th Edition. Amsterdam: Boom uitgevers. https://www.dsm5online.nl

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

Wil je ons iets vragen of vertellen? Dat kan! Stuur een mailtje naar info@blossombooks.nl of vind ons op blossombooks.nl.

Voor de 1 op de 5 die hopelijk herkenning vinden in dit boek.

En voor die andere 4 op de 5, die hen beter willen begrijpen.

Inleiding

Lang leve de lockdown

Maart 2020

Ik voel me kalmer en beter dan ooit. Alsof ik in een oase van rust zit, terwijl iedereen om mij heen in een wervelwind van lichte hysterie veel te veel toiletpapier inslaat. Het coronavirus is officieel een pandemie en minister-president Rutte roept iedereen op om zo veel mogelijk thuis te blijven. Je mag de buitenwereld alleen betreden als het écht nodig is. De stresslevels schieten logischerwijs bij iedere burger omhoog. Het dagelijks leven is ineens heel anders dan wat de gemiddelde mens gewend is en dat vraagt om grote aanpassingen van ons allemaal. We kunnen niet meer onze verjaardag vieren, naar feestjes, naar de kapper of uit eten. En het lastigste: niet meer op bezoek bij familie en vrienden. Veel mensen missen het contact met hun collega’s omdat ze thuis moeten werken. Langzaamaan wordt iedereen in een sociaal isolement geduwd. De uitbraak van het virus en de maatregelen die worden getroffen, zorgen voor een dusdanig unieke en bizarre situatie, daar had niemand zich op kunnen voorbereiden.

Behalve wij: de mensen die vaker iets uit de weg gaan doordat angst overwint, de mensen die geen pandemie nodig hebben om dag in, dag uit geteisterd te worden door mentale en fysieke spanning.

De lockdownleefstijl kwam me maar al te bekend voor, die heb ik me al jaren geleden eigen gemaakt. Terwijl iedereen om me heen licht paniekerig werd, voelde ik me voor het eerst in een lange tijd normaal. Ineens is mijn intense drang om niet het huis te verlaten geen symptoom van disfunctioneren meer, maar ben ik gewoon een goede, brave burger!

Dat je kwetsbaar bent als je toch je huis verlaat, is nu begrijpelijk. Buiten je huis, je veilige bubbel, is het behoorlijk eng, onduidelijk, en lijk je geen grip te hebben op de situatie.

Voor mij veranderde er gevoelsmatig precies niets. Mijn leven heb ik door de jaren heen, meestal onbewust, zo ingericht dat ik bijna alles vanuit huis kan doen. Mijn hobby’s verschillen niet veel van die van een gemiddelde bejaarde: borduren, tuinieren, lezen, puzzelen en koken. Ook mijn werk heb ik natuurlijkerwijs zo ingericht; ik run Iris Borduurt, een borduurwebshop, vanuit huis. En daarvoor verdiende ik mijn geld met mijn blog (ikbenirisniet.nl), ook iets wat ik volledig vanuit huis kon doen. De meeste sociale interacties heb ik via WhatsApp of Instagram. Ik ben inmiddels een professioneel thuisblijver. Hier heb ik dus al die jaren, zonder het te weten, voor getraind. Komt dat vermijdingsgedrag toch eens van pas.

Waar het voor de meeste mensen als een klap in het gezicht voelt dat de horeca en kappers sluiten, vind ik het fijn dat ik een pauze heb van exposureoefeningen. Doe ik die dingen wel, is de kans namelijk groot dat ik met klamme handen en een racend hart mijn tranen weg moet vegen ergens tijdens het hoofdgerecht omdat ik me niet op mijn gemak voel en zo graag naar huis wil. En hoewel ik me regelmatig voorneem om echt wat vaker naar de kapper te gaan, blijft het meestal bij een knipbeurt van één keer per jaar omdat mijn haar dan zo op stro lijkt dat het wel moet.

Naar de kapper gaan vind ik lastig; je kunt namelijk niet zomaar elk moment opstaan mocht je naar huis willen. Ik zit er voor mijn gevoel ‘vast’. Door de pandemie is het strokapsel-met-uitgroei genormaliseerd, er is zelfs een naam voor: de ‘coronacoupe’. Dat bekt toch net iets lekkerder dan een paniekstoornis-met-agorafobiecoupe.

Als een pandemie ervoor zorgt dat je je beter voelt dan ooit, en je vurig hoopt op een nieuwe golf van het dodelijke virus wanneer de maatregelen weer worden versoepeld, dan zit er wel een steekje bij je los.

Deel 1 van dit boek gaat over het begrijpen van angst en paniek. Angst is een gezonde emotie, die ons beschermt tegen gevaar. Zonder angst zou de mensheid niet bestaan. Maar als angst buiten proporties raakt en het je leven beheerst, is het een probleem. Angstklachten kunnen zich op verschillende manieren manifesteren, in het eerste deel lees je hoe dat bij mij ging.

Ik had hulp nodig. In deel 2 lees je over de veel te lange wachtlijst waarop ik stond, de behandelaren die ik zag (huisarts, psycholoog, psychosomatische fysiotherapeut, psychiater) en de achtbaan die het herstellen van een paniekstoornis is.

Mijn idee voor deel 3 was dat ik daar zou vertellen hoe fantastisch het nu met me gaat, hoe ik mijn angsten overwon en een reis boekte naar Canada. Maar nee, dit is geen rooskleurig, überpositief zelfhulpboek waarin ik van de ene op de andere dag een angstloos leven manifesteerde – met een overzichtelijk stappenplan met wat positieve affirmaties. Dit boek is realistischer en zonder oplossingen (sorry). Wel lees je in het laatste deel hoe ik de draad weer oppak.

Met het delen van mijn verhaal hoop ik dat als je ook angstklachten hebt je je iets minder alleen voelt. En dat je ziet dat het beter kan worden. Ook als je je dat nu – net als ik destijds – nog niet kunt voorstellen. Eén op de vijf mensen in Nederland krijgt te maken met een angststoornis, als jij niet die ene bent is de kans groot dat je wel iemand kent die last heeft van angsten. Of diegene er open over is of niet. Met dit boek krijg je een stukje mee van hoe het is als gezonde zenuwen overgaan in psychische klachten.

Deel 1

Angst en paniek begrijpen

‘Angst betekent niet dat je niet moedig bent. Angst zorgt ervoor dat je moedig wórdt. Angst is een dagelijks les in moed. Je doet alsnog de dingen waar je eigenlijk bang voor bent. Je wordt een ster in brandjes blussen terwijl je midden in de vlammenzee staat.’

– door Matt Haig op zijn Instagram (@mattzhaig)

1

Angst en paniek

Trigger warning

Als je dit boek hebt opgepakt, is de kans groot dat jij ook last hebt van angst of paniek. Daarom gooi ik er maar gelijk een trigger warning in. Ik liep namelijk een blessure aan mijn voet op, en met die gezellige persoonlijke anekdote open ik dit hoofdstuk. Krijg jij de rillingen van beschrijvingen die gaan over scherpe objecten, bloed, hechtingen, paniek, komkommers en/of voeten? Dan kun je de aankomende tekst gebruiken voor je eerste stap in exposuretherapie. Je hebt ook mijn toestemming om voor vermijding te kiezen (dat doe ik immers ook vaker dan goed voor me is) en weer veilig verder te lezen op bladzijde 27.

Naar het ziekenhuis

Adem in, twee, drie, vier, adem uit, twee, drie, vier, herhaal ik als een mantra in mijn hoofd. Ik probeer mijn longen te vullen, maar de typische ziekenhuislucht lijkt steeds minder zuurstof te bevatten. Mijn borst voelt zwaar, mijn adem blijft haperen en mijn tanden klapperen. Ik lig met mijn voet in neonroze gips in een ziekenhuisbed, over me heen ligt een witte deken met een bruin-grijs cirkelmotief.

Ik zie het nog allemaal zo voor me. Om me heen lagen mensen in bedden, de man in het bed tegenover mij had zijn handen ontspannen achter zijn hoofd gevouwen. Een vraag die ik in mijn leven al honderd keer in mijn hoofd had gesteld diende zich ook nu weer aan: hóé voelen mensen zich in godsnaam zo op hun gemak? Hun blikken richtten zich zo nu en dan op mij, want ik was de enige in de zaal die ontroostbaar huilde. Vijf minuten ervoor lag ik nog veilig in een eenpersoonskamer, waar mijn vriend Steve me kalmeerde door mijn hand vast te houden en grapjes te maken. Vrolijk riep ik ‘Tot straks!’ terwijl mijn bed en ik door een verpleegkundige de kamer uit werden geduwd.

Vervolgens lag ik, zonder vertrouwd persoon in de buurt, in de holding; de verpleegafdeling waar de voorbereidingen plaatsvinden tot je de ok in rolt. De paniekaanval kon in volle kracht over me heen walsen, ik voelde hem al aankomen en liet het maar gebeuren.

Verpleegkundigen en dokters liepen chaotisch door de ruimte. Een verpleegkundige kwam naar mijn bed. ‘Ik zie in het systeem dat jij voor een operatie aan je pols komt,’ zei ze terwijl ze naar het beeldscherm naast mijn ziekenhuisbed keek.

‘Ze heeft nog een piercing in haar neus!’ zei een vrouw in blauwe ziekenhuiskleding die erbij kwam staan.

‘Ja, die kreeg ze er niet uit, dat moeten ze op de ok met een tang regelen.’

‘Hebben we hier geen tang? Die moet er echt uit, hoor.’

De avond ervoor had ik mijn neuspiercing eruit proberen te wrikken, maar zonder succes. Ik wilde sorry zeggen, maar het ging allemaal te snel. Het voelde alsof ik een figurant in een film was en het script niet kende, ik deed mee maar ook weer niet echt. ‘Ik kom voor mijn voet, niet voor mijn pols,’ moest ik nog drie keer snikkend uitleggen. Mijn handen en voeten waren ijsklompen, mijn ogen deden pijn van het huilen en ik was bang dat ik moest overgeven. Ik wilde naar huis. Maar dat kon niet, ik zat hier vast.

Meerdere verpleegkundigen probeerden een voor een een bloedvat in mijn hand te vinden voor het infuus. Tijdens heftige acute stress, een paniekaanval dus, trekken kleine bloedvaten in je handen samen. Daardoor waren mijn handen koud en was het lastig om het infuus te prikken. Mijn geliefde oxazepammetjes die ik voor de zekerheid had meegenomen naar het ziekenhuis had ik op advies van de eerste dokter die ik sprak niet ingenomen. ‘In het infuus voor de narcose spuiten ze een kalmerend middel als je dat wilt,’ had ze gehaast verteld terwijl ik panikerend voor haar zat tijdens de preoperatieve screening. Misschien had ze er even bij moeten zeggen dat dat infuus vlak voor de operatie pas geprikt zou worden. Ik geloof dat ze niet helemaal doorhad dat ik niet zenuwachtig was voor de operatie, maar omdat ik weg was van huis.

Drie dagen eerder

Sinds Steve thuiswerkte vanwege de coronamaatregelen, liepen we elke dag tijdens zijn lunchpauze (stipt om twaalf uur) een rondje met onze beagle Ollie. We wonen in een klein stadje in Twente en zijn vanuit ons huis al snel in de natuur. Het is een fijne manier om even je hoofd leeg te maken tijdens een werkdag.

Ik ben zelf een stuk minder stipt qua routines dan Steve, dus vijf minuten voor vertrek zocht ik nog naar iets eetbaars in de keuken. Er lag een halve komkommer op het aanrecht, waar ik normaal een stuk vanaf zou bijten. Maar ik had net een nieuw vlijmscherp, professioneel koksmes gekocht, dus waarom zou ik dat niet gebruiken om er even snel een stuk af te snijden? Dan had ik in elk geval iets in mijn maag tijdens het wandelen.

Je voelt ’m al aankomen: ‘even snel’ in combinatie met ‘vlijmscherp mes’ is nooit een goed idee. Terwijl ik het mes vluchtig oppakte, liet ik het uit mijn hand vallen. Het stuiterde op het aanrecht, dus schoot ik met mijn bovenlichaam naar achteren zodat de punt van het mes niet tegen mijn buik aan viel. Met succes. Want in plaats daarvan viel het zware mes op mijn voet. Niet heel handig gemikt, want ik liep nog rond in mijn pyjamabroek en had geen schoenen aan. De pijn schoot in mijn voet alsof iemand erop sloeg met een hamer en doofde vervolgens gelijk uit. Ik wist direct dat hier iets he-le-maal fout was. Nadat ik het mes van de grond oppakte om te controleren of het niet beschadigd was (ja, hallo, dat mes was 104 euro), zag ik een rood vlekje op mijn sok verschijnen. Ollie, die naast me stond, probeerde ondertussen het stuk komkommer dat ik nog in mijn hand had te pakken – een carrière als hulphond is voor hem in elk geval niet weggelegd. Het mes was nog heel, maar mijn voet was dat duidelijk niet. Ik riep vanuit de keuken naar boven: ‘Ik heb iets héél doms gedaan en ik durf niet te kijken!’

Steve had al kabaal gehoord en dacht direct aan het nieuwe mes. Hij dacht dat ik weer eens in mijn vinger had gesneden en van schrik het mes had laten vallen. Ik ben niet de meest handige persoon en hij is het wel gewend om pleisters voor me te plakken. Zijn blik schoot van mijn hand (o, gelukkig!) naar mijn voet (o, fuck!). Gelukkig is Steve van nature, anders dan ik, extreem kalm. Terwijl ik nog steeds niet naar mijn voet durfde te kijken, sleepte Steve me naar boven naar de badkamer en gaf hij me de opdracht om mijn voet in de badkuip te zetten. Ik vroeg me niet af waarom en deed alles braaf. Blijkbaar bloedde ik als een rund. Hij rolde mijn sok van mijn voet, vertelde dat ik nog maar even niet moest kijken en haalde een theedoek. ‘Druk die er maar even op,’ zei hij, en ondertussen zocht hij het telefoonnummer van onze huisarts in zijn telefoon. Ik vroeg naïef of hij dacht dat het gehecht moest worden. Steve antwoordde kalm: ‘Hm, ja, ik denk het wel.’ Hij had allang gezien dat hechten het minste was wat er moest gebeuren. Hij kon namelijk tot op het bot in mijn voet kijken. Maar hij wilde me niet onnodig bang maken. Hij kent me al langer dan vandaag.

Steve zette me in de auto met een handdoek om mijn voet gewikkeld. Het was een koude januaridag en ik voelde mijn tenen niet meer. Ik maakte grapjes en voelde me, nadat de grootste adrenalinestoot inmiddels was uitgewerkt, best kalm. Ik appte mijn moeder en zusje dat ik onderweg naar de huisarts was: Mes in mijn voet laten vallen, haha oeps! Ik las ooit ergens dat mensen die in het dagelijks leven veel last hebben van angst en paniek juist in crisissituaties rustig blijven. Mensen met een angststoornis leven hele dagen met doemscenario’s in hun hoofd en als er dan een acute crisis in ‘de echte wereld’ is, geeft dat bijna een gevoel van rust. Tijdens een echte crisis kun je tenminste handelend optreden in plaats van in cirkeltjes rumineren.

De huisarts zei dat ze mijn pezen niet zag. Ik dacht dat dat een goed teken was want dat betekende vast dat de wond niet zo diep was. Ik had nog steeds niet naar de wond gekeken, bang dat ik in paniek zou raken als ik de ravage zag die ik had aangericht. Voor de zekerheid moest ik langs het ziekenhuis, zodat een chirurg kon zien of niet alleen de wond, maar ook de pezen gehecht moesten worden. En ondanks het feit dat dit als een horrorverhaal klinkt en ik over het algemeen een vrij angstig persoon ben, was ik nog steeds bijzonder rustig.

In het ziekenhuis vertelde de plastisch chirurg na wat gewroet in mijn voet dat het toch een operatie werd. Want dat je geen pezen zag, betekende blijkbaar dat ze niet meer netjes over de lengte van mijn voet liepen, maar kapot waren en als geknapte elastiekjes terug waren geschoten. ‘Wanneer heb je voor het laatst gegeten? Want je moet voor de operatie nuchter zijn,’ vroeg de chirurg. Ho, eh, wat?

Ik dacht: ze prikken even een verdovingsspuit in mijn voet, hechten de pezen aan elkaar, wat gipsverband eromheen en ik kan weer naar huis. Ineens ging het over een operatie onder narcose of met ruggenprik, ’s avonds terugkomen in het ziekenhuis en dan grote kans op een operatie die pas midden in de nacht zou kunnen plaatsvinden. Mijn hoofd tolde. En dát was het moment waarop mijn spanning als een raket omhoogschoot en de tranen in mijn ogen sprongen. Een mes in mijn voet, kapotte pezen, op de Spoedeisende Hulp belanden: oké. Maar het van huis zijn en wachten op een operatie? Nee, nee, nee!

De chirurg zag mijn paniek en legde uit dat het een operatie was met een laag risico en dat ik een ruggenprik kon krijgen zodat ik bij bewustzijn bleef. Hij bedoelde het vast goed, maar de paniek nam alleen maar toe, omdat 1) ik er niet bij had stilgestaan dat er überhaupt een risico was en 2) ik nu al geen zin meer had om bij bewustzijn te zijn en ze me maar beter meteen onder algehele narcose konden brengen. Als iets een trigger voor mijn paniek is, dan is het wel een verdoofd gevoel ergens in mijn lichaam. Het doet me denken aan het begin van een migraineaanval en controleverlies over mijn lijf. Bij een ruggenprik wordt alles in je onderlichaam verdoofd, alleen van het idee werd ik al misselijk. Omdat ik het lange wachten in het ziekenhuis niet zag zitten, spraken we af dat mijn voet snel gehecht werd en daarna in het gips mocht. Dan kwam mijn voet veilig het weekend door en kon ik maandagochtend onder het mes (deze keer een chirurgisch mes en geen koksmes). Een arts in opleiding kwam even later langs met hechtdraad en ontsmettingsmiddel. Ze vroeg of ik het wilde laten hechten onder verdoving. ‘Nee, liever niet,’ antwoordde ik, ik wilde dat alles zo snel mogelijk voorbij was zodat ik naar huis kon. En ik voelde honderd keer liever pijn dan de paniek die intreedt wanneer ik ergens een verdoofd gevoel heb. Steekje voor steekje hechtte ze de snee, en toen ze bijna klaar was keek ik gefascineerd toe. Het was eigenlijk net borduren.

Ik had me tijdens dit hele gebeuren nog niet één keer zorgen gemaakt om mijn voet; of ik onherstelbare schade aangericht had, om potentiële pijn of hoelang ik in het gips zou moeten of hoe dat dan met mijn werk moest. Mijn hoofd zat vol met andere dingen, irreële angsten die er niet toe deden. Dat is het lastige van paniekklachten. Je neemt ze altijd met je mee, ook als het lijkt alsof iets anders prioriteit heeft. Er viel een mes in mijn voet en het enige waar ik aan kon denken was dat ik naar huis wilde. ‘Is een operatie écht nodig? Groeien die pezen niet vanzelf weer aan elkaar?’ vroeg ik bijna smekend aan de chirurg. Het maakt een lastige situatie een stuk ingewikkelder. Niemand keek ervan op dat ik het spannend vond en dat ik huilend in het ziekenhuis zat, en iedere arts begreep het. Maar het is een uitdaging om aan een buitenstaander steeds weer uit te leggen waar ik nu precies bang voor ben.

Ik zag de verpleegkundigen al denken: ze is angstig voor de operatie, maar wil wel onder algehele narcose, en ze zit hier huilend in de stoel, maar ze wil haar voet laten hechten zonder verdoving… Huh? Omdat ik veel tijd in mijn bubbel doorbreng, voelen mijn angsten vaak bijna normaal. Ik ben eraan gewend en ik weet niet beter. Die middag in het ziekenhuis was weer eens een confrontatie met de rare gedachtekronkels in mijn brein. Dat maakte me verdrietig.

Een weekend wachten

Mijn Google-zoekopdrachten bestonden uit: ‘eenpersoonskamer MST’, ‘verkoeverkamer MST’, ‘kalmerend middel voor operatie’, ‘mag je oxazepam voor een operatie’. (Oké en ‘welke kleuren gips zijn er’, ook uiterst belangrijk om te weten.) Ik was enkel bezig met hoelang de hele toestand in het ziekenhuis zou duren en wanneer ik dan weer naar huis mocht. Of ik op een zaaltje met anderen kwam te liggen of een eigen kamer kreeg. En hoe zag die kamer er dan uit? En moet je naakt onder een ziekenhuishemd of mag je je ondergoed aanhouden?

Je zou verwachten dat ik googelde naar: ‘pezenletsel’, ‘hoe lopen op krukken’, ‘risico’s narcose’. Ik had er de ruimte niet voor in mijn hoofd om me druk te maken over mijn voet of over de operatie zelf. De risico’s van een narcose maakten me sowieso niet veel uit. In het ergste geval werd ik niet meer wakker, daar zou ik niks van merken. ‘Angst doodt relatief weinig mensen, maar velen zouden de dood verwelkomen als alternatief voor de verlamming en het lijden voortkomend uit extreme angstklachten,’ schreef David H. Barlow.1

Ik had wel andere dingen om over te piekeren. Paniek is als een groot monster dat groeit en groeit en alles overschaduwt. Soms zit het klein in een hoekje, als een stemmetje op de achtergrond. En soms, als alles te veel wordt, overspoelt het me. Doemdenken in kringetjes tot ik zo diep in mijn hoofd zit dat ik de situatie niet meer kan relativeren. En in plaats van te stressen over een operatie, wat vrij logisch en normaal zou zijn, zit je in een of andere rare gedachtespiraal te piekeren over of je je onderbroek aan mag houden onder een ziekenhuishemd. (Het antwoord daarop was trouwens ja.)

De dag van de operatie

‘Och meisje, wat is er dan?’ vroeg de verpleegkundige die eindelijk succesvol het infuus had geprikt en zag dat ik huilde.

‘Ik vind het heel spannend,’ zei ik, al was dat wel erg zacht uitgedrukt. In het systeem stonden de medicijnen die ik normaliter neem.

Ze keek op het scherm en vroeg: ‘Neem je die voor de paniek?’

Ik knikte en legde uit dat ik nog maar een paar maanden geleden mijn behandeling voor een paniekstoornis had afgerond.

‘Heb je vandaag de oxazepam genomen tegen de paniek?’ vroeg ze begripvol.

‘Nee, ik wist niet of dat wel mocht…’

‘Dat had wel gemogen, hoor!’

Had deze vrouw maar voor me gezeten tijdens de preoperatieve screening. Gelukkig kreeg ik nu eindelijk via mijn infuus het beloofde kalmerende middel ingespoten. Binnen een paar minuten ademde ik weer normaal en voelde ik de spanning uit mijn lichaam verdwijnen. Ik lag er nu net zo ontspannen bij als de man in het bed tegenover mij, die inmiddels een luchtig praatje maakte met de arts. In een wazige toestand werd ik naar de ok gerold, waar ik na wat vragen het kapje voor de narcose op kreeg. Ik dacht aan puppy’s en na drie keer diep in- en uitademen viel ik in een diepe slaap.

De angst die ik ervoer was voor de angst zelf. Ik wist dat ik veilig was. Als je ergens een paniekaanval hebt, dan kun je die het beste maar in een ziekenhuis hebben, lijkt me. Maar ook al weet ik dat allemaal heus wel, het gevoel van intense paniek is iets wat zó vreselijk is. Een mes in je voet laten vallen is minder akelig, kan ik je vertellen.

TLDR; hier is het weer veilig om verder te lezen

Je koos voor vermijding, en dat is helemaal oké. Ik deed dat ook het liefst toen ik een snee in mijn voet opliep nadat ik een mes liet vallen van het aanrecht. Mijn vriend Steve bracht me naar de huisarts en die verwees me weer door naar het ziekenhuis. Ik bleek een operatie nodig te hebben. Ik maakte me over duizend dingen zorgen, behalve over mijn voet of de operatie. Ik had wel andere dingen aan mijn hoofd, ik wilde namelijk gewoon naar huis, ik hunkerde naar mijn veilige bubbel.

Een operatie ondergaan is voor iedereen spannend, maar met een ongezonde dosis angst en een intense drang naar vermijding werd het nog net iets lastiger. Gelukkig kwam het uiteindelijk allemaal goed. Na de operatie zat mijn voet zes weken in het gips, daarna duurde het een paar maanden tot mijn been en voet weer goed waren aangesterkt. Inmiddels ga ik weer huppelend door het leven. En met een klein beetje minder angst, omdat ik het zo eng vond om voor de operatie ‘vast te zitten’ maar het wel overleefde, leken andere spannende dingen ineens niet zo erg meer. Dat is het voordeel als je kiest voor exposure in plaats van vermijding. Je wordt er sterker van, maar je moet er wel eerst doorheen.

Hoe het allemaal begon

Als je aan een vis vraagt wat water is, heeft die vis geen idee waar je het over hebt. De vis weet niet beter, hij is altijd omringd door water. Zo voelt het voor mij voor het grootste deel van mijn leven als het gaat om mijn angsten. Ik was, achteraf gezien, altijd al vrij angstig aangelegd.

Mijn moeder had me eens verteld dat ik niet in de buurt van een reuzenberenklauw moest spelen, een grote plant met giftige sappen in de holle steel. Want als je in die plant valt en de sappen spetteren op je huid, krijg je blaren. Ik nam die waarschuwing zo serieus dat ik als ik achter op de fiets zat mijn hoofd zowat in haar rug duwde als we langs die grote, gevaarlijke plant kwamen op weg van mijn basisschool naar huis. Ik durfde er niet naar te kijken, en als ik per ongeluk toch keek, slaakte ik een gilletje.

Vanaf mijn dertiende schreef ik dagboeken vol met emotionele relazen over de ondraaglijkheid van mijn tienerbestaan terwijl uit mijn mp3-speler ‘I’m not okay (I Promise)’ van My Chemical Romance schalde. De meeste tijd spendeerde ik op mijn slaapkamer achter mijn computer. Meer dan eens las ik de verschillende pagina’s op Wikipedia over psychische stoornissen door. Ik hoopte dat ik iets zou tegenkomen waarin ik mezelf zou herkennen. Ik vond het leven best lastig toen, en had het idee dat het mijn leeftijdsgenoten allemaal een stuk makkelijker afging. Ik wilde weten wat er ‘mis’ met mij was. Wellicht is dit een van de redenen dat ik na mijn eindexamen koos voor de studie psychologie.

Het ging gelukkig een stuk beter nadat ik de middelbare school had afgerond. Maar hoe meer vrijheid ik kreeg om zelf mijn leven vorm te geven, hoe kleiner mijn wereld werd. Vooral nadat ik afstudeerde aan de universiteit en niet meer naar verplichte colleges hoefde en vanuit huis werkte. Als zelfstandig ondernemer besloot ik zelf welke opdrachten ik wel of niet aannam en het was makkelijk om aanbiedingen af te slaan waarvoor ik een stukje zou moeten reizen.

Ondanks het feit dat ik het leven een uitdaging vond, ontdekte ik pas laat dat angsten mijn leven overheersten. Net als die vis in het water wist ik namelijk niet beter. En dát met inmiddels een diploma psychologie op zak! Ik wist wat een paniekstoornis is, en ook dat er mensen zijn die daardoor hun huis niet uit durven of dat met veel moeite doen, wat dan weer ‘agorafobie’ heet. Maar bij mij was het niet een kwestie van durven, hoor. Ik wilde mijn huis niet uit. Thuis voel ik me namelijk het fijnst. Een echte huismus. En paniekaanvallen? Zo zou ik het niet willen noemen.

Een intens onbehaaglijk gevoel walste weleens over me heen. Nou ja, best vaak eigenlijk. Tintelende vingertoppen, een gevoel alsof er iets ergs zou gebeuren, en vooral de hevige drang om thuis te zijn. Dat gebeurde dan toevallig als ik op het punt stond om weg te gaan van huis. Of als ik op een feestje was, tijdens een etentje en sowieso als ik ergens anders overnachtte dan thuis. Dat ging gepaard met een onverwachte huilbui waar niemand, inclusief ikzelf, dan iets van begreep.

Ik zag het op een gegeven moment als een overdreven vorm van heimwee. Daar heeft iedereen weleens last van, dacht ik zo. Want iedereen vindt het toch het fijnst om thuis te zijn? Anderen kunnen gewoonweg beter met dat soort gevoelens en gedachten omgaan dan ik. En een paniekaanval is toch dat je hyperventilerend in een hoekje zit en bang bent om een hartaanval te krijgen? Dat heb ik nog nooit gehad, dus het zal allemaal wel meevallen.

In 2013, toen ik 23 was en nog studeerde, kreeg ik de diagnose ADHD, het gecombineerde type. Het verklaarde voor een groot deel mijn ‘wtf-hoe-leven-mensen-dit-leven-en-waarom-voel-ik-me-zo-anders?’-gevoel, dat hielp me enorm. Ik had mezelf al de labels ‘lui’ en ‘ongedisciplineerd’ gegeven, nu kon ik deze vervangen door een neutraler label, ik had gewoon ADHD!

Nu ik wist waar ik last van had kon ik de rest zelf wel uitvogelen. De psycholoog die bij mij het psychodiagnostisch onderzoek had uitgevoerd, vertelde ik dat ik verder geen behandeling hoefde. Medicatie wilde ik graag proberen, hopelijk haalde ik dan eindelijk eens een voldoende, maar echte therapie wilde ik niet. Ik studeerde zelf tenslotte psychologie, ik wist het in theorie allemaal heus wel.

De diagnose hielp me om mijn leven op een betere manier in te richten, waardoor functioneren makkelijker werd. Ik had geen last meer van depressies zoals ik ze voor de diagnose ADHD wel had gehad. Mijn chaotische trekjes begon ik te accepteren en ik was er oké mee dat ik de dingen soms net even anders deed dan de gemiddelde mens. Eind goed, al goed, dacht ik.

Psychopathologie

Nadat ik na een aantal jaren studievertraging door de ADHD-klachten éíndelijk mijn bachelor psychologie op zak had, deed ik er met een gezonde dosis tegenzin een master achteraan. Studeren vond ik niet leuk, liever ging ik fulltime verder met mijn blog, dat ik als eigen bedrijf naast mijn studie had. Maar een deel van de studiefinanciering die ik had ontvangen werd niet omgezet naar een gift als ik niet nog een masterdiploma zou halen – ik vond mijn studieschuld zo ook al wel hoog genoeg. Het werd positieve psychologie aan de Universiteit Twente. Deze master is vergelijkbaar met klinische psychologie (de master die je volgt als je klinisch psycholoog wilt worden, zo eentje die je ziet als je in therapie gaat). Van de masters waaruit ik kon kiezen, leek mij dit de meest interessante specialisatie.

Dat vertelde ik mezelf althans. Wat ik stiekem ook heus wel wist, was dat er andere aspecten waren die voor mij nog zwaarder wogen om tot deze keuze te komen. Zo kon ik de master op mijn vertrouwde universiteit volgen, waar ik inmiddels mijn weg op de campus wist. Daarnaast was het destijds de enige psychologiemaster die in het Nederlands werd gegeven. Dan hoefde ik tenminste ook niet bang te zijn dat ik onverwacht in een collegezaal in het Engels een vraag moest beantwoorden. Ik kan me prima redden in het Engels, maar in een collegezaal wanneer alle ogen op je gericht zijn is dat andere koek. Alleen al van het idee werd ik zenuwachtig.

Een ander voordeel was dat Daniëlle, die ik kende van de bachelor, deze master ook zou gaan doen. Dus ik wist dat ik in elk geval één iemand zou kennen. En ten slotte kon je er bij deze master in plaats van een verplichte stage ook voor kiezen om een uitgebreider afstudeeronderzoek te doen (vanuit huis!) om de gemiste studiepunten die de stage opleverde te compenseren. Zonder de stage kon je uiteindelijk niet aan de slag als klinisch psycholoog, maar dat wilde ik toch niet worden. Fantastisch. Dat deze redenen stuk voor stuk voortkwamen uit angst en wellicht niet de beste basis zijn om je toekomst op te baseren, kwam op dat moment niet in mij op.

Goed. Daar zat ik dus, in de collegebanken van een nieuwe master en nog steeds onwetend over mijn eigen excessieve en irreële angsten. Een vak dat ik graag volgde was psychopathologie. Vanuit het Grieks vertaald betekent psycho geest en patho pijn. Het is de studie van psychische stoornissen; je leert welke stoornissen bestaan, welke symptomen erbij horen en welke behandelingen hiervoor zijn.