vertaald door Merel Leene

Lieve Grisha-fan,

(Ja, als je tot hier bent gekomen en dit negende deel uit de serie voor je hebt liggen, dan mag ik je wel een echte fan noemen.) Graag wil ik je waarschuwen voor je aan dit boek begint: je weet niet wat je gaat overkomen.

Zonder al te veel over het verhaal te verklappen kan ik al wel zeggen dat het een achtbaan gaat worden. Je vliegt van de ene plottwist in de andere, je emoties zullen van hoog naar laag schieten en er zullen ook zeker momenten zijn waarop je Leigh Bardugo zult verwensen. Ze heeft, zoals we ondertussen allemaal weten, geen medelijden met haar lezers.

Toch zul je als je het boek uiteindelijk dichtslaat nog meer van haar houden dan voorheen. Toen ik voor mijn gevoel het boek bijna uit had, vroeg ik me af hoe het ooit nog goed zou komen, maar ze flikt het gewoon alweer. En dan ook nog op zo’n manier dat je er als lezer voldoening uithaalt.

Het enige waarvan mijn hart echt is gebroken, is dat ik denk dat dit echt het allerlaatste deel uit de Grishaverse is. Maar met Leigh Bardugo weet je het ook eigenlijk nooit, en ik hoop dat tegen de tijd dat jij dit boek in handen hebt, de werkelijkheid mij allang weer heeft ingehaald.

Ik wens je ontzettend veel leesplezier en uiteraard ben ik, en mijn team, ontzettend benieuwd wat je ervan vond. Laat je het weten?

#HetOordeelVanDeWolf

Liefs,

Myrthe Spiteri

Eigenaar en uitgeefdirecteur Blossom Books

Voor Eda, die me geholpen heeft
mijn plek tussen de wolven te vinden

De Grishaverse

De Grisha trilogie

Schim en schaduw

Dreiging en duisternis

Val en verlossing

De Kraaien

List & Leugens

Kraai & Koninkrijk

De Nikolai-duologie

De verminkte koning

Het oordeel van de wolf

De taal der doornen

Boek der heiligen

ALS JE DE KLIFFEN AAN DE KUST BIJ OS KERVO BEKLIMT, KUN JE op een grot stuiten waarvan wordt beweerd dat er ooit een draak woonde. Hoewel te betwijfelen is of die draak wel echt heeft bestaan, bestaat er geen enkele twijfel aan dat het er akelig vochtig is. Steel of beschadig dit boek, en je zult een oneindig klamme eeuwigheid zitten bibberen in die grot, met niets te eten behalve paddenstoelen en snakkend naar een vonkje drakenvuur om je te verwarmen.

Colofon

Vertel de wereld wat je vindt van #HetOordeelVanDeWolf

Vind de auteur: @lbardugo

Vind de uitgever: @blossombooks

NUR 285 / W062101

© 2021 Nederlandse editie: Blossom Books

© 2021 Leigh Bardugo

First published by Imprint, a part of Macmillan Publishing Group, LLC, New York.

Oorspronkelijke titel: Rule of Wolves

Nederlandse vertaling: Merel Leene

Omslagontwerp: Ellen Duda, © Leigh Bardugo

Nederlandse omslagbelettering: Titia Seveke

Ontwerp kaart: Sveta Dorosheva

Opmaak binnenwerk: Studio L.E.O.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

Wil je ons iets vragen of vertellen? Dat kan! Stuur een mailtje naar info@blossombooks.nl of vind ons op blossombooks.nl

De Grisha

Soldaten van het Tweede Leger

Meesters van de Elementaire Natuurwetenschap

CORPORALKI

(De Orde van de Levenden en de Doden)

Hartenwringers

Helers

ETHEREALKI

(De Orde van de Elementenmeesters)

Stormblazers

Inferni

Getijdekeerders

MATERIALKI

(De Orde van de Fabrikators)

Durasti

Alkemi

De duivelskoning

1

Koningin Makhi

Makhi Kir-Taban, uit de hemel geboren, was een koningin die van een lange reeks koninginnen afstamde. En het waren allemaal dwazen, dacht ze terwijl ze met kloppend hart de uitnodiging in haar hand las. Als zij geen dwazen waren geweest, zat ik nu niet met dit dilemma.

Op haar gezicht was geen spoortje woede te zien. Het bloed steeg niet naar haar gladde wangen. Ze was een koningin en gedroeg zich daarnaar: kaarsrechte rug, perfecte houding, gezicht in de plooi. Haar vingers trilden niet, hoewel elke spier in haar lichaam ernaar snakte om de in elegant schrift gestelde brief in haar vuist te verpulveren.

Koning Nikolai Lantsov, groothertog van Udova, enige heerser van de grootse natie Ravka, en prinses Ehri Kir-Taban, dochter van de hemel, zeer verhevene uit de Taban-dynastie, nodigen koningin Makhi Kir-Taban uit voor een huwelijksvoltrekking in de koninklijke kapel van Os Alta.

De bruiloft zou over een maand plaatsvinden. Genoeg tijd om door haar bedienden de juiste japonnen en sieraden te laten inpakken, haar koninklijke gevolg samen te stellen en haar Tavgharad-wachters voor te bereiden, de elitesoldaten die haar familie al bewaakten sinds de eerste Taban-koningin de troon besteeg. Genoeg tijd om erheen te reizen, over land of in een van de nieuwe luxe luchtschepen die haar ingenieurs hadden gebouwd.

Genoeg tijd voor een slimme koningin om een oorlog te beginnen.

Maar nu moest Makhi eerst optreden voor de ministers die in de raadszaal bijeen waren gekomen. Haar moeder was nog maar een maand geleden overleden. De kroon had weer terug kunnen gaan naar Makhi’s grootmoeder, maar Leyti Kir-Taban was bijna tachtig en had wel genoeg van de problemen waarmee het regeren van een land gepaard ging. Zij wilde alleen nog haar rozen snoeien en zich met een hele reeks knappe minnaars vermaken, dus had ze Makhi haar zegen gegeven en zich daarna op haar buitenverblijf teruggetrokken. Al een paar dagen na haar moeders begrafenis was Makhi gekroond. Haar regeerperiode was nog maar net begonnen, maar ze was van plan ervoor te zorgen dat die lang zou duren. Ze zou voor haar volk een tijd van voorspoed en macht inluiden, en daarvoor had ze de steun nodig van de koninklijke ministers, die haar op dit moment vol verwachting aanstaarden.

‘Er zit geen persoonlijke boodschap van Ehri bij,’ zei ze terwijl ze achteroverleunde op haar troon. Ze legde de uitnodiging op haar schoot en stond zichzelf een kleine rimpel in haar voorhoofd toe. ‘Dat baart me zorgen.’

‘We zouden verheugd moeten zijn,’ zei minister Nagh. Hij droeg de donkergroene jas met koperen knopen van de bureaucratische klasse, met op de revers de twee gekruiste sleutels van Shu Han gespeld, net als alle andere ministers. Ze zagen eruit als een bos vol strenge bomen. ‘Is dit niet het resultaat waarop we hadden gehoopt? Een huwelijk om het bondgenootschap tussen onze twee naties te bezegelen?’

Het resultaat waarop jíj had gehoopt, dacht ze. Jij zou het liefst zien dat we ons voor eeuwig achter onze bergen blijven verschuilen.

‘Ja,’ zei ze met een glimlach. ‘Daarom hebben we het risico genomen om onze dierbare prinses Ehri naar zo’n primitief land te sturen. Maar het was beter geweest als ze ons een persoonlijk, handgeschreven berichtje had gestuurd en ons had laten weten dat alles in orde is.’

Minister Zihun schraapte haar keel. ‘Uwe hemelse hoogheid, het kan best zijn dat Ehri er niet blij mee is, maar zich er wel bij neerlegt. Ze heeft nooit naar een publiek leven verlangd, laat staan naar een leven ver weg van het enige thuis dat ze ooit heeft gekend.’

‘Wij zijn Taban. Wat wij willen, is wat ons land nodig heeft.’

Respectvol boog de minister haar hoofd. ‘Natuurlijk, majesteit. Zullen we een antwoord opstellen?’

‘Dat zal ik zelf doen,’ zei de koningin. ‘Als teken van respect. We kunnen dit partnerschap maar beter op een goede manier beginnen.’

‘Heel goed, majesteit,’ zei Nagh, alsof Makhi een bijzonder fraaie kniebuiging had gemaakt.

Op een of andere manier ergerde de goedkeuring van de minister Makhi nog meer dan zijn verzet.

Ze stond op, en allemaal tegelijk zetten de ministers een stap achteruit, precies volgens protocol. Ze daalde af van haar troon, en gevolgd door haar Tavgharad liep ze de lange gang in die naar de privévertrekken van de koningin leidde. Het ruisen van de zijden sleep van haar jurk over de marmeren vloer klonk als het kribbige zuchten van een van haar raadslieden. Makhi wist precies hoeveel stappen het was van de raadszaal naar haar privévertrekken. Dezelfde afstand had ze talloze malen afgelegd met haar moeder, en daarvoor met haar grootmoeder. Nu telde ze terug – zesenvijftig, vijfenvijftig – terwijl ze probeerde haar frustratie los te laten en helder na te denken.

Achter zich voelde ze minister Yerwei, hoewel het geluid van zijn in muilen gestoken voeten overstemd werd door het ritmische dreunen van Tavgharad-laarzen. Het was alsof ze werd achtervolgd door een geest. Als ze tegen haar bewakers zou zeggen dat ze hem de keel moesten doorsnijden, zouden ze dat zonder aarzeling doen. En als ze vervolgens terecht moest staan wegens moord – zelfs een koningin kon in Shu Han vervolgd worden – zouden ze tegen haar getuigen.

Aangekomen bij het koninklijke verblijf liep Makhi onder een vergulde boog door een kleine ontvangstkamer van lichtgroen marmer in. Ze wuifde de wachtende bedienden weg en richtte zich tot de Tavgharad. ‘We willen niet gestoord worden,’ beval ze.

Yerwei volgde haar door de zitkamer en de muziekkamer, totdat ze in de grote salon kwamen waar Makhi ooit aan haar moeders voeten had gezeten, luisterend naar verhalen over de eerste Taban-koninginnen – strijders die, vergezeld door hun gevolg van tamme valken, uit de hoogste bergen van de Sikurtzoi waren gekomen om over de Shu Hanezen te heersen. Taban yenok-yun, werden ze genoemd. De storm die bleef.

Het paleis was door deze koninginnen gebouwd, en ook nu nog was het een wonder van bouwkunst en schoonheid. Het behoorde toe aan de Taban-dynastie. Het behoorde toe aan het volk. En gedurende dit korte moment – slechts enkele stappen in de mars van de Taban-bloedlijn – behoorde het toe aan Makhi. Zodra ze het Hof van de Gouden Vleugel binnenging, knapte haar stemming op. Het was een ruimte vol gouden licht en stromend water; de slanke bogen van het balkon omlijstten de verzorgde heggen en klaterende fonteinen van de koninklijke tuinen beneden, en daarachter de pruimenboomgaarden van Ahmrat Jen, waarvan de fruitbomen keurig in het gelid stonden, als soldaten. In Ravka was het winter, maar hier in Shu Han, in dit gezegende land, scheen nog de warme zon.

Makhi liep het balkon op. Dit was een van de weinige plekken waar ze zich veilig genoeg voelde om te praten, ver weg van de priemende ogen en nieuwsgierige oren van bedienden en spionnen. Op een groene glazen tafel stonden kannen met wijn en water en een bord late vijgen. Beneden in de tuin zag ze haar nichtje Akeni met een van de jongens van de tuinman spelen. Als Makhi geen dochters zou krijgen met een van haar partners, zou de kroon op een dag op Akeni overgaan, had ze besloten. Ze was niet de oudste van alle meisjes Taban, maar zelfs nu al, op haar achtste, was ze duidelijk de slimste. Een verrassing als je naging dat haar moeder de diepgang had van een dinerbord.

‘Tante Makhi!’ riep Akeni vanbeneden. ‘We hebben een vogelnest gevonden!’

De jongen van de tuinman zei niets en keek de koningin ook niet aan, maar stond zwijgend naast zijn speelkameraadje en staarde naar zijn afgetrapte sandalen.

‘Je moet de eieren niet aanraken,’ riep Makhi hun toe. ‘Wel kijken, maar niet aanraken.’

‘Dat zal ik niet doen. Wil je bloemen?’

‘Pluk maar een gele pruim voor me.’

‘Maar die zijn zuur!’

‘Als je me er een brengt, vertel ik je een verhaal.’ Ze keek de kinderen na terwijl ze naar de zuidmuur van de tuin renden. Het fruit hing hoog in de bomen en er zou tijd en handigheid voor nodig zijn om erbij te komen.

‘Ze is een braaf kind,’ zei Yerwei achter haar van onder de bogen. ‘Misschien te volgzaam om een goede koningin te worden.’

Makhi negeerde hem.

‘Prinses Ehri leeft nog,’ zei hij.

Ze greep de waterkan en smeet hem op de stenen beneden.

Ze rukte de gordijnen van hun roeden en scheurde ze met haar nagels aan flarden.

Ze begroef haar gezicht in de zijden kussens en gilde.

Ze deed niets van dat alles.

In plaats daarvan gooide ze de uitnodiging op tafel en tilde de zware kroon van haar hoofd. Die was van puur platina en bezet met vele smaragden, en ze kreeg er altijd een zere nek van. Ze zette hem naast het bord vijgen en schonk een glas wijn voor zichzelf in. Eigenlijk hoorden bedienden dat soort dingen te doen, maar op dit moment wilde ze geen bedienden in haar buurt.

Yerwei glipte het balkon op en schonk zichzelf zonder te vragen een glas wijn in. ‘Uw zus zou niet meer moeten leven.’

Prinses Ehri Kir-Taban, geliefd door het volk, iedereen zeer dierbaar… om redenen die Makhi nooit had kunnen begrijpen. Ehri was niet wijs, niet mooi, niet interessant. Ze kon alleen maar onnozel glimlachen en de khatuur bespelen. En toch werd ze bewonderd.

Ehri had dood moeten zijn. Wat was er misgegaan? Makhi had haar plannen heel zorgvuldig beraamd. En die plannen hadden erin moeten resulteren dat zowel koning Nikolai als prinses Ehri dood was – en dat Fjerda de schuld van de twee moorden zou krijgen. Onder het voorwendsel dat ze de moord op haar geliefde zus wilde wreken, zou ze een stuurloos land dat geen koning meer had binnenmarcheren, de Grisha die er woonden in haar kherguud-programma inlijven en Ravka gebruiken als basis van waaruit ze oorlog met de Fjerden kon voeren.

Ze had haar geheim agent met zorg uitgekozen: Mayu Kir-Kaat was een lid van prinses Ehri’s eigen Tavgharad. Ze was jong, een getalenteerd vechter en zwaardvrouw, en het belangrijkste: ze was kwetsbaar. Haar tweelingbroer, ook soldaat, was verdwenen, en zijn familie had te horen gekregen dat de jongeman in de strijd was omgekomen. Maar Mayu had de waarheid geraden: hij was geselecteerd om een van de kherguud te worden, opgenomen in het IJzeren Hart-programma dat hem sterker en gevaarlijker zou maken, en niet meer helemaal menselijk. Mayu had gesmeekt dat hij werd vrijgelaten voordat de transformatie kon plaatsvinden en dat hij voortaan weer als gewoon soldaat zou kunnen dienen.

Koningin Makhi wist dat het proces waarbij een soldaat een kherguud werd – waarbij bijvoorbeeld Grisha-staal met botten werd samengesmeed of mechanische vleugels aan de rug werden bevestigd – pijnlijk was. Maar er gingen ook geruchten dat het proces nog tot iets anders leidde: dat de soldaten die in het programma werden opgenomen bij terugkeer op een afschuwelijke manier veranderd waren, dat de kherguud door de transformatie een fundamenteel deel van zichzelf kwijtraakten, alsof de pijn wegbrandde wat hen tot een mens maakte. En natuurlijk wilde Mayu Kir-Kaat niet dat dat met haar broer gebeurde. Ze waren een tweeling, kebben. Er bestond geen hechtere band. Mayu zou haar eigen leven en dat van een koning ervoor geven om hem te redden.

Koningin Makhi zette haar wijn neer en schonk in plaats daarvan een glas water in. Ze had een helder hoofd nodig voor wat er stond te gebeuren. Haar kindermeisje had haar ooit verteld dat Makhi zelf eigenlijk ook een van een tweeling was, maar dat haar broertje dood geboren werd. ‘Jij hebt zijn kracht opgegeten,’ had ze gefluisterd, en zelfs toen al had Makhi geweten dat zij op een dag koningin zou worden. Wat zou er gebeurd zijn als haar broer levend geboren was? Wie zou Makhi dan zijn geweest?

Het maakte nu niets meer uit.

De koning van Ravka was springlevend.

En haar zus ook.

Dit zag er slecht uit. Maar koningin Makhi had geen idee hóé slecht precies. Wist Nikolai Lantsov van de samenzwering om hem te vermoorden? Was Mayu de moed in de schoenen gezonken en had ze prinses Ehri over het werkelijke plan verteld? Nee. Dat kon niet. Dat weigerde ze te geloven. Daarvoor was de band van kebben te sterk.

‘Deze uitnodiging voelt als een valstrik,’ merkte ze op.

‘De meeste huwelijken zijn een val.’

‘Bespaar me je spitsvondigheden, Yerwei. Als koning Nikolai weet…’

‘Wat kan de koning bewijzen?’

‘Ehri heeft wellicht van alles te vertellen. Afhankelijk van wat ze weet.’

‘Uw zus is een zachtaardig meisje. Ze zou nooit geloven dat u tot zulke intriges in staat was, en ze zou u al helemaal nooit in diskrediet brengen.’

Makhi sloeg op de uitnodiging. ‘Verklaar dit dan!’

‘Misschien is ze verliefd geworden. De koning is erg charmant, naar ik hoor.’

‘Doe niet zo belachelijk.’

Prinses Ehri had Mayu’s plek in de Tavgharad ingenomen, en Mayu had gedaan alsof ze prinses Ehri was. Mayu’s opdracht was om zo dicht mogelijk bij koning Nikolai te komen, hem te vermoorden en daarna zelfmoord te plegen. Voor zover Ehri wist, was het daarmee afgelopen. Maar tijdens de invasie die op de moord zou volgen, zouden onherroepelijk levens verloren gaan, en de Tavgharad had bevel gekregen om ervoor te zorgen dat in elk geval Ehri zou sneuvelen. Ze waren weliswaar als lijfwacht aan haar toegewezen, maar ze volgden alleen de bevelen van de koningin. Makhi’s ministers zouden nooit van het door haar bedachte plan afweten. Dus wat was er misgegaan?

‘U moet bij deze bruiloft aanwezig zijn,’ las Yerwei haar de les. ‘Al uw ministers verwachten dat. Hun vredesplannen worden hiermee werkelijkheid. Wat hen betreft zou u in de wolken moeten zijn.’

‘O, en ik leek niet genoeg in de wolken volgens jou?’

‘U gedroeg zich zoals u zich altijd gedraagt: als een perfecte koningin. Alleen ik zag de tekenen.’

‘Mannen die te veel zien, raken nogal eens hun ogen kwijt.’

‘En koninginnen die te weinig vertrouwen hebben, raken nogal eens hun troon kwijt.’

Makhi draaide onmiddellijk haar hoofd om. ‘Wat bedoel je daarmee?’

Alleen Yerwei kende de waarheid – en niet alleen over haar plan om de Ravkaanse koning en haar eigen zus te vermoorden. Hij was lijfarts geweest van zowel haar moeder als haar grootmoeder. Hij had als getuige aan haar moeders sterfbed gestaan toen zij, koningin Keyen Kir-Taban, geboren uit de hemel, Ehri had gekozen in plaats van Makhi. Iedere Taban-koningin had het recht om haar eigen opvolger te kiezen, maar bijna altijd was dat de oudste dochter. Zo ging het al eeuwenlang. Makhi was voorbestemd om koningin te worden. Zo was ze geboren, zo was ze opgeleid. Ze was even sterk als de leden van de Tavgharad, een behendig ruiter, een briljant strateeg, listig als een spin. En toch. Haar moeder had voor Ehri gekozen. De zachtaardige, lieve, populaire Ehri, op wie iedereen gek was.

‘Beloof me,’ had haar moeder gezegd. ‘Beloof me dat je mijn wens zult gehoorzamen. Zweer het op de Zes Soldaten.’

‘Ik beloof het,’ had Makhi gefluisterd.

Yerwei had alles gehoord. Hij was haar moeders oudste raadsman, zo oud dat Makhi geen idee had hoelang hij al op deze aarde rondliep. Hij leek niet ouder te worden. Ze had hem aangekeken, recht in die waterige oogjes in dat gerimpelde gezicht, en zich afgevraagd of hij haar moeder had verteld over het werk dat ze samen deden, de geheime experimenten, de geboorte van het kherguud-programma. Aan dat alles zou een einde komen als Ehri de troon besteeg.

‘Maar Ehri wil niet heersen…’ had Makhi tegengeworpen.

‘Alleen omdat ze er altijd van uit is gegaan dat jij dat zou doen.’

Makhi had haar moeders hand gepakt. ‘Maar ik zou koningin moeten worden. Ik heb ervoor geleerd. Ervoor getraind.’

‘Toch heeft geen enkele les je geleerd zachtaardig te zijn. Geen leraar heeft je bijgebracht genadig te zijn. Jouw hongerige hart hunkert naar oorlog, en ik heb geen idee waarom.’

‘Het is het hart van een valk,’ had Makhi trots gezegd. ‘Het hart van de Han.’

‘Het is de wil van een valk. Dat is iets anders. Zweer me dat je dit zult doen. Je bent een Taban. Wij willen wat dit land nodig heeft, en dit land heeft Ehri nodig.’

Makhi had niet gehuild of geprotesteerd; ze had het alleen beloofd.

Toen had haar moeder haar laatste adem uitgeblazen. Makhi had tot de Zes Soldaten gebeden en kaarsjes voor de overleden Taban-koninginnen aangestoken. Ze had haar kapsel gefatsoeneerd en haar zijden jurk gladgestreken. Binnenkort zou ze blauw moeten dragen, de kleur van de rouw. En ze had veel om te betreuren: het verlies van haar moeder, het verlies van de kroon.

‘Vertel jij het aan Ehri of ik?’ had ze Yerwei gevraagd.

‘Vertel ik haar wat?’

‘Mijn moeder…’

‘Ik heb niets gehoord. Ik ben blij dat ze vredig is heengegaan.’

En zo was hun pact gesloten, vlak naast het nog warme lichaam van haar moeder. Zo was er een nieuwe koningin aangetreden.

Nu leunde Makhi met haar armen op de balustrade van het balkon en snoof de geuren uit de tuin op. Jasmijn, zoete sinaasappelen. Ze hoorde haar nichtje en de jongen van de tuinman lachen. Toen ze de kroon van haar zus had overgenomen, had ze zich niet gerealiseerd hoe weinig dat zou oplossen, dat ze nog altijd de strijd moest aangaan met de lieve, argeloze Ehri. Slechts één ding kon een einde aan haar problemen maken.

‘Ik zal bij het huwelijk van mijn zus aanwezig zijn. Maar eerst moet ik haar een bericht sturen.’

Yerwei deed een stap in haar richting. ‘Wat is uw bedoeling? U weet toch dat uw ministers de brief zullen lezen, zelfs als die verzegeld is.’

‘Ik ben geen dwaas.’

‘Een mens kan ook dwaze dingen doen zonder een dwaas te zijn. Als…’ Abrupt brak Yerwei zijn woorden af.

‘Wat is er?’ Makhi volgde zijn blik.

Over de pruimenboomgaarden achter de paleismuur schoof een schaduw. Makhi keek omhoog en verwachtte een luchtschip te zien, maar de hemel was leeg. De schaduw bleef groeien, breidde zich uit als een vlek en dreef op hoge snelheid hun kant op. De bomen die erdoor werden geraakt vielen om; hun takken werden eerst zwart en verdwenen daarna, totdat er niets anders overbleef dan grijze aarde en slierten rook.

Yerwei hapte naar adem. ‘Wat is dit?’

‘Akeni!’ schreeuwde de koningin. ‘Akeni, kom snel uit die boom! Kom nu meteen hierheen!’

‘Ik pluk pruimen!’ riep het meisje lachend.

‘Nu, zei ik!’

Akeni kon niet zien wat er achter de muur gebeurde, deze zwarte, doodse golf die geluidloos dichterbij kwam.

‘Wachters!’ schreeuwde de koningin. ‘Help haar!’

Maar het was te laat. De schaduw gleed over de paleismuur, kleurde de gouden stenen zwart en daalde neer over de pruimenboom. Het was alsof er een zwarte sluier over Akeni en de jongen van de tuinman viel, die hun lachende stemmen tot zwijgen bracht.

‘Nee!’ riep Makhi.

‘Mijn koningin,’ zei Yerwei dringend. ‘U moet hier weg.’

Maar de schaduw was gestopt, precies bij de rand van de fontein, even duidelijk als de lijn op het strand die aangeeft tot hoe ver de vloed is gekomen. Alles wat de schaduw had aangeraakt, was grijs en dor. Alles wat buiten bereik was gebleven, was weelderig groen en vol leven.

‘Akeni,’ fluisterde de koningin met een snik.

Er kwam alleen antwoord van de wind, die door de boomgaard ruiste en ook de laatste slierten vage schaduw wegblies. Het enige wat restte, was de zoete geur van de bloemen, die vrolijk en argeloos hun gezicht naar de zon hadden gekeerd.

2

Nina

Nina proefde de zoute lucht op haar tong en liet de geluiden van de markt als de branding over zich heen spoelen: de stemmen van de kooplieden die hun waren aanprezen, de meeuwen in de haven van Djerholm, de kreten van matrozen aan boord van hun schepen. Ze keek omhoog naar de top van de klif, waar het IJsfort met zijn hoge witte muren die glansden als been boven alles uittorende, en onderdrukte een huivering. Het was prettig om buiten te zijn, weg van de benauwde vertrekken op het Witte Eiland, maar het was alsof het eeuwenoude kasteel naar haar keek, alsof ze het kon horen fluisteren: ik weet wat jij bent. Jij hoort hier niet thuis.

‘Hou alsjeblieft je kop,’ mompelde ze.

‘Hm?’ vroeg Hanne terwijl ze over de kade liepen.

‘Niets,’ antwoordde Nina snel.

Tegen levenloze gebouwen praten was geen goed teken. Ze zat al te lang opgesloten, niet alleen in het IJsfort maar ook in het lichaam van Mila Jandersdat. Haar gezicht en haar lichaam waren aangepast om haar ware identiteit geheim te houden. Nina wierp nog een mismoedige blik op het IJsfort. Er werd gezegd dat de muren ervan ondoordringbaar waren, dat een aanvallend leger er nog nooit een bres in had kunnen slaan. Haar vrienden was dat anders prima gelukt. Ze hadden met een van Fjerda’s eigen tanks een gat in die geweldige muren geslagen. Maar nu? Nina leek meer op een muis – een grote blonde muis in veel te zware rokken – die aan het fundament van het IJsfort zat te knagen.

Ze bleef bij een kraampje staan; er stonden rekken vol met de traditionele jakken en sjaals die tijdens Vinetkälla werden gedragen. Ondanks al haar voornemens was Nina vanaf het allereerste moment dat ze Djerholm zag voor de stad gevallen. Het was er keurig zoals alleen een Fjerdaanse stad dat kon zijn, met roze, blauw en geel geschilderde huizen en winkels die vlak langs het water stonden, dicht tegen elkaar aan gekropen alsof ze beschutting zochten tegen de kou. De meeste steden die Nina had gezien – hoeveel waren dat er geweest? Hoeveel talen had ze er gesproken? – waren rond een plein of langs een hoofdstraat gebouwd, maar Djerholm niet. Hier was het levensbloed het zoute water en werd de markt gehouden langs de zeekant, met kraampjes overal op de kaden, winkeltjes en karren en stalletjes met als handelswaar verse vis, gedroogd vlees en om hete ijzeren staven gewikkeld deeg dat boven gloeiende kooltjes werd gegaard en daarna met suiker bestrooid. De stenen zalen van het IJsfort waren streng en koud, maar hier was het chaotisch en levendig.

Overal waar Nina keek, zag ze verwijzingen naar Djel, zoals de heilige essentakken die in voorbereiding op het winterfeest van Vinetkälla tot knopen en harten waren gevlochten. In Ravka bereidde men zich op dit moment voor op het feest van Sankt Nikolai. En op oorlog. Elke avond als ze ging slapen drukte dat besef zwaar op haar, en elke dag kroop het langs haar lichaam omhoog en wikkelde zich om haar keel zodat ze geen lucht meer kreeg. Haar mensen verkeerden in gevaar en ze had geen idee hoe ze hen kon helpen. In plaats daarvan neusde ze achter de vijandige linies tussen de noppenmutsen en sjaals.

Hanne stond naast haar, dik ingepakt in een jas in de kleur van distels die ondanks het bewolkte weer haar getaande huid deed glanzen, en met een elegant gebreid mutsje over haar geschoren hoofd om geen aandacht te trekken. Hoewel Nina het benauwde IJsfort hartgrondig verfoeide, had Hanne er nog veel meer last van. Zij kon niet zonder rennen en paardrijden, kon niet zonder de frisse geur van sneeuw en dennen, de troost van de bossen. Ze was uit vrije wil met Nina mee naar het IJsfort gegaan, maar het was overduidelijk dat de lange dagen vol beleefde conversatie tijdens saaie maaltijden hun tol hadden geëist. Zelfs dit kleine beetje vrijheid – een bezoekje aan de markt onder toeziend oog van ouders en bewakers – was al genoeg om weer wat kleur op haar wangen en glans in haar ogen te brengen.

‘Mila! Hanne!’ riep Ylva. ‘Niet te ver gaan.’

Zuchtend pakte Hanne een bolletje blauwe wol van de kar van een verkoper. ‘Alsof we kleuters zijn.’

Nina wierp een blik over haar schouder. Hannes ouders, Jarl en Ylva Brum, liepen een paar meter achter hen. Beiden oogstten ze bewonderende blikken terwijl ze over de kade wandelden, Ylva in haar warme bruine wol en rode vossenbont, Brum in het zwarte uniform dat bij Nina slechts walging opriep, met de zilveren wolf, het embleem van de drüskelle op zijn mouw. Achter hen volgden twee jonge heksenjagers met gladgeschoren kin en lang, goudblond haar. Pas wanneer ze hun training hadden voltooid en tijdens Hringkälla de woorden van Djel hadden aangehoord, mochten ze hun baard laten staan. En daarna trokken ze de wereld in om vrolijk Grisha te gaan vermoorden.

‘Papa, volgens mij voeren ze daar iets op.’ Hanne wees naar een geïmproviseerd podium, dat een eindje verderop op de kade was neergezet. ‘Kunnen we gaan kijken?’

Brum fronste licht. ‘Het is toch niet zo’n acteurstroep uit Kertsj, hè? Met hun maskers en onzedige grappen?’

Was het maar waar, dacht Nina somber. Ze verlangde terug naar de wilde straten van Ketterdam. Liever keek ze naar honderd schunnige, luidruchtige optredens van de Komedie Brute dan naar de vijf eindeloos durende aktes van de Fjerdaanse opera die ze gisteren had moeten uitzitten.

Hanne had haar telkens weer in haar zij gepord om te zorgen dat ze niet indommelde. ‘Je snurkt,’ had ze gefluisterd. De tranen rolden over haar wangen terwijl ze haar best deed om niet in de lach te schieten.

Toen Ylva het rode gezicht en de natte ogen van haar dochter zag, had ze op Hannes knie geklopt. ‘Het is ook wel een erg ontroerend stuk, hè?’

Hanne was alleen maar in staat geweest om te knikken en tegelijkertijd in Nina’s hand te knijpen.

‘Och, Jarl,’ zei Ylva op dit moment tegen haar echtgenoot. ‘Ik weet zeker dat het iets fatsoenlijks zal zijn.’

‘Goed dan,’ gaf Brum toe en ze keerden de teleurgestelde wolhandelaar de rug toe en liepen in de richting van het podium. ‘Maar het zou je nog verbazen hoe hard het hier achteruit is gegaan. Corruptie. Ketterij. Hier, in onze hoofdstad. Zie je wel?’ Hij wees naar het uitgebrande winkelpand waar ze juist langs liepen. Zo te zien was het ooit een slagerij geweest, maar nu waren de ruiten gebroken en zagen de muren zwart van het roet. ‘Nog maar twee avonden geleden is er in deze winkel een inval geweest. Ze vonden een altaar voor die zogenaamde Zonneheilige en eentje gewijd aan… Hoe heet ze ook weer? Linnea van het Water?’

‘Leoni,’ verbeterde Hanne zachtjes.

Nina had over de inval gehoord van haar contacten bij de Hringsa, een spionnennetwerk dat in heel Fjerda probeerde Grisha te bevrijden. De koopwaar van de slager was op straat gegooid, kasten en planken waren afgespeurd naar verborgen relikwieën – een vingerkootje van de Zonneheilige, een amateuristisch geschilderd icoon waarop duidelijk de prachtige Leoni met haar opgestoken vlechten te zien was, terwijl ze met geheven handen gif uit een rivier trok en daarmee een dorp redde.

‘En het erge is dat ze niet alleen de heiligen vereren,’ vervolgde Brum, die met zijn vinger in de lucht priemde alsof die hem persoonlijk beledigd had. ‘Ze beweren dat de Grisha Djels favoriete kinderen zijn. Dat hun krachten juist een teken van zijn zegen zijn.’

Die woorden troffen Nina pijnlijk. Matthias had iets dergelijks gezegd. Voordat hij stierf. Haar vriendschap met Hanne had geholpen om die wond te helen. Deze missie, dit levensdoel had geholpen, maar de pijn was er nog, en ze vermoedde dat die er ook altijd zou blijven. Matthias was van het leven beroofd en had nooit de kans gekregen zijn eigen levensdoel te vinden. Ik heb het gediend, mijn lief, dacht ze. Ik heb je beschermd. Tot op het laatste moment.

Nina slikte om de brok in haar keel weg te krijgen en dwong zichzelf iets te zeggen. ‘Hanne, zullen we honingwater kopen?’ Liever had ze wijn gehad, misschien zelfs nog iets sterkers, maar Fjerdaanse vrouwen mochten geen alcohol drinken en al helemaal niet in het openbaar.

De honingwaterverkoper glimlachte naar hen. Zodra hij Brums uniform in het oog kreeg, viel zijn mond open. ‘Commandant Brum! Iets warms te drinken voor uw familie? Als hartversterkertje op deze kille dag?’ De man had brede schouders, een dikke nek en een lange, rode snor. Rond zijn polsen waren golven getatoeëerd, die er misschien op duidden dat hij ooit zeeman was geweest. Of erger zelfs.

Nina kreeg een vreemd gevoel van déjà vu toen ze Jarl Brum de hand van de verkoper zag schudden. Bijna twee jaar geleden, slechts een paar meter van de plek waar ze nu stonden, had ze met deze man gevochten. In haar eigen gedaante, als Nina Zenik, en beneveld door de jurda parem had ze oog in oog gestaan met de bevelhebber van de drüskelle. Het middel had haar in staat gesteld om tegen honderden soldaten tegelijk te vechten, haar ongevoelig gemaakt voor kogels en haar Grisha-gave voor altijd veranderd, waardoor ze nu macht had over de doden in plaats van de levenden. Die dag had ze Brums leven gespaard, hoewel ze hem wel had gescalpeerd. Nina was verantwoordelijk voor zijn kale hoofd en het litteken dat langs de onderrand van zijn schedel liep, als de dikke roze staart van een rat.

Matthias had voor genade gepleit – voor zijn mensen, voor de man die als een tweede vader voor hem was geweest. Nina wist nog steeds niet zeker of ze er goed aan had gedaan om hem die te schenken. Als ze Brum toen had gedood, zou ze Hanne nooit hebben ontmoet. Ze zou misschien nooit naar Fjerda zijn teruggekeerd. Misschien zou Matthias nog hebben geleefd. Als ze te veel over het verleden nadacht, raakte ze erin verstrikt, in alle dingen die hadden kunnen zijn. En dat kon ze zich niet veroorloven. Ondanks haar valse naam en het valse gezicht dat ze dankzij Dzjenya’s coupeurskrachten droeg, was Nina een Grisha, soldaat van het Tweede Leger en spion voor Ravka.

Dus let een beetje op, Zenik, zei ze streng tegen zichzelf.

Brum probeerde de honingwaterverkoper te betalen, maar de man weigerde zijn geld aan te nemen. ‘Een geschenk voor Vinetkälla, commandant. Mogen uw nachten kort zijn en uw beker altijd vol.’

Vanaf het podium klonk opeens het vrolijke geluid van fluiten en trommels, ten teken dat de voorstelling zou beginnen. Het gordijn werd opgetrokken en er werd een geschilderd decor zichtbaar waarop de hoge klif te zien was met daaronder een miniatuurmarkt. Het publiek applaudisseerde verrukt. Ze keken naar Djerholm, de stad waarin ze zich bevonden, en een banier waarop stond: Het verhaal van het IJsfort.

‘Zie je, Jarl,’ zei Ylva. ‘Geen schuine grappen. Een keurig vaderlandslievend verhaal.’

Brum leek met zijn gedachten ergens anders en keek op zijn horloge. Waar wacht je op, vroeg Nina zich af. Er werden nog steeds diplomatieke gesprekken tussen Fjerda en Ravka gevoerd, en Fjerda had het tot nu toe niet aangedurfd om het buurland de oorlog te verklaren. Maar Nina twijfelde er niet aan dat vechten onontkoombaar was. Brum zou met minder geen genoegen nemen. De weinige informatie die ze had weten te verzamelen door aan deuren en tijdens dinertjes haar oor te luisteren te leggen, had ze doorgegeven. Maar het was niet genoeg.

Klinkende cimbalen kondigden het verhaal van Egmond aan, het wonderkind dat als jong ventje al buitenissige kastelen en prachtige gebouwen had ontworpen en gebouwd. Door aan lange strengen zijde te trekken, creëerden acrobaten een huizenhoge villa met grijze torenspitsen en glanzende bogen. Het publiek klapte enthousiast, maar een acteur met een arrogante kop – een edelman die niet voor zijn fraaie nieuwe huis wilde betalen – vervloekte Egmond, en de knappe jonge architect werd geketend en weggesleept naar het oude fort dat ooit op de kliffen boven de haven had gestaan.

Een nieuwe scène begon. Egmond zat in zijn cel, en met veel tromgeroffel barstte er een hevige storm los. Stroken blauwe zijde golfden over het podium om de vloedgolf te verbeelden die het fort had verzwolgen, met de koning en koningin van Fjerda er nog in.

Werken onder een dekmantel was niet simpelweg een kwestie van een taal onder de knie krijgen of een paar lokale gebruiken leren, dus kende Nina de Fjerdaanse mythen en legenden op haar duimpje. Dit was het deel van het verhaal waarin Egmond zijn handen op de boomwortels legde die door de muren van zijn cel waren gegroeid, en vervolgens met Djels hulp de kracht van de heilige es aanwendde om de muren van het fort te versterken, de koning en de koningin te redden en het fundament voor het machtige IJsfort te bouwen.

In plaats daarvan liepen er drie nieuwe personages het podium op: een vrouw die bijna verdween onder rode papieren rozen, een jong meisje met een witte pruik op en een gewei om haar hals, en een vrouw met zwart haar in een blauw gewaad.

‘Wat is dit?’ gromde Brum.

Maar de collectieve zucht van het publiek zei alles al: Sankta Lizabeta van de Rozen, de Zonneheilige Alina Starkov en – een geweldige twist, als je het Nina vroeg – de stormheks, Zoya Natzjalensky, deden hun intrede in het stuk.

De heiligen legden hun handen op Egmonds schouders en daarna op de muren van de cel, en de gedraaide stukken stof die Djels es symboliseerden, ontrolden zich als door de aarde kronkelende wortels.

‘Stop daarmee,’ zei Brum luid. Zijn stem droeg ver over de hoofden van het publiek heen. Hij klonk vrij kalm, maar Nina hoorde het scherpe randje aan zijn woorden toen hij naar voren stapte. De twee drüskelle volgden hem, met hun handen al op de knuppel en zweep die ze aan hun riem droegen. ‘Het weer slaat om. De voorstelling kan later verdergaan.’

‘Laat ze met rust!’ schreeuwde een man uit het publiek.

Een kind begon te huilen.

‘Hoort dit erbij?’ vroeg een vrouw verward.

‘We kunnen beter gaan,’ zei Ylva terwijl ze Hanne en Nina mee probeerde te nemen.

Maar de mensen dromden om hen heen en drongen juist dichter naar het podium toe.

‘Verspreiden, nu,’ zei Brum met gezag. ‘Of je wordt gearresteerd en beboet.’

Plotseling klonk de donder – echte donder, niet de blikkerige trommels van de straatartiesten. Donkere wolken dreven zo snel de haven binnen dat het leek alsof de avond viel. Opeens kwam de zee tot leven; er verschenen witte koppen op het water en door de hoge golven zwaaiden de masten van de schepen heen en weer.

‘Djel is kwaad,’ zei iemand in de menigte.

‘De heiligen zijn kwaad,’ riep iemand anders.

‘Verspreiden!’ schreeuwde Brum boven de rollende donder van de naderende storm uit.

‘Kijk!’ riep een stem.

Vanuit de haven rolde een golf op hen af die hoger en hoger rees. In plaats van tegen de zeemuur te breken, verhief hij zich boven de kade. De mensen gilden. De golf leek in de lucht om te draaien en stortte toen neer op de kade – recht voor Brum en zijn soldaten, waardoor ze in een enorme plens water op de keitjes onderuitgingen.

De mensen hapten naar adem en schoten daarna in de lach.

‘Jarl!’ riep Ylva. Ze probeerde bij hem te komen.

Hanne hield haar tegen. ‘Hier blijven, mama. Hij wil vast niet zwak overkomen.’

‘Sankta Zoya!’ riep iemand. ‘Zij heeft de storm hierheen gebracht!’

Een paar mensen in de menigte knielden neer.

‘De heiligen!’ zei iemand anders. ‘Zij zien alles en beschermen de gelovigen.’

De zee kolkte en de golven leken te dansen.

Met een rood gezicht krabbelde Brum op. Zijn kleren waren doorweekt door het zeewater. ‘Sta op,’ snauwde hij. Hij trok zijn jonge soldaten overeind. Toen stond hij opeens midden in de menigte en trok de knielende mensen aan hun kraag omhoog. ‘Kom overeind, of ik arresteer jullie wegens opruiing en ketterij!’

‘Denk je dat we te ver zijn gegaan?’ fluisterde Hanne. Ze liet haar hand in die van Nina glijden en kneep eventjes.

‘Niet ver genoeg,’ mompelde Nina.

Want de voorstelling en zelfs de golf waren niet meer dan afleiding geweest. Het toneelstuk was georganiseerd door het Hringsa-netwerk. De golf was te danken aan een Getijdekeerder die onder een dekmantel op een van de schepen in de haven zat. Maar nu Jarl Brum en zijn mannen in de menigte huishielden, zwaaide de honingwaterverkoper – die zodra het stuk begon een steegje in was geglipt – kort met zijn handen zodat de wolken weer uiteendreven.

Zonlicht scheen precies op de slagerij waar een paar avonden geleden de inval had plaatsgevonden. Eerst leek de muur leeg, maar toen ontkurkte de verkoper het flesje dat Nina op zijn kar had verstopt. Met zijn handen wapperde hij de ammoniakwolk naar de geverfde muur toe, en als bij toverslag verscheen er op de gevel dit neergekrabbelde bericht: Linholmen fe Djel ner werre peje.

De kinderen van Djel zijn onder u.

Het was een simpel trucje, iets wat zij en de andere wezen hadden gebruikt om elkaar geheime boodschappen te sturen. Maar zoals Nina nog niet zo lang geleden in Ketterdam had geleerd, ging het bij een goede oplichterstruc vooral om spektakel. Overal om zich heen zag ze de inwoners van Djerholm naar het bericht staren dat op de gevel was verschenen, en wijzen naar de nu weer kalme zee en naar de wolken die weer gewoon langs de hemel dreven. Intussen veegde de honingwaterverkoper zijn handen af en liep terug naar zijn kraampje.

Zou het iets uithalen? Nina wist het niet, maar kleine wonderen zoals deze gebeurden de laatste tijd voortdurend in heel Fjerda. In Hjar was de baai plotseling bevroren toen een gehavende vissersboot dreigde te zinken, en de bemanningsleden hadden, met hun vangst, veilig naar de kust kunnen lopen. De volgende ochtend was op de kerkmuur een schildering van Sankt Vladimirs heilige vuurtoren verschenen.

In Felsted waren ondanks het koude weer bloesems verschenen aan de appelbomen in een boomgaard, alsof Sankt Feliks een warme hand op de bast had gelegd. De takken waren versierd geweest met essentwijgen, een symbool van Djels zegen.

De helft van de inwoners van Kjerek had de vuurpokken gekregen, vrijwel zeker een doodvonnis. Maar nadat een boer een visioen had gezien van Sankta Anastasia die met een krans van essenbladeren in haar haar boven de dorpsput zweefde, waren de zieken de volgende ochtend gezond wakker geworden: de zweren op hun huid waren verdwenen en hun koorts was geweken.

Wonder na wonder, gecreëerd door de spionnen van de Hringsa en het Tweede Leger. Getijdekeerders hadden de baai laten bevriezen, maar ook de storm opgeroepen waardoor de vissersboot beschadigd was geraakt. Stormblazers hadden gezorgd voor de vroeg invallende vorst in Felsted, maar zonnesoldaten hadden de bomen laten bloeien. En hoewel Hringsa-agenten niets met de vuurpokken te maken hadden, hadden ze er wel voor gezorgd dat Grisha Corporalki in de buurt waren om de slachtoffers te genezen. En wat betreft het visioen van Anastasia… Het was niet te geloven wat je met een beetje dramatische verlichting en een rode pruik kon doen.

En dan had je nog de vreemde plaag die ten noorden van Djerholm had toegeslagen. Nina had geen idee waar die vandaan kwam, en of het een natuurlijk verschijnsel was of het werk van onafhankelijk opererende Hringsa-mensen. Wel wist ze dat er geruchten gingen dat de Sterreloze Heilige ervoor verantwoordelijk was: vergelding voor de religieuze razzia’s en arrestaties door Brums mannen.

In het begin had Nina eraan getwijfeld of hun wonderen iets uitmaakten, had ze gevreesd dat al hun inspanningen meer weg hadden van kinderachtige streken die nergens toe zouden leiden. Maar het feit dat Brum steeds meer middelen inzette om te proberen de heiligenverering uit te roeien, gaf haar hoop.

Met een van woede vertrokken gezicht beende Brum hun kant op. Het was moeilijk om hem serieus te nemen nu hij volkomen doorweekt was en eruitzag alsof er elk moment een vis uit een van zijn laarzen kon glibberen. Toch hield Nina haar hoofd gebogen, haar blik neergeslagen en haar gezicht zo neutraal mogelijk. Brum was gevaarlijk nu, een mijn die op het punt stond te ontploffen. Het was tot daaraantoe om gehaat of tegengewerkt te worden, maar uitgelachen worden was een heel ander verhaal. Toch was dat juist wat Nina wilde: dat Fjerda ophield Brum en zijn drüskelle te zien als mannen die je moest vrezen en in plaats daarvan doorkreeg wat ze werkelijk waren, namelijk bange pestkoppen die minachting verdienden in plaats van pluimstrijkerij.

‘Ik begeleid mijn gezin terug naar het IJsfort,’ bromde hij tegen zijn soldaten. ‘Zorg dat je namen krijgt. Alle straatartiesten, iedereen die op de markt aanwezig was.’

‘Maar al die mensen…’

Brum kneep zijn blauwe ogen tot spleetjes. ‘Namen. Dit riekt naar Hringsa. Als er over mijn straten in mijn hoofdstad Grisha rondlopen, zal ik erachter komen.’

Er zijn Grisha in je huis, dacht Nina opgewekt.

‘Niet naast je schoenen gaan lopen,’ fluisterde Hanne.

‘Te laat.’

Ze klommen in de ruime koets. De koning en koningin hadden Brum een van de lawaaierige nieuwe voertuigen gegeven waarvoor je geen paarden nodig had, maar Ylva prefereerde een koets, die geen zwarte rook uitbraakte en er niet om de haverklap mee uitschee op de steile helling naar het IJsfort.

‘Jarl,’ begon Ylva zodra ze veilig op de fluwelen banken zaten. ‘Wat kan dat nou voor kwaad? Hoe meer je op dat theater reageert, hoe leuker ze het vinden.’

Nina verwachtte dat Brum in woede zou uitbarsten, maar hij was lange tijd stil en staarde uit het raampje naar de grijze zee beneden.

Toen hij sprak, was zijn stem beheerst, zijn woede beteugeld. ‘Ik had mezelf in de hand moeten houden.’ Hij boog naar voren en greep Ylva’s vingers.

Nina zag het effect van dat kleine gebaar op Hanne, de gepijnigde, schuldige blik in haar ogen. Voor Nina was het gemakkelijk om Brum te haten, om hem te zien als niet meer dan een schurk die moest worden uitgeschakeld. Maar hij was Hannes vader, en op dit soort momenten, als hij aardig was, als hij redelijk en zacht was, leek hij geen monster meer maar een man die zijn best deed voor zijn land.

‘Dit is geen kwestie van een paar mensen die rotzooi trappen op een marktplein,’ vervolgde Brum vermoeid. ‘Als de mensen onze vijanden als heiligen gaan zien…’

‘Er bestaan ook Fjerdaanse heiligen,’ zei Hanne bijna hoopvol.

‘Maar zij zijn geen Grisha.’

Nina beet op haar tong. Misschien waren ze dat wel, misschien ook niet. Over Sënj Egmond, de grote architect, werd gezegd dat hij tot Djel had gebeden om het IJsfort te versterken tegen de storm. Maar er waren andere verhalen waarin werd beweerd dat hij tot de heiligen had gebeden. En er waren mensen die geloofden dat Egmonds wonderen niets met goddelijke interventie te maken hadden, dat ze gewoon het resultaat waren geweest van zijn Grisha-gaven, dat hij een getalenteerd Fabrikator was geweest die naar believen metaal en steen kon manipuleren.

‘De Fjerdaanse heiligen waren vrome mensen,’ zei Brum. ‘Ze stonden in de gunst bij Djel, niet bij die… duivels. Maar het is meer. Herkende je de derde heilige die het toneel op kwam? Dat was Zoya Natzjalensky, generaal in het Tweede Leger. Aan die vrouw is niets heiligs of natuurlijks.’

‘Een vrouw die generaal is?’ vroeg Hanne onschuldig.

‘Als je een schepsel als dat een vrouw kunt noemen. Ze is alles wat weerzinwekkend en walgelijk is. De Grisha zijn Ravka. Fjerden die zulke valse heiligen aanbidden… die zweren daarmee trouw aan een vreemde mogendheid, een mogendheid waarmee we binnenkort misschien wel in oorlog verkeren. Deze nieuwe godsdienst is een grotere bedreiging dan een overwinning op het slagveld ooit kan zijn. Als we het volk verliezen, verliezen we de strijd nog voordat die begonnen is.’

Zeker als ik mijn werk goed doe, dacht Nina.

Ze moest erop hopen dat de gewone mensen in Fjerda de Grisha niet méér haatten dan ze van hun eigen zonen en dochters hielden, dat de meesten van hen wel iemand kenden die verdwenen was: een vriend, een buur, misschien zelfs een familielid. Een vrouw die bereid was huis en haard achter te laten uit angst dat haar krachten ontdekt zouden worden. Een jongen die ’s nachts van zijn bed werd gelicht om door Brums heksenjagers gemarteld en gedood te worden. Misschien kon Nina de Fjerden met haar kleine wonderen iets geven om zich omheen te scharen, een reden om vraagtekens te plaatsen bij de haat en de angst die al heel lang Brums wapens vormden.

‘De aanwezigheid van de Apparat ondermijnt alles waarvoor we hebben gewerkt,’ vervolgde Brum. ‘Hoe kan ik onze dorpen en steden van buitenlandse invloeden zuiveren wanneer er een ketter in onze regering zit? We komen over als vreselijke hypocrieten, en hij heeft overal spionnen.’

Ylva huiverde. ‘Hij heeft iets griezeligs.’

‘Dat is allemaal theater. De baard. De donkere pij. Hij houdt ervan om de dames de stuipen op het lijf te jagen met zijn vreemde uitspraken en zijn gluiperige gedrag, maar hij is niet meer dan een krijsende vogel. Bovendien hebben we hem nodig als we Demidov op de troon willen zetten. De Ravkanen hechten zeer aan de steun van de priester.’

‘Hij ruikt net als een kerkhof,’ zei Hanne.

‘Dat is gewoon de wierook.’ Brum trommelde met zijn vingers op de raamlijst. ‘Het is lastig te zeggen wat die man echt gelooft. Hij beweert dat de Ravkaanse koning door duivels bezeten is, dat Vadik Demidov door de heiligen zelf gezalfd is om te kunnen heersen.’

‘Waar komt Demidov eigenlijk vandaan?’ vroeg Nina. ‘Ik hoop echt dat we hem een keer kunnen ontmoeten.’

‘We houden hem op een veilige plek verborgen voor het geval Ravkaanse sluipmoordenaars het op hem gemunt hebben.’

Wat jammer, dacht Nina. ‘Is hij echt een Lantsov?’ vroeg ze door.

‘Zijn aanspraak op de troon is groter dan die van de bastaard Nikolai.’

De koets kwam met een schok tot stilstand en ze stapten uit, maar nog voordat Nina’s voeten het grind raakten, rende er een soldaat op Brum af met een gevouwen papier in zijn hand. Nina zag een glimp van het koninklijk zegel – zilverkleurige was met daarin de afdruk van de gekroonde wolf, het embleem van de familie Grimjer.

Brum verbrak het zegel en las de brief, en toen hij weer opkeek, kreeg Nina een wee gevoel in haar maag. Ondanks zijn natte kleren en de vernedering die hij in de haven had ondergaan straalde hij. ‘Het is zover,’ zei hij.

Nina zag Ylva’s bedroefde glimlach. ‘Dus je zult ons verlaten. En ik zal elke avond met angst in mijn hart op je wachten.’

‘Er valt niets te vrezen,’ zei Brum terwijl hij de brief in zijn jaszak stopte. ‘Ze zijn niet tegen ons opgewassen. Eindelijk is ons moment gekomen.’

Hij had gelijk. De Fjerden hadden tanks. Ze hadden gevangengenomen Grisha die verslaafd waren aan parem. Ze waren verzekerd van de overwinning. Vooral als Ravka alleen kwam te staan, zonder bondgenoten. Ik zou daar moeten zijn, dacht Nina. Ik hoor mee te doen aan dat gevecht.

‘Moet u ver reizen?’ vroeg ze.

‘Nee hoor,’ zei Brum. ‘Mila, wat kijk je bang! Heb je zo weinig vertrouwen in me?’

Nina dwong zichzelf om te glimlachen. ‘Nee, meneer. Ik maak me alleen zorgen om uw veiligheid, net als iedereen. Hier,’ zei ze, ‘laat mij de jassen aanpakken zodat iedereen naar binnen kan om warm te worden. Voordat commandant Brum vertrekt, moet u genieten van elk moment samen als gezin.’

‘Wat ben je toch een geschenk, Mila,’ zei Ylva warm.

Nina pakte haar jas aan, en die van Hanne en Brum, en haar hand gleed al in de zak waarin hij de brief had gestopt.

De oorlog was nabij.

Ze moest haar koning een bericht sturen.

3

Nikolai

Nikolai probeerde zijn nerveuze rijdier te kalmeren door op de schoft van het paard te kloppen. Zijn knecht had opgemerkt dat het ongepast was dat een koning uit rijden ging op een paard dat Zotteklap heette, maar Nikolai had een zwak voor de bonte pony met zijn scheve oren. Het was beslist niet het mooiste paard uit de koninklijke stallen, maar hij kon mijlenver galopperen zonder moe te worden en was zo onverstoorbaar als een rotsblok. Meestal. Op dit moment kon hij nauwelijks stil blijven staan en dansten zijn hoeven naar links en naar rechts terwijl Nikolai aan de teugels trok. Zotteklap vond het hier maar niks. En dat kon Nikolai hem niet kwalijk nemen.

‘Zeg alsjeblieft dat ik niet zie wat ik denk te zien,’ zei hij met slechts een flauw spoortje hoop in zijn hart.

‘Wat denk je te zien?’ vroeg Tamar.

‘Massavernietiging. Onafwendbare ondergang.’

‘Niet helemaal onafwendbaar,’ zei Zoya.

Nikolai keek haar van opzij aan. Ze had haar zwarte haar met een donkerblauw lint naar achteren gebonden. Dat was uiterst praktisch, maar had het ongelukkige effect dat hij het los wilde trekken. ‘Bespeur ik optimisme bij mijn meest pessimistische generaal?’

‘Waarschijnlijke ondergang,’ corrigeerde Zoya. Ze trok zachtjes aan de teugels van haar witte merrie. Alle paarden waren nerveus.

Het licht van de dageraad kroop over Yaryenosh en kleurde de daken en straten van het stadje rozerood. In de weilanden erachter zag Nikolai een kudde pony’s; de dieren met hun rafelige wintervacht stampten met hun hoeven in de kou. Het had een schilderachtig tafereel kunnen zijn, een dromerig landschap dat een broodschilder aan een rijke koopman met een teveel aan geld en een gebrek aan smaak had kunnen verkopen, als het beeld niet verstoord werd door de dode, asachtige aarde die zich als gemorste inkt over het land had verspreid. De vernietiging strekte zich uit vanaf de omheinde weitjes van de paardenfokkerij in de verte tot aan de rand van het stadje beneden.

‘Twee mijl?’ Nikolai probeerde de omvang van de schade te schatten.

‘Minstens,’ antwoordde Tolya, die door een uitschuifbare verrekijker keek. ‘Misschien drie.’

‘Twee keer zo groot als het incident bij Balakirev.’

‘Het wordt erger,’ zei Tamar.

‘Dat kunnen we nog niet zeggen,’ protesteerde Tolya. Net als zijn zus droeg hij een olijfgroen uniform en ondanks de winterkou waren zijn enorme gebronsde armen bloot, waardoor zijn zonnetatoeages zichtbaar waren. ‘Het hoeft geen patroon te zijn.’

Tamar snoof. ‘Dit is Ravka. Alles wordt altijd erger.’

‘Het is een patroon.’ Met haar blauwe ogen speurde Zoya de horizon af. ‘Maar is het zíjn patroon?’

‘Kan dat eigenlijk wel?’ vroeg Tolya. ‘Hij zit al vast in de zonnecel sinds hij is… teruggekeerd.’

Teruggekeerd. Het woord had iets onschuldigs. Alsof de Duisterling gewoon op vakantie was geweest op het Wandelende Eiland, waar hij ruïnes van kastelen had getekend en de plaatselijke stoofpotjes had geproefd. Niet alsof hij weer tot leven was gewekt door een eeuwenoud ritueel, uitgevoerd door een bloeddorstige heilige met een zwak voor bijen.

‘Ik probeer onze illustere gevangene niet te onderschatten,’ zei Nikolai. ‘En wat betreft wat er mogelijk is…’ Tja, dat woord had zijn betekenis verloren. Hij had heiligen ontmoet, was getuige geweest van hun ondergang, had zelf bijna het loodje gelegd en was drager geworden van een demon. Hij had een man die allang dood was zien herrijzen, en hij was er vrij zeker van dat in de vrouw naast hem de geest van een eeuwenoude draak huisde. Als ‘mogelijk’ een rivier was, was die lang geleden al buiten zijn oevers getreden.

‘Kijk,’ zei Tolya. ‘Rook.’

‘En ruiters,’ voegde Tamar eraan toe. ‘Problemen, vermoed ik.’

Aan de rand van het door de plaag getroffen stadje zag Nikolai een troep mannen te paard. De wind voerde hun boze stemmen mee.

‘Dat zijn Sulische wagens,’ zei Zoya. Haar woorden klonken hard en kortaf.

Er weergalmde een schot.

Heel even keken ze elkaar aan, en toen galoppeerden ze de heuvel af, het dal in.

Twee groepen mensen stonden in de schaduw van een grote ceder, slechts enkele voetstappen verwijderd van de plek waar de plaag alle leven uit het land had gezogen. Ze stonden aan de rand van een Sulisch kamp, en Nikolai zag dat de manier waarop de woonwagens waren opgesteld niet alleen was ingegeven door gemak, maar ook bedoeld was om ze beter te kunnen verdedigen. Nergens was een kind te bekennen. Ze waren klaar voor een mogelijke aanval. Misschien omdat ze altijd klaar moesten zijn. De oude wetten die het grondbezit en de reismogelijkheden van Sulinezen beperkten, waren al voor zijn vaders tijd afgeschaft, maar vooroordelen waren lastiger uit te wissen. En in moeilijke tijden werd het altijd erger. De meute – een andere naam kon je er niet aan geven, dat maakten de geweren en koortsachtig schitterende ogen wel duidelijk – die tegenover de Sulinezen stond, was daar het bewijs van.

‘Wapens neer!’ schreeuwde Nikolai toen ze dichterbij kwamen.

Slechts een paar mensen draaiden zich naar hem om.

Tolya reed voor hen uit en stuurde zijn reusachtige strijdros tussen de twee groepen in. ‘Leg je wapens neer, in naam van de koning!’ bulderde hij. Hij zag eruit als een heilige strijder die zo uit een boek was weggelopen.

‘Heel indrukwekkend,’ zei Nikolai.

‘Uitslover,’ zei Tamar.

‘Niet zo kinderachtig. Het moet toch ook voordelen hebben om de omvang te hebben van een eik.’

Zowel de inwoners van het stadje als de Sulinezen deden een stap achteruit. Hun mond viel open bij de aanblik van de reusachtige man uit Shu Han die opeens in hun midden stond, in uniform en met getatoeëerde armen. Nikolai herkende Kyril Mirov, de plaatselijke gouverneur. Hij had goed geld verdiend met de handel in gezouten kabeljauw en de productie van de nieuwe transportvoertuigen die in hoog tempo de koetsen en wagens vervingen. De man had geen druppeltje adellijk bloed in zijn aderen, maar wel een overschot aan ambitie. Hij wilde serieus genomen worden als leider, en dat betekende dat hij vond dat hij iets te bewijzen had. Altijd zorgwekkend.

Nikolai maakte gebruik van de gelegenheid die Tolya hem had geboden. ‘Goedemorgen,’ zei hij opgewekt. ‘Allemaal bij elkaar gekomen voor een vroeg ontbijt?’

De inwoners van Yaryenosh maakten een diepe buiging. De Sulinezen niet. Zij erkenden geen enkele koning.

‘Majesteit,’ zei Mirov. Hij was een magere man met wangen als gesmolten was. ‘Ik had geen idee dat u in de buurt was. Anders zou ik u tegemoet zijn gereden om u te begroeten.’

‘Wat is hier aan de hand?’ vroeg Nikolai zonder iets van beschuldiging in zijn stem te laten doorklinken.

‘Kijk wat ze met ons land hebben gedaan,’ riep een van Mirovs mannen. ‘Wat ze met ons dorp hebben gedaan! Tien huizen, in rook opgegaan. Twee gezinnen verdwenen, en Gavosh de wever ook.’

In rook opgegaan. Uit andere delen van Ravka hadden ze dezelfde berichten ontvangen: een plaag die zomaar uit het niets toesloeg, een golf van schaduw die steden, boerenland en havens verzwolg en alles wat hij aanraakte liet verdwijnen, en dat allemaal met minder ophef dan een sputterende, uitdovende kaars. Wanneer de schaduw verdwenen was, bleven de velden en bossen levenloos achter. Kilyklava, had hij het horen noemen. Vampier, als het wezen uit de mythen.

‘Dat verklaart niet waarom jullie je wapens hebben getrokken,’ zei Nikolai vriendelijk. ‘Er is iets vreselijks gebeurd, maar dit is niet het werk van de Sulinezen.’

‘Hun kamp is niet getroffen,’ zei Mirov.

Zijn afgemeten stem beviel Nikolai helemaal niet. Een keffende hond kalmeren was één ding, maar het was een heel ander verhaal om te proberen een redelijk gesprek te voeren met een man die een keurige loopgraaf voor zichzelf had uitgegraven en die had versterkt.

‘Dit… ding, deze verschrikking sloeg toe toen zij net een paar dagen op ons land waren aangekomen.’

‘Jullie land…’ zei een Sulinees in het midden van de groep spottend. ‘Er waren al Sulinezen in alle landen aan deze kant van de Ware Zee voordat die een naam hadden.’

‘En wat hebben jullie hier gebouwd?’ vroeg een slager met een vuil schort. ‘Niets. Dit zijn onze huizen, onze bedrijven, onze weilanden en ons vee.’

‘Het is een vervloekt volk,’ zei Mirov alsof hij een feit vaststelde – de hoeveelheid regen van vorig jaar, de prijs van tarwe. ‘Dat weet iedereen.’

‘Ik heb er een hekel aan om niet op een feestje te worden uitgenodigd,’ zei Nikolai, ‘maar daar weet ik niets van, en deze plaag heeft elders ook toegeslagen. Het is een natuurverschijnsel dat mijn Materialki op dit moment bestuderen en waarvoor ze een oplossing zullen vinden.’ Een koppig mengsel van leugens en optimisme, maar van een beetje overdrijving had nog nooit iemand iets gekregen.

‘Ze bevinden zich zonder toestemming op graaf Nerenski’s land.’

Nikolai hulde zich in de mantel van autoriteit die bij de naam Lantsov hoorde. ‘Ik ben de koning van Ravka. De graaf beheert deze landerijen in mijn naam. En ik zeg dat deze mensen hier welkom zijn en onder mijn bescherming staan.’

‘Zegt de bastaardkoning,’ mompelde de slager.

Er viel een gespannen stilte.

Zoya balde haar vuisten, en meteen rolde de donder over de velden.

Maar Nikolai stak een hand op. Deze oorlog zouden ze niet winnen met geweld. ‘Kun je dat herhalen?’ vroeg hij.

De wangen van de slager waren rood, zijn voorhoofd was gefronst. Die kerel zou nog eens aan een hartaanval bezwijken als zijn onwetendheid niet eerder zijn dood werd. ‘Ik zei dat u een bastaard bent en dat u niet op zo’n duur paard zou moeten zitten.’

‘Heb je dat gehoord, Zotteklap? Hij noemde je duur.’ Nikolai richtte zijn aandacht weer op de slager. ‘Je zegt dat ik een bastaard ben. Waarom? Omdat onze vijanden dat doen?’

Vanuit de groep klonk onrustig geroezemoes. Geschuifel van voeten. Maar niemand zei iets hardop. Mooi.

‘Noem je tegenwoordig Fjerda je meester?’ Zijn stem schalde over de hoofden van de inwoners van het stadje en de Sulinezen. ‘Ga je hun taal leren? Ben je van plan om voor hun raszuivere koning en koningin te buigen als hun tanks Ravka binnen denderen?’

‘Nee!’ riep Mirov. Hij spuugde op de grond. ‘Nooit!’

Nummer een was binnen.

‘Fjerda heeft jullie geweren geladen met leugens over mijn afkomst. Ze hopen dat jullie de wapens opnemen tegen mij, tegen jullie landgenoten die op dit moment onze grenzen bewaken, klaar om dit land te verdedigen. Zij hopen dat jullie hun bloederige werk voor hen zullen opknappen.’

Natuurlijk was in dit geval Nikolai de leugenaar. Maar koningen deden wat ze wilden; bastaarden deden wat ze moesten.

‘Ik ben geen verrader,’ snauwde de slager.

‘Je klinkt anders wel zo,’ zei Mirov.

De slager zette zijn borst op. ‘Ik heb voor het achttiende regiment gevochten, en dat zal mijn zoon ook doen.’

‘Ik durf te wedden dat je heel wat Fjerden op de vlucht hebt gejaagd,’ zei Nikolai.

‘En of ik dat heb gedaan,’ zei de slager.

Maar de man achter hem was minder overtuigd. ‘Ik wil niet dat mijn kinderen in de zoveelste oorlog moeten vechten. Zet die heksen maar in de frontlinie.’

Nu liet Zoya om hen heen de bliksem knetteren. ‘De Grisha zullen de aanval leiden, en als ik moet zal ik de eerste kogel opvangen.’

Mirovs mannen deden een stap achteruit.

‘Ik zou je moeten bedanken,’ zei Nikolai met een glimlach. ‘Als Zoya het in haar hoofd haalt om heldhaftig te doen, kan ze tamelijk angstaanjagend zijn.’

‘Zeg dat wel,’ piepte de slager.

‘Er zijn hier mensen gestorven,’ zei Mirov, die probeerde weer wat van zijn autoriteit te herstellen. ‘Iemand zal zich moeten verantwoorden voor…’

‘Wie neemt verantwoording op zich voor de droogte?’ vroeg Zoya. Haar stem doorkliefde de lucht als een scherp geslepen zwaard. ‘Voor aardbevingen? Voor orkanen? Is het zo ver met ons gekomen? Barsten we bij het eerste teken van problemen in huilen uit? Of zijn we Ravkanen: pragmatisch, modern, niet langer slaaf van ons bijgeloof?’

Sommige inwoners van het stadje keken beledigd, maar verschillende regelrecht beteuterd. In een ander leven had Zoya een indrukwekkende gouverneur kunnen zijn; met een rechte rug en een streng gezicht zou ze prima in staat zijn geweest iedere man het in zijn broek te laten doen van angst. Maar een Sulische vrouw staarde Zoya sceptisch aan, en zijn generaal, die brutaliteit meestal beantwoordde met een vurige blik die een heel bos kon verschroeien, merkte het niet of negeerde het opzettelijk.

‘Khaj pa ve,’ zei de vrouw. ‘Khaj pa ve.’

Nikolai was nieuwsgierig wat het betekende, maar er waren eerst dringender zaken af te handelen. ‘Ik weet dat het een schrale troost is, maar we moeten bespreken wat voor hulp de kroon kan bieden ter compensatie van het verloren land en de verloren huizen. Ik zal…’

‘Ik zal met de gouverneur overleggen,’ onderbrak Zoya hem resoluut.

Nikolai was van plan geweest om zelf met Mirov te praten, omdat het belang dat de man aan status hechtte hem misschien gevoelig maakte voor aandacht van een koning. Maar Zoya stuurde haar paard al zijn kant op.

‘Wees charmant,’ waarschuwde hij haar zachtjes.

Ze glimlachte naar hem en knipoogde. ‘Zal ik doen.’

‘Dat was erg overtuigend.’

Onmiddellijk was de glimlach verdwenen. ‘Ik heb jaren moeten toekijken terwijl jij met Ravkanen flikflooide. Ik heb inmiddels ook wat trucs geleerd.’

‘Ik flikflooi niet.’

‘Meestal flikflooi je,’ zei Tolya.

‘Ja,’ gaf Nikolai toe. ‘Maar dat is ontwapenend.’

Hij keek naar Zoya, die zich van haar paard liet glijden en met Mirov wegliep. De mond van de man viel wijd open, wat wel vaker een bijeffect was van Zoya’s schoonheid en moordlustige uitstraling. Misschien waren er dan toch dingen die Mirov makkelijker bedwelmden dan status.

Maar Zoya had met Mirov niet een voordeeltje uitgebuit. Ze liep weg. Ze had het maar niets gevonden dat die Sulische vrouw zich tegen haar verzette, en dat was niets voor zijn generaal. Dat wil zeggen, vroeger. Sinds ze Juris was kwijtgeraakt, sinds hun gevecht op de Vlakte was Zoya veranderd. Het was alsof Nikolai haar van een afstandje zag, alsof ze een stap bij alles en iedereen vandaan had gezet. En toch was ze scherp als altijd, haar pantser stevig op zijn plek, een vrouw die met precisie, elegantie en weinig tijd voor genade door het leven ging.

Hij richtte zijn aandacht op de Sulinezen. ‘Voor jullie veiligheid is het misschien beter als jullie vanavond verder trekken.’

De leider zette meteen zijn stekels op. ‘Wat deze verschrikking ook is, wij hadden er niets mee te maken.’

‘Dat weet ik, maar wanneer de avond valt, zegeviert het gezonde verstand misschien niet meer.’

‘Ziet de bescherming van de Ravkaanse koning er zo uit? Een bevel om ons snel uit de voeten te maken?’

‘Het is geen bevel, het is een suggestie. Ik kan hier bewapende mannen neerzetten om jullie kamp te beschermen, maar volgens mij zitten jullie niet op hun aanwezigheid te wachten.’

‘Daar hebt u gelijk in.’

Nikolai wilde deze mensen niet zonder veilige plek achterlaten. ‘Als jullie willen, kan ik gravin Gretsina een bericht sturen dat ze haar land voor jullie openstelt.’

‘Zou zij Sulinezen op haar land toelaten?’

‘Jazeker, en anders slaan we haar over als we de nieuwe dorsmachines uitdelen aan de boerderijen.’

‘Deze koning regeert zowel met kogels als met chantage.’

‘Deze koning regeert over mensen, niet over heiligen. Soms is er meer nodig dan bidden.’

De man lachte kort. ‘Daarover kunnen we het eens zijn.’

‘Vertel eens,’ zei Nikolai tegen de vrouw die naast de Sulische leider stond. Hij probeerde zo achteloos mogelijk te klinken. ‘Jij zei iets tegen generaal Natzjalensky.’

‘Natzjalensky,’ zei ze met een lach.

Nikolai trok zijn wenkbrauwen op. ‘Ja. Wat zei je tegen haar?’

‘Yey menina enu jebra zheji, yepa Korol Retzni.’

De Sulische man lachte. ‘Ze zei dat haar woorden voor de generaal bestemd waren, niet voor u, Koning der…’

‘Dat laatste verstond ik prima,’ zei Nikolai. Korol Retzni. Koning der Littekens. Van alle namen die hem gegeven waren, was deze beslist niet de ergste, maar bij het horen van de woorden begon de demon in hem zich te roeren. Rustig aan, jij en ik hebben het op een akkoordje gegooid, dacht Nikolai. Al was redelijkheid meestal niet aan de duivel besteed.

In het uur dat volgde, ondervroegen Nikolai en Tamar de Sulinezen die bereid waren te vertellen over de plaag, en daarna zochten ze Tolya en Zoya weer op.

‘En?’ vroeg Nikolai terwijl ze de heuvel op reden.

‘Hetzelfde als bij Balakirev,’ antwoordde Tolya. ‘Een wolk van schaduw die over het land gleed, alsof opeens veel te snel de duisternis inviel. Alles wat de schaduw aanraakt, bezwijkt aan de plaag: vee, huizen, zelfs mensen gaan in rook op. Het enige wat overblijft, is kale grond.’

‘Nog maar een dag geleden kwamen hier pelgrims langs,’ vertelde Zoya. ‘Volgelingen van de Sterreloze Heilige. Zij beweren dat het een straf is omdat er een ongelovige koning over Ravka heerst.’

‘Wat oneerlijk. Ik geloof in van alles,’ protesteerde Nikolai.

Tolya trok een wenkbrauw op. ‘Waarin dan?’

‘Goede ingenieurskunst en nog betere whisky. Hebben Mirov en zijn vrienden het brood gebroken met de pelgrims en hun hoogverraad welwillend aangehoord?’

‘Nee,’ zei Zoya met enige tevredenheid. ‘Er zitten er genoeg tussen die zich de oorlog herinneren, en ook de vernietiging van Novokribirsk door de Duisterling. Ze hebben die in het zwart geklede fanatiekelingen de stad uit gejaagd.’

‘Ze zijn in Yaryenosh wel dol op mensen wegjagen, zeg. Wat zei die vrouw tegen jou?’

‘Geen idee,’ antwoordde Zoya. ‘Ik spreek geen Sulisch.’

Tamar keek haar aan. ‘Het leek anders wel alsof je haar verstond. Het leek alsof je niet snel genoeg bij haar vandaan kon komen.’

Dus Nikolai was niet de enige die het was opgevallen.

‘Doe niet zo idioot,’ zei Zoya. ‘Ik moest aan het werk.’

Tolya knikte in Nikolais richting. ‘De Sulinezen zijn niet erg dol op je, hè?’

‘Ik weet niet zeker of ze daar wel reden toe hebben,’ zei Nikolai. ‘Ze zouden binnen onze grenzen niet in angst moeten leven. Ik heb niet hard genoeg mijn best gedaan om hun veiligheid te garanderen.’ Alweer iets voor op zijn lijst met tekortkomingen. Sinds hij de troon had bestegen had hij het tegen veel te veel vijanden moeten opnemen: de Duisterling, de Fjerden, de Shu Hanezen, jurda parem, die vervloekte duivel die in hem huisde.

‘We leven allemaal in angst.’ Zoya spoorde haar paard aan tot galop.

‘Tja, dat is ook een manier om van onderwerp te veranderen,’ zei Tolya.

De anderen volgden haar, en toen ze de top van de heuvel bereikten, keek Tamar achterom naar de wond die de plaag op het land had achtergelaten. ‘De sterrelozen hebben in één ding gelijk. Er is een verband met de Duisterling.’

‘Daar ben ik inderdaad bang voor,’ zei Nikolai. ‘We hebben allemaal het zand van de Vlakte gezien. Dood en grijs. Precies zoals de plekken waar deze plaag heeft toegeslagen. Ik dacht dat toen de Schaduwvlakte vernietigd werd en de duisternis verdreven werd, het land waar die geheerst had misschien zichzelf zou herstellen.’

‘Maar daar heeft nooit meer iets gegroeid,’ zei Tolya. ‘Het is vervloekt land.’

Voor deze ene keer kon Nikolai dat woord, ‘vervloekt’, niet als bijgeloof wegwuiven. In de Tula-vallei hadden zich een aantal van de heiligste plaatsen in Ravka bevonden, zoals de plek waar volgens de overlevering Sankt Feliks zijn boomgaard had gehad – of het doornwoud, afhankelijk van welk verhaal je geloofde. Het was ook de plek waar de eerste obisbaya had plaatsgevonden, een ritueel waarbij man en beest werden gescheiden. Maar de Duisterling had dat alles besmet. Zijn pogingen om zijn eigen versterkers te creëren en de mertzost die hij daarbij gebruikt had, hadden zijn macht tot een karikatuur gemaakt en de plek in een duistere streek vol monsters veranderd. Soms vroeg Nikolai zich af of ze ooit van die nalatenschap bevrijd zouden worden.

Niet als je weigert jouw eigen aandeel erin onder ogen te zien, dacht hij. Het was tijd dat ze de lelijke waarheid van deze plaag erkenden.

‘Er is geen andere verklaring voor,’ zei hij. ‘De Vlakte breidt zich uit. En dat komt door ons.’

‘Dat weet je niet…’ begon Tamar.

‘Wel waar,’ zei Zoya. Haar stem klonk kil.

Nikolai herinnerde zich de aardbevingen die mensen in heel Ravka en daarbuiten hadden gevoeld toen er een bres in de grenzen van de Vlakte was geslagen. Elizaveta was verslagen. Drie heiligen, Grisha met onmetelijke macht, waren een gewelddadige dood gestorven. Nikolais poging om de obisbaya te ondergaan en de demon uit zijn lichaam te verdrijven was mislukt. De macht van de Duisterling leefde in hem voort, en nu wandelde de man zelf weer op deze aarde. Natuurlijk had dat gevolgen.

‘We zullen monsters van de aarde nemen,’ vervolgde hij. ‘Maar we weten wat hier aan de hand is.’

‘Prima. Dus het is jouw schuld,’ zei Tamar. ‘Hoe stoppen we het?’

‘Door de Duisterling te doden,’ antwoordde Zoya.

Tolya slaakte een zucht. ‘Dat is jouw antwoord op alles.’

Zoya haalde haar schouders op. ‘Hoe komen we erachter of het werkt als we het niet proberen?’

‘En hoe zit het met de demon die in de koning gevangenzit?’ vroeg Tamar.

Zoya’s gezicht betrok. ‘Details.’

‘We zouden nog eens de obisbaya kunnen proberen,’ opperde Tolya. ‘Ik heb een nieuwe tekst gevonden die…’

‘De laatste keer betekende het bijna zijn dood,’ snauwde Zoya.

‘Details,’ zei Nikolai. ‘We moeten het overwegen.’

‘Na de bruiloft,’ zei Zoya.

‘Ja.’ Nikolai deed zijn best om enig enthousiasme op te brengen. ‘Na de bruiloft.’

Met haar blik op de horizon gericht zei Zoya: ‘Zeg alsjeblieft dat je vooruitgang boekt bij prinses Ehri.’

‘Het is eenvoudiger om te overwegen voor de tweede keer een doorntak door mijn hart te steken dan om een prinses het hof te maken.’

‘Er is in ieder geval meer sluwheid voor nodig,’ zei Zoya. ‘En die heb jij in overvloed.’

‘Dat klinkt niet echt als een compliment.’

‘Dat is het ook niet. Jij bezit meer charme dan verstand. Maar hoewel dat je vreselijk irritant maakt, zou het ook nuttig moeten zijn bij diplomatieke neteligheden.’

‘Serieus, ik heb nauwelijks kans gehad om met haar te praten.’ Hij was van plan geweest haar uit te nodigen voor het feest ter ere van zijn naamheilige, maar op een of andere manier was dat er nooit van gekomen. Nikolai wist dat hij met haar moest praten. Hij kon niet anders, als hij wilde dat er een kansje was dat er iets van zijn plannen voor de toekomst terechtkwam. Maar sinds die rampzalige avond waarop Isaak gestorven was en de vrouw van wie iedereen dacht dat het Ehri was een moordenaar bleek te zijn, had hij de prinses zo veel mogelijk ontlopen. De echte prinses Ehri leefde vanaf dat moment afgezonderd in een luxueus verblijf, dat natuurlijk toch gewoon een gevangenis was. Haar Tavgharad-wachters waren gehuisvest in het meest gastvrije gedeelte van de kerkers, onder de oude stallen, en de moordenaar – het meisje dat een mes in Isaaks hart had gedreven in de veronderstelling dat ze een koning doodde – zat achter slot en grendel en was herstellende van haar wonden. En Nikolais andere gevangene? Tja, die had een heel unieke cel helemaal voor zichzelf.

‘Ehri ontdooit al een beetje,’ vervolgde Nikolai. ‘Maar ze is koppig.’

‘Een goede eigenschap voor een koningin,’ merkte Zoya op.

‘Vind je?’

Nikolai keek naar Zoya’s gezicht. Hij kon het niet helpen. De blik die ze hem toewierp was zo vluchtig dat hij het zich misschien maar verbeeldde, een blauwe flits, een glimp van de hemel tussen de bomen door. En de betekenis van die blik? Iets. Niets. Hij zou nog gemakkelijker zijn toekomst kunnen voorspellen door naar de wolken te kijken.

Zoya hield de teugels in één hand en trok haar handschoenen recht. ‘Over minder dan een maand arriveert koningin Makhi, en zij zal een groot feest verwachten. Zonder de medewerking van de veronderstelde bruid zul je het middelpunt van een internationaal incident worden.’

‘Dat wordt hij misschien sowieso wel,’ zei Tamar.

‘Ja, maar als het huwelijk niet doorgaat, hoeft Nikolai zich geen zorgen meer te maken over de Fjerden, de Shu Hanezen of de Vlakte.’

‘O nee?’

‘Nee, want dan heeft Dzjenya je allang vermoord. Heb je enig idee hoeveel werk ze steekt in de planning van dit grootse evenement?’

Nikolai zuchtte. ‘Het gaat door. Ik heb al een nieuw pak laten maken.’

‘Een pak.’ Zoya sloeg haar ogen ten hemel. ‘Je zult er piekfijn uitzien op je begrafenis. Praat met Ehri. Betover haar.’

Ze had gelijk, en dat ergerde hem meer dan wat ook. Hij was blij dat hij een ruiter zag die hun tegemoetkwam uit het kamp, hoewel Nikolais hart op hol sloeg toen hij de grimmige uitdrukking op diens gezicht zag. Niemand reed zo snel wanneer hij goed nieuws te melden had.

‘Wat is er?’ vroeg Nikolai terwijl de ruiter naast hen kwam rijden.

‘Er is een vlieger uit Os Alta gearriveerd, majesteit,’ zei de boodschapper hijgend. ‘We hebben bericht gekregen van de Termiet.’ Hij overhandigde Nikolai een verzegelde brief.

Hij zag dat Zoya zich naar voren boog in haar zadel en wist dat ze de brief het liefst uit zijn hand zou grissen. Termiet was de codenaam van Nina Zenik.

Nikolais ogen vlogen over de regels. Hij had gehoopt dat ze meer tijd zouden hebben, maar Nina bood hem hiermee in elk geval een kans. ‘We moeten terug naar het kamp. Rij vast vooruit en laat ze twee van onze vliegers klaarmaken,’ zei Nikolai tegen de boodschapper, die daarop in een stofwolk verdween.

‘Het is zover, hè?’ vroeg Zoya.

‘Fjerda is begonnen aan zijn opmars. Tamar, jij moet David en onze Fabrikators op de hoogte brengen, en ik stuur ook een vlieger naar onze contacten in het westen.’

‘De raketten zijn nog niet bruikbaar,’ zei Tamar.

‘Nee,’ zei Nikolai. ‘Maar de Fjerden zullen niet wachten.’ Hij draaide zich om naar Zoya. ‘Hiram Schenck is in Os Kervo. Je weet wat er van je verwacht wordt. We hebben maar één kans om dit goed te doen.’

‘Zijn we er klaar voor?’ vroeg Tolya.

‘Nauwelijks,’ antwoordde Tamar. ‘Maar we zullen ze toch op hun donder geven.’

De duivel in Nikolai werd meteen wakker. Oorlog was als vuur – plotseling oplaaiend, hongerig en het eenvoudigst te stoppen als het nog niet te erg was. Hij zou alles doen wat in zijn macht lag om dit vuur in bedwang te houden. Hij vreesde voor zijn land en voor zichzelf. Het zou dom zijn als dat niet zo was. Maar een deel van hem – misschien de kaperkapitein, misschien de demon, misschien de prins die met veel moeite de troon had weten te bemachtigen – kon niet wachten tot het gevecht losbrak.

‘Zie het maar als een feestje geven,’ zei hij terwijl hij met zijn teugels sloeg. ‘Zodra de gasten arriveren, kom je erachter wie je echte vrienden zijn.’

4

Nina

Nina werd wakker doordat Hanne naast haar bed stond en aan haar arm schudde. Haar hart bonkte en ze realiseerde zich dat haar lakens drijfnat waren van het zweet. Had ze gepraat in haar slaap? Ze had gedroomd over het ijs, over Matthias’ wolf. Trassel had uit haar hand gegeten, maar toen ze beter keek, zag ze dat zijn witte snuit onder het bloed zat en dat hij van een lijk zat te vreten.

‘Er is iemand,’ zei Hanne. ‘Uit het klooster.’

Nina ging rechtop zitten. De avondlucht koelde het zweet op haar huid. Ze was onmiddellijk wakker, en nu had haar roffelende hart niets meer te maken met een vage droom. Hanne was een novice geweest in het klooster in Gäfvalle, waar Nina en zij in het naburige militaire fort Brums weerzinwekkende operatie hadden ontdekt waarbij bronmaagden betrokken waren. Ze hadden zijn plan verijdeld en alle Grisha gered die ze konden, en Nina had de welmoeder zonder enig berouw gedood.

‘Wie is het?’ fluisterde ze terwijl ze een wollen mantel omsloeg en de hoge kraag stevig dichttrok. Haar voeten stak ze in een paar muiltjes. Gelukkig waren de vloeren van het Witte Eiland verwarmd.

‘Ik weet het niet. Mijn moeder heeft ons alle twee laten roepen.’

‘Lieve Djel, trek een mantel aan. Heb je het niet ijskoud?’

Hanne droeg alleen een katoenen nachthemd. Door het licht van de olielamp die ze bij zich had, glansden de rossige stoppels op haar geschoren hoofd. ‘Ik ben veel te bang om het koud te hebben,’ zei Hanne, en ze schuifelden samen door de kleedkamer die Nina’s kleinere slaapkamer met die van Hanne verbond.

Het fort in Gäfvalle was ingestort door een explosie die Nina’s mensen hadden veroorzaakt, en in de chaos die daarop volgde, hadden Hanne en Nina kunnen doen alsof zij met dit alles helemaal niets te maken hadden. Jarl Brum had geen idee van Nina’s werkelijke identiteit of van het feit dat zij verantwoordelijk was voor de vernietiging van zijn laboratorium en zijn martelprogramma. Hij had Mila Jandersdat in zijn gezin verwelkomd omdat hij – heel terecht – dacht dat ze zijn dochter had geholpen om zijn leven te redden. Natuurlijk wist hij niet dat als het aan Nina had gelegen, zij hem voor eens en voor altijd het zwijgen had opgelegd.

Op dat moment hadden Hanne en Nina gedacht dat ze er goed vanaf waren gekomen. Maar misschien was dat toch niet zo. Misschien had toen de rook eenmaal was opgetrokken iemand in het klooster iets van hun list doorzien. Misschien hadden de bronmaagden het drüskelle-uniform gevonden dat Hanne had gestolen. Misschien had iemand gezien dat Hanne en Nina de bewusteloze Jarl Brum uit de wagen droegen.

‘Hier.’ Nina hield Hannes mantel op zodat ze hem gemakkelijk kon aantrekken. Zoals gebruikelijk in Fjerda was het kledingstuk gemaakt van eenvoudige leigrijze wol, maar gevoerd met heerlijk zacht bont, alsof alles wat ook maar een beetje naar luxe of comfort neigde, verborgen moest worden.

‘Wat moeten we doen?’ Hanne huiverde.

Nina draaide haar om en bond de riem van de mantel dicht. ‘We laten de ander praten.’

‘Je hoeft niet mijn kamermeisje te spelen,’ zei Hanne. ‘Niet als we met z’n tweeën zijn.’

‘Ik vind het niet erg.’ Hannes ogen zagen er in dit licht uit als gesmolten koper. Nina dwong zichzelf een keurige strik in de ceintuur te maken. ‘We gedragen ons zo onschuldig en deugdzaam als we kunnen, proberen erachter te komen wat ze weten en ontkennen alles. Als het erop aankomt, was ik de meedogenloze spion die jou in mijn web heeft gevangen.’

‘Je moet niet zo veel boeken lezen.’

‘En jij moet juist meer lezen. Je handen zijn ijskoud.’

‘Ik ben helemaal ijskoud.’

‘Dat komt door de angst.’ Nina nam Hannes handen in de hare en wreef ze warm. ‘Gebruik je kracht om je hartslag iets omlaag te brengen en wat rustiger te ademen.’

‘Hanne?’ klonk Ylva’s stem vanaf de gang.

‘Ik kom eraan, mama! Even iets aantrekken!’ Ze dempte haar stem. ‘Nina, ik maak mijn eigen keuzes. Ik laat jou niet voor alles opdraaien.’

‘En ik laat jou niet in de problemen komen alleen maar omdat je in mijn listen verstrikt bent geraakt.’

‘Waarom doe je nou zo koppig?’

Omdat Nina roekeloos en dwaas kon zijn, en dat soms betekende dat de verkeerde mensen gekwetst werden. Hanne had in haar leven al genoeg pijn geleden.

‘Laten we niet zo somber zijn,’ ontweek Nina de vraag. ‘Misschien zijn de bronmaagden hier om ons een leuk cadeautje te geven.’

‘Natuurlijk,’ zei Hanne. ‘Waarom heb ik dat niet bedacht? Ik hoop dat het een pony is.’

Het korte stukje lopen door de smalle gang voelde als een wandeling naar de galg. Nina stak zorgvuldig een van haar haarspelden terug. In Fjerda verschenen ongetrouwde vrouwen niet in het openbaar zonder gevlochten haar. Door al dat fatsoen had Nina permanent hoofdpijn. Maar haar rol als Mila Jandersdat had haar een plekje in het hart van het IJsfort opgeleverd, de perfecte basis van waaruit ze haar wonderen kon opvoeren.

Na hun stunt op de markt leek het of Hanne minder zeker van haar zaak was geworden.

‘Is het dit wel waard?’ had Hanne haar gevraagd toen ze zich die avond in hun kamers hadden teruggetrokken. ‘Het zal gevolgen hebben voor die mensen. Mijn vader zal zulke ketterij nooit accepteren. Hij zal nog radicalere maatregelen nemen, en onschuldige mensen zullen daarvoor de prijs betalen.’

‘Onschuldige mensen betalen de prijs al,’ had Nina opgemerkt. ‘Alleen zijn dat geen Fjerden.’

‘Wees voorzichtig, Nina,’ had Hanne gewaarschuwd terwijl ze onder de dekens kroop. ‘Zorg dat je niet wordt wat mijn vader beweert dat je bent.’

Nina wist dat ze gelijk had. Zoya had haar ook een standje gegeven vanwege haar roekeloosheid. Het probleem was dat ze wist dat wat ze deden werkte. Ja, er waren genoeg fanatici zoals Brum die de Grisha altijd zouden haten, en genoeg mensen die maar al te graag met hen meeliepen. Maar de cultus van de Zonneheilige had nieuwe volgelingen gevonden sinds Alina Starkov jaren geleden was opgedoken en de Schaduwvlakte had vernietigd, en daardoor een martelaar was geworden. Dat was een wonder dat Brum niet kon ontkennen. En dan had je nog de wonderen die zich het afgelopen jaar overal in Ravka hadden voorgedaan: huilende standbeelden, bruggen gemaakt van beenderen. Aan beide zijden van de grens werd er gefluisterd dat er een tijdperk van de heiligen zou aanbreken. De beweging groeide al een hele tijd, en Nina hoefde alleen maar regelmatig een zetje te blijven geven.

Trouwens, als zij hier niet in het IJsfort was geweest, zou Ravka niets weten van de invasie die de Fjerden voorbereidden.

Maar tegen welke prijs?

Ze vermoedde dat ze op het punt stond daarachter te komen.

Het centrale vertrek van hun woonverblijf op het Witte Eiland was indrukwekkend: hoge muren van wit marmer, een gewelfd plafond en een grote stenen haard die zo gebouwd was dat het leek alsof hij werd omlijst door de kronkelende takken van Djels heilige es. Allemaal getuigde het van de status van bevelhebber Jarl Brum; iets waarvoor hij had moeten vechten nadat indringers het IJsfort binnen waren gekomen en hij in de haven vernederd was door een zekere Grisha.

Nu was Brum gekleed in zijn uniform en droeg hij zijn reismantel over zijn arm. Hij was klaar om naar het front te gaan. Van zijn gezicht viel niets af te lezen. Hannes moeder zag er licht verontrust uit, maar dat was bijna altijd het geval. In de haard knetterde een vuur.

Een vrouw van middelbare leeftijd met in ingewikkelde vlechten opgestoken donkerbruin haar zat kaarsrecht op een van de met roomwit fluweel beklede stoelen bij het vuur. Op één knie balanceerde een kopje thee. Maar dit was geen bronmaagd. Ze droeg een donkerblauwe pij met schoudermantel, de kleding die voorbehouden was aan de welmoeder, de kloosterzuster met de hoogste rang. Nina kende haar niet, en een korte blik op Hanne vertelde haar dat ook zij haar niet eerder had gezien. Hanne had jarenlang in het klooster gewoond, maar kennelijk was deze vrouw daar niet als novice opgeleid. Dus wie was ze en wat deed ze in het IJsfort?

Nina en Hanne maakten een diepe kniebuiging.

Brum gebaarde naar de vrouw. ‘Enke Bergstrin heeft na de betreurenswaardige verdwijning van de vorige welmoeder de leiding van het klooster in Gäfvalle op zich genomen.’

‘Is ze nooit teruggevonden?’ Nina’s stem klonk zo onschuldig als het eerste gekraai van een zuigeling. Het was strategisch slim om Brum in de verdediging te dringen als het ging om wat er precies in het klooster was gebeurd. Trouwens, ze hield ervan om te zien hoe hij zich in bochten wrong.

Terwijl Brum zijn gewicht naar zijn andere been verplaatste, schoot zijn blik heel even naar zijn vrouw. ‘Men denkt dat ze misschien in het fort was toen de explosie plaatsvond. Het klooster verzorgde de was van de soldaten.’

In werkelijkheid was die taak slechts een dekmantel geweest voor wat er echt gebeurde: de bronmaagden verzorgden op Brums bevel de zwangere Grisha die verslaafd waren aan jurda parem.

‘Maar waarom zou de welmoeder zelf naar het fort gaan?’ drong Nina aan. ‘Waarom stuurde ze geen novice of een van de bronmaagden?’

Brum veegde een pluisje van zijn jas. ‘Een voor de hand liggende vraag. Misschien was ze er voor iets anders, of hield ze alleen een oogje op de zusters.’

Of misschien is ze door mijn ondode hulpjes het hiernamaals binnengesleept, dacht Nina. Wie zal het zeggen?

‘Wat een nieuwsgierig meisje ben jij,’ zei de nieuwe welmoeder. Ze had grijsblauwe ogen, een streng voorhoofd en een harde trek om haar mond. Werden alle welmoeders met die boze blik geboren? Of kregen ze die gekwelde uitdrukking pas zodra ze aan hun baan begonnen?

‘Vergeef me,’ zei Nina met opnieuw een brave kniebuiging. ‘Ik ben niet opgeleid in het klooster, en ik ben bang dat dat aan mijn manieren te merken is.’

‘Je hebt niets verkeerd gedaan, Mila,’ zei Ylva. ‘We zijn allemaal nieuwsgierig.’

‘Wat er ook met de vorige welmoeder gebeurd is,’ ging Brum verder, ‘enke Bergstrin heeft na de tragedie in Gäfvalle haar taken overgenomen en probeert de rust in het klooster te herstellen.’

‘Maar waar gaat het dan over, papa?’ vroeg Hanne.

‘Ik weet het niet,’ zei Brum scherp. ‘De welmoeder weigerde daar iets over te zeggen voordat jullie er waren.’

De welmoeder zette haar kopje thee neer. ‘In de nasleep van de vernietiging van het fort en het opduiken van ongelovige elementen in Gäfvalle heeft het klooster onze leerlingen wat korter moeten houden, ook binnen hun persoonlijke levenssfeer.’

Ongelovige elementen. Nina proefde de woorden. Gäfvalle was de eerste stap geweest; daar had ze haar eerste wonder opgevoerd, waarbij Leoni en Adrik het dorp hadden gered van het gif dat uit de fabriek stroomde. Het was onverantwoord en onnadenkend geweest, en het had gewerkt als een zonnetje. Ze had de kunst van misleiding geleerd van Kaz Brekker zelf, en een betere leraar was er niet. Twee Grisha – een Fabrikator en een Etherealnik – hadden de dorpelingen gered. Een wonder? Nee, gewoon goede mensen die geleerd hadden hun talent te gebruiken en bereid waren om zichzelf aan vervolging en erger bloot te stellen om daarmee het dorp te kunnen redden. Twee mensen die nu in de donkere hoekjes en met kaarsen verlichte keukens van Gäfvalle werden aanbeden als heiligen. Sankt Adrik de Halve en Sankta Leoni van het Water.

‘Wat heeft dit met onze dochter te maken?’ wilde Brum weten.

‘Toen we het klooster doorzochten, kwamen we allerlei verboden spullen tegen, zoals geschilderde iconen en heidense gebedenboeken.’

‘Ach, die meisjes zijn toch gewoon jong,’ zei Ylva. ‘Ik was ook opstandig op die leeftijd. Daardoor ben ik zelfs uiteindelijk met een drüskelle getrouwd.’

Nina voelde een onverwachte steek toen ze de warme blik zag die Brum en zijn vrouw met elkaar deelden. Ylva behoorde tot de Hedjut, een van de heilige volken van het noorden, dat woonde aan de verloren kust bij Kenst Hjerte, het Gebroken Hart. Was zij in haar jeugd net als Hanne geweest, gedreven door koppigheid? Vol liefde voor het land en de weidse lucht? Had Jarl Brum, de soldatenjongen uit de hoofdstad, in haar ogen geheimzinnig en vreemd geleken? Nina had aangenomen dat Brum altijd een monster was geweest, maar misschien was hij alleen zo geworden.

‘Zo mogen we niet denken,’ zei Brum. ‘Deze invloeden moeten worden uitgeroeid voordat ze wortel schieten, anders is Fjerda verloren.’

De welmoeder knikte. ‘Daar kan ik het niet hartgrondiger mee eens zijn, commandant Brum. En om die reden ben ik hier.’

Met een bezorgd gezicht boog Ylva zich naar voren. ‘Zegt u nu dat deze spullen in Hannes kamer zijn gevonden?’

‘We hebben mannelijke rijkleding gevonden, weggestopt onder de tegels in de kapel. En ook gebedskralen en een icoon van Sankta Vasilka.’

Sankta Vasilka. De beschermheilige van ongetrouwde vrouwen. Zij was een Ravkaanse heilige en er werd gezegd dat zij in de eerste vuurvogel veranderd was.

‘Dat is onmogelijk.’ Brum ging voor Hanne staan alsof hij haar wilde beschermen. ‘Hanne heeft zo haar wilde momenten gekend, maar ze zou zichzelf nooit inlaten met de aanbidding van gruwelen.’

‘Nooit,’ fluisterde Hanne fel, en niemand kon aan de oprechte uitdrukking op haar gezicht twijfelen.

Nina probeerde niet te glimlachen. Hanne zou nooit een Grisha aanbidden omdat ze er verdorie zelf een was, een Heler die gedwongen was haar krachten te verbergen, maar die toch manieren vond om ze te gebruiken als ze daarmee mensen kon helpen.

De welmoeder trok een zuinig mondje. ‘Misschien denkt u dan dat ik dit hele eind heb gereisd om u sprookjes te vertellen.’

Op het geknetter van het vuur na was het doodstil in de kamer. Nina kon de angst die Ylva uitstraalde bijna voelen, net als de woede van Brum. En ook de onzekerheid van beiden. Ze wisten dat Hanne in het verleden ongehoorzaam was geweest. Maar hoever was ze gegaan? Dat wist Nina zelf ook niet precies.

Hanne haalde diep adem. ‘De rijkleren waren van mij.’

Verdomme, Hanne. Wat had Nina nu gezegd? Ontken alles.

‘O, Hanne,’ riep Ylva uit. Ze drukte haar vingertoppen tegen haar slapen.

Brums gezicht liep rood aan.

Maar Hanne deed een stap naar voren, met haar kin vooruit en stralend van trots en de onbuigzame wil die ze van haar vader geërfd had. ‘Ik schaam me nergens voor.’ Haar stem klonk zuiver en zelfverzekerd. Haar ogen gleden even naar Nina en toen weer terug. ‘Ik wist toen nog niet goed wie ik was of wat ik wilde. Nu weet ik waar ik wil zijn. Hier bij jullie.’

Ylva stond op en pakte Hannes hand. ‘En de iconen? De gebedskralen?’

‘Daar weet ik niets van,’ zei Hanne zonder aarzelen.

‘Zijn ze bij Hannes rijkleren gevonden?’ vroeg Nina op goed geluk.

‘Nee,’ gaf de welmoeder toe. ‘Dat is niet het geval.’

Ylva trok Hanne stevig tegen zich aan. ‘Ik ben trots op je eerlijkheid.’

‘Welmoeder,’ zei Brum met ijzige stem, ‘u hebt misschien het oor van Djel, maar hetzelfde geldt voor de drüskelle. De volgende keer dat u naar mijn huis komt om mijn dochter te beschuldigen kunt u beter eerst goed nadenken.’

De welmoeder stond op. Ze zag er onverzettelijk uit, en absoluut niet onder de indruk van Brums woorden. ‘Ik dien het geestelijk welzijn van dit land. De Apparat, een heidense priester, verblijft onder dit dak. Ik heb gehoord over heidense heiligenverering in deze stad. Ik laat me niet van mijn missie afbrengen. Toch,’ zei ze terwijl ze haar wollen pij gladstreek, ‘ben ik blij dat Hanne eindelijk haar eigen weg heeft gevonden. Voor ik vertrek, zal ik haar de biecht afnemen.’

Hanne maakte met gebogen hoofd een kniebuiging, een schoolvoorbeeld van gehoorzaamheid. ‘Ja, welmoeder.’

‘En Mila Jandersdat ook.’

Nina kon haar verbazing niet verbergen. ‘Maar ik was slechts een gast in het klooster. Ik ben er nooit novice geweest.’

‘En hebt u geen ziel, Mila Jandersdat?’

Een grotere ziel dan jij, ouwe pruimenpit met je rimpelige kop. Maar Nina kon niet verder protesteren, niet waar Brum bij was. Trouwens, ze was bijna duizelig van opluchting. Ze waren niet ontmaskerd. En hoewel het geen kleinigheid was dat Hanne beschuldigd was van valse eredienst, was het niets vergeleken bij wat de welmoeder had kunnen zeggen. Dus als madame Pruimenpit wilde dat ze een paar goeie zonden verzon, wilde ze haar met alle liefde een kwartier bezighouden.

‘Ik ga wel eerst,’ zei ze tegen Hanne, en opgewekt liep ze achter de welmoeder aan naar de kleine ontvangstkamer waar haar biecht moest plaatsvinden.

Het was een smal vertrek, waarin slechts ruimte was voor een bureautje en een kleine bank.

De welmoeder ging achter het bureau zitten en stak een olielamp aan. ‘Het water hoort en begrijpt,’ prevelde ze.

‘Het ijs vergeeft niet,’ zei Nina, het traditionele antwoord.

‘Sluit de deur.’

Nina deed wat haar gezegd werd en glimlachte warm om te laten zien dat ze de welmoeder graag ter wille wilde zijn.

De welmoeder draaide zich om. Haar ogen hadden de ijzige kleur van leisteen. ‘Hallo, Nina.’

5

Zoya

In een van de hoge torens van het stadhuis van Os Kervo ijsbeerde Zoya over de tegelvloer. Hiram Schenck was laat, en ze twijfelde er niet aan dat dat een opzettelijke belediging was. Nadat de regering van Kertsj de geheimen van de itzmars’ya had weten te bemachtigen, Nikolais dodelijke schepen die onopgemerkt onder water konden varen, was Ravka zijn onderhandelingspositie ten opzichte van het kleine eilandstaatje en de Handelsraad die er de scepter zwaaide kwijtgeraakt. Schenck wilde gewoon zeker weten dat ze dat niet vergat.

Ze moest kalm blijven, zich gedragen als een diplomaat, niet als een soldaat. Dat, of anders Schencks kop met het rossige pluishaar van zijn romp rukken.

Door het raam zag ze de golven breken tegen het fundament van de beroemde vuurtoren van de stad. Er werd gezegd dat Sankt Vladimir de Dwaas de oceaan had tegengehouden terwijl de stenen van de zeemuur en de grote vuurtoren op elkaar werden gestapeld. Zoya vermoedde dat hij gewoon een machtige Getijdekeerder was geweest. Niet eens zo machtig, bedacht ze. Na alle moeite was hij in de baai verdronken.

Eigenlijk hoorde ze hier niet te zijn. Ze zou aan het front moeten zijn, met beide benen op de grond bij haar Stormblazers. Bij haar koning.

‘We kunnen niet riskeren dat Fjerda erachter komt waar we mee bezig zijn,’ had Nikolai gezegd. ‘Je moet naar Schenck toe.’

‘En als de Fjerden vanaf zee aanvallen?’

‘Ze komen nooit door Sturmhonds blokkade heen.’

Nikolai had heel zeker van zichzelf geklonken, maar daar had hij nou eenmaal een talent voor. Sturmhond, de legendarische kaperkapitein – en het alter ego van de koning – had zijn vloot erop uitgestuurd om de kustlijn van Ravka te bewaken. In theorie zouden de koning en het triumviraat die taak eigenlijk aan de Ravkaanse marine moeten overlaten. Maar naar Nikolais smaak had de marine een te sterke band met West-Ravka en West-Ravkaanse belangen. Nu er zo veel van afhing, was de marine niet helemaal te vertrouwen.

In elk geval was Nina’s bericht voor hen vroeg genoeg gekomen om zich nog voor te kunnen bereiden. In elk geval leefde Nina nog.

‘Draag haar op om naar huis te komen,’ had Zoya aangedrongen, maar ze had haar best gedaan om niet smekend te klinken.

Maar de koning had geweigerd. ‘We hebben haar daar nodig.’

Dat was waar, en dat vond ze vreselijk.

Laat de Fjerden maar over zee komen, dacht Zoya. Laat Jarl Brum en de rest van zijn bloeddorstige heksenjagers over de golven naar ons toe komen. Mijn Stormblazers en ik zullen hun een warm welkom geven.

Ze liet haar hoofd tegen de koele stenen van de erker rusten. Stiekem was ze eigenlijk wel blij geweest om niet meer bij de koning te zijn. En om Tamars veelbetekenende blikken niet te hoeven zien. Ze kon de stem van die Sulische vrouw nog steeds horen, kon haar nog steeds onbevreesd onder die ceder zien staan. Khaj pa ve. We zien je. Zoya was een strijder, een generaal, een Grisha die de schubben van een draak om haar polsen droeg. Dus waarom vervulden die woorden haar met angst?

Ze raadpleegde het horloge dat ze aan een met edelstenen bezette ketting droeg, vastgeklemd aan de sjerp van haar kefta. Het was een geschenk van de koning; het had een zilveren dekseltje in de vorm van een draak die zich om een kweeboom geslingerd had. Als ze het opendeed, ving de parelmoeren wijzerplaat het licht en glinsterden de regenboogkleuren haar tegemoet. De zilveren wijzers tikten gestaag.

‘Hij is laat,’ zei ze kortaf.

‘Misschien is hij verdwaald,’ opperde graaf Kirigin nerveus. Hij was altijd nerveus als zij in de buurt was. Het was vermoeiend. Maar hij was ontzettend rijk, en zijn altijd vrolijke stemming maakte hem tot een perfecte aangever. Als Kirigin in de kamer was, was het onmogelijk om ook maar iets serieus te nemen. Bovendien was zijn vader een oorlogsprofiteur geweest, wat hem in Ravka tot een schurk maakte, maar waardoor hij bij de West-Ravkaanse adel, die zich met de hulp van de oudere Kirigin verrijkt had, juist geliefd was. ‘Volgens mijn horloge heeft hij nog twee minuten voordat hij strikt genomen te laat is.’

‘Onze koning heeft elke minuut nodig.’

Kirigins wangen werden rood. Hij trommelde met zijn vingers op tafel. ‘Ja. Ja, natuurlijk.’

Zoya draaide zich weer om naar het raam.

Ze voelde zijn schaamte, zijn gretigheid, zijn verlangen. Ze kwamen op als een opstekende storm, een windvlaag die haar van haar voeten blies zodat ze opeens in een vrije val leek te verkeren. Het ene moment stond ze stevig in een door de zon verlichte kamer in Os Kervo, uitkijkend over zee. Het volgende moment staarde ze naar een prachtig meisje dat voor haar stond, met ravenzwart haar en afwezige blauwe ogen. Ze stak haar hand uit om de zachte wang van het meisje aan te raken.

‘Zoya?’

Zoya was net op tijd terug in haar eigen bewustzijn om Kirigins hand weg te slaan. ‘Ik heb u geen toestemming gegeven om me aan te raken.’

‘Mijn excuses.’ Hij hield zijn hand vast alsof hij een van zijn vingers gebroken had. ‘U zag er gewoon zo… verloren uit.’

En ze was ook verloren geweest. Ze keek even naar de glanzende zwarte armbanden om haar polsen. Ze zagen eruit als boeien, maar voelden heel natuurlijk, alsof het altijd al de bedoeling was geweest dat ze koel tegen haar huid lagen. Macht. De honger ernaar als een hartslag, gestaag en onverbiddelijk. Het was de verleiding die alle Grisha voelden, en als je eenmaal een versterker bemachtigd had, werd het gevoel alleen maar erger. Open de deur, Zoya.

Ze wist nooit zeker of het haar eigen stem of die van Juris was die in haar hoofd klonk. Ze wist alleen dat zijn aanwezigheid binnen in haar echt was. Als hij een product van haar verbeelding was geweest, kon hij nooit zo irritant zijn als nu. Soms bespeurde ze, achter Juris, een andere geest, een andere aanwezigheid die niet menselijk was, die nooit menselijk geweest was, iets eeuwenouds, en dan veranderde er opeens iets aan de wereld. Dan hoorde ze een bediende een roddel fluisteren in de keuken, rook de appelbloesems in de boomgaard in Yelinka, bijna vijftien mijl verderop. Dat alles kon ze best verdragen, maar de emoties, de momenten waarop ze plotseling de pijn of vreugde van iemand anders voelde… Dat was te veel.

Of misschien word je wel gek, bedacht ze. Het was mogelijk. Na wat ze op de Vlakte had gezien, wat ze had gedaan – een heilige vermoorden die uit was op vernietiging, een wapen in het hart van een draak, van een vriend drijven. Ze had Nikolais leven gered. Ze had Ravka tegen Elizaveta beschermd. Maar ze had niet kunnen voorkomen dat de Duisterling terugkeerde. En nu vroeg ze zich onwillekeurig af of ze wel in staat zou zijn om haar land voor oorlog te behoeden.

‘Ik was in gedachten verzonken,’ zei Zoya. Ze schudde de mouwen van haar blauwe kefta uit. ‘Meer niet.’

‘Aha,’ zei Kirigin. Toch leek hij niet overtuigd.

‘U hebt nooit in het leger gediend, toch?’

‘Nee, klopt,’ antwoordde de graaf. Hij ging aan het uiteinde van een lange, rechthoekige tafel zitten. In het blad was het wapen van West-Ravka uitgesneden: twee arenden aan weerszijden van een vuurtoren. Hij droeg een mosterdgele jas en een koraalrood vest, waardoor hij er, in combinatie met zijn lichte huid en felrode haar, uitzag als een exotische vogel op zoek naar een plekje om neer te strijken. ‘Mijn vader stuurde me tijdens de burgeroorlog weg naar Novyi Zem.’ Hij schraapte zijn keel. ‘Zoya…’ Ze wierp hem een strenge blik toe en snel corrigeerde hij zichzelf. ‘Generaal Natzjalensky, ik vroeg me af of u misschien op bezoek zou willen komen op mijn landgoed in de buurt van Caryeva.’

‘We verkeren in oorlog, Kirigin.’

‘Maar na de oorlog. Misschien in de zomer. We zouden naar de races kunnen gaan.’

‘Weet u zo zeker dat er een “na de oorlog” zal zijn?’

Kirigin keek haar verbaasd aan. ‘De koning is een briljant tacticus.’

‘We hebben niet genoeg troepen. Als hij er niet in slaagt om de Fjerden bij Netzkii tegen te houden, zal de oorlog al voorbij zijn voordat hij goed en wel begonnen is. En om te winnen hebben we versterkingen nodig.’

‘Die zullen er komen!’ verkondigde Kirigin.

Zoya was jaloers op zijn optimisme.

‘Op een dag zal het weer vrede zijn. Zelfs in tijden van oorlog kunnen we er misschien heel even tussenuit knijpen. Voor een rustig etentje, de kans om even te praten, elkaar te leren kennen. Nu de koning van plan is te trouwen…’

‘De plannen van de koning gaan u niets aan.’

‘Zeker, maar ik dacht dat u voortaan misschien vrij was om…’

Zoya draaide zich naar hem om. Ze voelde de elektriciteit door haar heen knetteren, voelde de wind in haar haren. ‘Vrij was om wat, precies?’

Kirigin stak zijn handen op alsof hij haar zo kon afweren. ‘Ik bedoelde alleen…’

Ze wist wat hij bedoelde. Al maanden gingen er geruchten over haar en Nikolai, geruchten die ze zelf had aangemoedigd om het geheim van de duivel die in hem huisde en alle moeite die het kostte om dat monster in bedwang te houden te bewaren. Dus waarom werd ze zo boos nu ze die woorden weer hoorde?

Ze haalde langzaam adem. ‘Kirigin, u bent een charmante, aantrekkelijke, erg… aimabele man.’

‘Eh… is dat zo?’ zei hij, en daarna voegde hij er iets zelfverzekerder aan toe: ‘Dat ben ik.’

‘Ja, dat bent u. Maar onze temperamenten passen niet bij elkaar.’

‘Maar als u nu gewoon…’

‘Niet gewoon.’ Weer haalde ze diep adem en ze dwong zichzelf om een lichtere toon aan te slaan. Ze ging aan tafel zitten. Kirigin was een trouwe vriend van de koning geweest en had zichzelf de afgelopen jaren in aanzienlijk gevaar gebracht door zijn huis te laten gebruiken als basis voor de ontwikkeling van wapens. Hij was de kwaadste niet. Ze kon best proberen om aardig te zijn. ‘Ik denk dat ik weet hoe dit er volgens u uit zou kunnen zien.’

Kirigins wangen werden nog roder. ‘Dat betwijfel ik ten zeerste.’

Zoya vermoedde dat er met elkaar verstrengelde lichamen bij kwamen kijken, en misschien wat luitspel van zijn kant, maar dat beeld zou ze hun beiden besparen.

‘U nodigt me uit voor een chic etentje. We drinken alle twee te veel wijn. U krijgt me zover dat ik over mezelf spreek, over de druk die mijn positie met zich meebrengt, over mijn treurige verleden. Misschien zal ik één of twee tranen laten. U luistert met veel gevoel en zeer oplettend naar me, en op een of andere manier ontdekt u mijn geheime ik. Zoiets?’

‘Nou, niet precies. Maar… Ja!’ Hij boog zich naar voren. ‘Ik wil de ware jij leren kennen, Zoya.’

Ze pakte zijn hand. Die was klam van het zweet. ‘Graaf Kirigin. Emil. Er is geen geheime ik. Ik ga je geen andere ik openbaren. Ik ga me niet door jou laten temmen. Ik ben generaal van de koning. Ik ben bevelhebber van het Tweede Leger, en op dit moment staan mijn mensen oog in oog met de vijand zonder dat ik erbij ben.’

‘Maar als je nou alleen…’

Zoya liet zijn hand vallen en zakte onderuit op haar stoel. Dat kreeg je ervan, van aardig doen. ‘Oorlog of niet, als ik ooit nog één verliefd woord, één uitnodiging uit jouw mond hoor, sla ik je knock-out en laat een straatjoch je laarzen stelen, begrepen?’

‘Mijn laarzen?’

Hiram Schenck kwam zonder te kloppen de deur binnenzeilen. Zijn gezicht was hoogrood en op de revers van zijn strenge koopmanspak zat iets wat hardgekookt ei zou kunnen zijn. Zijn trots raakte Zoya als een klap in het gezicht. Hij blaakte van zelfvertrouwen.

‘Goedemorgen,’ riep hij uit terwijl hij in zijn handen klapte. ‘Bij de hand van Ghezen, wat is het hier koud.’

‘U bent te laat.’

‘Is dat zo? Hertog Radimov serveert een heerlijke lunch. Werkelijk, een uitstekend gastheer. Daar kan uw koning nog een voorbeeld aan nemen.’

Radimov en de andere West-Ravkanen ontvingen de hoogwaardigheidsbekleders uit Kertsj in stijl. Vanaf het moment dat de Schaduwvlakte vernietigd was en Ravka weer één geheel was geworden, gingen er geruchten over afscheiding. Het westen vond het maar niets om te worden opgezadeld met de schulden van het oosten, en de dreiging van oorlog met Fjerda had veel van het diplomatieke werk dat Nikolai had verzet om West-Ravka aan zijn kant te krijgen weer tenietgedaan. De mensen in het westen wilden hun kinderen niet naar het front sturen, en ze wilden ook niet dat de inkomsten uit hun belasting naar een oorlog gingen die de koning volgens hen nooit kon winnen.

‘Terwijl u luncht, marcheren Ravkaanse soldaten misschien wel hun dood tegemoet.’

Schenck klopte op zijn maag, alsof zijn spijsvertering van levensbelang was voor de oorlogsinspanningen. ‘Zeer verontrustend, natuurlijk.’

Diplomatiek blijven, zei ze tegen zichzelf. Vriendelijk doen. Zoya zocht Kirigins blik en gebaarde dat hij de wijn moest inschenken, een fles van een uitstekend jaar die rechtstreeks uit Kirigins legendarische kelders kwam, een wijn die in Schencks deel van het land vrijwel onmogelijk te krijgen was.

‘Drinkt u een glas met ons?’ zei Kirigin. ‘Dit is een wijn uit Caryeva, gerijpt op klei.’