Colofon

Vertel de wereld wat je vindt van #FAQGender

Vind de auteurs: @thorn.vineyard, @mandywoelkens

Vind de uitgever: @blossombooks

NUR 255 / W112101

© 2021 Blossom Books

© 2021 Thorn de Vries en Mandy Woelkens

Omslagontwerp: Julian Williams (JoofWoof)

Opmaak binnenwerk: Studio L.E.O.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

Wil je de uitgever iets vragen of vertellen? Dat kan! Stuur een mailtje naar info@blossombooks.nl of vind ze op blossombooks.nl

Lieve, lieve, lieve lezer,

Voor je ligt een heerlijk, huppelfijn, vrolijkvlot en (zonder snijgevaar, dus de pleisters kunnen achterwege worden gelaten) scherp boek.

In mijn ogen zijn Mandy en Thorn voorvechters. Voorvechters van wie het lijkt alsof ze van ‘vrijheid’ en ‘jezelf zijn’ kledingstukken hebben gemaakt, en die vervolgens hebben aangetrokken. Ik kan je vertellen: die kleding staat hen geweldig, jaloersmakend mooi. Zó jaloersmakend dat je zou willen weten hóé ze die kleding hebben gemaakt. En het fijne is: met dit boek leggen ze dat aan je uit.

FAQ Gender inspireert, in plaats van beleert. Vaak is dat anders. Het auteursduo neemt jou, de lezer, aan de hand, en begeleidt je langs zaken die je misschien nog niet kent, maar die helemaal niet zo spannend of eng blijken te zijn zoals sommige mensen van tevoren schreeuwachtig roepen.

Soms zullen ze je een klein corrigerend tikje geven, dan weer een kus op je wang, en dan zullen ze je weer hardop laten lachen. Maar wat ze ook doen, je zult het allemaal waarderen en accepteren. Omdat ze uitleggen waarom ze het doen, omdat ze vertellen waarom het belangrijk is. Juíst als je iets nog niet weet, of begrijpt, of ergens nog niet van hebt gehoord, is er bij Mandy en Thorn ademruimte om te mogen ontdekken en leren.

In maatschappelijke discussies lijkt het soms alsof iedereen een betonmening heeft gekregen; in beton gegoten en vastgemetselde meningen die niet meer in beweging kunnen komen. Mandy en Thorn doen een poging al die betonmeningen weer flexibel en soepel te maken, zodat ze kunnen veranderen.

Als lezer krijg je het gevoel bij de auteurs op de bank te zitten. En ik kan je zeggen: die zit heerlijk! Kussenzacht en woonkamerfijn! Ik verwacht dat je graag lang op visite wil blijven (en misschien wel nooit meer weg wil gaan). Die plek op de bank is echter niet alleen fijn en veilig, maar helaas ook noodzakelijk. Ongeremd en onbeteugeld jezelf kunnen zijn is namelijk, ook vandaag de dag, niet makkelijk.

In dit boek vertellen Mandy en Thorn hoe zij volledig zichzelf zijn, hoe ze daar bewust en zonder remming voor kiezen, tegen elke prijs. En die kracht, die moed, deed me denken aan Candy Darling. Zij was een icoon en een voorvechter en schreef ooit in haar persoonlijke dagboek:

‘You must always be yourself,

No matter what the price,

It’s the highest form of morality.’

Op negenentwintigjarige leeftijd stopte haar leven, vermoedelijk als gevolg van een ziekte veroorzaakt door haar hormoonbehandeling. Door deze hormonen kon ze worden wie ze was en écht zichzelf zijn. Hoewel ze daar uiteindelijk de hoogste prijs voor betaalde, leidde ze geen leven meer waar een laagje leugen overheen lag. Ze kon zichzelf eerlijk, zonder neergeslagen ogen, in de spiegel aankijken. Net als Mandy en Thorn.

Ik heb het boek gelezen en ervan genoten. Aan de ene kant kan FAQ Gender hen helpen die zoeken, die (bijna) verdwalen en die niet weten hoe de routekaart van de toekomst eruitziet. Aan de andere kant is dit boek ook fijn voor de mensen die willen weten hoe ze een hand moeten uitsteken. Voor de mensen die graag willen helpen, voor de mensen die willen weten hoe ze onzichtbare wetten die voorschrijven hoe we ons zouden moeten gedragen, kunnen helpen uitgummen. Dit boek geeft eenieder een handvat, een stukje van dat gummetje, waardoor we met elkaar een begin kunnen maken met het verwijderen van die hardnekkige lijnen.

Enfin, ik heb jou, lieve lezer, nu lang genoeg opgehouden. Treedt binnen, neem plaats op de bank bij Mandy en Thorn en ervaar hoe heerlijk het is om bij hen thuis te gast te zijn. Wie weet kun je stiekem iets van hun gastvrijheid stelen, zodat we uiteindelijk, met z’n allen, een veilige bank creëren waar íedereen, volledig zichzelf zijnde, op plaats mag nemen.

Heel veel liefs,

Blijf huppelen,

Splinter

Voor we beginnen…

... nog even dit. Gender. Voor sommige mensen (blijkbaar) een ingewikkeld concept. Ook de Van Dale heeft moeite met het geven van een eenduidige definitie als het op gender aankomt.

Gender (het; o)

1

geslacht, sekse

2

geslacht waarvan iem. het gevoel heeft deel uit te maken

3

alles wat bij het man- of\ vrouw-zijn hoort, alle seksegebonden eigenschappen

Voordat we beginnen, laat één ding alsjeblieft duidelijk zijn: gender heeft zeker te maken met geslacht, maar deze twee termen zijn absoluut niet inwisselbaar. Gender gaat eigenlijk over alles, maar vooral over mannelijkheid en vrouwelijkheid. Het refereert aan de karaktereigenschappen, de normen, het gedrag van mannen/jongens en vrouwen/meisjes en hun rol in de samenleving en relatie tot elkaar.

Gender is bovendien een sociaal construct: het is niet iets wat vaststaat, maar iets wat is bepaald door de normen en waarden van de maatschappij. Wat in Ierland maatschappelijk gezien wordt als ‘mannelijk’, kan namelijk verschillen met wat gezien wordt als ‘mannelijk’ in India. Kortom: gender is cultuurbepaald, maar ook tijd speelt een rol. Wat honderd jaar geleden beschouwd werd als ‘vrouwelijk’, vinden we nu misschien wel ouderwets. En wist je dat roze vroeger een echte jongenskleur was, en blauw een meisjeskleur? Rond 1950 draaide dit om, en werden de roze muisjes voor meisjes, en de blauwe voor jongens.

Als we praten over gender, zijn er een aantal termen die je in je achterhoofd moet houden. Deze termen zullen ook veelvuldig terugkomen in dit boek:

Geslacht: de lichamelijke, biologische kenmerken – denk bijvoorbeeld aan penis, vulva of borsten – die een mens mannelijk of vrouwelijk maken (of wanneer het geslacht geen van beide is: intersekse).

Genderidentiteit: dit gaat over wie je bent, op basis van je eigen gevoel, en hoe je jouw gender ervaart (als mannelijk, vrouwelijk, of geen van beide: non-binair).

Genderexpressie: datgene wat de buitenwereld van jou te zien krijgt met betrekking tot je gender. Hoe breng je jouw genderbeleving naar buiten? Is jouw kapsel, kleding, gedrag meer mannelijk, vrouwelijk, of een beetje ertussenin (androgyn)?

Seksualiteit: de seksuele aantrekkingskracht die je kunt hebben tot bijvoorbeeld mensen van hetzelfde gender (homoseksueel), of van het andere gender (heteroseksueel), van allebei (biseksueel), of misschien wel tot helemaal niemand (aseksueel).

Zo, nu we dat op een rijtje hebben, kunnen we door.

Inleiding

Wij zijn Mandy en Thorn, een queer koppel uit Amsterdam. We werken allebei in de media (Mandy als presentator en eindredacteur en Thorn als acteur). We hebben elkaar ooit ontmoet tijdens een zweterige clubnacht in Club NYX in Amsterdam. Mandy droeg panterprint, en Thorn een felgeel trainingspak. We stelden onszelf voor, kort, maar lieten blijkbaar wel een blijvende indruk bij elkaar achter. En zo begonnen we elkaar te volgen op Instagram, je weet wel hoe dat gaat: je liket een keer een post, reageert een keer op een story, niet veel meer of minder dan dat. Maar het geeft wel het gevoel dat je nog een beetje op de hoogte bent van wat de ander allemaal uitvreet.

Het was pas een halfjaar later dat we elkaar weer in real life zagen. Ditmaal op een feministisch event in het Amsterdam Museum. Een fotograaf vroeg ons, twee mensen die elkaar dus maar vaag kenden, samen op de foto te gaan. ‘A little bit closer!’ zei hij vanachter de camera. En terwijl we steeds meer in elkaars aura terechtkwamen – alles voor een goede foto – sprongen de vonken over. Onze eerste date volgde twee weken later. Acht uur. Zo lang duurde onze eerste date. We zaten acht uur lang zonder dat er stiltes vielen met elkaar te praten. Het was dat de barman ons vroeg de tent te verlaten, anders hadden we daar waarschijnlijk nog veel langer gezeten. Want sinds die eerste date zijn we eigenlijk nog steeds niet uitgepraat.

‘Zal ik nog even met je meerijden naar het station?’ had Mandy gevraagd. Dat wilde Thorn wel. Mandy op haar scooter, Thorn op diens fietsje. Allebei aan het bedenken of we bij het afscheid voor de zoen zouden gaan. En misschien is het overbodig om te vertellen dat we daar allebei uiteraard voor zijn gegaan.

Inmiddels wonen we samen, en noemen we elkaar trots girlfriend & joyfriend. Ja, joyfriend in plaats van boyfriend. Thorn is namelijk geen man. Ook geen vrouw. Thorn is non-binair en is dus noch man, noch vrouw en dit maakt ons een queer stel.

Queer is simpel gezegd alles wat volgens de samenleving niet in het hokje ‘normaal’ past. Iets specifieker is queer een parapluterm voor alle personen die niet voldoen aan de heteroseksuele of cisgender norm. En als we er dan toch meteen wat dieper in duiken: heteroseksueel is dat je je aangetrokken voelt tot mensen van het andere gender. Iemand die cisgender is, heeft een genderidentiteit die overeenkomt met het geslacht dat is vastgesteld bij de geboorte. In dit boek zullen veel termen zoals cisgender langskomen waarvan je misschien niet direct weet wat ze betekenen. Daarom hebben we achterin ook een begrippenlijst toegevoegd. En soms lichten we iets ook uitgebreider toe in een voetnoot. Handig!

Sinds het begin van onze relatie spreken we ons uit over genderidentiteit en seksuele diversiteit, en gaandeweg merkten we dat men ons begon te zien als een soort wandelende genderencyclopedie. Het is een onderwerp waar we ontzettend veel mee bezig zijn en we merken dat steeds meer mensen ons benaderen om hun prangende vragen over alles wat te maken heeft met gender en non-binariteit te beantwoorden.

Suggesties om een boek te schrijven sloegen we in het begin in de wind; totdat we merkten dat veel vragen op elkaar lijken en er in het Nederlands inderdaad nog geen laagdrempelig boek bestaat dat gender uitlegt. Dus daarom dachten we: waarom maken we niet een soort genderencyclopedie? Oké, encyclopedie is misschien een beetje een groot woord voor de dikte van dit boek, maar het leek ons wel goed om al die vragen op papier te zetten.

Dus zie hier: FAQ Gender. Een boek waarin we de vragen die ons het meest gesteld worden hebben gebundeld. In de loop van dit boek leer je ons als het goed is wat beter kennen en zullen we onze eigen ervaringen gebruiken om de Frequently Asked Questions (FAQ) over gender te beantwoorden.

Dit boek is onderverdeeld in drie delen. Het eerste deel, FAQ ME, is vooral bedoeld voor mensen die zelf vragen hebben of twijfelen over hun genderidentiteit. Dit is Thorns deel: ‘Alle vragen die ik zelf had in de zoektocht naar mijn genderidentiteit, worden behandeld. Tijdens mijn eigen genderreis heb ik veel gehad aan de ervaringen van anderen, dus hiermee doe ik een poging het stokje door te geven. Hopelijk geeft dit hoofdstuk je een beetje meer richting, hoop en vooral vertrouwen dat het allemaal goed gaat komen. Want het cliché is waar: it gets better!’

Deel twee, FAQ YOU, is van Mandy: ‘Dit hoofdstuk is voor mensen met iemand in hun directe omgeving die vragen heeft over diens genderidentiteit. Hoe creëer je bijvoorbeeld een veilige omgeving voor iemand om zichzelf te zijn? Maar ook ga ik in op het feit dat als iemand zich anders identificeert dan jij, dat niet hoeft te betekenen dat jij als mens iets moet inleveren. Iedereen mag ruimte innemen!’

In dit deel komen ook de ongepaste vragen die met name Mandy krijgt aan bod. Vragen staat vrij en we geven er in dit boek ook antwoord op, maar hopelijk zie je wel in dat sommige vragen niet netjes zijn om te stellen, en van een aantal vragen raden we je dan ook af om ze op een bepaalde manier te stellen. Soms gaat iets je gewoonweg niet aan. Klinkt meteen wel heel direct, hè?

Het tweede deel is dan ook niet geschreven voor tere zieltjes. Als je al snel vindt dat je tegenwoordig niks meer kunt zeggen in dit land en dat mensen gewoon aan jouw normaal moeten voldoen, wordt het pittig voor je. Maar je hebt het boek nu toch al gekocht of gekregen,1 en de focus ligt helemaal niet op wat je fout doet. Fout is sowieso niet een woord dat we in deze context graag gebruiken.

Je zult in dit boek af en toe geconfronteerd worden met je eigen kwetsbaarheid. Zo zul je misschien je ego aan de kant moeten zetten om bijvoorbeeld je eigen fouten toe te geven. Maar als je daartoe bereid bent, kun je ontzettend veel verschil maken in het leven van een ander. En dat is best een fijn gevoel, toch? Doe het desnoods alleen voor je eigen fijne gevoel. Mag gewoon.

Tot slot komen we bij het derde deel, FAQ US. Dit deel kun je enerzijds zien als een soort conclusie, anderzijds als een kort manifest dat mensen hoopt te verenigen. We geven je handvatten en tools die je direct kunt inzetten om jouw leefomgeving een stukje inclusiever te maken.

We hopen in dit boek de gender-FAQ’s for once and for all te beantwoorden en de gendergrijze wolken te doen vervagen. Voor ons is het namelijk heel helder; nu voor jou nog.

Liefs,

Mandy & Thorn

1. Dank voor de support. We verdienen er nauwelijks wat aan, maar toch, alle beetjes helpen. We moeten wel hardop lachen bij het idee dat je iemand bent met een heel tere ziel en dit boek nu in je handen hebt en helemaal geïrriteerd bent dat je erin bent geluisd door de mooie cover en de leuke titel. Dat je dacht dat je in dit boek zou lezen dat er niets anders is dan man of vrouw, dat het enkel het een óf het ander is. Dat je zo iemand bent die denkt FUCK GENDER, al dat gezeik tegenwoordig. En er dan nu achter komt dat dat niet is wat we bedoelen met FAQ. Maar je hebt het boek al overduidelijk goed opengevouwen, dus ruilen kan lekker niet meer en nu support je twee van die linkse kwibussen. Haha, kusje voor jou. We love you!

FAQ me