Aafke Romeijn

Colofon

Vertel de wereld wat je vindt van #GaGewoonWatLeuksDoen

Vind de auteur: @aafkeromeijn

Vind de uitgever: @blossombooks

NUR 770, 863 / N052201

© 2022 Blossom Books

© 2022 Aafke Romeijn

Foto’s en omslagontwerp: Bianca Toeps

Visagie omslagfoto: Charlotte van Beusekom

Opmaak binnenwerk: Studio L.E.O.

In dit boek wordt geciteerd uit de DSM-5. Daarvoor is de volgende editie geraadpleegd: American Psychiatric Association, Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (dsm-5), Nederlandse vertaling van Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, fifth edition. Amsterdam: Uitgeverij Boom. 2014. 1e druk.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

Wil je ons iets vragen of vertellen? Dat kan! Stuur een mailtje naar info@blossombooks.nl of vind ons op blossombooks.nl.

Inleiding

Twintig procent van alle Nederlanders krijgt tijdens zijn/haar/hun leven last van depressie.1 De kans dat je in je leven een keer een depressie krijgt is dus aanzienlijk. Natuurlijk hoop ik met heel mijn hart dat het jou niet overkomt, maar mocht het toch gebeuren, dan is het niet het einde van de wereld – al lijkt het misschien wel zo. En ik kan het weten, ik heb zelf inmiddels een stuk of tien depressies doorgemaakt, en ik ben er nog steeds. Alive-and-kicking, en (op dit moment) in een prima humeur!

In dit boek vertel ik hoe een depressie eruitziet, hoe je er weer vanaf kunt komen, en hoe het is om te leven met terugkerende depressies. Aan de hand van mijn eigen ervaringen neem ik je mee in een wereld die voor steeds meer mensen de harde dagelijkse realiteit is, maar die behalve donker en zwaar ook mooi en waardevol kan zijn. Ik ben zelf geen therapeut of psychiater, alleen ervaringsdeskundige, dus waar nodig heb ik verwijzingen opgenomen naar professionals en wetenschappelijk onderzoek, zodat je verder in de wondere wereld van de psychiatrie kunt duiken als je daar behoefte aan hebt.

Als uitgangspunt voor het omschrijven van mijn depressies gebruik ik de vijfde editie van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5), hét handboek dat in de psychiatrie gebruikt wordt om diagnoses te stellen. In de DSM-5 worden psychiatrische ziektebeelden gedefinieerd aan de hand van lijsten met symptomen, zodat professionals makkelijk kunnen checken of je genoeg kenmerken van een ziekte vertoont om je te kunnen diagnosticeren. Niet iedereen werkt met de DSM-5, en er zijn ook andere methodes om te kunnen diagnosticeren, maar voor dit boek is de symptomenlijst een overzichtelijke en handige kapstok om mijn verhaal aan op te hangen en een beeld te creëren van wat depressie kan zijn.

Ik schreef dit boek niet alleen voor iedereen die een depressie heeft (gehad), om hun een hart onder de riem te steken en hun ervan te verzekeren dat het uiteindelijk weer beter wordt, maar ook voor de mensen om hen heen. De mensen die zelf sterk in hun schoenen staan, maar beter willen begrijpen wat zich afspeelt in het hoofd en lichaam van hun naaste. Voor iedereen die zich zorgen maakt om een dierbare, iedereen die zich afvraagt hoe je iemand met een depressie het best kunt bijstaan, en iedereen die een depressie wil leren herkennen – voor het geval dat.

Ik geloof dat wanneer we voor elkaar zorgen en oprechte interesse tonen in de ander, ook in de donkere dagen, dat we onszelf en de ander ontzettend veel leed kunnen besparen. Mijn oproep is dan ook om depressie bespreekbaar te maken, en ik hoop daar met dit boek aan bij te kunnen dragen.

1. Trimbos-instituut (z.d.). Cijfers depressie en suïcide. https://www.trimbos.nl/kennis/cijfers/depressie/

Mythes over depressie

Als je depressief bent, lig je maandenlang in bed.

Een depressie kan inderdaad enorm lang duren, maar voor veel mensen kent een depressie ook golfbewegingen. De ene week gaat het goed, de volgende weer minder. Zo kan het gebeuren dat je iemand die in een diepe depressie zit aantreft terwijl hij/zij/hen onderweg is naar een feestje, terwijl diegene de dag ervoor nog huilend aan de telefoon hing. Een depressie is geen massief grijs vlak, ze heeft vele kleurschakeringen.

Als je depressief bent, ben je de hele dag in een grafstemming.

Mijn moeder zegt wel eens: ‘Hoe slechter jij je voelt, hoe grappiger je wordt!’ In een depressie zijn er (gelukkig) ook momenten dat je je wat beter voelt en je opgelucht adem kunt halen. Dat zijn ook de perfecte momenten om eens flink te lachen om de hele situatie. Want dat je depressief bent, wil nog niet zeggen dat je je gevoel voor humor verloren bent.

Mensen die depressief zijn, zitten werkloos thuis.

Depressies zien er voor iedereen anders uit. Er zijn mensen die tachtig uur per week werken met een depressie, er zijn mensen die acht kinderen opvoeden en een heel huishouden runnen met een depressie, en er zijn mensen die door hun depressie stil komen te liggen. En dan zijn er nog mensen zoals ik: die hun werk tijdens een depressie gewoon net even anders verdelen over de dagen en weken, zodat ze tussendoor tijd hebben om op de bank te hangen. Het kan allemaal, mag allemaal, en het zegt niets over of iemand goed of slecht met zijn/haar/hun depressie omgaat.

1 Wat is depressie?

Als ik ’s ochtends wakker word is het vijf uur. Sinds kort word ik elke dag zo vroeg wakker, terwijl ik overdag doodmoe ben en het liefst dutjes aaneenrijg. Ik doe mijn ogen nog niet open, want ik hoop dat ik nog even kan slapen. Een paar seconden lang voel ik niks, een heerlijk vacuüm waarin alles in orde is. Een nieuwe dag, nieuwe kansen en mogelijkheden!

Maar dan, met een klap die niemand hoort behalve ik, komt die andere realiteit binnenvallen. Mijn handen en voeten beginnen te tintelen, mijn ademhaling versnelt, ik begin te zweten. Er is niks aan de hand, dat weet ik, maar toch heb ik het gevoel dat er ergens een man met een groot mes naar me staat te loeren. Ik zou willen wegrennen, maar ik weet niet waarvoor, en ook niet waarheen. Mijn buik rommelt, ik voel misselijkheid opkomen. Ik heb al dagen bijna niets gegeten. Ik ben depressief, en hoe vaak ik ook anders ga liggen in mijn bed: de angst en misselijkheid verdwijnen niet.

Hoi, ik ben Aafke, en zo lang als ik me kan herinneren heb ik last van periodes waarin ik me lichamelijk en mentaal zo beroerd voel dat ik niet of nauwelijks meer functioneer. Vaak begint zo’n periode met een gebeurtenis die klein is, maar in mijn hoofd enorm wordt opgeblazen. Zo heb ik als kind ooit weken niet geslapen omdat ik een knuffelaapje was kwijtgeraakt op school. De gedachte aan dat schattige aapje dat ergens in z’n eentje in dat grote schoolgebouw lag, vond ik ondraaglijk, en hoe vaak mijn ouders ook aanboden een nieuw aapje voor me te kopen: ik was dag in, dag uit angstig, radeloos en verdrietig.

Pas veel later, toen ik negentien was, kregen mijn ‘periodes’ een naam: depressie. Die diagnose wordt niet zomaar gesteld, daar gaan heel wat tests en gesprekken aan vooraf. In dit hoofdstuk probeer ik een zo compleet mogelijk beeld te schetsen van wat depressie inhoudt en hoe het eruit kan zien. Daarbij moet natuurlijk meteen opgemerkt worden dat depressie vele vormen en maten kent, en de mijne niet per definitie representatief is voor hoe de ziekte er voor anderen uitziet.

Om toch een zo compleet mogelijk beeld te krijgen bespreek ik depressie aan de hand van de DSM-5. ‘DSM’ staat voor Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, en ‘5’ staat voor de vijfde en meest recente editie. De DSM-5 wordt internationaal gebruikt om ervoor te zorgen dat onderzoekers het over hetzelfde ziektebeeld hebben wanneer ze het, bijvoorbeeld, over depressie hebben. Het is dus een handboek met definities van psychiatrische stoornissen. In Nederland wordt de DSM-5 door zorgverzekeraars gebruikt om te bepalen welke psychiatrische behandelingen vergoed worden.2

Aan de hand van de definitie die de DSM-5 geeft, zal ik uitleggen hoe mijn depressies eruitzien, maar ook proberen een idee te geven van andere mogelijke verschijningsvormen van het fenomeen.

2. Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (z.d.). DSM-5. https://www.nvvp.net/website/onderwerpen/detail/dsm-5

1.1 DSM-5

In de DSM-5 wordt depressie omschreven aan de hand van een lijst van symptomen.

Sombere stemming, gedurende het grootste deel van de dag en bijna elke dag

Duidelijk verminderd(e) interesse of plezier in alle of bijna alle activiteiten, gedurende het grootste deel van de dag, bijna elke dag

Significant gewichtsverlies zonder dat dieet wordt gehouden, of gewichtstoename, of bijna elke dag een afgenomen of toegenomen eetlust

Insomnia of hypersomnia, bijna elke dag

Psychomotorische agitatie of vertraging, bijna elke dag

Vermoeidheid of verlies van energie, bijna elke dag

Gevoelens van waardeloosheid of buitensporige of onterechte schuldgevoelens (die het karakter van een waan kunnen hebben), bijna elke dag (niet alleen zelfverwijt of schuldgevoel over het ziek-zijn)

Verminderd vermogen tot nadenken of concentreren, of besluiteloosheid, bijna elke dag

Recidiverende gedachten aan de dood (niet alleen de vrees om dood te gaan), recidiverende suïcidegedachten zonder een specifieke suïcidepoging, of een specifiek plan om suïcide te plegen3

Om officieel te kunnen spreken van een depressie moet je minimaal twee weken last hebben van vijf of meer van die symptomen, en een van die symptomen moet in elk geval zijn dat je last hebt van een sombere stemming of verminderd plezier. Dat laatste lijkt me logisch, want ongelukkig zijn is zo’n beetje het kernding van depressie.

Verder is het belangrijk dat je zeker weet dat de symptomen niet veroorzaakt worden door een medicijn, of door een lichamelijke ziekte, en dat het geen onderdeel is van een complexere psychiatrische stoornis, zoals schizofrenie.

Ik zal nu alle symptomen langslopen en vertellen hoe die symptomen er in mijn geval ongeveer uitzien. Geheel in lijn met mijn ietwat perfectionistische karakter kan ik namelijk zeggen dat ik all the boxes tick: als ik depressief ben, dan voldoe ik keurig aan de gehele symptomenlijst. Waarom zou je iets half doen, nietwaar?

3. Hulpgids, 2022. Depressie – DSM-5. https://hulpgids.nl/informatie/ziektebeelden/depressieve-stemmingsstoornissen/depressie/depressieve-stoornis-dsm-5

1.2 Symptomen

Sombere stemming, gedurende het grootste deel van de dag en bijna elke dag

Wat ik al zei: somber zijn is waar het allemaal om draait bij een depressie. Ik heb dan ook een groot talent voor somberte. Mijn zusjes maken graag grappen over het feit dat ik van nature nogal pessimistisch en fatalistisch ben – als het aan mijn voorspellingen ligt, loopt alles sowieso altijd fout af. Dat is op zichzelf nog geen depressie natuurlijk, maar het is wel kenmerkend voor de pikzwarte loop waarin mijn gedachten tijdens een depressie terechtkomen.

Mijn general outlook on life en mijn mensbeeld zijn over het algemeen niet zo positief: de mensheid doet de wereld en elkaar meer kwaad dan goed, en ik als individu heb maar heel beperkte macht om daar verandering in te brengen. Het leven is in wezen zinloos, in de meest letterlijke zin van het woord: als ik er niet was geweest, had er geen haan naar gekraaid. En als ik nu dood neerval, dan is iedereen mij over een paar jaar vergeten en had ik net zo goed niet kunnen bestaan.

Op slechte momenten is dit een van de kerngedachten die door mijn hoofd spoken, en dat boezemt me enorme angst in. Waarom moet ik leven in een wereld waar zo veel verschrikkelijks gebeurt, waar ik niks aan kan veranderen? Welke zieke geest heeft bedacht dat ik daar ook nog plezier aan zou moeten beleven? Deze gedachten noemt men in de volksmond ook wel ‘somber’, maar in mijn ogen maken ze een eerlijke inschatting van de realiteit, en is er niets tegen in te brengen.

Als ik me goed voel, die andere 95 procent van mijn tijd, ben ik juist gemotiveerd om te laten zien dat verandering mogelijk is, en denk ik: als iedereen moedeloos op z’n gat blijft zitten dan gebeurt er nooit wat. Hoppa, aan de slag! Het is niet zo dat ik dan opeens het idee heb dat mijn leven van wezenlijk belang is voor het universum, maar ik heb er vrede mee dat ik een vrij zinloos bestaan leid, en sta mezelf toe om op kleinere, niet-wereldschokkende schaal zin toe te kennen aan dingen die ik belangrijk vind. Het schrijven van boeken, bijvoorbeeld. Ik weet dat er al miljoenen boeken geschreven zijn en dat mijn eigen schrijfsel daar maar in zeer beperkte mate iets aan toevoegt. Als ik me slecht voel is dat een verschrikkelijke gedachte: ik kan net zo goed niet schrijven, het maakt toch allemaal niks uit. Als ik me goed voel, dan sta ik mezelf toe om te genieten van het schrijven, en om waarde te hechten aan de bescheiden manier waarop ik impact heb.

Zo kan ik nog wel even doorgaan. Mijn principes en ideeën veranderen niet opeens wanneer ik depressief ben: ik heb nog altijd dezelfde ‘gedachtenkapstok’ als wanneer het goed met me gaat, alleen kan een gedachte tot twee uitkomsten leiden.

Wanneer ik depressief ben, wordt elke gedachte opgenomen in een eindeloze draaikolk, die me mee naar onderen zuigt. De meest simpele dingen veroorzaken een paniekaanval. Neem mijn telefoon. Op normale dagen word ik blij wanneer een goede vriend me een berichtje stuurt, en lees en antwoord ik snel. In een depressie begin ik te zweten bij het idee dat WhatsApp bestaat. ‘Als iemand me appt dan moet ik antwoorden, anders ben ik onbeschoft en gaan ze zich zorgen maken. Als ze zich zorgen maken dan gaan ze alleen maar meer appen, en misschien zelfs bellen, of ze staan straks opeens voor de deur! Dan moet ik mijn bed uit en opendoen, en dat kan ik helemaal niet. Dus dan doe ik niet open, maar ze weten dat ik thuis ben want het licht is aan, dus dan worden ze boos, en ze hebben nog gelijk ook, ik ben de slechtste vriendin ever, ik verdien mijn vrienden niet.’

Dodelijk vermoeiende cirkels draai ik in mijn hoofd, dag in, dag uit. ‘Mijn man zal wel bij me weggaan want ik ben een zak aardappels, en hij heeft nog gelijk ook. Ik ben de slechtste moeder van het universum, want ik ben niet vrolijk met Playmobil aan het spelen. Ik stel iedereen teleur omdat ik na het opstaan meteen weer mijn bed in duik.’

Ik kan in mijn eigen ogen niks goed doen, en – ironisch genoeg – maak ik daardoor vaak ook keuzes die niet zo bevorderlijk zijn. Zoals inderdaad de hele dag in bed blijven liggen, veel kalmeringspillen nemen, mezelf toestaan dagenlang niet buiten te komen en niks te eten. Een perfecte vicieuze cirkel, al zeg ik het zelf.

Er zijn ook momenten dat ik enorm moet lachen om mijn eigen dramatiek. Dan zit ik aan tafel met enorme tegenzin een boterham te eten, en begin ik te huilen omdat ik plotseling zo’n medelijden heb met de boterham, omdat hij het verdient om met smaak gegeten te worden, in plaats van met lange tanden. En dan bedenk ik hoe idioot het is dat ik medelijden heb met een fucking boterham, en moet ik ineens lachen om mezelf.

Mijn moeder zegt wel eens: ‘Hoe slechter het met je gaat, hoe grappiger je wordt,’ en hoe contra-intuïtief dat ook klinkt, ze heeft helemaal gelijk. Mijn humor is namelijk net zo donker als mijn depressie. Dat je tijdens een depressie niet zou kunnen lachen is dan ook een fabeltje. Op de schaarse momenten dat je als depressief persoon namelijk in staat bent om van buitenaf naar je eigen situatie te kijken, moet je wel erkennen dat je bij vlagen totaal bizar gedrag vertoont – en daar smakelijk om lachen kan enorm opluchten. Dat je vijf minuten later weer in een hevige paniekaanval zit, tja, dat hoort er dan ook weer bij.

Duidelijk verminderde interesse of plezier in alle of bijna alle activiteiten

Nergens zin in hebben: het klinkt zo futiel, maar het is enorm beangstigend. Iedereen wordt wel eens wakker met tegenzin: het is koud buiten, geen zin in die vergadering, een lange dag voor de boeg, je kent het wel. Maar de meesten van ons (en ik ook, op goede dagen) kunnen zich daaroverheen zetten, en stappen – oké, na drie keer snoozen misschien – toch onder de douche. Als je depressief bent, word je niet wakker met tegenzin, maar met de absolute overtuiging dat alles wat vandaag in je agenda staat onhaalbaar is. Zinloos en angstaanjagend.

Elke stap die je buiten de deur moet zetten, al is het maar om boodschappen te doen, is een onoverbrugbare kloof waar je overheen moet springen. Zonder parachute. Natuurlijk, rationeel kun je wel bedenken dat het heus niet zo ingewikkeld is om naar de Albert Heijn te wandelen en een brood af te rekenen, je zult er niet aan doodgaan, maar zo vóélt het niet voor mij. Wat als je onderweg in paniek raakt? Wat als je flauwvalt? Wat als je besluit voor een auto te springen? Mijn hoofd verzint altijd wel iets om de paniek die ik voel te rechtvaardigen.

Want dat is het in mijn geval: geen tegenzin, maar blinde paniek. De adrenaline suist door mijn armen en benen, het zweet breekt me uit, ik word licht in mijn hoofd, en ik wil alleen maar dat dat gevoel ophoudt. Mijn lichaam is een donkere kelder waar vanuit de hoeken geluiden van onzichtbare roofdieren klinken, en ik kan niet ontsnappen. Gewoon stil in bed blijven liggen is al ondraaglijk, de gedachte dat ik ook nog dingen zou moeten dóén is absurd.

Ik zeg er meteen bij dat bovenstaande is hoe ik een depressie ervaar. Het rottige van depressie is dat die vele verschijningsvormen kent.

Er zijn ook veel mensen die geen angst of paniek ervaren, maar juist een totaal gebrek aan emoties, een enorme leegte. Die vorm van depressie heb ik zelf niet meegemaakt, maar dat wil niet zeggen dat die niet even zwaar en overdonderend en uitzichtloos is als mijn eigen depressieve situatie.

Leegte ervaar ik wel, in de vorm van de zinloosheid waar ik het eerder over had. Een brood halen bij de Albert Heijn is niet alleen doodeng, het is ook zinloos: ik heb toch geen zin in eten, en door te eten hou ik alleen maar mijn lichaam aan de gang, en aan dat lichaam wil ik nou juist ontsnappen, dus waarom zou ik die moeite doen?

Misschien is dat nog een andere juiste omschrijving van het gebrek aan zin dat depressie kenmerkt: het is alsof je hoofd besloten heeft te stoppen, maar je lichaam moddert door. Je hoofd wil niets liever dan op de pauzeknop drukken, en doet z’n uiterste best om jou dat te laten doen door te roepen dat alles zinloos en eng is, alleen je bloed blijft stromen, je longen vragen om adem, je maag knort. Heel irritant.

Significant gewichtsverlies zonder dat dieet wordt gehouden, of gewichtstoename, of bijna elke dag een afgenomen of toegenomen eetlust

Je kunt depressieve mensen grofweg indelen in twee categorieën: de depri’s die troosteten, zich volstoppen om niet te hoeven voelen, en de depri’s die zichzelf uithongeren om maar niet te hoeven voelen. Zelf behoor ik tot de tweede categorie. Wanneer ik me ook maar een heel klein beetje rottig voel, verdwijnt mijn eetlust. Het is niet dat ik geen honger meer heb – ik voel mijn maag wel knorren en mijn darmen rommelen – maar de gedachte dat ik voedsel in mijn mond moet stoppen en er vervolgens op moet kauwen en het, God beware, ook nog eens moet doorslikken, is om allerlei redenen totaal ondraaglijk.

Ten eerste: ik ben misselijk. Ik word misselijk van de angst en misselijk van het niet-eten – en vervolgens ben ik zo misselijk dat ik vrees dat ik moet overgeven als ik iets eet. Dat is natuurlijk niet zo, als ik eet voel ik me zelfs iets beter, maar hoe vaak ik dat ook ervaar, mijn depressieve brein wil het niet geloven. Food? Not today, satan!

Ten tweede voelt het op zo’n moment als ontzettend veel werk, al dat koken, kauwen en slikken. Eerst moet je opscheppen en bedenken hoeveel je eigenlijk gaat eten; hoe weet je nou precies of je zin hebt in vier of vijf sperziebonen? Onmogelijke vraag, want ik heb sowieso geen zin in eten. Dan moet je je voedsel nog snijden en het op je vork en lepel schuiven, eindeloze reeksen van keuzes die je moet maken (hoeveel stukjes sperzieboon, wil ik daar een stukje aardappel bij?). Dan moet dat eten in je mond, en ik word moedeloos als ik eraan denk dat ik mijn kaken van elkaar moet halen. Dan dat kauwen, dat eindeloze, domme kauwen tot het voedsel slap en smakeloos genoeg is om door je maag getolereerd te worden. En tot slot nog slikken ook, proberen om die slokdarm maar in de juiste richting peristaltische bewegingen te laten uitvoeren terwijl hij het liefste alles er zo weer uit zou mieteren.

Elke hap kost een hoop energie en overredingskracht, en als ik in een depressie zit, heb ik geen energie. Misschien morgen weer. Of overmorgen. Maar niet nu. Laat me gewoon even met rust!

Je snapt dat eten enorme discussies en frustraties oplevert, niet alleen voor mezelf, maar ook voor mijn gezin. Als je een kind hebt dat graag over eten zeurt, dan weet je hoe demotiverend het is om elke dag te koken en vervolgens te horen dat je publiek geen zin heeft, geen honger heeft of het gewoon smerig vindt. Niks zo irritant als iemand die met opgetrokken neus de door jou met liefde bereide gerechten op het bord heen en weer schuift. Ik snap dat. Toch kan ik mezelf er niet overheen zetten.

Het niet-eten heeft in mijn leven al tot veel zorgen geleid. Als jongvolwassene was de eerste vraag die ik kreeg als ik in het weekend bij mijn ouders kwam: ‘Ben je nou weer afgevallen?’ Soms was dat zo, meestal niet, maar mijn moeder zorgde er altijd voor dat mijn lievelingseten op tafel stond als ik thuiskwam, en stopte me ’s avonds op de bank nog rustig een schaal toastjes met kaas toe. Alles om me maar aan het eten te houden.

Toen ik zwanger was van mijn dochter had ik in het eerste trimester zo’n last van misselijkheid (en spugen, eindeloos veel spugen) dat mijn lichaam aanvoelde alsof ik een depressie had. Wat de kip en wat het ei was weet ik nog altijd niet, maar feit is dat ik mezelf razendsnel richting een explosief diepe depressie kotste en ik in de eerste maanden kilo’s afviel, terwijl in mijn buik een kind groeide.4 Uiteindelijk kwam het met mij en het kind allemaal goed – ze zit inmiddels in groep twee en kan al lekker puberaal geërgerd ‘Mamaaaa!’ roepen – ik zie dat als een teken van goede gezondheid.

Wat ik wel eet tijdens een depressie? Denk een beetje in de categorie junks en dementerende bejaarden zonder gebit: als het maar lekker makkelijk naar binnen te slobberen is en ik er zo weinig mogelijk van merk. Yoghurt. Soep. Thee. Veel thee. Havermoutpap die niet te dik is. Wie denkt dat depressie een puur mentale ziekte is komt bedrogen uit: het voelt echt als een fysieke beperking wanneer je mond en je kaken dienst weigeren en je slokdarm plotseling spookrijder is geworden. De remedie? Kleine hapjes, kleine beetjes, makkelijk voer, en ’s avonds, als ik me net voor het slapengaan iets beter voel, snel alle schade inhalen. Het is niet uitzonderlijk dat ik op een slechte dag niks eet, maar om 22.00 uur nog een hele zak chips wegvreet, alsof er niks aan de hand is. Depressie, een bitch voor je eetpatroon.

Insomnia of hypersomnia

Insomnia (slapeloosheid) en hypersomnia (te veel slapen) horen bij depressie als parmezaan bij pasta. En omdat ik dingen graag overcompleet doe, ken ik beide kanten van de medaille.

Als kind had ik jarenlang last van slapeloosheid. Al van kleins af aan duurde het minimaal een uur voordat ik in bed in slaap viel, en al zo lang als ik me kan herinneren heb ik me daar druk over gemaakt. Nog voordat ik goed en wel de woordenschat had om uit te leggen wat me dwarszat, kwam ik bijna elke avond minimaal één keer naar beneden om mijn ouders mede te delen dat ik niet kon slapen. Als ze vroegen waarom niet, dan zei ik: ‘Enge denk.’ In mijn herinnering klopt dat ook: ik was bang dat ik nooit zou kunnen slapen, een enge gedachte.

Mijn angst om niet te kunnen slapen leidde ertoe dat ik bang werd om naar bed te gaan. Toen ik een jaar of acht was vond ik naar bed gaan zo eng geworden, dat ik me er rond een uur of drie ’s middags maar alvast compleet over op begon te winden – je kunt immers niet vroeg genoeg beginnen met bang zijn. ’s Avonds kwam ik wanhopig weer uit bed om tussen mijn ouders in nog even tv te kijken. Als ik het echt bont maakte en ik tegen middernacht nog altijd niet sliep, dan ging ik bij mijn moeder liggen en kletsten we nog wat. Uiteindelijk viel ik natuurlijk altijd in slaap, maar de helletocht die ik daarvoor moest afleggen was niet mals.

Mijn angst vond steeds wel weer iets nieuws om zich aan vast te klampen. Ik was bang dat er brand zou uitbreken in huis en ik niet wakker zou worden. Als ik in paniek raakte durfde ik niet te gaan slapen, mijn hoofd begon te suizen als ik eraan dacht dat de vlammen zich tijdens mijn slaap een weg zouden banen vanaf de overloop, door de kier onder mijn deur naar mijn slaapkamer, en dat ik wakker zou schrikken in een vuurzee. Of ik was bang dat ik mijn verloren knuffel nooit meer zou terugvinden en dat die ergens heel zielig buiten in de regen lag, ik bleef maar het beeld voor me zien van een verregend beertje in een plas modder, en elke keer voelde ik een steek in mijn buik. Ik was vaak bang dat mijn moeder een auto-ongeluk zou krijgen op weg naar huis. Dan lag ik in mijn bed en dwong ik mezelf wakker te blijven totdat ik haar auto op onze oprit hoorde. Nog steeds voel ik een enorme opluchting als ik ergens op straat het geluid hoor van de motor van een Volkswagen Passat. Ik was ook bang dat mijn ouders mij stiekem heel stom vonden en me ergens wilden dumpen alsof ik Grietje van Hans was (ik zweer je: mijn ouders zijn de liefste mensen, ik had werkelijk geen enkele reden om hier bang voor te zijn, maar angst en depressie zijn hardnekkig, dat blijkt maar weer). Mijn hele jeugd had ik vrijwel dagelijks last van aanvallen van angst en nervositeit: ik begon sneller adem te halen, ging zweten en werd licht in mijn hoofd.