Colofon

Vertel de wereld wat je vindt van #PortretVanDeZomer

Vind de auteur: @jellehavermans

Vind de uitgever: @blossombooks

NUR 301 / W072201

© 2022 Blossom Books

© 2022 Jelle Havermans

Omslagbeeld: Lola Vogels

Omslagontwerp: Lola Vogels

Opmaak binnenwerk: Studio L.E.O.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

Wil je ons iets vragen of vertellen? Dat kan! Stuur een mailtje naar info@blossombooks.nl of vind ons op blossombooks.nl.

‘It’s a very difficult era in which to be a person, just a real, actual person, instead of a collection of personality traits selected from an endless Automat of characters.’

– Amy Dunne in Gone Girl door Gillian Flynn

Beste lezer,

Er zijn ontzettend veel redenen waarom lezen zo fijn is, en een van de redenen waar dit boek (voor mij) in uitblinkt, is dat het je confronteert met denkpatronen die zo maatschappelijk geaccepteerd zijn, dat we ze eigenlijk amper nog bevragen. De manier waarop we liefde (willen) beleven wordt ons eigenlijk vanaf elke Disney-film die we al als kind bekijken, op dezelfde manier voorgeschoteld – maar wie zegt dat dat niet anders kan?

In Portret van de zomer leert de zelfverzekerde fotograaf Rafael de studente Noa kennen, en zij neemt hem mee in de wereld van de vrije liefde. Ze confronteert hem met zijn denken en bevraagt waarom hij in bepaalde dingen gelooft.

Als lezer kun je bijna niet anders dan jezelf dezelfde vraag te stellen. Wellicht plant dit boek een klein zaadje en opent het nieuwe deuren naar mooie gedachtes en gesprekken over de liefde, de maatschappelijke norm en waarom dingen zijn zoals ze zijn.

Jelle Havermans heeft met zijn debuut een heel fijne, eigentijdse roman geschreven die perfect past in het tijdsbeeld van nu.

Ik wens je heel veel leesplezier.

Groet,

Myrthe Spiteri

Eigenaar en uitgeefdirecteur Blossom Books

I

1

Rafael ontmoette Noa voor het eerst op een chaotisch huisfeestje dat hij anders vast en zeker vergeten zou zijn. Hij was op dat moment net afgestudeerd aan de Amsterdamse Fotoacademie en elke afleiding die zich aan hem presenteerde, pakte hij gretig aan. Hij bezocht veel feestjes in die plakkerige zomermaanden, onder het mom ze verdiend te hebben na vier jaar van intensieve studie. In werkelijkheid probeerde hij met drank de onzekere toekomst die voor hem opdoemde te negeren. Het idee dat hij vroeg of laat genoodzaakt was een volwaardig lid te worden van een ratracemaatschappij – een waarin hij niet zozeer geloofde – beangstigde hem.

Als veertienjarige jongen had hij met zijn vader Fight Club gezien. Sindsdien had Tyler Durden zich als een klopgeest in een stoffig hoekje van zijn hersenen genesteld, om hem zo nu en dan te doen opschrikken. De fictieve vechtclub had iets in hem geraakt. Niet dat hij geloofde dat mannen alleen mannen konden zijn als ze zich in bloederige knokpartijen stortten of gebouwen opbliezen om een statement te maken; hij verwierp mannelijkheid als een identiteit die door bewijsdrang en geweld werd gekleurd. Maar hij koesterde de fantasie van de rebellerende mens. En daarom identificeerde hij zich met de personages in de film, die zich niet lieten verleiden door ikea-catalogussen en collectief weigerden om zich dag in, dag uit naar zielloze kantoorpanden te slepen om daar weg te kwijnen achter een computerscherm. ‘We kopen troep die we niet nodig hebben, met geld dat we niet hebben, om indruk te maken op mensen die we niet mogen,’ fluisterde de klopgeest zo nu en dan, met de stem van Brad Pitt.

Ergens halverwege het feestje, waar hij tegen een kleine vergoeding gevraagd was te fotograferen, ontmoette hij haar op het balkon. Allebei waren ze de hitte van het feestgedruis ontvlucht, hij om te roken, zij om een frisse neus te halen. Rafael was zijn aansteker verloren en vroeg een vuurtje aan het tengere meisje dat naast hem stond. Ze had geen vuur, want ze rookte niet. De roker was een bedreigde diersoort geworden – zijn habitat bedreigd. De Marlboro Man door longkanker geveld en sigarettenpakjes waren van hun aantrekkelijke decoraties ontdaan. Toen hij de jonge vrouw aankeek, werd hij direct geraakt door haar schoonheid. Haar bruine huid en groene ogen. Haar brutale glimlach maakte hem wat nerveus en hij vergat meteen waarom hij haar in eerste instantie had aangesproken. Plots vreesde hij dat zijn voorhoofd glom en was hij er niet zeker van of zijn eau de parfum van Hugo Boss de geur van zijn zweet wel maskeerde. Om het ijs te breken vertelde hij haar hoe hij de gastheer van het onbeduidende maar afgeladen feestje kende. Toen vroeg ze naar de zilveren Nikon die om zijn hals hing.

‘Ben je fotograaf?’

‘Dat klopt, of nou ja… ik ben net afgestudeerd.’

‘Dat ding ziet er stokoud uit,’ merkte ze op. Daarna voelde ze aan de metalen behuizing. ‘Prachtig.’

In haar stem klonk vaag een bekakt accent door. Rafael vroeg zich af of ze dat bewust onderdrukte of dat ze het simpelweg aan het verliezen was.

‘Ik hou me voornamelijk bezig met analoge fotografie.’

‘Bedoel je polaroids en zo?’ vroeg ze.

Rafael glimlachte. ‘Geen polaroids, wel film,’ legde hij uit.

‘Film? Met rolletjes, toch? Ben je zo’n soft boy die van mening is dat digitaal fotograferen niet meer cool is?’ vroeg ze met een provocerende glimlach.

Rafael grinnikte omdat hij een zwak had voor nuchterheid. Daarom had de hoofdstad snel als zijn thuis gevoeld toen hij er in een kleine kamer was getrokken, een maand voor de start van zijn studie. Hij had het idee dat Amsterdammers meer rechtdoorzee waren dan wie ook ter wereld. En hoewel de rauwe randjes van de oude stadsbuurten de afgelopen jaren zorgvuldig waren weggepoetst ten gunste van de havermelkelite, toeristen en huisjesmelkers, voelde Rafael zich sterk verbonden met de volkse elementen van de hoofdstad. Hij waande zich vooral thuis in die paar overgebleven bruine kroegen, waar de katers nog op de vensterbank sliepen en de buurtbewoners met een plat Amsterdams accent kaartten terwijl ze een borrel dronken. Al vreesde hij soms dat hij zélf onderdeel was van de gentrificatie die de hoofdstad haar ziel aan het ontnemen was. Hij was immers ook een jonge hond die de provincie was ontvlucht om op de pracht van de stad te teren. Elke keer dat hij iets bestelde met een flitsbezorger voelde hij zich schuldig, alsof hij met elke bestelling een stukje authenticiteit van de stad wegbeitelde.

‘Misschien ben ik een soft boy ja, maar net zoals iedere soft boy was ik al met analoge fotografie bezig voordat het cool werd,’ antwoordde Rafael. ‘Ik heb leren schieten van mijn vader toen ik klein was, en ik ben er nooit mee opgehouden.’

‘Is dat de enige reden dat je nog met rolletjes schiet? Omdat je het zo gewend bent?’ vroeg ze.

Rafael schudde zijn hoofd. ‘Het is meer dan dat. Ik ben van mening dat er een niet te vervalsen onvoorspelbaarheid schuilt in analoge fotografie. Het toeval bepaalt voor een groot deel hoe je foto eruit komt te zien.’

‘Is een filter niet genoeg om dat gevoel van authenticiteit te vervalsen?’ zei ze met lichte spot in haar stem. Ze ontblootte haar witte tanden en er verschenen kleine kuiltjes in haar wangen.

Rafael lachte. ‘Het gaat niet alleen om de foto, maar ook om het proces. Ik vind het bijvoorbeeld prachtig dat een analoog toestel je beperkingen oplegt. Met je telefoon kun je honderd foto’s schieten en daar de beste uit kiezen. Dat maakt je minder kritisch. Een analoge camera heeft maar een beperkt aantal foto’s per rolletje. Dat dwingt je om te kijken. Écht te kijken.’

‘Oké, meneer de fotograaf. Ik voel je wel. Kwaliteit boven kwantiteit dus?’

‘Exact.’

Ze speelde met het gouden kettinkje met een halvemaan eraan dat om haar nek hing. Later zou Rafael leren dat wanneer ze zich verveelde ze de scherpe puntjes van de hanger in haar vinger drukte. Net diep genoeg om een beetje pijn te voelen.

‘Wil je mij fotograferen?’ vroeg ze toen.

Rafael knikte. Hij keek door zijn camera en kaderde de beeldschone jonge vrouw op het rokerige balkon. Tot zijn verbazing keek ze weg van de lens en tuurde met een vastberaden blik de nacht in. Rafael klikte.

‘Ik upload de foto’s naar de socials zodra ik ze heb ontwikkeld,’ zei Rafael.

‘Cool! Dank je wel dat ik model voor je mocht staan.’

‘Meestal is het andersom,’ zei Rafael. ‘Meestal bedankt de fotograaf het model.’

Ze stak haar hand uit. ‘Ik ben Noa. Leuk je te ontmoeten, meneer de fotograaf.’

‘Ook leuk om jou te ontmoeten, Noa,’ zei hij terwijl hij haar kleine hand in de zijne sloot. ‘Ik ben Rafael.’

Vervolgens glipte ze terug naar binnen, de feestende massa in.

Die avond schoot Rafael nog twee rolletjes vol, maar geen enkele feestganger die hij fotografeerde, maakte zo’n indruk op hem als Noa met haar prachtige groene ogen. Hij hoopte haar nog eens tegen te komen en tussen het fotograferen door speurde hij tevergeefs de volle vertrekken af naar haar gezicht. Toen het feestje rond een uur of twee ’s nachts verzandde in zomerse hitsigheid, vond Rafael het welletjes. Hij baande zich een weg langs de dansende en tongende nachtvlinders en sloot de deur achter zich.

Buiten was het stil. Het feestlawaai echode nog zacht na, maar Rafael kon zichzelf weer horen denken. Met een dubbel gevoel over de avond borg hij zijn camera op en stapte op de fiets. Een vroege kater van teleurstelling drong zich aan hem op. Hij dacht weer aan Noa, de details van haar gezicht nog altijd op zijn netvlies, maar het beeld vertroebelde al terwijl hij naar huis fietste.

2

Rafael bracht het merendeel van zijn ochtenden in de doka door om zijn foto’s te ontwikkelen. Hoewel hij wist dat hij zijn tijd eigenlijk zou moeten gebruiken om zich op de arbeidsmarkt te oriënteren of te netwerken, was het gemakkelijker de rest van zijn dagen te vullen met feestjes en geluier. De Nederlandse zon was die zomer gul en dat was voor Rafael een geldig excuus om zijn verantwoordelijkheden nog even voor zich uit te schuiven. Met zijn fotografieklussen verdiende hij net genoeg om de kosten van zijn levensstijl te financieren. Als hij geld overhield, dan zette hij dat op een spaarrekening, voor het geval dat hij het na de zomer met minder opdrachten moest zien te redden. Hij wist dat zijn opdrachten voor clubs en feestjes op een gegeven moment zouden opdrogen, en dat hij dan een serieuze baan zou moeten vinden. Ook bestond de kans dat zijn generatie uitgekeken zou raken op analoge fotografie, zijn enige expertise. Het was een nostalgische trend; een logische reactie op de 00’s, waarin Photoshop alle oneffenheden dwangmatig had gladgestreken. Nu neigde men weer naar onvoorspelbaarheid, authenticiteit en imperfecties. ‘Hoe meer digitaal we hebben, des te meer rauw en naakt we willen,’ had zangeres Björk weleens gezegd in een interview dat Rafael nooit was vergeten.

Financiële zorgeloosheid was een privilege waarvan hij zich nauwelijks bewust was. De cijfertjes op zijn rekening waren altijd abstract voor hem gebleven en zolang hij van zijn inkomen de vaste lasten en zo nu en dan een rondje in de kroeg kon betalen, was hij tevreden. De cultuur van leven om te werken die uit Silicon Valley was komen overwaaien, had hem volledig koud gelaten. Met name omdat hij had gezien hoeveel van zijn vrienden er levend door werden verslonden. Burn-outs waren zelfs onder studenten een veelvoorkomend probleem. Daar kwam nog bovenop dat Rafael er een pervers soort trots uit haalde om de eindjes elke maand aan elkaar te moeten knopen. Zijn bescheiden portemonnee legitimeerde zijn positie als lid van de Amsterdamse underground, want in Rafaels ogen verloor iedere maker zijn geloofwaardigheid wanneer hij voor het grote geld viel.

Het Vondelpark was sinds hij in Amsterdam was komen wonen een uitvalsbasis voor hem geweest, maar nu de gemeente barbecues in het park had verboden, had zijn vriendengroep uit stil protest besloten voortaan neer te strijken in het Oosterpark. Een relatief rustig stukje groen waar Rafael regelmatig onder de bladeren ontsnapte aan de stadse drukte. Daar dronk en lachte hij met de vrienden die hij tijdens zijn studie had ontmoet. Het waren gelijkgestemden: fotografen en grafisch ontwerpers. Jonge mannen die zichzelf als een onderdeel van de culturele elite van de stad beschouwden. Wanneer hij met deze jongens afsprak in het park, hitsten ze elkaar na een paar biertjes op om groepjes knappe meiden aan te spreken, die in het park aan hun kleurtje werkten. Vaak werd er een blauwtje gelopen, maar zo nu en dan hadden de jonge mannen succes. Dan voegde een stel vrouwelijke studentes zich bij de beginnende makers en dronken ze samen tot ze rozig waren van de zomerzon. Rafael was niet zo extravert of grappig, maar hij was wel de aantrekkelijkste en intelligentste van zijn vrienden, wat maakte dat hij geregeld meisjes mee naar huis nam. Daar had hij klamme, onvoorwaardelijke seks, die weinig bij hem bewerkstelligde, maar zijn honger even stilde tot het volgende meisje tussen zijn lakens kroop.

Rafael was tevreden met zijn luchtige, ongebonden seksleven en stelde een burgerlijk bestaan zo lang mogelijk uit. Uit angst voor verbinding misschien, of simpelweg omdat ze nog niet uitgekeken waren op de vele smaken van een leven waarin bijna alles mogelijk was. Sommige van zijn leeftijdsgenoten bezweken haast onder de oneindigheid aan keuzes en de druk van de digitale wereld. Maar Rafael was dat stadium met vijfentwintig jaar al voorbij. In de laatste jaren van de middelbare school, toen hij nog een pukkelige slungel was, was hij – gevoed door nieuwsgierigheid en puberale onzekerheden – opgeslokt door social media. Aanvankelijk hadden de persoonlijke profielensites hem een narcistisch maar onschuldig tijdverdrijf geleken; een manier om je imago wat op te krikken en je klasgenoten vanaf je veilige stoel achter de pc te kunnen stalken. Maar geleidelijk had hij, tegen beter weten in, de zorgvuldig geconstrueerde realiteiten op zijn feed tot zich genomen als een standaard waarnaar gestreefd moest worden. Pas op zijn drieëntwintigste verjaardag, toen een scharrel uit frustratie had geroepen dat hij twee talen had kunnen leren in de tijd die hij kwijt was aan scrollen door de bodemloze put aan content, had hij zich gerealiseerd dat hij een slaaf van het algoritme was geworden. Achteraf, toen hij resoluut de apps van zijn telefoon had verwijderd, werd hem duidelijk dat er in het digitale rijk van de Kardashians, matcha lattes en infinitypools geen ruimte was voor nuance, noch voor hem: een doodgewone sterveling met een voorliefde voor imperfecties. Eerst had hij last gehad van dwangmatige afkickverschijnselen; zijn hand griste op elk moment van verveling automatisch naar zijn telefoon, een fenomeen dat hij met een mengeling van ongemak en fascinatie ‘fantoomscrollen’ noemde.

Hij was Noa al lang en breed vergeten toen hij haar een maand later op een warme namiddag in augustus in het gras zag zitten. In eerste instantie zag hij niet eens dat zij het was, mede doordat ze haar gezicht verschool achter een reusachtige zonnebril. Terwijl hij slokjes nam van zijn lauwe Corona, nam hij het knappe meisje zorgvuldig in zich op. Ze lag op haar rug, steunend op haar ellebogen, haar gezicht naar de zon geheven. Rafael vond dat haar pose iets theatraals had, als een moderne variant op de odalisken uit het Rijksmuseum. Hij voelde de drang haar vast te leggen, maar liet zijn camera in zijn tas omdat hij bang was dat ze hem zou betrappen. Dan zou hij in haar ogen geen fotograaf zijn, maar een gluurder. Daarom fantaseerde hij vanachter de glazen van zijn zonnebril hoe hij haar zou vastleggen. Hij omkaderde haar in zijn verbeelding en pas toen kwam het besef dat hij de jonge vrouw al een keer had gefotografeerd.

Bemoedigd door de alcohol in zijn bloed excuseerde hij zich bij zijn vrienden en liep naar haar toe. Noa luisterde naar muziek via haar oordopjes en opende haar ogen pas toen Rafael haar zacht op haar schouder tikte. Ze schrok en trok haar oordopjes met een ruk uit haar oren.

‘Jezus!’

‘Ik wist niet dat je bang voor me was.’

‘Sorry,’ zei Noa. ‘Zijn fotografen altijd zo stiekem?’

‘Ze hoeven niet stil te zijn als hun model zit te dromen,’ zei Rafael. ‘Ik zag je liggen en dacht je te herkennen. Ik kwam even hallo zeggen.’

Noa lachte. ‘Wat leuk. Is de foto mooi geworden? Je zei dat je de foto’s online zou zetten, maar ik heb mijn portret er niet tussen zien staan.’

‘Jazeker,’ loog hij. De foto bleek onscherp en had de uiteindelijke selectie daarom niet gehaald. Maar Rafael had hem toch bewaard, in de map waarin hij al zijn mislukte foto’s opborg. Soms pakte hij die map erbij om zichzelf eraan te herinneren dat er schoonheid school in onvoorziene onvolmaaktheden. Lichtvlekken, overbelichte gezichten en onscherpe taferelen waarborgden een eigen magie, al werd die zelden door zijn opdrachtgevers erkend.

‘Ik zou hem graag een keertje zien,’ zei Noa. Haar lippen vormden een subtiele glimlach en hij zag sproetjes op haar gezicht die hem de vorige keer in het duister niet waren opgevallen.

‘Natuurlijk,’ zei Rafael. Verder wist hij niet wat hij moest zeggen.

‘Ga alsjeblieft zitten, je staat in mijn zon,’ zei Noa.

Rafael nam plaats op het grote kleed waarop ze lag. Het was felrood en had een vrolijk patroon dat Rafael deed denken aan de vormen die hij zag wanneer hij te hard in zijn ogen wreef.

Ze spraken over het feestje van een paar weken eerder. Toen de gespreksstof op was, vroeg Rafael naar haar studie. Noa vertelde dat ze net met haar studie was gestopt. ‘Ik heb het geprobeerd, maar het lukte niet,’ zei ze. Toen zweeg ze even en schoof haar zonnebril hoger op haar neus. ‘Ik vertel je later nog wel een keer waarom. En jij? Nog druk met je fotografie?’

Rafael zei dat hij elk weekend op een of twee feestjes schoot. Zij vroeg hem of hij een biertje wilde. Zonder op zijn antwoord te wachten pakte ze een flesje Heineken uit een koeltas.

‘We zullen hem moeten delen als je dat niet erg vindt. Het is de laatste. Ik moet straks nog werken.’

Rafael opende het flesje met zijn aansteker in een poging nonchalance uit te stralen. Toen hij een blik wierp op zijn vrienden, zag hij dat ze weinig subtiel naar hen zaten te gluren. Rafael hoopte maar dat Noa het niet opmerkte.

‘Mag je met drank op naar je werk?’ vroeg hij. Noa haalde haar schouders op.

‘Als je iedereen zou ontslaan die aangeschoten staat te werken in de horeca, zou de helft van alle tenten in Amsterdam per direct kunnen sluiten.’

Rafael vroeg naar het boek van Agatha Christie dat op het kleed lag.

‘Niets fijner dan een ouderwetse moord op een zomerse dag,’ zei Noa.

‘Het is maar waar je vrolijk van wordt,’ zei Rafael lachend. ‘Hoe zou jij het doen?’

‘Wat?’

‘De perfecte moord plegen.’

Noa keek hem geïntrigeerd aan. ‘Hmm. Ik kan doen alsof ik een normaal mens ben dat hier nog nooit over na heeft gedacht, maar…’

Rafael veinsde een geschrokken blik. ‘Ik ga maar weer eens…’

Noa lachte. ‘Nee, blijf! Ik zal je sparen als je belooft naar mijn theorie over de perfecte moord te luisteren.’

‘Vooruit,’ zei Rafael grinnikend.

‘Kijk. Ik zou iemand wurgen of vergiftigen. Belangrijk is dat het gebeurt zonder bloed of rommel, dat scheelt al de helft. Vervolgens zou ik het lichaam ergens begraven…’

‘Dan wordt het lichaam sowieso gevonden! De klassieke fout is dat ze het lich…’

‘Ik was nog niet klaar,’ zei Noa terwijl ze haar wijsvinger in de lucht hief. ‘Ik zou het lichaam begraven in een bos in een metersdiepe kuil. In de lente uiteraard, want de grond moet wel zacht genoeg zijn. Dan bedek ik het lijk met een dikke laag zand en dan leg ik er nog een dooie hond in. Mag jij raden waarom.’

‘Jezus,’ zei Rafael. ‘Hoe de fuck kom je aan een dode hond? Zou je die ook vermoorden?’

‘Och jongen, je weet niet half waartoe ik allemaal in staat ben. Maar je raakt afgeleid. Denk eens na, waarom de dooie hond?’

‘Ik heb geen flauw benul.’

‘Oké, let op. Als de speurhonden het bos doorzoeken, zullen ze de geur van het lijk ruiken. Maar als de politie dan begint met graven, vinden ze de hond en denken ze dat het loos alarm is.’

Rafael klapte in zijn handen en gaf toe dat het slim bedacht was.

‘Als je genoeg truecrimepodcasts luistert, kom je vanzelf op ideeën. Nu jij. Hoe zou jij het aanpakken?’

Rafael dacht even na. ‘Ik zou vergif gebruiken. Dan het lichaam in een plastic zak met stenen stoppen en die dan in een of ander afgelegen meer gooien. Of misschien is oplossen in zuur nog wel een beter plan.’

‘Gadver,’ zei Noa. ‘Ik dacht dat ik verknipt was. Tijd voor een vrolijker onderwerp.’

‘Waar kom je vandaan?’ vroeg Rafael wat impulsief, zich meteen bewust van de lompheid van zijn vraag.

Noa keek hem met opgetrokken wenkbrauw aan. ‘Uit Nederland. En jij?’

‘Sorry, ik wilde niet zó’n lul zijn. Het floepte er zomaar uit.’

‘Ga je me nu exotisch noemen?’ zei Noa plagerig. ‘Maar als je wilt weten waarom ik niet zo bleek ben als jij, dan wil ik je dat best vertellen hoor. Mijn moeder komt uit Indonesië, vandaar mijn kleurtje. De krullen zijn van mijn vader.’

Rafael complimenteerde haar met haar krullen.

‘Nice save,’ zei ze. ‘En waar kom jij vandaan?’

‘Uit een dorpje vlak bij Hoorn. Echt een gat.’

‘O god! Een ploert!’ zei Noa gespeeld geschrokken. Rafael hief defensief zijn handen.

Toen keek Noa op haar horloge en merkte op dat ze nú weg moest als ze op tijd op haar werk wilde komen. ‘Wat doe je morgenavond?’ vroeg ze terwijl ze het kleed haastig in haar tas propte.

Rafaels hart maakte een sprongetje. Hij had er niet op durven hopen dat zij hem mee uit zou vragen.

‘Niets,’ zei hij in een opwelling, al had hij eigenlijk een losse afspraak staan om bier te drinken met een paar van zijn vrienden.

Noa lachte. ‘Uitstekend. Nu is het de bedoeling dat jij een plek voorstelt.’

Rafael voelde dat hij bloosde. ‘Bar Troost? Negen uur?’

‘Zie je daar,’ zei Noa voordat ze naar de uitgang van het park liep. Rafael keek haar na en zag een kleine tattoo op de achterkant van haar linkerbeen, maar ze was al te ver weg om te zien wat het precies voorstelde.

Triomfantelijk liep Rafael terug naar zijn vrienden en verkondigde met de trots van een schooljongen dat hij een date had geregeld.

3

De volgende dag schoot Rafael foto’s op de vijfentwintigste trouwdag van een goede vriend van zijn moeder. Hij had de klus aangenomen om haar een plezier te doen, maar toen hij hoorde wat hij ervoor zou krijgen, had hij zich haast in zijn havermout verslikt. Voor dat bedrag reisde hij met plezier af naar de chique locatie in een gat in Brabant. Op de feestjes waar hij normaal gesproken schoot, moest hij vaak onderhandelen over een paar tientjes. Dit stel was zelf met een bedrag gekomen dat hij nooit had durven noemen. Hij zou fungeren als tweede fotograaf, iemand die wat oldskool kiekjes zou schieten om de digitale plaatjes te complementeren. Rafael had besloten om zich dan ook maar naar zijn rol te kleden en droeg een ouderwets colbert dat hij jaren terug in een tweedehandswinkel op de kop had getikt. Het rook muf maar zat hem als gegoten. Terwijl hij het aantrok vroeg hij zich af wat voor type man het voor het eerst gedragen had.

Toen hij op de feestlocatie aankwam, parkeerde hij zijn ov-fiets tegen een heg en keek naar de villa waar het feest spoedig zou losbarsten. In het aanzien van dit kleine paleis was het niet verwonderlijk dat hij zo goed betaald werd. En in een tijd waarin twee derde van alle huwelijken op de klippen liep, was het gerechtvaardigd om uit te pakken wanneer je het meer dan vijfentwintig jaar met elkaar had uitgehouden, vond Rafael.

Aan het einde van het grindpad werd hij verwelkomd door een jonge hostess die hem bij de ingang een glaasje prosecco aanbood. Hij glimlachte naar haar en klokte de bubbels vlug achterover. Achter die hostess zag Rafael zijn moeder staan. Hij liep naar haar toe en knuffelde haar lang en stevig, omdat hij vond dat hij te weinig op bezoek was geweest de laatste maanden. Zijn moeder liep met hem mee naar de ruimte waar het feest niet veel later los zou barsten. Daarna ontving hij drie kussen van zijn opdrachtgevers. Hij was in Brabant en moest denken aan zijn tantes, die hem op familiegelegenheden steevast de ‘mwah, mwah, mwah’-kussen op de wang gaven. Een gebruik dat hem in de grote stad snel was afgeleerd. Een studiegenoot had eens bits opgemerkt dat één zoen wel genoeg was toen hij poogde haar op de klassieke Nederlandse wijze te groeten.

‘Fijn dat je kon komen,’ zei zijn moeder.

‘Tuurlijk, mam,’ zei Rafael. Hij gaf haar een extra knuffel omdat hij wist dat het een dag van gemengde gevoelens voor haar moest zijn. Voor een weduwe was elke viering van de liefde een snijdende herinnering aan het feit dat haar die zo vroegtijdig was ontnomen.

‘Hoe is het op je werk, mam?’ vroeg Rafael omdat hij niet wist hoe hij haar pijn met woorden kon erkennen.

‘Och. Z’n gangetje. De oudjes vermaken zich wel. Meneer Van Hulst is gaan dementeren. Hij denkt dat hij de koning van Europa is. Hoort zichzelf speechen op de radio.’

Rafael grinnikte.

‘Het is te hopen dat hij snel gaat, voor het allemaal beduidend minder grappig wordt. Afijn, over werk gesproken: het wordt al drukker, zou je niet…’

‘Je hebt gelijk, tijd om te beginnen.’

‘Eet nog snel wat,’ zei zijn moeder. Omdat hij wist dat ze er anders niet over op zou houden, liep Rafael naar het buffet en schoof een garnalenspies in zijn mond. Vervolgens pakte hij een servet dat zo wit en schoon was dat het als een misdaad voelde om zijn vette lippen eraan af te vegen.

‘Ze worden vast prachtig, Raf.’

Rafael haalde zijn schouders op en richtte zijn camera op zijn moeder. Hij klikte pas toen ze stopte met protesteren en ving haar warme glimlach.

Rafael sloop door de zaal en fotografeerde de vrolijke gesprekken en rituelen waarvan hij zelf geen deel kon uitmaken. Het was een rol die hem op het lijf was geschreven. Terwijl hij werkte dacht hij aan een kortverhaal van Haruki Murakami, waarin een vrouw aan haar minnaar vertelt dat ze in een vorig leven een lamprei was, een parasitaire bloedzuiger die zich op de bodem van de rivier verschanst en zich vastbijt in passerende vissen. Rafael voelde zich die middag de lamprei; hij wachtte geduldig en sloeg toe met zijn camera op exact het juiste moment.

Hij daagde zichzelf uit om van iedere gast ten minste één portret te maken waarmee diegene tevreden zou zijn. De ervaring leerde dat niemand ooit blij was met een portret, maar tevreden, dat was al heel wat. De geposeerde kiekjes liet hij aan de fotograaf met het digitale toestel over.

Halverwege de middag sprak hij het stel kort en feliciteerde hen met hun mijlpaal.

‘Van harte. Vijfentwintig jaar! Ik kan het me nauwelijks voorstellen.’

De mannen grijnsden. ‘Daar hoef je je ook nog niets bij voor te stellen. Je bent nog jong, en het is niet dat wij geen wilde jonge jaren hebben gehad,’ zei de een voordat hij zijn partner een vette glimlach gaf.

‘Neem het er nog maar lekker van, hoor,’ zei de ander. ‘Voor je het weet, zit je de rest van je dagen met dezelfde opgescheept.’

Gelach. Een speelse stomp in de zij. Hoeveel moeite hij ook deed, Rafael kon zich er geen voorstelling van maken. Zijn enige echte relatie had twee jaar geduurd, en daar was hij tegen het einde al verveeld geraakt. Iets in hem was jaloers op het Disney-ideaal dat voor hem stond te glunderen. De twee mannen waren perfect op elkaar ingespeeld en maakten elkaars zinnen af alsof ze elkaars gedachten als een script voor zich hielden. Maar een stemmetje in Rafaels hoofd zei dat hij niet gemaakt was voor deze sprookjesachtige vervulling van de monogame verwachting. Dat hij zich alleen zo gepassioneerd op een relatie zou kunnen storten als deze alle conventies zou overstijgen.

Aan het eind van de middag schoof een van de gastheren hem een envelopje toe, dat hij netjes opborg in het binnenzakje van zijn colbert.

In de trein opende hij het en keek naar de bankbiljetten met een licht soort wantrouwen. Deze briefjes zou hij apart houden, voor een ervaring.

Thuis sprong hij onder de douche en speelde een videogame in afwachting van zijn date met Noa. Toen de avond viel en hij naar de kroeg fietste waar hij met Noa had afgesproken, zag hij de drommende toeristen, die na een lange dag Van Goghs en Rembrandts fotograferen vochten om een plekje in de zon. Bewust wat te vroeg nam hij plaats aan een tafeltje op het terras. Hij bestelde vast een biertje voor zichzelf om zijn zenuwen te temmen. Terwijl hij wachtte, observeerde hij een stel dat zwijgend tegenover elkaar aan hun drankje nipte. Hij fantaseerde over de reden voor hun stilte. Zou het mogelijk zijn om al voor je veertigste elk onderwerp te hebben uitgespeeld? Nee, het moest iets anders zijn. Misschien had een van de twee iets misdaan en had de ander een straf van stilzwijgen opgelegd. Een andere optie was dat beiden lang en breed waren uitgekeken op elkaar en ze in gedachten droomden over een gepassioneerde avond met hun minnaar of minnares. Het dode bier op hun tafeltje als een flauwe herinnering aan het feit dat alles ooit beter was geweest.

In gedachten verzonken had hij Noa niet zien aankomen. Ze gaf hem een stevige knuffel en complimenteerde hem met zijn outfit. Ze bestelde een cola terwijl de zon onderging en de avondlucht het terras in een aangename koelte onderdompelde.

‘Leuk je te zien,’ zei Noa.

‘Insgelijks.’

‘Het gebeurt niet vaak meer dat ik word opgepikt in een park. Een stuk romantischer dan Tinder, als je het mij vraagt. Je staat al één punt voor.’

Rafael vertelde dat hij nog nooit op een Tinder-date geweest was.

‘Dan ben je de enige, geloof ik. Hoe dat zo?’

‘Ik heb alle social media afgezworen.’

‘Echt?’ vroeg Noa. ‘Waarom?’

Rafael legde uit dat alle perfecte plaatjes hem ongelukkig hadden gemaakt omdat het zo ver af stond van de werkelijkheid.

‘Daar kan ik me wel wat bij voorstellen, maar het ligt er ook wel aan wat je volgt. Er is tegenwoordig veel ruimte voor content die afwijkt van de norm.’ Noa lachte speels. ‘Het is ook wel erg cool natuurlijk, om je social media te verwijderen.’

‘Ik heb ze niet verwijderd om cool te doen, hoor. Het was meer met het oog op mijn eigen welzijn. Ik werd er volledig door opgeslokt. Maar Tinder, heeft dat je wat opgeleverd? Het klinkt zo oppervlakkig. Als een vleeskeuring.’

Noa legde uit dat ze het niet zo zwart-wit zag. Dat ze het ook wel mooi vond dat jongeren door middel van een app op date konden met mensen die ze anders nooit waren tegengekomen. Rafael gaf toe dat daar wel wat voor te zeggen viel.

‘Bovendien ben ik relatief nieuw in de dating game,’ zei Noa, ‘en dat maakt dat ik opensta voor alles.’

‘Kom je uit een langdurige relatie?’ vroeg Rafael voorzichtig.

‘Nee. Ik heb het grootste deel van mijn jeugd in bed doorgebracht.’ Noa klopte met haar hand op haar borst. ‘Mijn rikketik deed het niet naar behoren. Ze hebben onder meer m’n hartklep vervangen.’

Rafael kon aan de gekunsteldheid van de zinnen horen dat Noa ze had ingestudeerd. Het klonk alsof ze de ernst van haar woorden wilde ondermijnen door ze jolig te brengen.

‘Wow,’ zei Rafael wat knullig. ‘Wat was er mis?’

‘Ik ben geboren met een hartaandoening. Tetralogie van Fallot, wat in normale taal betekent dat ik een gaatje in mijn hart had.’

‘Wat erg voor je.’

‘Ach, iedereen heeft wat anders. Bovendien beweerden de dokters vroeger dat er een kans was dat ik de twintig niet zou halen. Ik ben nu eenentwintig.’

‘Hoe kan dat? Doordat de medische kennis over je ziekte is verbeterd?’

‘Nee, ik heb mijn ziel aan de duivel verkocht voor wat extra tijd,’ grapte Noa.

Rafael lachte, betoverd door haar charme. Misschien verklaarde haar ziekte haar eigenzinnige gevoel voor humor. Wanneer de dood je op de hielen zit, kun je het leven immers maar beter met een korrel zout nemen, redeneerde Rafael.

‘Mijn fysieke toestand is goed. Ik voel me gezond en de operatie die ik heb gehad, zou ervoor moeten zorgen dat ik vanaf nu een normaal leven kan leiden. Er blijven altijd risico’s, maar als ik voorzichtig doe is er niets aan de hand. Als ik van de drugs afblijf en goed voor mezelf zorg, kan ik zeventig worden.’

Rafael zweeg. Hij wist niet goed wat hij moest zeggen. Ook al deed ze hard haar best om het allemaal zo normaal mogelijk te doen klinken.

‘Het is misschien lastig voor te stellen, maar ik zeg weleens dat mijn leven al geëindigd is op mijn twintigste. Bij wijze van spreken dan. Toen de dokter me vertelde dat ik er niet op moest rekenen ouder te worden, maakte dat grote indruk op me. Het heeft ervoor gezorgd dat elke dag vanaf die leeftijd er één extra voor me is. Dat klinkt misschien cheesy, maar zo voelt het echt.’

‘Ik heb ooit gelezen dat we allemaal beginnen met sterven op ons vijfentwintigste,’ zei Rafael. ‘Ons lichaam maakt tot dan telkens nieuwe cellen aan, daarna start het verval.’

‘Man, dat is deprimerend.’

‘Tell me about it. Ik ben vijfentwintig. Maar er zijn óók mensen die geloven dat we nooit kunnen sterven, omdat we allemaal celletjes zijn die met elkaar verbonden zijn. We bestaan uit allemaal microscopische deeltjes die simpelweg omvormen tot iets anders wanneer we sterven.’

‘Wacht even… is dat niet gewoon een variatie op karma?’

‘Misschien wel, ja.’

Zelden had Rafael zo’n tweezijdig meisje ontmoet als Noa. Die avond had hij het gevoel dat een deel van haar ervaren en getekend was, terwijl ze in andere opzichten juist jong en onbevangen overkwam. Deze dualiteit fascineerde hem, en eerst probeerde hij te ontdekken op welke manier ze deze rollen met elkaar afwisselde. Maar naarmate de avond vorderde zag hij in dat ze helemaal geen rol speelde, in haar karakter leken een opmerkelijke wijsheid en frisse jeugdigheid tegelijk te kunnen bestaan.

Rafael leerde dat ze begonnen was aan een studie literatuur, maar dat ze die in verband met haar hartaandoening al na een jaar had moeten staken. Haar ziekbed had het regulier volgen van de colleges bemoeilijkt. Bovendien wilde ze de studie op een volwaardige manier ervaren, fysiek aanwezig zijn in de collegezaal, op een lege maag biertjes drinken met haar studiegenoten na een lange dag studeren. Ze had besloten dat ze haar studie zou hervatten nadat ze een jaar of twee voor zichzelf genomen had. Noa was een uitstekende verteller; ze gebruikte haar handen veel en liet voor de climax een korte pauze vallen om de impact ervan te vergroten.

‘Ik hou van niets zoveel als van boeken,’ vertelde ze. ‘Ik had het al helemaal bedacht. Tijdens mijn studie zou ik mijn liefde voor de literatuur omzetten in een werktuig voor beginnende schrijvers. Ik zou een meesterlijke scriptie schrijven over het ultieme narratief.’

‘Het ultieme narratief?’

‘Juist ja. Ik denk dat er een formule voor bestaat. Dat een verhaal specifieke onderdelen nodig heeft om een meesterwerk te kunnen worden.’

‘Denk je dat echt? Dan zou een computer dus een verhaal kunnen schrijven. De romanticus in mij vindt dat maar een beangstigend idee.’

‘Het is allemaal niet zo romantisch misschien. Maar interessant is het wel. Ik heb in mijn leven duizenden verhalen ontleed. En ik denk dat het niet meer dan logisch is dat ik nu tot in de perfectie een verhaal zou moeten kunnen reconstrueren… Net zoals een muziekliefhebber zou moeten weten wat het precies is dat een nummer onvergetelijk maakt.’

‘Zeg je me nu dat je een boek wilt schrijven?’

‘Nee! Ik hou zielsveel van boeken, maar ik ben een lezer. Absoluut geen schrijver. Misschien neem ik liever dan dat ik geef.’

Rafael lachte.

‘Maar nu heb ik het hele idee van een studie uit het raam geflikkerd. Nu ik gezond ben, kan ik eindelijk doen en laten wat ik wil. Voordat ik me aan een school verbind, wil ik van het leven proeven.’