Bianca Toeps bij Blossom Books

Maar je ziet er helemaal niet autistisch uit

Ik ben autastisch!

Deze autist ging naar Japan

Colofon

Laat iedereen weten wat je vindt van Deze autist ging naar Japan van @biancatoeps. Gebruik #DezeAutistGingNaarJapan en vergeet @blossombooks niet te taggen!

NUR 400 / W092301

© 2023 Blossom Books

© 2023 Bianca Toeps

Opmaak binnenwerk: Studio L.E.O.

Omslagontwerp: ANO Studio, www.ano-studio.nl

Kaarten binnenzijde omslag: ANO Studio, www.ano-studio.nl

Fotografie auteursportret: Maan Limburg

Visagie auteursportret: Charlotte van Beusekom

De kaarten in dit boek zijn allerminst volledig. Er zijn veel meer trein- en metrolijnen, interessante plaatsen, eilanden en bergen in Japan. Op deze kaarten staan plaatsen en lijnen die voorkomen in het boek, zodat je tijdens het lezen een visuele referentie hebt.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten, in welke vorm dan ook.

Wil je de uitgever iets vragen of vertellen? Dat kan! Stuur een mailtje naar info@blossombooks.nl of vind ons op blossombooks.nl.

Shit just got interesting

– Maria Mena

Voorwoord

Misschien heb je weleens gehoord van inspiration porn, inspiratieporno. De term is in 2012 aan de wereld geïntroduceerd door de Australische comedian en journalist Stella Young, die geboren werd met osteogenesis imperfecta ofwel brozebottenziekte, en voor het grootste deel van haar leven een rolstoel gebruikte. Ze schreef over het fenomeen dat mensen met een handicap door mensen zonder handicap worden gezien als ‘inspiratie’, wanneer ze iets heel normaals doen. Zo omschreef ze een toevallige ontmoeting met een vrouw in de trein, die haar aansprak om te zeggen dat ze zó inspirerend was. Terwijl ze gewoon onderweg was naar haar werk, net als de rest van de reizigers.

Je ziet het ook terug in plaatjes die online gedeeld worden, al gaan die vaak nog een stapje verder: ‘Deze man zonder armen of benen beklom de Mount Everest, wat is jouw excuus?!’ Nu is mijn excuus dat dat me persoonlijk erg koud lijkt, maar om even serieus op de zaak in te gaan: het is een dunne lijn. Want hoewel het inderdaad vervelend is om te worden gezien als een soort stakker die alleen maar bestaat om de ander een goed gevoel over zichzelf te geven (‘Pfiew, zo erg als met jou gaat het met mij gelukkig niet! #dankbaar #blessed’), zijn sommige dingen daadwerkelijk moeilijker voor iemand met een handicap. Zelfs het reizen met de trein, het voorbeeld dat door Stella aangehaald werd, kan wegens een gebrek aan voorzieningen een extra horde zijn. Zelf heb ik, als autist, vaak last van lawaai als ik met de trein reis. Ik kan er overprikkeld van raken, dus als ik toch moet reizen heb ik een aantal trucjes: ik doe soms oordoppen in, reis het liefst buiten de spits en als het even kan eersteklas. Wanneer iemand dan zegt dat ik een inspiratie ben, omdat ik het allemaal tóch doe, dan vind ik dat wellicht wat overdreven, maar ook weer niet helemaal onterecht.

Het is het tweede gedeelte van de zin, ‘wat is jouw excuus?’, waar ik meer moeite mee heb. Niet iedereen heeft geld voor een eersteklasabo, of de luxe om hun eigen reistijden te kunnen bepalen.

Toen ik op mijn zesentwintigste (in 2010) de diagnose autismespectrumstoornis kreeg, ging het niet goed met me. Ik had van jongs af aan al moeite met sociale situaties, prikkels en veranderingen, maar na drie onafgemaakte studies, een veel te snel groeiende, stressvolle carrière als freelance fotograaf en een moeizame knipperlichtrelatie met mijn toenmalige partner Mark, vond ik mezelf echt een loser. Mijn interne stemmetje riep: waarom maak je nou nooit eens iets af, waarom ben je nooit eens gewoon gezellig, waarom moet alles altijd zo ingewikkeld met jou?

Als tiener heb ik een eetstoornis gehad. Eetstoornissen komen vaker voor bij meiden met autisme, waarschijnlijk omdat we onbewust op zoek gaan naar manieren om prikkels en onvoorspelbaarheid te managen. Ik ging in therapie en sindsdien ging het met eten eigenlijk wel prima, maar mijn autisme werd daar niet opgepikt. De autistische burn-outs bleven terugkomen, en mijn zelfbeeld werd bij elke gefaalde shoot, verjaardag of vakantie slechter. Pas toen een vriendin een artikel over autisme bij vrouwen doorstuurde, viel er een kwartje. Ik ging naar de huisarts en liet me doorverwijzen naar een specialistisch centrum, waar ik na veel tests en gesprekken uiteindelijk mijn diagnose kreeg.

Werd daarmee alles beter? Nou, niet meteen. Het leren leven met autisme ging met pieken en dalen. Aanvankelijk dacht ik dat ik mijn struggles allemaal wel eventjes zou oplossen, en ik had het moeilijk toen dat niet bleek te lukken. Toch vond ik meer en meer oplossingen, waardoor ik er nu goed mee kan leven. Ik begon te bloggen over mijn ervaringen en schreef uiteindelijk het boek Maar je ziet er helemaal niet autistisch uit, dat een bestseller werd.

Dit boek gaat over mijn verhuizing naar Japan. Als autist. Maakt dat mij inspiratieporno? Of, zoals de andere kant van het Twitter-spectrum misschien zal zeggen, dwepend met mijn diagnose? Mwah. Allebei een beetje, denk ik. Als mijn boek mensen kan inspireren om tóch dat ene ding te doen, die ene droom na te jagen, of die ene grote stap te wagen, dan vind ik dat alleen maar leuk. En dan bedoel ik niet alleen mensen met autisme, ook mensen zonder. Want de wereld heel rechtlijnig verdelen in autisten versus neurotypischen, gehandicapten versus niet-gehandicapten, daar ben ik met de jaren voorzichtiger in geworden. Iedereen heeft struggles, en niet alle struggles zijn even zichtbaar. Voor sommige mensen is het zien van een ander die doorzet wél de inspiratie om door te gaan. Dus je mag mijn verhuizing naar Japan dapper, stoer of inspirerend vinden, maar gebruik het alsjeblieft niet om een ander mee om de oren te slaan.

Je kunt dit boek trouwens ook gewoon zien als één grote aflevering van Ik Vertrek, en jezelf ontzettend gelukkig prijzen met je medium-sized woning ergens in een vinexwijk, want holy fuck, wát een gedoe zo’n verhuizing. Of als een verzameling Japan-observaties, die net iets minder plat is dan menig tv-programma.

Wat mijn diagnose betreft; ik denk dat ik me er vooral niet meer voor schaam. Mijn autisme heeft mijn hele leven gevormd, en is waarschijnlijk de reden dat ik nu in Japan woon. Als ik dat buiten beschouwing zou laten, zou dit hele boek nergens op slaan. De mensen die kwaaie stukjes insturen naar kranten – meestal psychiaters van boomerleeftijd en andere vroegbejaarden – komen vaak met het standpunt dat mensen met een diagnose die als excuus gebruiken, als een ‘ja sorry dat ik een lul was’, als een ‘ik kan niks en wil niks en hoef niks’. Ik denk dat naar Japan verhuizen en daar een bedrijf beginnen wel bewijs genoeg is dat die definitie op mij niet van toepassing is, hoe groot het woord ‘autist’ ook op de cover van dit boek staat.

Dus in het grijze gebied tussen slachtofferschap en perverse inspiratie ben ik hier, en ik vraag jullie helemaal niks. (Of nou ja. Een positieve review op Amazon of Bol of whatever zou leuk zijn. Of ik je nu heb weten te inspireren of niet.)

Autisme, wat was dat ook alweer? Da’s toch dat je razendsnel lucifers kunt tellen en als een soort wandelende kalender weet dat 7 augustus 1984 op een dinsdag viel? Dat je geen empathie hebt en met je schoenen gaat gooien zodra er ook maar een klein dingetje verandert? Nou, nee. (Althans, dat laatste is soms wel verleidelijk.)

Autisme is volgens de DSM-5, de diagnostische handleiding die psychiaters gebruiken, een pervasieve ontwikkelingsstoornis. Dat houdt in dat een autistisch brein zich anders ontwikkelt dan dat van de gemiddelde mens. Dit uit zich onder andere in problemen op het gebied van prikkelverwerking, communicatie en gedrag. Autisten kunnen moeite hebben met subtiele hints, plotselinge veranderingen en snelle wisselingen tussen situaties. In een poging om prikkels onder controle te houden, kunnen autisten vasthouden aan regels en structuren, en zo rigide overkomen.

Vroeger dacht men dat autisten een soort psychopaten waren, die geen emoties hadden en zich niet konden inleven in een ander. Tegenwoordig weten we dat communicatieverschillen – die twee kanten op werken – het contact soms bemoeilijken. Ook weten we dat autisten zich vaak juist afsluiten als de emoties hen te veel worden. Het lijkt dan misschien alsof ze niks voelen, maar schijn bedriegt.

In het verleden werd er onderscheid gemaakt tussen klassiek autisme, de stoornis van Asperger en PDD-NOS, maar sinds de DSM-5 zijn deze vertakkingen samengevoegd tot één stoornis: de autismespectrumstoornis. Het woord ‘spectrum’ geeft aan dat er binnen deze groep veel verschillen kunnen bestaan. Zo zijn er autisten die dagelijks hulp nodig hebben, en anderen die vrijwel volledig zelfstandig functioneren. Minder dan de helft van de mensen met autisme heeft ook een verstandelijke beperking, maar er zijn ook juist hoogbegaafde autisten. Deze leren vaak hun autisme te camoufleren door anderen te imiteren. Autisten die veel camoufleren ervaren veel stress, zeker als ze door dit kameleongedrag nooit zijn gediagnosticeerd. Ze zullen zich steeds afvragen waarom bepaalde taken of sociale interacties hun zoveel moeite kosten, terwijl het anderen makkelijk af lijkt te gaan. Dit kan leiden tot een zogenaamde autistische burn-out.

Hoewel de DSM vooral uitgaat van problemen, en dan in het bijzonder problemen die anderen opvallen, is autistisch gedrag niet per definitie slecht. Soms is het gewoon anders. En soms is het, al ben ik niet geheel onbevooroordeeld, volgens mij zelfs beter. Autisten kunnen bijvoorbeeld erg nauwkeurig zijn en bijzonder diepgaande kennis over een onderwerp hebben. En waar hypergevoeligheid voor sensorische prikkels op feestjes een hel kan zijn, kan het in een baan als kwaliteitscontroleur of instrumentenstemmer juist in iemands voordeel werken. Wie zijn leven zodanig heeft ingericht dat de prikkels te managen zijn, kan floreren.

En o ja, voordat je woest in je pen klimt omdat ik hier ‘autist’ zeg, en je altijd hebt gehoord dat je ‘persoon met autisme’ moet zeggen: dat is niet zo. Hoewel er ook in de autistische gemeenschap enige discussie is, en ik dus lang niet voor iedereen spreek, weet ik dat veel autisten het juist fijn vinden om ‘autist’ genoemd te worden. Het is voor hen de kern van wie ze zijn. Anderen vinden ‘persoon met autisme’ juist niet prettig – dat vinden ze klinken alsof het een ziekte is, alsof je zegt ‘leuk persoon hoor, maar jammer van dat autisme’. Nu denk ik persoonlijk niet dat die connotatie er automatisch aan vastzit, dus ik gebruik beide termen door elkaar. Iedereen boos, joepie!

De traditioneel Japanse lekkernij die je kunt eten alvorens je op je kamer Nederlandse pulp-tv streamt

Maar Toeps, waarom ga je niet in Japan wónen dan?

Waarom ik niet gewoon in Japan ging wonen. Die vraag kreeg ik iedere keer als ik voor drie maanden naar Japan vertrok, maar ook elke keer als ik terugkwam en me na luttele uren alweer ergerde aan mijn luide landgenoten in de stiltecoupé. En steeds weer antwoordde ik: ‘Ja, lastig…’

Natuurlijk had ik vaak genoeg informatie opgezocht. Self-sponsored visa heeft Japan eigenlijk niet, las ik dan altijd op fora en sociale media. Om in Japan te kunnen wonen, heb je vrijwel altijd een ander nodig die je uitnodigt en je inkomen garandeert. Je beste kans is een baan zoeken.

Nu is het nog niet zo eenvoudig om een baan te vinden in het Japanse bedrijfsleven. Zeker als je, zoals ik, slechts steenkolenjapans spreekt. Je beste optie is dan het JET-programma (voluit: The Japan Exchange and Teaching Programme), waarmee je leraar Engels wordt. Of beter gezegd, assistent-leraar Engels. Je mag woordjes zeggen en gesprekjes oefenen en/of onderwerp van spot zijn van zo’n dertig Japanse blagen. En dat voor zo’n vier dagen per week. Vind je wél een baan bij een Japanse firma, dan zit je al gauw aan een fulltime dienstverband, met daarbovenop nog overwerk en semiverplichte teamuitjes.

En weet je, ik was best tevreden met mijn leven. Oké, ik stoorde me aan luidruchtige Hollanders, de smerige publieke ruimte en het gebrek aan 24-uurs convenience stores, fancy treinen, schone openbare toiletten en goddelijke ramen (de noedels, niet de vensters – die zijn in Japan vaak maar klein en ondoorzichtig), maar met mijn werk was ik bijvoorbeeld heel content.

Ik had sinds mijn autismediagnose zodanig geschaafd en gezocht, dat ik na een aantal onafgemaakte studies en autistische burn-outs eindelijk gelukkig was als websitebouwer, fotograaf en webshopeigenaar. Het grootste gedeelte van mijn werk kon thuis. Alleen de fotografie niet, maar daarmee kon ik dan juist weer mijn sociale contacten invullen. Sinds mijn boek Maar je ziet er helemaal niet autistisch uit in april 2019 uitkwam, gaf ik lezingen en niet veel later kreeg ik zelfs royalty’s.

Dus één ding wist ik zeker: ik ging géén leraar Engels worden.

Ho, stop, wacht. Zei je nou dat je voor drie maanden naar Japan vertrok? Maar waarom dan?

Laten we bij het begin beginnen. In het voorjaar van 2008, ik was toen 23, woonde mijn vriendin Maan tijdelijk in Japan. Ze verbleef daar zo’n twee maanden en deed er eigenlijk niks. Of alles – het is maar hoe je het bekijkt. Ze had een kamer gehuurd via Sakura House, de grootste verhuurder voor buitenlanders in Tokio, in de populaire wijk Harajuku. Ze bezocht toeristische trekpleisters en musea, en als model deed ze zo nu en dan fotoshoots met fotografen die ze via internet had leren kennen. Niet betaald, al hield ze er vaak een heerlijke sushi-lunch aan over. Ze shopte een nieuwe garderobe voor zichzelf en stuurde regelmatig Lolita-jurken naar Japan-enthousiastelingen in Nederland. Maar werken deed ze er dus niet – dat had ook niet gemogen zonder visum.

Ik was een beginnende maar ambitieuze fotograaf, net gestopt met mijn studie aan kunstacademie St. Joost (ze vonden me daar te commercieel, ‘te fashion’ – ik vond ze daar te artsy) en ik kwam net uit een langdurige relatie, toen Maan vroeg of ik naar Tokio wilde komen. Ik was nog nooit zo ver van huis geweest – mijn verste vliegvakantie tot dan toe was een tripje naar Corfu, Griekenland, met mijn moeder. Ik had geen flauw idee wat ik in Japan zou aantreffen, behalve dan Tokyo Disneyland, een pretpark dat al een tijdje op mijn bucketlist stond. Maan kende ik eigenlijk nog helemaal niet zo goed; ik had haar leren kennen via een gemeenschappelijke vriend en een paar keer foto’s van haar gemaakt. Maar ik had niks te doen en niks om naar uit te kijken. Ik wilde weg uit het huis waar mijn ex woonde én ik had net een belastingteruggave gehad. Dus ik kocht een ticket en ging.

Mijn aankomst verliep niet zo soepel als we gepland hadden. Het is nu misschien onvoorstelbaar, maar in 2008 hadden de meeste Nederlanders een baksteenmobieltje en de meeste Japanners een klaptelefoon. Die twee soorten telefoons gebruikten niet dezelfde bandbreedte, waardoor je met je westerse mobieltje niks kon op een Japans netwerk. Daarom hadden we van tevoren afgesproken waar Maan me zou ophalen: op station Shinagawa1. Ik moest zelf naar dat station reizen met de Narita Express, een snelle trein van en naar de luchthaven. Maar ik had een fout gemaakt.

In het vliegtuig krijg je vlak voor de landing een formuliertje om in te vullen, met daarop vragen als: Bent u een terrorist? en Heeft u drugs bij u? Een formaliteit, dacht ik. Wie vult er nou ooit ‘ja’ in op zulke vragen? Zó stom was ik dus ook niet, maar op de vraag wat mijn verblijfadres was, antwoordde ik nonchalant ‘bij een vriendin’. Dat vonden de Japanse immigratie-agenten echter geen toereikend antwoord, dus ik moest mee een kamertje in. Oeps.

In het kamertje, een soort wachtkamer, zaten een aantal andere mensen. Eén man herinner ik me nog goed. Hij had een speelgoedpiano bij zich waarop hij ongecontroleerd aan het pingelen was, en was duidelijk niet helemaal met zijn hoofd in deze wereld. Waar ben ik in hemelsnaam beland? vroeg ik mezelf af.

Na lang wachten en een boel moeizame communicatie (Japanners spreken vaak vrij slecht Engels, zelfs als ze op een internationale luchthaven werken), wisten de immigratie-agenten Maan op te zoeken in het computersysteem. Zij had bij aankomst wél netjes haar adres ingevuld, dus dat adres konden ze nu ook bij mijn naam noteren. Ik mocht gaan.

Intussen was de trein die ik zou nemen natuurlijk allang vertrokken. Normaal gesproken zou ik Maan gebeld of ge-sms’t hebben, maar dat kon nu niet. Ik besloot maar gewoon in de eerstvolgende trein die de juiste kant op ging te stappen. In plaats van in de Narita Express zat ik nu in een lokaal boemeltje. Een Japanse dame sprak me aan, en maakte me duidelijk dat ik mijn tas, die ik voor me op de grond had gezet, in het bagagerek moest leggen of onder de banken moest schuiven. Mijn eerste gedachte was: waar bemoeit dit mens zich mee? Maar toen er een station later een hele horde mensen in zakelijk grijs de coupé binnenkwam, leerde ik mijn lesje. De mevrouw had gelijk, en ik was die stomme, koppige, arrogante Hollander.

Twee uur later dan gepland kwam ik aan op het station waar ik met Maan had afgesproken. Ik had me er al op ingesteld dat ik een internetcafé moest zoeken om haar een berichtje via DeviantArt te sturen (DeviantArt is een platform voor creatieven, een beetje de voorloper van Tumblr – ja, zo lang geleden is het), maar tot mijn grote opluchting zag ik dat Maan en haar vriend Bob al die tijd op me hadden zitten wachten. ‘Je zal wel honger hebben,’ zeiden ze. ‘Laten we een crêpe halen.’

Met z’n drietjes pakten we de trein van Shinagawa naar Harajuku. Vanaf daar liepen we naar de crêpekraam, of beter gezegd, naar een van de vele crêpekramen die de wijk Harajuku rijk is. De zoete stalletjes doen denken aan huisjes op een kerstmarkt, en erin staan een of twee jobstudenten aan de lopende band verse crêpes te bakken alsof je in Parijs bent. Maar waar je in Parijs meestal de keuze hebt uit suiker, slagroom of Nutella, kun je bij Harajuku-crêpes kiezen uit zo’n vijftig verschillende toppings, variërend van schepijs tot sla met tonijnsalade. (Nog nooit geprobeerd, sommige dingen gaan gewoon te ver.) In de vitrine van de kraam staan alle crêpes tot in detail nagemaakt van wax; zo komt zelfs de grootste autist-toerist niet voor verrassingen te staan. De versgebakken crêpes worden tot een perfecte cone gerold en gewikkeld in een pastelroze papiertje. Die dingen zijn trouwens gigantisch; je hebt tot het avondeten gegarandeerd geen honger meer.

Vroeger legde ik Harajuku nog weleens uit aan de hand van Gwen Stefani’s songs ‘Harajuku Girls’ en ‘What You Waiting For’. Maar toen ik een paar jaar geleden een verhaal voor CosmoGirl! maakte over Japanse mode, en daarbij Stefani’s hits aanhaalde, kreeg ik van veel jonge meiden een berg vraagtekens terug. Zij luisterden nog naar K3-met-Kathleen toen Gwen een ding was. Dus vergeet Gwen Stefani, want hier is mijn eigen uitleg: Harajuku is de straatmodehotspot van jong Japan. Verschillende stijlen en subculturen komen er samen, en in het weekend paraderen er uitgedoste influencers rond – zelfs toen influencers nog geen ding waren en je moest hopen op een enthousiaste straatfotograaf die je in straatmodemagazine Fruits kon doen belanden.

Een van Harajuku’s befaamde stijlen is Decora. Om je een beeld te geven van hoe dat eruitziet: denk aan de Claire’s, die winkel met haarspeldjes, kettinkjes en andere frutsels waar twaalfjarigen het liefst al hun kleedgeld spenderen. Gooi een mandje vol, echt goed vol, en doe dat dan allemaal tegelijk in je haar. In barbiekleuren, of alsof je door een zak Skittles bent gerold. Je outfit is al net zo kleurrijk en druk. Hand in hand, oog in oog, alle kleuren van de regenboog.

Dan is er natuurlijk Lolita. Deze stijl is te herkennen aan de poppige jurkjes en kousen, versierd met strikjes, franjes en/of prints van taartjes, beertjes of iets anders zoets. Er is ook een duistere variant, Gothic Lolita, met dezelfde jurkjes en kousen en strikjes, maar dan in het zwart. In tegenstelling tot wat sommige mensen in het Westen denken, is Lolita niet seksueel van aard. De meiden die het dragen vinden het gewoon leuk om volledig opgetuigd een kop thee met gelijkgestemden te drinken. Het lijken mij persoonlijk vooral een hoop prikkels, maar goed, ieder z’n ding.

Zowel Decora als Lolita zou je kunnen omschrijven als kawaii, het Japanse woord dat grofweg ‘schattig’ betekent. Harajuku is een mekka voor kawaii-liefhebbers, maar je vindt er ook vintage en punk. Er zijn tegenwoordig hele Instagram-accounts gewijd aan Harajuku-straatmode, en terecht. Iedereen is zo kleurrijk, zo bijzonder. Er is zoveel aandacht besteed aan de details, en er is zoveel ruimte voor mensen die anders zijn. Misschien dacht je bij Japan vooral aan de salarymen, de loonslaven in pak. Misschien zie je schoolkinderen in uniform voor je, of een trein vol zwijgzame mensen met mondkapjes. Je hebt geen ongelijk. Die scènes zijn er ook. Maar in die trein kan dan plots een blauwharige rockster staan in een outfit die catwalkwaardig is, en niemand kijkt ervan op of om.

Of nou ja, niemand… Ik keek mijn ogen uit. De mensen waren zo anders dan ik kende. En niet eens alleen de Harajuku girls: verkoopsters kirden met hun hoge stemmetjes ‘irasshaimaseeeee!’ Supermarktmedewerkers bleven hun Japanse teksten op ons afvuren, zelfs als duidelijk was dat we er niets van begrepen. Stationspersoneel was zo ontzettend vriendelijk en behulpzaam, en ook de mensen op straat liepen regelmatig een eind mee om ons de weg te wijzen.

Na het eten van onze crêpes liepen we door naar Maans kamer. Hoewel ze een kamer huurde in het bruisende Harajuku, was het in haar straatje bijna sereen. Deze zijstraat van dé Harajuku Street had een rust over zich die je soms terugziet in anime, waar een zonnestraal beweegt over een klein bloementuintje, of de bovengrondse elektriciteitsdraden op de grond aftekent. Waar een minivrachtwagentje met een muziekje door de straten rijdt om het oud papier en karton op te halen, dat netjes bijeengebonden voor de deuren ligt. Waar we regelmatig vergaten de voordeur op slot te doen, maar dat gaf niks, want Japan is ontzettend veilig. Dit straatje was zo heerlijk, zo rustig… En als je dan de hoek om liep, bam: het hele circus.

We ploften op bed en keken Puberruil, een programma van de publieke omroep waarin twee tieners van gezin ruilden. Bekenden van Maan deden eraan mee, vandaar. Het was voor mij zo’n eyeopener. Niet Puberruil, maar dat je naar Tokio kunt gaan, een pannenkoek met ijs kunt halen, en dan op je kamer gewoon Nederlandse pulp-tv kunt streamen. Zelfs in 2008 kon dat.

Nu is Maan sowieso een heel relaxed persoon. Iemand die gewoon doet, die geen torenhoge verwachtingen heeft, of een totaal dichtgetimmerd vakantieplan. Ik wilde één ding graag doen, namelijk naar Tokyo Disneyland. Verder bezochten we musea, aten we sushi en kocht ik kleding en een berg kawaii accessoires. We hebben een middag foto’s gemaakt en we keken de film Enchanted. Ik ben zelf nogal een piekerhoofd, maar ik zag hier iets wat me tot op de dag van vandaag inspireert. Dit kán gewoon. Dit mág gewoon. Ook al mis je je trein, ook al gaan er dingen fout, of doe je een dag even lekker helemaal niks omdat je moe bent.

Na dat eerste bezoek in 2008 en mijn abrupte vertrek van de kunstacademie had mijn carrière als modefotograaf een vlucht genomen. Ik leerde steeds meer stylisten, visagisten en artdirectors kennen, vond een agentschap, en ongeveer een jaar later verschenen mijn foto’s in meidenbladen en winkels.

Ik had een haat-liefdeverhouding met fotografie. De dag na een fotoshoot had ik steevast gigantische hoofdpijn, omdat de stress me te veel was. Het gebeurde regelmatig dat een teamlid over me heen walste, of dat ik heel erg moest vechten om te zorgen dat dat niet gebeurde. Soms kwamen de foto’s er niet uit zoals ik in mijn hoofd had, wat me vervolgens doodsbang maakte om ze bij de klant in te leveren. Maar als het allemaal lukte, en de foto’s hingen levensgroot in de etalage, dan was ik apetrots.

Voor de bladen fotograferen in Japan was al sinds die eerste keer dat ik er met Maan was een droom. Dus in 2009 vertrok ik met een heel team naar Tokio, om fotoshoots voor diverse Nederlandse meiden- en damesbladen te gaan doen. Het was mijn droom, maar het werd een nachtmerrie. De styliste en visagiste, die aanvankelijk graag mee wilden, hadden ineens bedacht dat er ook nog geld verdiend moest worden. Ze regelden opdracht na opdracht, waardoor we op een gegeven moment zeven shoots in tien dagen moesten doen. Dit was nooit mijn plan: ik wilde gewoon toffe beelden maken.

In deze overambitieuze planning was er weinig ruimte voor speling. Door onze gebrekkige kennis van de Japanse taal en cultuur ging er een hoop mis. Een model met wie we twee dagen wilden fotograferen, stond door een miscommunicatie ingepland voor maar één dag, waarna ik hemel en aarde moest bewegen bij het Japanse modellenbureau. Locaties waar we wilden schieten waren niet beschikbaar. Onze styliste deelde mijn liefde voor Japan niet en mopperde de hele dag; ze vond het eten vies en de mensen stom. Ook was er iets misgegaan met het boeken van onze hotelkamers, waardoor ik met Maan, die mee was als mijn assistente, één bed moest delen – iets wat mijn nachtrust niet ten goede kwam. Het model dat we uit Nederland hadden meegenomen kreeg een ontstoken oog, wat onze planning nog verder in de war schopte, en met de resultaten van een van de shoots waren we zelf zó ontevreden, dat we die opnieuw wilden doen.

Het merendeel van de shoots werd afgekeurd. Die voor CosmoGirl!, die we de dag voor vertrek opnieuw hadden geschoten, werd wel gepubliceerd, maar alsnog was de fashion director boos op me: ik had gedurende de trip erg weinig gecommuniceerd.

Opdrachtgevers zien graag tussendoor wat je aan het doen bent, zodat ze nog wat kunnen aansturen. Maar de visagiste en styliste hadden mij verboden te vertellen dat de eerste shoot mislukt was, omdat ze bang waren dat dat niet professioneel zou overkomen. Ikzelf wilde liever open kaart spelen, maar ik wist dat ik vaak juist te direct gevonden werd. Ook hadden zij meer ervaring in deze industrie, dus tegen beter weten in luisterde ik. Bij thuiskomst bleek dat ze nog een reden hadden om mij het zwijgen op te leggen: zo konden ze een versie van het gebeurde vertellen waarin zij er als twee engeltjes uitkwamen. Alles was mijn schuld, en ik lag eruit bij CosmoGirl!, een van mijn favoriete opdrachtgevers.

Ondanks de afgekeurde series moest ik de modellen en mijn assistent Maan natuurlijk wel gewoon betalen – deze trip liet me dus met verlies achter. Ik heb me lang afgevraagd hoe ik me zo heb kunnen laten manipuleren, hoe ik in dit rampscenario terecht was gekomen. Iets meer dan een jaar later kreeg ik mijn autismediagnose.