Colofon

De verminkte koning

NUR 285

© 2019 Nederlandse editie: Blossom Books

© 2019 Leigh Bardugo

First published by Imprint, an imprint of MacMillan Publishing Group, LLC.

Oorspronkelijke titel: King of scars

Nederlandse vertaling: Merel Leene

Ontwerp kaart: Sveta Dorosheva

Opmaak binnenwerk: Studio L.E.O.

Het oordeel van de wolf

NUR 285

© 2021 Nederlandse editie: Blossom Books

© 2021 Leigh Bardugo

First published by Imprint, a part of MacMillan Publishing Group, LLC.

Oorspronkelijke titel: Rule of Wolves

Nederlandse vertaling: Merel Leene

Ontwerp kaart Sveta Dorosheva

Opmaak binnenwerk: Studio L.E.O.

Vind de auteur: @leighbardugo

Vind de uitgever: @blossombooks

Wil je ons iets vragen of vertellen? Dat kan! Stuur een mailtje naar info@blossombooks.nl of vind ons op blosssombooks.nl.

Krijg je geen genoeg van de Grishaverse? Kijk dan eens op Grishaverse.nl.

Alle rechten voorbehouden, inclusief het recht van reproductie in zijn geheel of in gedeelten in welke vorm dan ook.

Lieve lezers,

Als je zou vragen wie de koningin van de fantasy is, dan is daar wat mij betreft maar één antwoord op: Leigh Bardugo. Sinds haar allereerste boek Schim en Schaduw is ze alleen maar beter geworden en WOW, met dit boek heeft ze zichzelf wéér overtroffen.

Het is zó lekker om weer te kunnen verdwijnen in de Grishaverse en een paar vertrouwde personages weer tegen te komen. Je leest over Nina, Nikolai en Zoya, waardoor ze nog meer tot leven komen – en Zoya bijna menselijk wordt (bíjna). Nina was altijd al een van mijn favorieten, en door dit boek ben ik alleen nog maar meer fan van deze sterke vrouw.

‘Helaas’ zijn we van Leigh gewend dat ze haar lezers niet spaart, en ook dit boek zullen er weer genoeg momenten zijn dat je het boek het liefst door de kamer wilt slingeren, vooral op het einde. Maar goed, laat ik niet te veel op de zaken vooruitlopen: lees en geniet, en laat ons vooral weten wat je ervan vond!

Veel leesplezier,

Liefs Myrthe Spiteri

Uitgeefdirecteur Blossom Books

Voor Morgan Fahey,
generaal in oorlogstijd
consigliere in vredestijd
liefste vriendin
(meestal) zachtmoedige koningin

De Grisha

Soldaten van het Tweede Leger

Meesters van de Elementaire Natuurwetenschap

CORPORALKI

(De Orde van de Levenden en de Doden)

Hartenwringers

Helers

ETHEREALKI

(De Orde van de Elementenmeesters)

Stormblazers

Inferni

Getijdekeerders

MATERIALKI

(De Orde van de Fabrikators)

Durasti

Alkemi

De drenkeling

1

Dima

Lang voor alle anderen het geklapper opmerkten, hoorde Dima de staldeuren slaan. In de keuken van het boerenhuisje borrelde het als in een pot op het vuur; de ramen waren vanwege de storm stevig dichtgetrokken, waardoor het binnen warm en vochtig was. De muren trilden van de onstuimige drukte van Dima’s dwars door elkaar heen pratende broers, en Dima’s moeder neuriede een liedje dat hij niet kende, terwijl ze met haar voet de maat meetikte. Op haar schoot hield ze de gescheurde mouw van een van zijn vaders hemden strak tussen haar vingers; in het ongelijke ritme van een hongerig musje pikte haar naald in de stof, terwijl de wollen draad als een lekkere worm tussen haar vingers door kronkelde.

Dima was de jongste van zes jongens, de baby die zijn moeder pas laat had gekregen, lang nadat de arts die elke zomer hun dorpje aandeed tegen haar gezegd had dat er geen kinderen meer zouden komen. Een onverwachte zegen, zei mama graag, en dan drukte ze Dima dicht tegen zich aan en bemoederde hem terwijl de anderen de deur uit waren om hun klusjes te doen. Een ongewenste extra mond om te voeden, sneerde zijn oudere broer Pjotr vaak.

Omdat Dima zo klein was, werd hij regelmatig over het hoofd gezien wanneer zijn broers met elkaar dolden, en werd hij vergeten tijdens de lawaaierige discussies in huis. En dat was de reden dat hij op die herfstavond, toen hij bij het aanrecht stond en de laatste potten inzeepte die zijn broers natuurlijk voor hem hadden laten staan, als enige die stomme klapperende staldeuren hoorde. Dima begon meteen harder te schrobben. Hij was vastbesloten zijn klusje af te maken en zijn bed in te kruipen voordat iemand op het idee kwam om hem in het donker naar buiten te sturen. Door het steeds woestere gehuil van de wind heen hoorde hij hun hond, Molniya, op het stoepje voor de keuken janken, hopend op wat kliekjes en een warme slaapplek.

Takken sloegen tegen de ruiten. Mama tilde haar hoofd op, en de ernstige groeven naast haar mond werden dieper. Ze trok een streng gezicht, alsof ze de wind zonder eten naar bed kon sturen. ‘De winter komt vroeg en blijft te lang.’

‘Hm,’ zei papa. ‘Net als jouw moeder.’

Mama gaf hem een trap met haar laars. Die avond had ze een glaasje kvas achter de kachel neergezet, een geschenk voor de huisgeesten die over de boerderij waakten en achter de oude ijzeren kachel sliepen om warm te blijven. Of dat zei mama tenminste. Papa zuchtte alleen en klaagde dat het zonde was van die goeie kvas.

Dima wist dat Pjotr het glaasje zou leegdrinken zodra iedereen eenmaal naar bed was. Ook at zijn broer de plak honingkoek op die mama erbij had gelegd, gewikkeld in een stukje stof. ‘Overgrootmoeders geest zal je komen opzoeken,’ waarschuwde Dima soms.

Maar dan veegde Pjotr gewoon met zijn mouw langs zijn kin en zei: ‘Er is helemaal geen geest, sukkel. Baba Galina is allang opgegeten door de wormen op het kerkhof, en als je je mond niet houdt, gebeurt met jou precies hetzelfde.’

Nu boog Pjotr zich naar Dima toe en gaf hem een harde por. Dima vroeg zich vaak af of Pjotr soms speciale oefeningen deed om zijn ellebogen harder en puntiger te maken. ‘Hoor je dat?’ vroeg zijn broer.

‘Er valt helemaal niks te horen,’ zei Dima, maar de moed zonk hem al in de schoenen. De staldeur…

‘Er rijdt iets op de storm, daar buiten.’

Dus zijn broer probeerde hem alleen maar bang te maken. ‘Doe niet zo stom,’ zei Dima, maar hij was ook opgelucht.

‘Luister dan,’ zei Pjotr, en terwijl de wind aan het dak van het huis rammelde en het vuur in de haard sputterde, meende Dima nog iets anders te horen dan de storm – een hoge, verre kreet, als het gejank van een hongerig dier of het huilen van een kind. ‘Als de wind over het kerkhof giert, wekt hij de geesten van alle baby’s die gestorven zijn voordat ze hun heiligennaam konden krijgen. Malentsjki. Ze gaan op zoek naar zielen die ze kunnen stelen om daarmee de hemel in te komen.’ Pjotr boog zich naar hem toe en priemde met zijn vinger tegen Dima’s schouder.

Dima was al acht, oud genoeg om beter te weten, maar toch dwaalden zijn ogen naar de donkere ruiten en naar het door de maan verlichte erf daarachter, waar de bomen doorbogen en schudden in de wind. Hij huiverde. Hij zou haast zweren… Hij zou haast zweren dat hij heel even een donkere vlek over het erf zag glijden, de schaduw van iets wat veel groter moest zijn dan een vogel.

Lachend spatte Pjotr hem nat met het zeepwater. ‘Jij wordt met de dag onnozeler, ik zweer het je. Wie wil die onbenullige ziel van jou nou hebben?’

Pjotr is alleen maar boos omdat híj het kleintje was voordat jij kwam, zei mama altijd tegen Dima. Je moet proberen aardig voor je broer te zijn, ook al is hij ouder maar niet wijzer. En dat probeerde Dima. Echt waar. Maar soms wilde hij Pjotr alleen maar een duw geven zodat hij met zijn gat op de grond viel en zelf kon voelen hoe het was om de kleinste te zijn.

De wind ging heel even liggen, en in die plotselinge vlaag stilte was er niets meer om de harde klap die over het erf klonk te overstemmen.

‘Wie heeft de staldeuren open laten staan?’ vroeg papa.

‘Dima moest vanavond de stal doen,’ antwoordde Pjotr meteen, de braverik, en zijn broers, die allemaal aan tafel zaten, kakelden als opgewonden haantjes.

‘Ik heb ze dichtgedaan,’ protesteerde Dima. ‘Ik heb de balk ervoor gelegd!’

Papa leunde achterover in zijn stoel. ‘Dus ik verbeeld me dat geluid alleen maar?’

‘Hij denkt vast dat een geest het heeft gedaan,’ zei Pjotr.

Mama keek op van haar verstelwerk. ‘Dima, je moet de staldeuren dicht gaan doen en de balk ervoor schuiven.’

‘Ik doe het wel,’ verzuchtte Pjotr gelaten. ‘We weten allemaal dat Dima bang is in het donker.’

Maar Dima begreep dat dit een test was. Papa verwachtte van hem dat híj verantwoordelijkheid nam. ‘Ik ben heus niet bang,’ zei hij. ‘Natuurlijk doe ik de deuren dicht.’ Dima negeerde Pjotrs zelfingenomen grijns; hij droogde zijn handen, trok zijn jas aan en zette een muts op.

Mama gaf hem een tinnen lantaarn. ‘Vlug maar,’ zei ze terwijl ze zijn kraag omhoogzette tegen de kou. ‘Kom gauw terug, dan stop ik je in en vertel je een verhaaltje.’

‘Is het een nieuwe?’

‘Ja, en een mooie, over de zeemeerminnen uit het noorden.’

‘Wordt erin getoverd?’

‘Meer dan genoeg. Hup, ga nou maar.’

Dima wierp een vluchtige blik op de icoon van Sankt Feliks die naast de deur aan de muur hing. Kaarslicht flakkerde voor het treurige gezicht van de heilige; zijn blik stond vol medelijden, alsof hij precies wist hoe koud het buiten was. Nadat Feliks het wonder van de boomgaarden had verricht, was hij aan een spit van appeltakken geregen en hadden ze hem urenlang levend boven het vuur geroosterd. Toch had hij niet geschreeuwd of gegild; hij had alleen tegen de dorpelingen gezegd dat ze hem moesten omdraaien zodat de vlammen ook zijn andere kant konden bereiken. Feliks zou nooit bang zijn voor zo’n storm.

Zodra Dima de keukendeur opende, probeerde de wind die uit zijn hand te rukken. Dima sloeg de deur achter zich dicht en hoorde dat de grendel er aan de binnenkant voor werd geschoven. Hoewel hij wist dat dat tijdelijk was, en pure noodzaak bovendien, voelde het toch alsof hij gestraft werd. Terwijl hij zijn voeten dwong om van het stoepje het knerpende erf op te stappen, keek hij achterom naar de verlichte ramen. Hij betrapte zich op de afschuwelijke gedachte dat zijn familie hem was vergeten zodra hij de warmte van de keuken had verlaten, en dat niemand om hem zou roepen of alarm zou slaan als hij niet terugkwam. De wind zou Dima uit hun geheugen wegvagen.

Hij tuurde naar het lange, door de maan verlichte stuk erf dat hij moest oversteken, langs de kippenrennen en het ganzenhok, naar de schuur waar hun oude paard Gerasim en hun koe Mathilde stonden.

‘Voorzien van stalen ploegbladen,’ prevelde hij terwijl hij in het voorbijgaan met zijn hand langs de nieuwe ploeg streek, alsof die een talisman was die geluk bracht. Hij wist niet precies waarom de bladen beter waren, maar toen de ploeg er net was, had hij zijn vader die woorden keer op keer tegen de buren horen zeggen, en Dima vond dat ze zo mooi sterk klonken. Aan de keukentafel waren lange gesprekken over de ploeg gevoerd, en ook over alle landbouwhervormingen van de koning en wat voor ellende of hoop die met zich mee zouden brengen.

‘We koersen regelrecht op een volgende burgeroorlog af,’ had mama gemopperd. ‘De koning wil veel te snel.’

Maar papa was tevreden. ‘Hoe kun je je zorgen maken terwijl je maag gevuld is en het dak gerepareerd is met verse teer? Dit was het eerste jaar dat we genoeg hebben geoogst om ook op de markt wat te verkopen, in plaats van er alleen zelf van te eten.’

‘Ja, omdat de koning ervoor gezorgd heeft dat graaf Radimov nauwelijks nog tienden ontvangt!’ riep mama uit.

‘En dat moeten wij erg vinden?’

‘Wel als de graaf en zijn adellijke vrienden de koning straks in zijn bed vermoorden.’

‘Koning Nikolai is een oorlogsheld!’ Papa zwaaide met zijn hand alsof hij alle ellende als pijprook kon wegwuiven. ‘Zonder steun van het leger komt er nooit van z’n leven een coup.’

Het gesprek draaide in een kringetje rond, en avond aan avond ruzieden ze over dezelfde dingen. Dima begreep er niet veel van, behalve dan dat hij voor de jonge koning moest bidden.

De ganzen snaterden en scharrelden in hun hok, onrustig geworden door het weer of door de nerveuze voetstappen van de langslopende Dima. Verderop zag hij de grote houten staldeuren open- en dichtzwaaien, alsof de schuur zuchtte, alsof de deuropening een mond was die hem met één ademteug naar binnen kon zuigen. Dima hield van de schuur overdag, wanneer het zonlicht tussen de pannenlatten door viel en het binnen een heerlijk mengsel was van de geur van hooi, Gerasims gesnuif en het mopperige geloei van Mathilde. Maar ’s nachts veranderde de schuur in een leeg hol, wachtend op een of ander afschuwelijk schepsel dat zich er kon verschuilen, een listig wezen dat de deuren liet openwaaien om een onnozel jochie naar binnen te lokken. Dima wíst namelijk dat hij de deuren had dichtgedaan. Hij was er zeker van, en onwillekeurig moest hij telkens weer aan Pjotrs malentsjki denken, de kleine geesten op jacht naar een ziel om te stelen.

Hou daarmee op, zei Dima streng tegen zichzelf. Pjotr heeft die deuren zelf van de grendel gehaald zodat jij weer de kou in moest of jezelf anders belachelijk zou maken door het te weigeren. Maar Dima had zijn broers en zijn vader laten zien dat hij ook dapper kon zijn, en die gedachte verwarmde hem terwijl hij huiverend in de bijtende wind zijn kraag nog verder over zijn oren trok. Pas op dat moment drong tot hem door dat hij Molniya niet meer hoorde blaffen. En toen Dima net naar buiten liep, had ze ook niet bij de deur gezeten, loerend op een kansje om de keuken in te glippen.

‘Molniya?’ zei hij, maar de wind greep zijn stem en sleurde de klanken mee. ‘Molniya!’ riep hij iets luider – maar niet veel, voor het geval hier buiten behalve zijn hond nog iets anders rondliep wat hem kon horen.

Stapje voor stapje stak hij het erf over. Op de grond sprongen en trilden de schaduwen van de bomen. Achter het bosje kon hij het brede lint van de weg zien. Die liep helemaal naar het stadje, en naar het kerkhof. Dima volgde het lint niet met zijn ogen, expres niet. Het was te gemakkelijk om zich op de weg een schuifelend lijk voor te stellen, gekleed in vodden, met achter zich een spoor van kluiten kerkhofaarde.

Van ergens tussen de bomen hoorde Dima zacht gejank. Hij gilde. Gele ogen staarden hem vanuit het donker aan. Het licht van zijn lantaarn scheen op een paar zwarte poten, een warrige vacht, ontblote tanden.

‘Molniya!’ zei hij met een zucht van opluchting. Nu was hij blij met het luide weeklagen van de storm. De gedachte dat zijn broers zijn hoge, kinderachtige gil konden hebben gehoord en misschien naar buiten zouden zijn gerend, om vervolgens alleen hun arme hond aan te treffen, angstig verscholen in de bosjes, was te afschuwelijk om lang bij stil te staan. ‘Kom hier, meisje,’ zei hij zacht.

Molniya had haar buik tegen de grond gedrukt en haar oren lagen plat tegen haar kop. Ze verroerde zich niet.

Dima keek achterom naar de schuur. De balk die voor de deuren had moeten liggen om ze dicht te houden, lag versplinterd en in stukken in de bosjes. Vanuit de schuur klonk een zacht, vochtig gesnuffel. Was een gewond dier de schuur in gekropen? Een wolf misschien?

Het gouden licht dat door de ramen van de boerderij scheen, leek onmogelijk ver weg. Misschien kon hij beter teruggaan om hulp te halen. Ze konden toch niet van hem verwachten dat hij het in zijn eentje tegen een wolf opnam! Maar stel dat er in de schuur niets was? Of alleen een onschuldige kat, waar Molniya een krab van had gekregen? Dan zouden al zijn broers hem uitlachen, niet alleen Pjotr.

Dima schuifelde verder en hield zijn lantaarn ver voor zich uit. Hij wachtte tot de storm even bedaarde en greep toen de zware deur aan de zijkant vast zodat hij niet tegen hem aan sloeg terwijl hij de schuur in liep.

Binnen was het donker; er viel slechts een enkele straal maanlicht door het dak. Dima schuifelde iets verder het duister in. Hij dacht aan de vriendelijke ogen van Sankt Feliks, aan de scherpe appeltak die zijn hart doorboorde. Toen blies opeens de wind weer, alsof de storm alleen even zijn adem had ingehouden. De deuren vielen achter Dima dicht en het zwakke licht van zijn lantaarn doofde sputterend uit.

Buiten kon hij de storm horen woeden, maar in de schuur was het stil. De dieren maakten geen enkel geluid, alsof ze ergens op wachtten. Boven de zoete geur van het hooi uit kon hij hun zurige angst ruiken… en nog iets anders. Dima kende die geur van wanneer ze ganzen slachtten voor een feestmaal: de warme, scherpe kopergeur van bloed.

Ga terug, zei hij tegen zichzelf.

In het donker bewoog iets. Dima zag een glinstering in het maanlicht, misschien de glans van ogen. En toen was het alsof een flard schaduw zich losrukte en door de schuur naar hem toe zweefde.

Dima deed een stap naar achteren en klemde de nutteloze lantaarn tegen zijn borst. De schim droeg de aan flarden gescheurde overblijfselen van wat ooit misschien mooie kleren waren geweest, en één kort, hoopvol ogenblik dacht Dima dat een reiziger de schuur in was geslopen om de storm af te wachten en wat te slapen. Maar de gestalte bewoog zich niet als een mens. De schim was te sierlijk, te stil, zoals hij vlak boven de grond neerhurkte. Er ontsnapte Dima een kreetje terwijl de gestalte dichterbij sloop. De ogen waren zwart als een spiegel, en vanaf zijn scherpe vingernagels waaierden donkere aderen uit, alsof zijn handen in inkt waren gedoopt. De flarden schaduw die langs zijn huid streken, leken te pulseren.

Ren weg, zei Dima tegen zichzelf. Schreeuw. Hij dacht aan de ganzen, die vol vertrouwen naar Pjotr toe liepen en niet één keer boos gakten in de paar tellen voordat zijn broer hun de nek omdraaide. Stom, had Dima destijds gedacht, maar nu begreep hij het.

De gestalte kwam overeind, een zwart silhouet, en achter zijn rug ontvouwden zich twee reusachtige vleugels waarvan de randen leken te kringelen als rook.

‘Papa!’ probeerde Dima te roepen, maar het enige wat uit zijn mond kwam, was een wolkje adem.

De gestalte bleef even staan, alsof dat woord misschien vertrouwd klonk. Het wezen luisterde, met zijn kop schuin, en Dima deed opnieuw een stap achteruit, en nog een.

Opeens vonden de ogen van het monster Dima, en binnen een tel was hij nog maar een paar centimeter bij hem vandaan. Het wezen torende hoog boven hem uit. Nu het grauwe maanlicht op zijn lijf viel, zag Dima dat de donkere vlekken rond zijn mond en op zijn borst bloed waren.

Het wezen boog zich naar voren en haalde diep adem. Van dichtbij leek zijn gezicht wel wat op dat van een jongeman, totdat zijn lippen uiteenweken en zijn mondhoeken opzijschoven, waardoor zijn lange, zwarte snijtanden zichtbaar werden.

Hij grijnsde. Het monster grijnsde, omdat hij wist dat hij straks goed gevoed zou zijn. Dima voelde iets warms langs zijn been lopen en realiseerde zich dat hij in zijn broek had geplast.

Het monster dook op hem af.

De deuren achter Dima vlogen open, alsof de storm toegang eiste. Er klonk een luide knal toen de windvlaag het wezen van zijn klauwpoten blies en zijn gevleugelde lichaam tegen de achtermuur slingerde. Door de kracht van de klap versplinterden de houten planken, en het monster zakte in een hoopje in elkaar op de grond.

Een gestalte in een grijsgroene jas beende de schuur in; een vreemde wind tilde haar lange zwarte haar op. De maan bescheen haar gezicht, en toen schreeuwde Dima nog harder, want ze was veel te mooi voor een sterveling, wat betekende dat ze een heilige moest zijn. Hij was gestorven en zij was hier om hem mee te nemen naar het verlichte land.

Ze bukte echter niet om hem in haar armen te nemen of om zachte gebeden of troostende woorden te spreken. In plaats daarvan liep ze met haar handen voor zich uit op het monster af. Dus was ze waarschijnlijk een krijgsheilige, zoals Sankt Juris of Sankta Alina van de Vlakte.

‘Voorzichtig,’ wist Dima fluisterend uit te brengen, bang dat het monster haar iets zou aandoen. ‘Hij heeft… zulke tanden.’

Maar deze heilige was niet bang. Met de punt van haar laars duwde ze tegen het monster en rolde hem op zijn zij. Grauwend werd het wezen wakker, en Dima klemde zijn lantaarn nog steviger vast, alsof die misschien in een schild zou veranderen.

Met een paar snelle bewegingen had de heilige de klauwen van het monster in zware boeien geslagen. Toen trok ze hard aan de ketting om het wezen te dwingen op te staan. Hij hapte naar haar met zijn scherpe tanden, maar ze gaf geen krimp en maakte geen geluid. Ze sloeg het monster op zijn neus alsof hij een stout huisdier was.

Hij siste terwijl hij vergeefs aan de boeien rukte. Eén, twee keer sloeg hij met zijn vleugels in een poging haar omver te gooien, maar ze greep met één hand de ketting stevig vast en stootte haar andere vuist naar voren. Opnieuw werd het monster door een windvlaag geraakt en met een klap sloeg hij tegen de wand. Hij gleed op de grond, viel op zijn knieën, krabbelde overeind, wankelend en onhandig op een vreemd menselijk aandoende manier, een beetje zoals papa wanneer hij nog laat naar de taveerne was geweest. De heilige gaf een ruk aan de ketting. Ze mompelde iets, en het wezen siste opnieuw terwijl de wind om hen heen golfde.

Geen heilige, besefte Dima opeens. Een Grisha. Een soldaat van het Tweede Leger. Een Stormblazer die de wind kon sturen.

Ze pakte de sjaal die om haar schouders hing en gooide die over kop en schouders van het monster. Daarna leidde ze haar gevangen maar nog steeds worstelende en happende prooi langs Dima. Ze gooide hem een zilveren munt toe. ‘Voor de schade,’ zei ze. Haar ogen schitterden als edelstenen in het maanlicht. ‘Je hebt vanavond niets gezien, begrepen? Mondje dicht hierover, of anders hou ik hem de volgende keer niet aan de lijn.’

Dima knikte. Hij voelde verse tranen over zijn wangen rollen. De Grisha trok haar wenkbrauwen op. Hij had nog nooit een gezicht als het hare gezien, mooier dan welke geschilderde icoon ook, met ogen zo blauw als het diepste water van de rivier.

Ze gooide hem een tweede munt toe, en hij wist het zilverstuk nog net uit de lucht te grissen. ‘Die is voor jou. Niet met je broers delen.’

Terwijl Dima toekeek, verdween ze door de schuurdeuren. Hij dwong zijn voeten om in beweging te komen. Hij wilde terug naar het huis, terug naar zijn moeder om tussen haar rokken weg te kruipen, maar ook wilde hij niets liever dan nog een laatste blik op de Grisha en haar monster werpen. Zo stil als hij kon, sloop hij achter hen aan. In de schaduwen op de door de maan verlichte weg stond een grote koets te wachten. De koetsier droeg een zwarte mantel. Een andere man sprong van de koets en greep de ketting vast om te helpen het monster naar binnen te sleuren.

En ondanks het koele gewicht van de zilverstukken in zijn handpalm wist Dima dat hij moest dromen, want de man zei niet tegen het monster: Opschieten, beest! of: Val deze mensen nooit meer lastig!, zoals een held in een sprookje zou doen.

In plaats daarvan hoorde Dima onder de donkere schaduwen van de zwaaiende dennenbomen de man van de koets zeggen: ‘Pas op uw hoofd, majesteit.’

2

Zoya

In de koets hing de zware stank van bloed. Zoya drukte haar mouw tegen haar neus om het niet te hoeven ruiken, maar de muffe lucht van vieze wol was niet echt een verbetering.

Jakkes. Het was al erg genoeg dat ze midden in de nacht in een geleende, slecht verende koets het Ravkaanse platteland moest doorkruisen, maar dan ook nog in zo’n kledingstuk? Onacceptabel. Ze trok de lange jas uit. En hoewel de stank bleef hangen in de geborduurde blauwe zijden kefta die ze eronder droeg, voelde ze zich zo in elk geval iets meer zichzelf.

Ze waren tien mijl bij Ivets vandaan, bijna honderd mijl van de veilige hoofdstad, en reden op topsnelheid over de smalle wegen die hen bij het landgoed van hun gastheer tijdens de handelstop, graaf Radimov, terug moesten brengen. Bidden was niks voor Zoya, dus kon ze alleen maar hopen dat niemand gezien had dat Nikolai uit zijn vertrekken ontsnapte en het luchtruim koos. Als ze thuis in Os Alta waren geweest, zou dit nooit gebeurd zijn. Ze had gedacht dat ze genoeg voorzorgsmaatregelen hadden genomen. Niet dus.

De paardenhoeven dreunden, de wielen van de koets ratelden en stuiterden, terwijl naast haar de koning van Ravka met zijn vlijmscherpe tanden knarste en aan zijn boeien rukte.

Zoya bleef op veilige afstand. Ze had gezien waar een beet van Nikolai in deze toestand toe kon leiden, en ze voelde er niets voor om een hand kwijt te raken of erger. Stiekem had ze het liefst Tolya of Tamar, de tweelingbroer en -zus die de persoonlijke lijfwacht van de koning vormden, gevraagd om bij haar in de koets te komen zitten tot Nikolai zijn menselijke gedaante weer had aangenomen. Hun vader was een huurling uit Shu Han geweest die hun had leren vechten, en hun moeder een Grisha van wie ze hun hartenwringersgave hadden geërfd. Het gezelschap van een van de twee zou zeer welkom zijn geweest. Haar trots had daar echter een stokje voor gestoken, en bovendien wist ze hoe vreselijk de koning het zou vinden. Eén getuige van zijn ellende was al erg genoeg.

Buiten huilde de wind. Zij vond het niet als een jankend beest klinken; meer als een lachende oude vriend die hen aanspoorde. De wind deed wat zij wilde, al sinds ze heel klein was. Toch had ze op nachten als deze onwillekeurig het gevoel dat de wind niet haar dienaar maar haar bondgenoot was: een storm die opstak om het gegrauw van een monster te overstemmen, de geluiden van een gevecht in een gammele schuur te maskeren en voor onrust in de straten en de dorpstaveernes te zorgen.

Dit was de westenwind, Adetzku de herrieschopper, een waardige metgezel. Zelfs als dat boerenjochie iedereen in Ivets vertelde wat hij gezien had, zouden de bewoners van het stadje het allemaal aan Adetzku wijten, de schurkenwind die vrouwen naar het bed van hun buurman dreef en dwaze gedachten in de hoofden van mannen liet rondwervelen als dode bladeren in een windvlaag.

Toen ze een mijl verder waren, was het gegrom in de koets opgehouden. Ook het gerammel van de kettingen werd minder, en het wezen leek steeds verder en verder in de schaduwen van de bank weg te zinken. Uiteindelijk vroeg een hese, zwaar op de proef gestelde stem: ‘Je hebt zeker geen schoon hemd voor me meegenomen?’

Zoya pakte een bundel van de vloer van de koets en haalde er een schoon wit overhemd en een met bont gevoerde jas uit. Beide waren prachtig gemaakt maar vreselijk gekreukeld – passende kleding voor een man van koninklijken bloede die een nacht had doorgehaald.

Zonder iets te zeggen stak Nikolai zijn geboeide polsen uit. De scherpe nagels hadden zich in zijn vingers teruggetrokken, maar zijn handen waren nog steeds bedekt met vage zwarte lijnen, de littekens die hij droeg sinds het einde van de burgeroorlog drie jaar geleden. De koning verborg ze vaak met handschoenen, maar volgens Zoya was dat een vergissing. De littekens waren een herinnering aan de martelingen door de Duisterling die hij had moeten ondergaan, en tegelijkertijd de prijs die hij, net als zijn land, had betaald. Dat was natuurlijk maar een deel van het verhaal, maar wel het deel dat het Ravkaanse volk aankon.

Met de zware sleutel die ze om haar hals droeg, maakte Zoya de kettingen los. Ze hoopte dat het slechts haar verbeelding was, maar de littekens op Nikolais handen leken de laatste tijd donkerder te zijn, alsof ze vastbesloten waren nooit te verdwijnen.

Zodra zijn handen vrij waren, trok de koning het aan flarden gescheurde hemd uit dat nog om zijn lijf hing. Met het linnen en wat water uit de kruik die ze hem aangaf, waste hij het bloed van zijn borst en mond. Daarna gooide hij ook wat over zijn handen en haalde die door zijn haar. Het water droop langs zijn nek en schouders. Hij trilde hevig, maar zag er weer uit als Nikolai: heldere lichtbruine ogen, zijn vochtige goudblonde haar naar achteren gestreken.

‘Waar heb je me deze keer gevonden?’ vroeg hij. Hij slaagde erin de ergste beving uit zijn stem te weren.

Bij de herinnering trok Zoya vol afschuw haar neus op. ‘Een ganzenboerderij.’

‘Ik hoop dat het een van de chiquere ganzenfokkerijen was.’ Onhandig probeerde hij zijn schone overhemd dicht te knopen; zijn vingers trilden nog steeds. ‘Weten we wat ik gedood heb?’

Of wie? De vraag hing onuitgesproken tussen hen in.

Zoya duwde Nikolais bevende handen weg van de knoopjes en nam het klusje zelf op zich. Door het dunne katoen voelde ze de kou die de nacht op zijn huid had achtergelaten.

‘Jij zou een uitstekende lijfknecht zijn,’ mompelde hij.

Ze wist echter dat hij het vreselijk vond om zich dergelijke attenties te laten welgevallen, en vooral dat hij zo zwak was dat hij ze nodig had. Medelijden zou het alleen maar erger maken, dus hield ze haar toon scherp. ‘Ik neem aan dat je een flink aantal ganzen hebt gedood. Mogelijk ook een boerenpony.’ Maar was dat alles geweest? Zoya kon natuurlijk niet weten wat het monster had uitgespookt voordat ze hem hadden gevonden. ‘Herinner je je niets?’

‘Alleen flarden.’

Er zat niet veel anders op dan de eventuele berichten over moorden of verminkingen af te wachten.

De ellende was een half jaar eerder begonnen. Nikolai was wakker geworden op een akker bijna dertig mijl bij Os Alta vandaan, onder het bloed en vol blauwe plekken, maar zonder zich te herinneren hoe hij het paleis uit was gekomen of wat hij die nacht gedaan had. ‘Het lijkt wel of ik opeens last heb van slaapwandelen,’ had hij tegen Zoya en de rest van het Grisha-triumviraat gezegd toen hij veel te laat en met een lange kras op zijn gezicht bij hun ochtendvergadering binnenwandelde.

Ze waren ongerust geweest, maar vooral ook stomverbaasd. Tolya en Tamar waren er het type niet naar om Nikolai zomaar langs te laten glippen. ‘Hoe ben je langs die twee gekomen?’ had Zoya gevraagd terwijl Dzjenya de snee met haar coupeurskrachten genas en David allerlei feitjes over slaapwandelen oplepelde. Maar als Nikolai zich al zorgen maakte, was dat in elk geval niet aan hem te zien geweest. ‘Ik ben in bijna alles wat ik doe ontzettend goed,’ zei hij. ‘Dus waarom niet in onwaarschijnlijke ontsnappingen?’ Hij had nieuwe sloten op de deur van zijn slaapkamer laten maken en had er vervolgens op gestaan dat ze tot de orde van de dag overgingen. Bijvoorbeeld dat rare bericht over die aardbeving in Riyevost, waar uit een barst in de aarde duizenden zilveren kolibries waren gevlogen.

Ruim een maand later had Tolya op een stoel naast de deur van de slaapkamer van de koning zitten slapen, toen hij opeens het geluid van brekend glas hoorde. Toen hij naar binnen stormde, zag hij Nikolai van de vensterbank springen. Op zijn rug had hij vleugels die eruitzagen als kringelende schaduwen. Tolya had Zoya wakker gemaakt en uiteindelijk hadden ze de koning vijftien mijl verderop op het dak van een graanschuur teruggevonden.

Na dat voorval hadden ze besloten de koning voortaan aan zijn bed vast te ketenen. Dat was een effectieve oplossing, die echter alleen werkte omdat Nikolais bedienden niet meer in zijn slaapkamer op het paleis mochten komen. De koning was tenslotte een oorlogsheld, en iedereen wist dat hij nachtmerries had. Sindsdien had Zoya hem elke avond in zijn kamer opgesloten en ’s ochtends weer vrijgelaten, en op die manier hadden ze Nikolais geheim weten te verbergen. Alleen Tolya, Tamar en het triumviraat kenden de waarheid. Als iemand ontdekte dat de koning van Ravka elke nacht in ketenen doorbracht, zou hij het perfecte doelwit voor een moordaanslag worden, en natuurlijk ook slachtoffer van vele grappen.

Daarom was reizen ook zo gevaarlijk. Helaas kon Nikolai niet voor eeuwig binnen de muren van Os Alta worden afgezonderd.

‘Een koning kan zich niet in zijn eigen kasteel blijven verschuilen,’ had hij gezegd toen hij besloot om zijn reizen buiten het paleis te hervatten. ‘Dan loopt hij het risico om als een gijzelaar gezien te worden in plaats van een monarch.’

‘Je hebt toch afgezanten die dit soort staatszaken kunnen regelen,’ protesteerde Zoya. ‘Ambassadeurs, loopjongens.’

‘Maar dan vergeet het volk misschien hoe knap ik ben.’

‘Dat betwijfel ik. Je gezicht staat op al het geld.’

Nikolai had zich echter niet laten ompraten, en Zoya moest toegeven dat hij ergens wel gelijk had. Zíjn vader had de fout begaan om het regeren aan anderen over te laten, en dat was hem duur komen te staan. Waarschijnlijk was het de kunst om een balans tussen voorzichtigheid en durf te vinden, bedacht ze, al vond zijzelf compromissen vooral erg vermoeiend. Het leven verliep gewoon altijd een stuk soepeler als zij haar zin kreeg.

Nikolai en Zoya konden natuurlijk niet met een kist vol kettingen rondreizen, vanwege het gevaar dat nieuwsgierige bedienden die zouden ontdekken, dus vertrouwden ze zodra ze de veiligheid van het paleis verlieten op een krachtig verdovend middel om Nikolai in bed en het monster op afstand te houden.

‘Dzjenya zal mijn drankje sterker moeten maken,’ zei hij nu, terwijl hij zijn jas aantrok.

‘Of je blijft gewoon in de hoofdstad en neemt niet langer dit soort stomme risico’s.’

Tot nu toe had het monster het bij aanvallen op vee gehouden; zijn slachtoffers bleven beperkt tot verminkte schapen en leeggezogen koeien. Ze wisten echter alle twee dat het slechts een kwestie van tijd was. Wat het ook was dat door de macht van de Duisterling tegenwoordig in Nikolai woedde, het hongerde naar meer dan dierenvlees.

‘Het vorige incident was nauwelijks een week geleden.’ Hij wreef met zijn hand over zijn gezicht. ‘Ik dacht dat ik meer tijd had.’

‘Het wordt erger.’

‘Ik hou je graag alert, Natzyalensky. Voortdurende bezorgdheid doet wonderen voor je teint.’

‘Ik zal je een bedankje sturen.’

‘Doe dat maar. Je ziet er werkelijk stralend uit.’

Het gaat slechter met hem dan hij wil laten merken, dacht Zoya. Nikolai was altijd scheutiger met complimenten als hij moe was. Hij had gelijk, ze zag er geweldig uit, zelfs na een nacht als deze, maar Zoya wist dat het de koning echt geen zier uitmaakte hoe zij eruitzag.

Ze hoorden buiten een scherp fluitje, en de koets ging langzamer rijden.

‘We naderen de brug,’ zei Zoya.

De handelstop in Ivets was van groot belang geweest voor hun onderhandelingen met Kertsj en Novyi Zem, maar het overleg over tarieven en belastingen diende bovendien als dekmantel voor hun werkelijke missie: een bezoek aan de plek waar het meest recente wonder van Ravka zou hebben plaatsgevonden.

Een week geleden hadden de bewoners van Ivets achter de met linten versierde wagen van graaf Radimov aan gelopen om het feest van Sankt Grigori te vieren. Ze sloegen op trommels en speelden op kleine harpen, in nabootsing van het instrument dat Grigori had gemaakt om de wilde dieren uit het woud te kalmeren voordat hij een martelaar werd. Maar toen ze bij de Obol aankwamen, had de houten brug die de kloof met de rivier overspande het begeven. Voordat de graaf en zijn vazallen in het woest schuimende water diep beneden hen konden storten, was onder hen een tweede brug verschenen. Het was alsof hij uit de wanden van de kloof en de scherpe rotsen op de bodem zelf was gegroeid. Dat beweerden de verslagen tenminste. Zoya hechtte weinig geloof aan de verhalen en schreef ze toe aan overdrijving, misschien zelfs massahysterie, in elk geval totdat ze de brug met eigen ogen had gezien.

Terwijl ze een bocht om reden, tuurde ze uit het raampje van de koets. Daar verscheen de brug: de hoge, slanke pijlers en lange liggers glansden wit in het maanlicht. Hoewel ze het bouwsel eerder had gezien en er samen met de koning overheen was gelopen, was het nog steeds wonderbaarlijk. Uit de verte leek de brug uit albast te zijn gebeeldhouwd. Pas als je dichterbij kwam, werd duidelijk dat de brug helemaal niet van steen was.

Nikolai schudde zijn hoofd. ‘Als man die regelmatig in een monster verandert, ben ik waarschijnlijk niet de aangewezen persoon om een oordeel over stabiliteit te vellen, maar weten we wel zeker dat het veilig is?’

‘Helemaal niet,’ gaf Zoya toe. Ze probeerde de knoop in haar maag te negeren. Toen ze de brug eerder die nacht met Tolya en Tamar was overgestoken, was ze te zeer bezig geweest met Nikolai vinden om zich er druk over te maken of de brug hen wel zou houden. ‘Maar het is de enige weg over de kloof.’

‘Misschien had ik wat vaker moeten bidden.’

Het geluid van de wielen veranderde toen de koets de brug op reed. Het geratel van de weg maakte plaats voor een regelmatig bonk, bonk, bonk. De brug die zo wonderbaarlijk uit het niets was verschenen, was niet gemaakt van rotsen, bakstenen of houten balken. De witte liggers en dwarsbalken bestonden uit been en pezen, de bruggenhoofden en pijlers werden bijeengehouden door touwachtige bundels kraakbeen. Bonk, bonk, bonk. Ze reden over een ruggengraat.

‘Ik vind dat geluid maar niks,’ zei Zoya.

‘Dat ben ik met je eens. Een wonder zou veel plechtiger moeten klinken. Iets met klokken misschien, of een koor van hemelse stemmen.’

‘Noem het niet zo,’ snauwde Zoya.

‘Een koor?’

‘Een wonder.’ Als kind had Zoya genoeg nutteloze gebeden gepreveld om te weten dat de heiligen nooit antwoord gaven. De brug moest met Grisha-kracht gemaakt zijn, en er moest een rationele verklaring bestaan voor de plotselinge verschijning ervan. Een verklaring die zij vast van plan was te vinden.

‘Hoe zou jij dan een van botten gemaakte brug noemen die precies op tijd verscheen om een heel dorp van een wisse dood te redden?’ vroeg Nikolai.

‘Het was niet een heel dorp.’

‘Een half dorp,’ corrigeerde hij.

‘Een onverwachte gebeurtenis.’

‘Die beschrijving zouden de mensen wel eens te magertjes kunnen vinden voor zoiets wonderbaarlijks.’

En wonderbaarlijk was het: tegelijkertijd elegant en grotesk, een wirwar van elkaar kruisende balken en hemelhoge bogen. Sinds de verschijning van de brug kampeerden er pelgrims aan weerszijden van de kloof, die dag en nacht waken hielden. Ze tilden niet eens hun hoofd op toen de koets langsreed.

‘En hoe zou jij de aardbeving in Riyevost noemen?’ vroeg Nikolai. ‘Of het beeld van Sankta Anastasia bij Tsemna, dat tranen van bloed huilde?’

‘Problemen,’ antwoordde Zoya.

‘Denk je nog steeds dat dit het werk is van Grisha die parem gebruiken?’

‘Hoe anders zou iemand op bevel zo’n brug kunnen maken of een aardbeving kunnen veroorzaken?’

Jurda parem. Zoya wou dat ze die woorden nooit gehoord had. Het middel was voor het eerst gecreëerd tijdens experimenten in een laboratorium in Shu Han. Het was in staat de macht van een Grisha in iets heel anders en verschrikkelijk gevaarlijks te veranderen, maar de prijs voor dat korte moment van glorie was een verslaving en uiteindelijk de dood. Jurda parem kon een kwaadwillende Fabrikator in staat stellen om de aarde te laten beven, of een Corporalnik om een brug te maken van een lichaam. Maar waarom? Was het mogelijk dat de Shu Hanezen Grisha-slaven gebruikten om Ravka te ontwrichten? Was de Apparat er misschien bij betrokken, de zogenaamde spirituele raadgever van de koning? Tot nu toe had hij alleen nog maar gezegd dat hij de incidenten aandacht gaf in zijn gebeden en dat hij van plan was een pelgrimstocht naar de plekken te ondernemen. Zoya had de priester nooit vertrouwd. Als hij een manier kon vinden om een wonder tot stand te brengen, zou hij er ook in slagen om het spektakel in zijn eigen voordeel te gebruiken, daar twijfelde ze niet aan.

Maar de echte vraag, de vraag die hen naar Ivets had gebracht, was of deze vreemde gebeurtenissen in Ravka iets te maken hadden met de duistere kracht die in Nikolai school. De incidenten waren rond dezelfde tijd begonnen als de nachtelijke verdwijningen van Nikolai. Misschien was het toeval, maar ze waren naar Ivets gereisd in de hoop een aanwijzing te vinden, een verband dat hen zou helpen om Nikolai van de wil van dat monster te bevrijden.

Ze bereikten de overkant, en in de koets klonk opnieuw het geruststellend normale geratel van de onverharde weg. Het was alsof er een betovering verbroken was.

‘We moeten vandaag hier bij graaf Radimov vertrekken,’ zei Nikolai. ‘En hopen dat niemand me het terrein af heeft zien vliegen.’

Zoya zou het liefst met hem instemmen, maar nu ze deze hele reis toch al hadden gemaakt… ‘Ik kan de dosis van Dzjenya’s drankje verdubbelen. De onderhandelingen duren nog zeker een dag.’

‘Laat Ulyasjin die maar voeren. Ik wil terug naar de hoofdstad. We hebben voor David monsters van de brug genomen. Misschien wordt hij daar wijzer van, zodat we iets kunnen doen aan mijn…’

‘Aandoening?’

‘Ongenode gast.’

Zoya sloeg haar ogen ten hemel. Hij liet het klinken alsof hij last had van een humeurige tante. Maar er was een belangrijke reden om in Ivets te blijven. Ze had twijfels gehad over de reis, was sceptisch geweest over de brug en bang voor de risico’s, maar ze wist ook dat de handelstop hun een geweldige kans bood: een zekere Hiram Schenck en zijn twee huwbare dochters.

Met haar vingers trommelde ze op de fluwelen zitting. Ze wist niet goed hoe ze dit moest aanpakken. Ze had gehoopt een ontmoeting tussen Nikolai en de meisjes Schenck te kunnen arrangeren zonder dat hij in de gaten had dat zij erachter zat. De koning hield er niet van om gestuurd te worden, en zodra hij in de gaten kreeg dat hij een bepaalde richting op geduwd werd, kon hij net zo koppig zijn als… nou ja, als Zoya zelf.

‘Vertel, Natzyalensky. Als je je lippen zo tuit, lijkt het net alsof je zojuist een citroen gekust hebt.’

‘Dat mocht die citroen willen.’ Zoya snoof afkeurend. Ze streek de stof van haar kefta glad op haar schoot. ‘Hiram Schencks familie is met hem mee naar Ivets gereisd.’

‘En?’

‘Hij heeft twee dochters.’

Nikolai lachte. ‘Heb je daarom met deze trip ingestemd? Zodat je lekker kunt koppelen?’

‘Ik heb ermee ingestemd omdat iemand ervoor moet zorgen dat je geen mensen opvreet wanneer je “ongenode gast” midden in de nacht zin krijgt in een lekker hapje. En ik ben heus geen bemoeizuchtige moeder die haar lieve zoontje getrouwd wil zien. Hiram Schenck is een belangrijk lid van de Handelsraad. Hij kan er bijna in zijn eentje voor zorgen dat Kertsj soepel omgaat met alle leningen die Ravka bij dat land heeft. En dan heb ik het nog niet eens over het reusachtige fortuin dat een van zijn knappe dochters zal erven.’

‘Hoe knap?’

‘Wat maakt dat uit?’

‘Mij niks, in elk geval. Maar na twee jaar met jou werken is al mijn trots wel weggesleten. Ik wil zeker weten dat ik niet de rest van mijn leven moet toezien terwijl andere mannen likkebaardend naar mijn vrouw loeren.’

‘Als ze dat doen, kun je ze laten onthoofden.’

‘Die mannen of mijn vrouw?’ vroeg Nikolai.

‘Alle twee. Als je maar zorgt dat je eerst haar bruidsschat binnen hebt.’

‘Meedogenloos.’

‘Praktisch. Als we nog één nachtje zouden blijven…’

‘Zoya, ik kan moeilijk een meisje het hof maken als de kans bestaat dat ik haar straks opeet.’

‘Je bent een koning. Jij hoeft niemand het hof te maken. Daar heb je die troon, al je juwelen en je titel voor. En als je eenmaal getrouwd bent, wordt je koningin je bondgenoot.’

‘Of ze rent gillend weg uit ons bruidsbed en zegt tegen haar vader dat ik begon met aan haar oorlelletje te knabbelen, maar al snel haar hele oor probeerde op te eten. Misschien start ze wel een oorlog.’

‘Nee hoor, dat doet ze niet, Nikolai. Want tegen de tijd dat jullie twee elkaar het jawoord geven, heb je er met jouw charme allang voor gezorgd dat ze van je houdt. En dan ben je haar probleem en moet zij voor je zorgen.’

‘Zelfs mijn charme heeft zijn grenzen, Zoya.’

Als dat zo was, was zij ze nog niet tegengekomen. Zoya wierp de koning een ongelovige blik toe. ‘Een aantrekkelijk monster dat een kroon op haar hoofd zet? Dat is het perfecte sprookje om aan een naïef meisje te verkopen. Ze kan je ’s nachts achter slot en grendel zetten en ’s ochtends onder zoete kussen bedelven, en Ravka zal voortaan veilig zijn.’

‘Waarom bedelf jij me ’s ochtends niet onder zoete kussen, Zoya?’

‘Niets aan mij is zoet, majesteit.’ Ze schudde haar mouwen uit. ‘Waarom aarzel je? Zolang je niet trouwt en geen erfgenaam hebt, blijft Ravka kwetsbaar.’

Nikolais speelse gezichtsuitdrukking verdween. ‘Ik kan geen vrouw nemen zolang dit met me gebeurt. Ik kan geen huwelijk sluiten dat op leugens gebaseerd is.’

‘Geldt dat niet voor de meeste huwelijken?’

‘Altijd even romantisch.’

‘Altijd praktisch.’

‘Maar los van huwelijksvooruitzichten met een dame uit Kertsj: we moeten ertussenuit knijpen voordat Schenck me uitgebreider over de itzmars’ya kan uithoren.’

Zoya vloekte. ‘Dus Tolya en Tamar hadden gelijk… Er was inderdaad een lek in ons oude onderzoekscentrum.’

De itzmars’ya waren schepen die onder water voeren. Nu de Fjerdaanse zeemacht groeide, zouden ze onmisbaar voor Ravka zijn, zeker als Nikolai ze kon bewapenen zoals hij van plan was.

‘Het lijkt er wel op. Maar de Kertsj weten niet hoe ver we zijn, in elk geval nóg niet.’

Dat maakte Zoya niet veel vrolijker. De Kertsj hadden zo al genoeg munitie tegen Ravka. Schenck zou het onderwerp van de itzmars’ya nooit zomaar ter sprake brengen. Wat was hij met deze nieuwe informatie van plan?

Van buiten de koets klonk opnieuw een scherp gefluit, twee korte nootjes. Dat was Tolya’s signaal dat ze het poortgebouw naderden.

Zoya wist dat er bij de bewakers verwarring zou ontstaan. Niemand had de koets zien wegrijden en er stond ook geen koninklijk wapen op. Tolya en Tamar hadden ervoor gezorgd dat het rijtuig op veilige afstand van het landgoed van de graaf klaarstond voor het geval Nikolai toch zou ontsnappen. Zodra Zoya in de gaten had gekregen dat hij weg was, was ze naar hen toe gegaan.

Vanavond hadden ze geluk gehad. Ze hadden de koning gevonden voordat hij te ver weg was gedwaald. Wanneer Nikolai vloog, voelde Zoya hoe hij zich op de wind liet meevoeren, en ze kon verstoringen in de windpatronen gebruiken om hem te volgen. Maar wat zou er gebeurd zijn als ze pas later bij de die boerderij was aangekomen? Zou Nikolai dat jongetje hebben gedood? Het ding dat in hem zat, was niet slechts een hongerig dier, maar iets veel ergers, en ze wist absoluut zeker dat het naar menselijke prooi hunkerde.

‘We kunnen zo niet doorgaan, Nikolai.’ Uiteindelijk zou iemand erachter komen. Uiteindelijk zouden deze nachtelijke speurtochten en slapeloze nachten hen inhalen. ‘We moeten allemaal doen wat nodig is.’

Terwijl de koets ratelend tot stilstand kwam, spreidde Nikolai met een zucht zijn armen voor haar uit. ‘Kom dan maar hier, Zoya, en bedelf me onder zoete kussen zoals een kersverse bruid dat zou doen.’

Daar ging het fatsoen. Omdat Zoya de koning steeds ’s avonds laat in zijn vertrekken bezocht om te controleren of hij veilig in de boeien lag, werd er toch al uitgebreid geroddeld dat hun relatie niet alleen maar politiek was. Koningen hadden maîtresses, en er waren wel ergere geruchten over leiders geweest. Zoya hoopte maar dat de meisjes Schenck van het vrijdenkende slag waren. De reputatie van de koning kon een beetje schandaal wel hebben; die zou alleen de waarheid niet overleven.

Zoya haalde een tweede kruik uit de bundel en depte wat whisky op haar polsen alsof het parfum was. Daarna gaf ze de kruik door aan Nikolai, die een flinke teug nam en de rest over zijn jas sprenkelde. Zoya bracht haar haar door de war, liet haar kefta van één schouder glijden en vlijde zich ten slotte in de armen van de koning. Deze poppenkast was noodzakelijk, en het was een gemakkelijke rol om te spelen. Soms zelfs té gemakkelijk.

Hij stak zijn neus in haar haar en snoof diep. ‘Hoe kan het dat ik naar ganzenpoep en goedkope whisky stink, terwijl jij ruikt alsof je net door een wei vol wilde bloemen hebt gerend?’

‘Meedogenloosheid.’

Hij snoof nog eens. ‘Wat ís die geur? Hij doet me ergens aan denken, maar ik kan hem niet goed thuisbrengen.’

‘Het kind dat je als laatste hebt opgegeten?’

‘Dat zal het zijn.’

Het deurtje van de koets vloog open.

‘Majesteit, we hadden niet in de gaten dat u vanavond uit was gegaan.’

Zoya kon het gezicht van de wachter niet zien, maar het wantrouwen in zijn stem was duidelijk te horen.

‘Je koning maakt er geen gewoonte van om dingen eerst te vragen, en dat geldt al helemaal voor toestemming,’ zei Nikolai lui, maar met de minachtende ondertoon van een monarch die altijd krijgt wat hij wil.

‘Natuurlijk, natuurlijk,’ zei de wachter. ‘We dachten alleen aan uw veiligheid, mijn koning.’

Dat betwijfelde Zoya. West-Ravka had verontwaardigd gereageerd op de nieuwe belastingen en wetten waarmee de hereniging gepaard ging. Deze wachters droegen weliswaar de tweekoppige adelaar, maar hun loyaliteit lag bij de graaf, die over deze landerijen de scepter zwaaide en die waar hij maar kon oppositie tegen Nikolais heerschappij had gevoerd. Ongetwijfeld zou hun meester de koning graag een paar van zijn geheimen ontfutselen.

Zoya deed haar best zo klaaglijk mogelijk te klinken toen ze vroeg: ‘Waarom rijden we niet?’ Ze voelde dat hun aandacht verschoof.

‘Nou, eh… goedenacht dan maar?’ zei de wachter, en ze zag hem bijna de koets in gluren om haar beter te kunnen zien.

Zoya gooide haar lange zwarte haar naar achteren en zei met de slaperige, wat gekreukelde stem van een vrouw die flink heeft liggen rollebollen: ‘Een héél goede nacht.’

‘Vermaakt ze zich alleen met koningen?’ vroeg de wachter. ‘Ze ziet er lekker uit.’

Zoya voelde Nikolai verstijven. Ze was tegelijk ontroerd en geërgerd dat hij er kennelijk van uitging dat het haar iets kon schelen wat een willekeurige lomperik van haar dacht, maar vanavond had ze echt geen behoefte aan zijn ridderlijkheid. Ze keek de wachter lang aan en zei: ‘Je hebt geen idee.’

Hij gniffelde en gebaarde dat ze konden doorrijden.

Terwijl de koets verder reed, voelde Zoya de vage echo van Nikolais transformatie nog door hem heen golven, en ook de vermoeidheid die langzaam bezit nam van haarzelf. Het zou zo gemakkelijk zijn om haar ogen dicht te laten vallen, haar hoofd tegen zijn borst te laten rusten en toe te geven aan de illusie van comfort. Maar de prijs van die zwakte zou te hoog zijn. ‘Uiteindelijk zal het monster worden ontdekt,’ zei ze. ‘Tot nu toe hebben we geen geluk gehad bij het vinden van een remedie, of zelfs maar een aanwijzing waar we die moeten zoeken. Ga trouwen. Smeed een bondgenootschap. Zorg voor een erfgenaam. Stel de troon en de toekomst van Ravka veilig.’

‘Dat zal ik doen,’ zei hij vermoeid. ‘Allemaal zal ik het doen. Maar niet nu. Laten we vannacht gewoon doen alsof we een oud echtpaar zijn.’

Als een andere man zoiets tegen haar gezegd had, had ze hem een kaakstoot verkocht. Of was ze misschien een paar uurtjes met hem het bed in gedoken. ‘En wat houdt dat precies in?’

‘We vertellen elkaar leugens zoals getrouwde stellen doen. Het is vast een leuk spel. Toe dan, vrouw. Zeg tegen me dat ik een knappe vent ben die nooit ouder zal worden en die zal sterven met al zijn eigen tanden nog in zijn mond. Maar wel zorgen dat ik je geloof.’

‘Dat doe ik echt niet.’

‘Ik snap het. Jij hebt nooit een talent voor bedrog gehad.’

Zoya wist dat hij haar zat op te jutten, maar toch was haar trots gekrenkt. ‘Hoe kun je dat zeker weten? Misschien is de lijst van mijn talenten zo lang dat je het einde nog niet hebt bereikt.’

‘Nou, toe dan, Natzyalensky.’

‘Liefste echtgenoot,’ zei ze met honingzoete stem, ‘wist je dat de vrouwen uit mijn familie in de sterren de toekomst kunnen zien?’

Hij lachte ongelovig. ‘Nee, dat wist ik niet.’

‘O, echt. En ik heb in de sterrenbeelden jouw lot gezien. Je zult oud, dik en gelukkig worden en een hele rits slechtgemanierde kinderen verwekken, en toekomstige generaties zullen in verhalen en liederen je lof zingen.’

‘Heel overtuigend,’ zei Nikolai. ‘Je bent erg goed in dit spel.’ Er volgde een lange stilte, waarin alleen het geratel van de wielen te horen was. ‘Vertel me nu of ik een uitweg hieruit zal vinden. Zeg tegen me dat het goed komt.’

Zijn toon was vrolijk, plagerig, maar Zoya wist wel beter. ‘Het komt goed,’ zei ze met alle overtuiging die ze wist op te brengen. ‘We lossen dit probleem op, net zoals we eerder alle andere problemen hebben opgelost.’ Ze draaide haar hoofd om hem aan te kunnen kijken.

Zijn ogen waren dicht; een bezorgde rimpel ontsierde zijn voorhoofd.

‘Geloof je me?’ vroeg ze.

‘Ja.’

Ze duwde zich overeind en fatsoeneerde haar kleren. Leugens waren onvermijdelijk, misschien zelfs wel noodzakelijk tussen man en vrouw. Tussen een generaal en haar koning was dat echter een heel ander verhaal.

‘Zie je wel?’ zei ze. ‘Jij bent ook goed in dit spel.’

3

Nina

Nina greep haar mes wat steviger vast en probeerde het slagveld om haar heen te negeren. Ze keek neer op haar slachtoffer, het zoveelste dat hulpeloos voor haar lag.

‘Sorry, vriend,’ mompelde ze in het Fjerdaans. Ze duwde haar mes in de buik van de vis, trok het met een ruk in de richting van de kop, greep de natte, roze kledder van de ingewanden en gooide ze op het smerige latwerk, waar ze later weggespoeld zouden worden. Het schoongemaakte vissenlijf ging in een ton links van haar, die door een van de sjouwers werd opgehaald, waarna de vissen werden weggebracht om verpakt te worden. Of verwerkt. Of in het zuur gelegd. Nina had geen idee wat er eigenlijk met de vissen gebeurde, en het kon haar niet veel schelen ook. Na twee weken werken in het visfabriekje dat uitkeek over de haven van Elling was ze niet van plan om ooit nog iets met schubben of vinnen te eten.

Beeld je in dat je in een warm bad zit, met een schaaltje vol toffees naast je, dacht ze. Of misschien zou ze echt lekker decadent doen en de badkuip gewoon met toffees vullen. Misschien werd het wel een rage. Toffeebaden en wafelscrubs.

Nina schudde haar hoofd. Ze werd hier langzaam gek. Haar handen waren voortdurend rood en gerimpeld en haar huid zat vol kleine wondjes omdat ze nog steeds onhandig was met het fileermes. De geur van vis kreeg ze met geen mogelijkheid uit haar haar, en haar rug deed pijn omdat ze van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat voor het visfabriekje stond te werken, in regen en zonneschijn, slechts tegen de elementen beschermd door een verroest metalen afdakje. Maar ja, voor getrouwde vrouwen was er in Fjerda niet veel werk te vinden, dus had Nina – onder de naam Mila Jandersdat – het baantje graag aangenomen. Het was afschuwelijk werk, maar het maakte het wel eenvoudig voor haar plaatselijke contactpersoon om haar berichtjes te sturen, en vanaf haar plek tussen de vistonnen had ze een perfect uitzicht op de wachters die in de haven patrouilleerden.

Vandaag waren dat er heel wat. In hun blauwe uniformen zwermden ze uit over de steigers. Kalfisk noemden de mensen ze hier – inktvis – omdat ze hun tentakels overal in staken. Elling lag op de plek waar de rivier de Stelge in de Isenvee stroomde, en het was een van de weinige havens aan de rotsachtige noordwestkust van Fjerda waar grote schepen gemakkelijk de zee konden bereiken. Het havenstadje stond bekend om twee dingen: smokkelaars en vis. Koolvis, zeeduivel, schelvis; zalm en steur uit de rivier in het oosten; tegelvis en de zilveren koningsmakreel uit de diepe wateren verder uit de kust.

Nina werkte met twee andere vrouwen: een weduwe uit Hedjut die Annabelle heette en Marta, een oude vrijster uit Djerholm die zo smal was als de sleuven tussen de vloerplanken en voortdurend haar hoofd schudde, alsof niets haar beviel. Hun geklets leidde Nina een beetje af en was bovendien een welkome bron van roddels en serieuze informatie, hoewel het soms lastig was om het verschil tussen die twee te bepalen.

‘Ze zeggen dat commandant Birgir een nieuw liefje heeft,’ begon Annabelle bijvoorbeeld.

En dan perste Marta zuinig haar lippen op elkaar. ‘Met al het smeergeld dat hij aanneemt, kan hij zich een minnares wel veroorloven.’

‘Sinds die verstekelingen gepakt zijn, wordt er vaker gepatrouilleerd.’

Marta klakte met haar tong. ‘Dat betekent meer werk, maar waarschijnlijk ook meer ellende.’

‘Er zijn vandaag nog meer mannen uit Gäfvalle aangekomen. Het water in de rivier bij het oude fort is vervuild.’

En Marta’s hoofd bewoog heen en weer als het staartje van een blije hond. ‘Een teken van Djels ongenoegen. Iemand zou er een priester heen moeten sturen om te bidden.’

Gäfvalle. Een van de dorpen aan de rivier. Nina was er nooit geweest, had er zelfs nooit van gehoord, totdat ze hier twee maanden geleden in opdracht van koning Nikolai samen met Adrik en Leoni was aangekomen, maar altijd als ze de naam hoorde, kreeg ze een ongemakkelijk gevoel. De klank ervan ging gepaard met een soort zucht binnen in haar, alsof de naam van het plaatsje niet gewoon een woord was, maar het begin van een bezwering.

Nu tikte Marta met de onderkant van haar mes op het houten blad van haar werktafel. ‘De baas komt eraan.’

Hilbrand, hun streng kijkende voorman, liep tussen de rijen stalletjes door en riep naar de sjouwers dat ze de emmers vis moesten weghalen. ‘Je tempo is weer te laag,’ snauwde hij Nina toe. ‘Het lijkt wel of je nooit eerder vis hebt schoongemaakt.’

Ja, stel je voor. ‘Het spijt me, meneer,’ zei ze. ‘Ik zal beter mijn best doen.’

Met zijn hand maakte hij een kapbeweging in de lucht. ‘Te langzaam. De vracht waar we op zaten te wachten is aangekomen. We plaatsen jou over naar de inpakafdeling.’

‘Ja, meneer,’ zei Nina somber. Ze liet haar schouders en hoofd hangen, terwijl ze eigenlijk het liefst in gezang was uitgebarsten. Inpakwerk verdiende een stuk minder, dus moest ze er flink terneergeslagen uitzien, maar ze had Hilbrands werkelijke boodschap begrepen: ook de laatste Grisha-vluchtelingen die ze verwachtten, hadden eindelijk het onderduikadres in Elling weten te bereiken. Nu was het aan Nina, Adrik en Leoni om de zeven nieuwkomers aan boord van de Verstoten te krijgen.

Ze liep vlak achter Hilbrand aan, die haar voorging het visfabriekje in.

‘Je zult snel moeten zijn,’ zei hij zonder haar aan te kijken. ‘Er gaan geruchten over een onverwachte inspectie vanavond.’

‘Prima.’ Een hindernis, maar daar zouden ze wel iets op vinden.

‘Er is meer,’ zei hij. ‘Birgir heeft dienst.’

Natuurlijk. De onverwachte inspectie was ongetwijfeld ook het idee van commandant Birgir. Van alle kalfisk was hij het meest corrupt, maar ook was hij de scherpste en oplettendste. Als je een legale vracht de haven in of uit wilde krijgen zonder een eeuwigheid door de douane te worden opgehouden – of als je wilde dat een illegale vracht onopgemerkt bleef – dan bestond de prijs uit een handvol steekpenningen aan Birgir.

Een man zonder eer, zei Matthias’ stem in haar hoofd. Hij zou zich moeten schamen.

Nina snoof. Als mannen zich zouden schamen wanneer het moest, zouden ze geen tijd meer hebben voor iets anders.

‘Wat is er zo grappig?’ vroeg Hilbrand.

‘Niets, ik word alleen verkouden,’ loog ze. Maar zelfs iets onbenulligs als Hilbrands stugge manier van doen zorgde al voor een steek in haar hart. De breedgeschouderde man die geen greintje humor had, herinnerde haar op pijnlijke wijze aan Matthias.

Hij lijkt absoluut niet op mij. Wat een vooroordelen heb je toch, Nina Zenik. Niet alle Fjerden lijken op elkaar.

‘Je weet wat Birgir met die verstekelingen heeft gedaan,’ zei Hilbrand. ‘Ik hoef je niet te vertellen dat je voorzichtig moet zijn.’

‘Nee, dat hoeft niet,’ zei Nina scherper dan haar bedoeling was. Ze was goed in haar werk en wist precies wat er op het spel stond. Haar eerste ochtend in de haven had ze gezien dat Birgir en een van zijn favoriete bullebakken, Casper, een moeder en dochter van een walvisvaarder met bestemming Novyi Zem afsleepten en daarna een bloedig pak slaag gaven. De commandant hing zware kettingen om hun hals met daaraan bordjes waarop drüsje stond. Heks. Daarna kiepte hij een emmer vol afval en visseningewanden van een van de visbedrijfjes over ze heen en bond ze vlak bij het havenkantoor vast in de blakende zon. Terwijl zijn mannen lachend stonden toe te kijken, kwamen de meeuwen er al aan vliegen, gelokt door de stank en de belofte van voedsel. Tijdens haar werk had Nina voortdurend naar de vrouw gekeken, die haar best deed om met haar eigen lichaam dat van haar dochter te beschermen, en ze had de afschuwelijke kreten van de gevangenen gehoord terwijl de meeuwen pikten en krabden. In haar fantasie had ze wel duizend manieren bedacht om Birgirs havenwachters ter plekke te vermoorden en de moeder en dochter in veiligheid te brengen. Ze kon een boot stelen. Ze kon een scheepskapitein dwingen om ze mee te nemen, ver weg van hier. Ze kon iets doen.

Ze had zich echter haarscherp herinnerd hoe Zoya koning Nikolai waarschuwde dat ze ongeschikt was voor een geheime missie: ‘Ze heeft werkelijk geen flauw benul wat “subtiel” betekent. Nina vragen om geen aandacht te trekken is als water vragen om niet naar beneden te stromen.’

De koning had het toch met Nina aangedurfd, en ze was niet van plan om haar eigen glazen in te gooien. Ze zou deze missie niet in gevaar brengen. Ze zou op geen enkele manier haar dekmantel verraden en daarmee Adrik en Leoni in gevaar brengen. Of in elk geval niet op klaarlichte dag. Zodra de zon onder was, was ze naar de haven teruggeglipt om de gevangenen te bevrijden. Die waren verdwenen. Maar waarheen? En welk afschuwelijk lot stond hen te wachten? Ze geloofde niet langer dat de dood het ergste was wat Grisha van Fjerdaanse soldaten te vrezen hadden. Daar hadden Jarl Brum en zijn heksenjagers wel voor gezorgd.

Toen Nina Hilbrand het fabriekje in volgde, dreunde het geratel van de machines in haar hoofd en werd ze overweldigd door de stank van zoute kabeljauw. Ze zou het niet erg vinden om Elling een tijdje te verlaten. Het ruim van de Verstoten zat vol Grisha die met hulp van haar team – of eigenlijk Adriks team – gered en naar Elling gebracht waren. Zodra de burgeroorlog was afgelopen, had koning Nikolai geld en middelen vrijgemaakt om een ondergronds netwerk van informanten te onderhouden dat al jaren bestond in Fjerda, met als doel om Grisha die daar in het geheim woonden te helpen het land uit te vluchten. Ze noemden zichzelf Hringsa, de levensboom, naar de grote aan Djel gewijde es. Nina wist dat Adrik nieuwe informatie van de groep had ontvangen, en zodra de Verstoten eenmaal veilig op weg was naar Ravka zouden Nina en de anderen vrij zijn om verder het land in te trekken om meer Grisha te lokaliseren.

Hilbrand nam haar mee naar zijn kantoor, deed de deur achter hen dicht en streek toen met zijn vingers over de achterwand. Er klonk een klikje en opeens ging er een tweede, verborgen deur open, waardoor je op de Fiskstrahd uitkwam, de drukke straat waar visverkopers hun zaken deden en waar een meisje alleen voor de havenpolitie onzichtbaar kon blijven door simpelweg in de menigte te verdwijnen.

‘Bedankt,’ zei Nina. ‘We zullen binnenkort meer Grisha jouw kant op sturen.’

‘Wacht.’ Voordat ze de zon in kon lopen greep Hilbrand haar arm beet. Hij aarzelde en flapte er toen uit: ‘Ben jij het echt? Het meisje dat Jarl Brum versloeg en hem bloedend op een steiger in Djerholm achterliet?’

Nina trok haar arm los. Ze had gedaan wat ze moest doen om haar vrienden te bevrijden en het geheim van jurda parem uit Fjerdaanse handen te houden. Haar overwinning was echter alleen mogelijk geweest door het middel, en daar had ze een verschrikkelijke prijs voor betaald, een prijs die Nina’s leven en de aard van haar Grisha-kracht had veranderd.

Zou Matthias nog leven als we nooit naar het IJsfort waren gegaan? dacht ze. Zou mijn hart dan nog heel zijn? Zinloze vragen. Er bestond geen antwoord dat hem kon terugbrengen.

Nina staarde Hilbrand aan met de vernietigende blik die ze van Zoya Natzyalensky persoonlijk had afgekeken. ‘Ik ben Mila Jandersdat. Een jonge weduwe die allerlei baantjes aanpakt om de eindjes aan elkaar te knopen en die hoopt uiteindelijk werk als vertaler te vinden. Welke idioot zou in hemelsnaam ruzie zoeken met bevelhebber Jarl Brum?’ Hilbrand opende zijn mond, maar Nina ging gewoon door: ‘En welke sukkel is zo stom om de dekmantel van een agent in gevaar te brengen terwijl er zo veel levens op het spel staan?’

Nina keerde hem de rug toe en liep de mensenstroom in. Gevaarlijk, dacht ze. Een man die een geheim dubbelleven leidt, zou niet zo onvoorzichtig mogen zijn. Maar Nina wist ook dat je door de eenzaamheid soms domme dingen kon doen omdat je ernaar hunkerde om iets te zeggen wat geen leugen was. Hilbrand was zijn vrouw verloren aan Brums mannen, de meedogenloze drüskelle, die opgeleid waren om Grisha op te sporen en te doden. Daarna was hij een van de betrouwbaarste geheim agenten van koning Nikolai in Fjerda geworden. Nina twijfelde geen seconde aan zijn loyaliteit, en bovendien hing zijn eigen veiligheid af van zijn discretie.

Nina had minder dan tien minuten nodig om bij het adres te komen dat Hilbrand haar gegeven had: ook een visverwerkingsbedrijfje, in niets te onderscheiden van de gebouwen links en rechts ervan – behalve dan door de schildering op de westmuur. Op het eerste gezicht leek het een vredig tafereeltje ergens aan de monding van de Stelge: een groepje vissers die tegen zonsondergang onder de ogen van blije dorpelingen hun netten in zee gooiden. Als je echter wist waar je naar moest zoeken, werd je blik misschien gevangen door het witharige meisje tussen de toeschouwers. Haar profiel stak scherp af tegen de ondergaande zon, alsof er een stralenkrans boven haar hoofd hing. Sankta Alina. De Lichtheerser. Een teken dat het pakhuis een veilig toevluchtsoord was.

De heiligen waren nooit populair geweest bij de mensen van het noorden. Totdat Alina Starkov de Vlakte vernietigd had. Toen waren ook in landen ver buiten Ravka overal altaartjes voor haar verschenen. De Fjerdaanse overheid had haar best gedaan om de cultus van de Zonneheilige de kop in te drukken, onder andere door die als buitenlandse godsdienstige invloed af te doen, maar toch bloeiden hier en daar kleine gemeenschappen van volgelingen, als tuinen die in het geheim werden verzorgd. De verhalen over de heiligen, hun wonderen en hun martelaarschap waren uitgegroeid tot een geheimtaal voor hen die de Grisha een warm hart toedroegen. Een roos voor Sankta Lizabeta. Een zon voor Sankta Alina. Een ridder die een draak aan zijn lans reeg, kon Dagr de Dappere uit een kindersprookje zijn, maar ook Sankt Juris, die een groot monster had verslaan, maar door diens vlammen verzwolgen was. Zelfs de tatoeages op Hilbrands onderarmen waren meer dan je op het eerste gezicht zou denken: de ineengestrengelde geweien die de jagers van het noorden vaak droegen, maar dan in cirkelvormige banden, om de machtige versterker te symboliseren die Sankta Alina ooit had gedragen.

Nina klopte op de zijdeur van het bedrijfje, en even later ging de deur open. Adrik, met zijn chagrijnige bleke sproetengezicht, liet haar binnen. Hij was heus wel aardig, maar hij keek altijd vreselijk verslagen; zijn gezicht leek soms net een smeltende druipkaars…

Binnen begonnen Nina’s ogen onmiddellijk te tranen.

‘Ik weet het,’ zei Adrik somber. ‘Elling. Als je niet sterft door de kou ga je wel dood van de stank.’

‘Zo erg stinkt zelfs vis niet. Mijn ogen branden helemaal.’

‘Het is loog. Vaten vol. Blijkbaar worden vissen daarin ingelegd om ze langer te kunnen bewaren. Het is een lokale delicatesse.’

Ze kon Matthias’ verontwaardigde protest bijna horen: Maar het is heerlijk! We smeren het op toast! Alle heiligen, wat miste ze hem. De pijn van zijn afwezigheid voelde als een haak die in haar hart was blijven steken. Altijd aanwezig, maar op dit soort momenten was het alsof iemand de lijn had beetgepakt en eraan trok.

Nina haalde diep adem. Matthias zou willen dat ze zich op de missie concentreerde. ‘Zijn ze hier?’

‘Ja. Alleen hebben we een probleem.’

Ze had al gedacht dat Adrik er nog chagrijniger uitzag dan anders. En dat wilde wat zeggen.

Nina zag eerst Leoni: ze zat gebogen over een geïmproviseerd bureautje van kratten, dat naast een rij vaten stond, met een lantaarn bij haar elleboog. Op haar anders altijd opgewekte gezicht stonden nu harde, vastberaden rimpels. Ze droeg haar krullende haar in Zemeense vlechten en haar donkerbruine huid glansde van het zweet. Naast haar op de vloer stond haar open schrijfkistje, vol inktpotten en pigmentpoeders, rollen papier en perkament. Hé, maar dat klopte niet. De emigratiedocumenten hadden allang klaar moeten zijn.

Het begon Nina te dagen toen haar ogen zich aan het donker hadden aangepast en ze de ineengedoken gestalten in de schaduwen zag: een man met baard in een jas met de kleur van muskusratten en een veel oudere man met een dikke bos wit haar. Twee jongetjes gluurden met grote, angstige ogen achter hun rug vandaan. Vier vluchtelingen. Dat hadden er zeven moeten zijn.

Leoni keek naar Nina en daarna naar de Grisha-vluchtelingen. Ze glimlachte warm naar hen. ‘Goed volk. Maak je geen zorgen.’

Ze leken niet erg gerustgesteld.

‘Jormanen end denam danne näskelle,’ zei Nina. Dat was de traditionele Fjerdaanse groet voor reizigers: Wees welkom en wacht hier de storm af. Het klopte niet helemaal met hun situatie, maar iets beters had ze niet te bieden.

De mannen leken zich na haar woorden iets te ontspannen, maar de kinderen zagen er nog steeds doodsbang uit.

‘Grannem end kerjenning grante jut onter kelholm.’ De oudere man gaf haar het traditionele antwoord: Ik dank u en breng slechts dankbaarheid naar uw huis.

Nina hoopte dat het niet waar was. Aan dankbaarheid had Ravka geen behoefte. Het land had meer Grisha nodig. Het had soldaten nodig. Ze kon zich al precies voorstellen wat Zoya van deze rekruten zou vinden.

‘Waar zijn de andere drie?’ vroeg Nina aan Adrik.

‘Ze kwamen niet bij hun contactpersoon opdagen.’

‘Gevangengenomen?’

‘Vermoedelijk.’

‘Misschien waren ze van gedachten veranderd,’ zei Leoni terwijl ze een flesje met iets blauws openmaakte. Je kon er altijd op rekenen dat zij ergens een positieve draai aan wist te geven, hoe onwaarschijnlijk ook. ‘Het is niet gemakkelijk om alles waar je van houdt achter te laten.’

‘Wel als alles waar je van houdt naar vis en wanhoop stinkt,’ bromde Adrik.

‘De emigratiedocumenten?’ vroeg Nina zo vriendelijk als ze kon aan Leoni.

‘Ik doe mijn best,’ antwoordde Leoni. ‘Jij zei dat vrouwen hier niet alleen reizen, dus had ik de contractwerkers als familie van elkaar genoteerd. Alleen missen we nu twee echtgenotes en een dochter.’

Helemaal niet goed. Zeker niet nu het in de haven krioelde van de kalfisk. Maar Leoni was een van de handigste Fabrikators die Nina ooit had ontmoet.

De afgelopen paar jaren was de Fjerdaanse overheid de grenzen van het land steeds beter in de gaten gaan houden, en reizen was voor de inwoners van het land inmiddels verboden. De autoriteiten zochten vooral naar Grisha die het land probeerden te ontvluchten, maar ze wilden ook de stroom mensen indammen die over de Ware Zee naar Novyi Zem reisden op zoek naar beter werk en warmer weer, mensen die bereid waren de stap naar een nieuwe wereld te wagen om daar van de oorlogsdreiging verlost te zijn. Veel Ravkanen hadden hetzelfde gedaan.

Fjerdaanse ambtenaren hielden er vooral niet van als fitte mannen en toekomstige soldaten het land verlieten, dus hadden ze het bijna onmogelijk gemaakt om de benodigde papieren te vervalsen. En daarom was Leoni hier. Zij was geen gewone vervalser, maar een Fabrikator die inkt en papier op moleculair niveau kon aanpassen.

Nina haalde een schone zakdoek uit haar zak en depte Leoni’s voorhoofd droog. ‘Je kunt dit.’

Leoni schudde haar hoofd. ‘Ik heb meer tijd nodig.’

‘Die hebben we niet.’ Nina wou dat ze iets anders kon zeggen.

‘Misschien toch,’ zei Leoni hoopvol. Voordat ze voor haar opleiding naar Ravka was gereisd, had ze het grootste deel van haar leven in Novyi Zem gewoond, en net als veel Fabrikators had ze nooit de echte strijd gezien. Fabrikators hadden zelfs pas leren vechten nadat Alina Starkov de leiding over het Tweede Leger had overgenomen. ‘We kunnen een berichtje sturen naar de Verstoten, ze vragen om te wachten tot…’

‘Dat heeft geen zin,’ zei Nina. ‘Het schip moet voor zonsondergang de haven uit zijn. Commandant Birgir heeft voor vanavond een van zijn verrassingscontroles gepland.’

Leoni blies langzaam haar adem uit en wees toen met haar kin naar de man met de muskusratkleurige jas. ‘Nina, jij zult voor zijn vrouw moeten doorgaan.’

Het was geen ideale oplossing. Nina werkte nu al weken in de haven, dus bestond er een kans dat ze zou worden herkend. Maar het was het risico waard. ‘Hoe heet je?’ vroeg ze de man.

‘Enok.’

‘Dat zijn je zoontjes?’

Hij knikte. ‘En dit is mijn vader.’

‘Zijn jullie allemaal Grisha?’

‘Alleen ik en mijn jongens.’

‘Nou, je hebt geluk, Enok. Je staat op het punt om mij als vrouw te krijgen. Ik hou van lange middagdutjes en korte verlovingen, en ik slaap het liefst aan de linkerkant van het bed.’

Enok knipperde met zijn ogen, en zijn vader zag er oprecht geschokt uit. Met haar coupeurskrachten had Dzjenya Nina er zo Fjerdaans mogelijk uit laten zien, maar de zedige manieren van de vrouwen uit het noorden waren lang niet eenvoudig om onder de knie te krijgen.

Terwijl Leoni werkte en Adrik zachtjes met de vluchtelingen sprak, dwong Nina zichzelf om niet te ijsberen. Wat was er met de andere drie Grisha gebeurd? Nina pakte de overbodig geworden emigratiedocumenten op, onbetaalbare setjes papieren, die nu nooit gebruikt zouden worden. Twee vrouwen en een meisje van zestien waren niet komen opdagen. Hadden ze besloten dat een onderduikleven beter was dan een onzekere toekomst in een ver buitenland? Of waren ze gevangengenomen? Zaten ze nu ergens vast, bang en alleen? Nina keek fronsend naar de papieren. ‘Kwamen die vrouwen echt uit Kejerut?’

Leoni knikte. ‘Het leek me makkelijker om de woonplaats hetzelfde te houden.’

Enoks vader maakte een afwerend gebaar. Het was een oud gebaar, bedoeld om kwade gedachten met de kracht van Djels wateren weg te wassen. ‘Meisjes raken vermist in Kejerut.’

Nina huiverde terwijl ze vanbinnen opnieuw die eigenaardige zucht voelde. Kejerut lag maar een paar mijl bij Gäfvalle vandaan. Maar misschien betekende dat ook helemaal niets.

Ze wreef over haar armen om de plotselinge kou die haar beving te verjagen. Had Hilbrand het nou maar niet over Jarl Brum gehad. Ondanks alles wat ze had meegemaakt was dat een naam die nog altijd een zekere macht over haar uitoefende. Nina had hem en zijn mannen verslagen. Haar vrienden hadden het geheime laboratorium van Brum opgeblazen en zijn meest waardevolle gijzelaar meegenomen. Eigenlijk zou hij in ongenade gevallen moeten zijn. Het zou het einde hebben moeten betekend aan zijn bevelhebberschap over de drüskelle en zijn wrede experimenten met jurda parem op Grisha-gevangenen. En toch had Brum op een of andere manier weten te overleven. Zijn carrière binnen de hoogste rangen van het Fjerdaanse leger floreerde zelfs. Ik had hem moeten doden toen ik de kans had, dacht ze.

Je schonk hem genade, Nina. Daar moet je nooit spijt van krijgen.

Maar spijt was een luxe die Matthias zich gemakkelijk kon veroorloven. Hij was tenslotte dood.

Nogal grof om dat te zeggen, lieveling.

Wat had je dan van een Ravkaan verwacht? Trouwens, tussen Brum en mij is het nog niet afgelopen.

Ben je daarom hier?

Ik ben hier om jou te begraven, Matthias, dacht ze. En de stem in haar hoofd werd stil, zoals altijd wanneer ze zich toestond te denken aan wat ze verloren had.

Nina probeerde de gedachte aan Matthias’ dode lichaam van zich af te zetten. Het door fabrikatorkracht geconserveerde lijk lag in zeil gewikkeld, met touwen omwonden en verborgen onder dekens en kratten op de slee die bij hun pension op hen te wachten stond. Ze had gezworen dat ze hem thuis zou brengen, dat ze zijn lichaam zou begraven in het land waar hij zo van hield zodat hij de weg naar zijn God zou kunnen vinden. En bijna twee maanden lang reisden ze nu al met dat lijk, sleepten ze die grimmige vracht van stad naar stad. Ze had talloze gelegenheden gehad om hem te begraven en afscheid van hem te nemen. Waarom had ze daar dan geen gebruik van gemaakt? Nina wist dat Leoni en Adrik het onderwerp liever niet bij haar aankaartten, maar ze waren vast niet erg blij dat ze deel van een maandenlange begrafenisoptocht uitmaakten.

Het moet de juiste plek zijn, lieveling. Als je die ziet, zul je het weten.

Maar was dat wel zo? Of zou ze eindeloos door blijven marcheren omdat ze hem niet kon loslaten?

Ergens in de verte klonk een bel, die het einde van de werkdag aankondigde.

‘Onze tijd is op,’ zei Adrik.

Leoni protesteerde niet, maar rekte zich alleen uit en zei: ‘Droog jij de inkt even?’

Met een zwaai van zijn hand stuurde Adrik een warme vlaag stormblazerslucht naar de papieren toe. ‘Altijd fijn om me nuttig te kunnen maken.’

‘O, als we nog eens vliegers moeten oplaten zul je vast goed van pas komen.’

Ze glimlachten naar elkaar, en Nina voelde een steek van ergernis, maar meteen wees ze zichzelf terecht dat ze niet zo onredelijk moest doen. Dat zij zich ellendig voelde, betekende nog niet dat dat ook voor anderen moest gelden.

Maar toen ze allemaal op weg gingen naar de haven, begon Adrik de vluchtelingen instructies te geven, en opnieuw voelde Nina haar ergernis opvlammen. Hij was weliswaar haar superieur, maar sinds haar verblijf in Ketterdam was ze het niet meer gewend om bevelen op te volgen.

Leoni en Adrik liepen voorop, op weg naar de Verstoten. Ze waren opvallend, maar op een manier die bij alle drukte in de haven paste: een Zemeense vrouw en haar echtgenoot, een koopliedenechtpaar dat hier zaken te doen had. Nina stak haar arm door die van Enok en hield haar pas even in om met haar nieuwe gezin op veilige afstand te blijven.

Ze rolde met haar schouders en probeerde zich te concentreren, maar het enige resultaat was dat ze de spanning nog scherper voelde. Haar lichaam voelde verkeerd. Thuis in Os Alta had Dzjenya Nina’s oren wat naar achteren geduwd, haar borsten platter gemaakt en zelfs de stand van haar schouders aangepast. Omdat bij het proces ook botten betrokken waren, deed het soms zeer, maar dat had Nina niets kunnen schelen. Ze wilde niet meer het meisje van vroeger zijn, het meisje van wie Matthias gehouden had. Als Dzjenya haar aan de buitenkant in een nieuw persoon kon veranderen, zou Nina’s hart misschien volgen en ook in een nieuw ritme gaan slaan. Natuurlijk had dat niet zo gewerkt. De Fjerden zagen Mila Jandersdat, maar zij was nog steeds Nina Zenik, legendarische Grisha en moordenaar zonder berouw. Ze was nog steeds het meisje dat gek was op wafels en zichzelf ’s avonds in slaap huilde wanneer ze haar arm naar Matthias uitstak maar niemand vond.

Enoks arm verstijfde onder haar vingers. Ze zag dat twee mannen van de havenpolitie voor de loopplank naar de Verstoten stonden te wachten.

‘Het komt goed,’ fluisterde Nina. ‘We brengen jullie helemaal tot aan boord van het schip.’

‘En dan?’ vroeg Enok met trillende stem.

‘Als we eenmaal de baai uit zijn, vaar ik samen met de anderen in een roeiboot terug naar de kust. Jij en je familie zullen doorreizen naar Ravka, waar jullie zonder angst kunnen leven.’

‘Nemen ze daar mijn jongens mee? Nemen ze ze mee naar die speciale school?’

‘Alleen als jij dat zelf wilt,’ antwoordde Nina. ‘We zijn geen monsters. Net zoals jij dat niet bent. Stil nu.’ Maar toen ze zag dat een van de wachters Birgirs grootste bullebak Casper was, wilde ze stiekem rechtsomkeert maken en zo snel mogelijk naar het onderduikadres teruglopen. Ze stak haar neus diep in de kraag van haar jas.

‘Zemeens?’ vroeg Casper met een blik op Leoni.

Haar antwoord was een knikje.

Casper gebaarde naar Adriks geamputeerde arm. ‘Hoe ben je die kwijtgeraakt?’

‘Ongeluk op de boerderij,’ antwoordde Adrik in het Fjerdaans. Veel Fjerdaans kende hij niet, maar hij kon wat woorden en zinnetjes zeggen zonder Ravkaans accent, en deze leugen had hij al talloze malen verteld. Bijna iedereen die ze tegenkwamen, vroeg ernaar zodra ze de dichtgespelde mouw zagen. De mechanische arm die David Kostyk in de hoofdstad voor hem gemaakt had, had hij thuis moeten laten omdat die overduidelijk het werk van een Grisha was.

De wachters stelden alle gebruikelijke vragen. Hoelang waren ze in het land geweest? Welke plaatsen hadden ze tijdens hun verblijf bezocht? Kenden ze ook buitenlanders binnen de Fjerdaanse grenzen? Daarna gebaarden ze dat ze mochten doorlopen.

Nu was het Enoks beurt. Ze kneep even in zijn arm en hij stapte naar voren. Nina kon het zweet langs zijn slapen zien druppelen en voelde dat zijn hand licht beefde. Als ze de documenten uit zijn handen had kunnen grissen om ze vervolgens zelf aan de wachters te geven, dan had ze dat gedaan. Maar Fjerdaanse vrouwen onderwierpen zich altijd aan hun echtgenoot.

‘De familie Grahn.’ Casper tuurde onaangenaam lang naar de papieren. ‘Contractwerkers? Waar gaan jullie naartoe?’

‘Een jurdaboerderij in de buurt van Cofton,’ antwoordde Enok.

‘Zwaar werk. Te zwaar voor die oude man daar.’

‘Hij kan in het huis aan de slag, net als de jongens,’ zei Enok. ‘Hij is goed met naald en draad, en de kleintjes kunnen als loopjongen werken totdat ze oud genoeg zijn voor landarbeid.’

Nina was onder de indruk van het gemak waarmee Enok loog, maar als hij zich al zijn hele leven verborg omdat hij Grisha was, had hij natuurlijk meer dan genoeg oefening gehad.

‘Het valt niet mee om contractwerk te krijgen,’ merkte Casper op.

‘Mijn oom heeft het voor ons geregeld.’

‘En waarom is een keihard bestaan als landarbeider in Novyi Zem zo veel aantrekkelijker dan in Fjerda blijven en eerlijk werk doen?’

‘Als het aan mij lag, zou ik hier op het ijs leven en sterven,’ zei Enok met zo veel vuur dat Nina wist dat hij de waarheid sprak. ‘Maar werk is hier lastig te vinden en de longen van mijn zoontjes houden niet van de kou.’

‘Het is overal lastig.’ De wachter richtte zich tot Nina. ‘En wat ga jij in Cofton doen?’

‘Naaiwerk als het kan, en als het moet ook op het land.’ Ze boog haar hoofd. Ze kon heus wel subtiel zijn, verdorie. Wat Zoya er ook van dacht. ‘Wat mijn man wil.’

Casper bleef maar naar de papieren kijken en wachten, en Nina gaf Enok een por met haar elleboog. Met een gezicht alsof hij elk moment de steiger kon onderkotsen stak Enok zijn hand in zijn zak en haalde er een pakje Fjerdaans geld uit.

Hij gaf het aan Casper, die zijn wenkbrauwen optrok. Toen verscheen er een tevreden grijns op het gezicht van de wachter. Nina herinnerde zich hoe hij had staan kijken naar de meeuwen die met hun snavels vol bloed, haren en stukjes huid op de vastgeketende Grisha in de zon waren aangevallen.

Casper gebaarde dat ze moesten doorlopen. ‘Moge Djel over jullie waken.’

Ze stonden echter nog niet eens op de loopplank toen Nina een stem hoorde zeggen: ‘Eén momentje.’

Birgir. Konden ze dan niet één keer geluk hebben? De zon was nog niet eens onder. Ze hadden ruim de tijd gehad moeten hebben. Enoks vader aarzelde op de loopplank naast Leoni, en Adrik knikte vrijwel onzichtbaar naar Nina. De boodschap was duidelijk: begin geen ruzie. Nina dacht aan de andere Grisha-vluchtelingen die al in het ruim van het schip zaten en hield haar mond.

Birgir stond tussen Casper en de andere wachter in. Hij was klein voor een Fjerd en had een enorme stierennek, maar zijn uniform zat zo onberispelijk dat Nina vermoedde dat het op maat gemaakt was.

Ze bleef achter Enok staan en fluisterde tegen de jongens: ‘Ga naar jullie opa.’

Ze verroerden zich echter niet.

‘Het was een zware reisdag voor ons allemaal,’ zei Enok vriendelijk tegen Birgir. ‘De jongens willen zich graag installeren.’

‘Eerst wil ik jullie papieren bekijken.’

‘Die hebben we net aan uw collega laten zien.’

‘Caspers ogen zijn lang niet zo goed als die van mij.’

‘Maar het geld…’ protesteerde Enok.

‘Over welk geld heb je het?’

Casper en de andere wachter haalden hun schouders op. ‘Ik weet niets van geld.’

Met tegenzin overhandigde Enok hem de documenten.

‘Misschien,’ zei zijn vader, ‘kunnen we een nieuwe regeling treffen?’

‘Blijf waar je bent,’ beval Birgir.

‘Maar ons schip vertrekt bijna,’ zei Nina voorzichtig van achter Enoks rug.

Birgir keek naar de Verstoten, en daarna naar de jongens, die ongeduldig aan hun vaders hand trokken. ‘Daar zullen jullie je handen aan vol hebben tijdens de zeereis.’ Toen keek hij weer naar Enok en Nina. ‘Apart, dat ze meer naar hun vader trekken dan naar hun moeder.’

‘Ze zijn bang,’ zei Nina. ‘U hebt ze bang gemaakt.’

Birgirs kille ogen gleden over Adrik en Leoni heen. Hij sloeg met de werkpapieren tegen zijn gehandschoende hand. ‘Dat schip gaat nergens heen. Niet totdat wij het van onder tot boven hebben doorzocht.’ Hij gebaarde naar Casper. ‘Er klopt iets niet. Sein de anderen in.’

Casper pakte zijn fluitje, maar voordat hij adem kon halen om erop te blazen schoot Nina’s arm naar voren. Twee dunne botscherven vlogen uit de speciale vakjes die in de mouwen van haar jas waren genaaid. Die zaten in alle kleren die ze droeg. De pijltjes boorden zich in Caspers luchtpijp, en uit zijn mond kwam een ijl gepiep. Nina draaide haar vingers, en ook de botscherven draaiden om. De wachter viel op de kade en greep naar zijn hals.

‘Casper!’ Birgir en de andere bewaker trokken hun wapen.

Nina duwde Enok en de kinderen achter haar rug. ‘Breng ze aan boord,’ gromde ze. Begin geen ruzie. Dat had ze niet gedaan, maar ze was wel van plan hier een einde aan te maken.

‘Ik ken jou,’ zei Birgir. Hij had zijn wapen op haar gericht en zijn ogen waren hard en glanzend, als kiezels in een rivier.

‘Dat is nogal een bewering.’

‘Jij werkt bij de zalmfabriek. Een van de meisjes bij de tonnen. Ik wist dat er iets niet in de haak was met jou.’

Ondanks zichzelf glimlachte Nina. ‘O, van alles.’

‘Mila,’ waarschuwde Adrik. Hij sprak haar aan met haar valse naam.

Alsof dat nu nog iets uitmaakte. De tijd van smeergeld en onderhandelingen was voorbij. Hier hield ze het meeste van. De momenten waarop alle geheimen wegvielen.

Nina knipte in haar vingers. De stukjes bot schoten weer uit Caspers luchtpijp en gleden terug in de verborgen vakjes in haar mouw. Hij zakte in elkaar op de kade, zijn lippen nat van het bloed, zijn ogen rollend in hun kassen terwijl hij moeizaam naar adem hapte.

‘Drüsje,’ siste Birgir. Heks.

‘Ik hou niet van dat woord,’ zei Nina terwijl ze een stap naar hem toe deed. ‘Noem me Grisha. Noem me zowa. Noem me dood, als je wilt.’

Birgir lachte. ‘Er zijn twee wapens op je gericht. Dacht je dat je ons beiden kon doden voordat een van ons de trekker overhaalt?’

‘Maar je sterft al, kapitein,’ zei ze vriendelijk. De benen wapenuitrusting die de Fabrikators in Os Alta voor haar hadden gemaakt voelde prettig, en bovendien was die al talloze malen nuttig gebleken. Maar soms ontdekte ze dat de dood al in haar slachtoffers lag te wachten, zoals nu, in deze man die voor haar stond, met zijn naar voren gestoken kin en de glanzende koperen knopen op zijn uniform. Hij was jonger dan ze zich had gerealiseerd; zijn goudblonde stoppelbaardje vertoonde hier en daar kale plekken, alsof het hem nooit lukte om een echte baard te laten groeien. Moest ze medelijden met hem hebben? Dat had ze niet.

Nina. Matthias’ stem, bestraffend, teleurgesteld. Misschien was ze gedoemd om op kades te staan en Fjerden te vermoorden. Ze kon zich een erger lot voorstellen.

‘Je weet het al, hè?’ ging ze verder. ‘Ergens diep vanbinnen. Je lichaam weet het.’ Ze kwam nog dichterbij. ‘Dat hoestje dat je maar niet kwijtraakt. De pijn waarvan je tegen jezelf zei dat het een gekneusde rib was. Het feit dat je eten geen smaak meer heeft.’ In de invallende schemering zag ze de angst op Birgirs gezicht verschijnen als een lengende schaduw. Het voedde haar, en die vreemde zucht diep in haar binnenste werd luider, een fluisterend koor dat opklonk en haar aanmoedigde, terwijl Matthias’ stem juist zachter werd.

‘Je werkt in de haven,’ vervolgde ze. ‘Je weet hoe gemakkelijk ratten ergens binnendringen, iets van binnenuit leegvreten.’

Birgirs hand met het pistool zakte iets. Hij keek nu ingespannen naar haar, niet met zijn scherpe politieogen maar met de blik van een man die niet wilde luisteren maar wel moest, die het einde van het verhaal moest horen.

‘De vijand zit al in je, de slechte cellen die langzaam de andere cellen wegvreten, daar binnen in je longen. Ongebruikelijk voor zo’n jonge man. Je bent stervende, commandant Birgir,’ zei ze zacht, bijna vriendelijk. ‘Ik zal je alleen een handje helpen.’

De commandant leek uit een trance te ontwaken. Hij hief zijn pistool, maar was te langzaam. Nina’s kracht had al grip gekregen op dat zieke kluitje cellen in zijn lichaam, en de dood ontrolde zich, een afschuwelijke vermenigvuldiging. Misschien zou hij nog een jaar hebben geleefd, misschien twee, maar nu veranderden de cellen in een zwarte vloedgolf die alles op zijn weg vernietigde. Commandant Birgir slaakte een klaaglijke zucht en viel om. Voordat de overgebleven wachter kon reageren, knipte Nina in haar vingers en dreef een scherp stuk bot in zijn hart.

Op de kades was het eigenaardig stil. Ze hoorde de golven die tegen de boeg van de Verstoten klotsten, het hoge geschreeuw van de meeuwen. Binnen in haar rees bijna vreugdevol de klank van het fluisterende koor op.

Toen begon een van Enoks zoontjes te huilen.

Heel even had Nina daar in haar eentje op de kade gestaan, alleen met de dood. Twee vermoeide reizigers, oude vrienden. Maar nu zag ze hoe de anderen naar haar keken: de Grisha-vluchtelingen, Adrik en Leoni, zelfs de kapitein en de bemanningsleden van het schip die over de reling hingen. Misschien had ze zich daar iets van moeten aantrekken; misschien trok ze zich er ergens ook wel iets van aan. Nina’s kracht was angstaanjagend, een door parem verwrongen, mismaakte versie van de hartenwringerkracht waarmee ze geboren was. En toch was die haar dierbaar geworden. Matthias had het duistere ding in haar geaccepteerd en haar aangemoedigd dat ook te doen. Wat Nina voelde, was echter geen acceptatie. Het was liefde.

Adrik zuchtte. ‘Ik zal dit stadje niet missen.’ Hij riep naar de bemanning van het schip: ‘Stop met staren en help ons de lichamen aan boord te krijgen. Zodra we op open zee zijn, ontdoen we ons er wel van.’

Sommige mannen verdienen je genade, Nina.

Natuurlijk, Matthias. Nina keek toe terwijl Enok en zijn vader Birgirs lichaam optilden. Ik zal het je laten weten als ik er een tegenkom.

Adrik hield zijn mond totdat ze in het roeibootje zaten op weg terug naar de kust. Ze zouden aan land gaan in een van de kleine baaien ten noorden van Elling en daarna teruglopen naar hun pension om hun spullen te halen.

‘Dat gaat ellende geven, als ze ontdekken dat die mannen verdwenen zijn,’ zei hij.

Nina voelde zich als een kind dat een standje krijgt en vond dat maar niets. ‘Maar goed dat wij tegen die tijd allang weg zijn.’

‘Vanuit deze haven kunnen we niet meer werken,’ voegde Leoni eraan toe. ‘Ze zullen de beveiliging opschroeven.’

‘Waarom kies je zijn partij?’

‘Ik kies helemaal geen partij,’ zei Leoni. ‘Ik doe alleen een constatering.’

‘Hadden jullie dan liever het hele schip opgegeven? Hadden jullie liever de Grisha in het ruim opgeofferd?’

Adrik paste hun koers aan. ‘Nina, ik ben niet boos op je. Ik probeer alleen te bedenken wat we nu moeten doen.’

Ze boog zich over haar roeispanen heen. ‘Je bent een beetje boos op me.’

‘Niemand is boos,’ zei Leoni terwijl ze haar tempo aan dat van Nina aanpaste. ‘We hebben een schip vol Grisha uit dit afschuwelijke land gehaald. En Birgir en zijn kalfisk-maatjes hadden heus nog wel andere vijanden in de haven. Genoeg mensen om tijdens hun verrassingsinspectie ruzie mee te krijgen. Wat mij betreft is dit een overwinning.’

‘Natuurlijk,’ zei Adrik. ‘Als jij een manier kunt vinden om ergens een zonnige draai aan te geven, zul je dat altijd doen.’

Dat was waar. Leoni was een vat vol vrolijkheid, en zelfs na maanden in Fjerda was haar glans nog niet doffer geworden.

‘Neurie je nou?’ had Adrik ongelovig gevraagd toen ze eens een uur lang bezig waren geweest om hun slee uit de modder te graven. ‘Hoe kun je altijd zo optimistisch blijven? Dat is niet gezond.’

Terwijl Leoni het paard zover probeerde te krijgen dat het trok, was ze gestopt met neuriën om de vraag haar volle aandacht te geven. ‘Tja, ik denk dat het komt doordat ik als kind bijna ben doodgegaan. Als de goden je een tweede blik op de wereld gunnen, kun je daar maar beter van genieten.’

Adrik had nauwelijks opgekeken. ‘Ik ben neergeschoten, gestoken, doorboord met een bajonet, en mijn arm is eraf gerukt door een schaduwdemon. Maar mijn aard is er niet door veranderd.’

Dat was waar. Als Leoni een wandelend zonnestraaltje was, was Adrik een chagrijnige onweerswolk die zelfs te gekweld was om te regenen.

Nu keek hij naar de sterrenhemel boven hen terwijl hij de roeiboot naar de kust stuurde. ‘De Verstoten moet opnieuw geschilderd worden, het schip moet nieuwe papieren en een nieuwe geschiedenis krijgen. We zullen ons werk naar een andere haven moeten verplaatsen. Misschien Hjar.’

Nina greep haar roeispanen steviger beet. Voordat Adriks team aan deze missie begon, had koning Nikolai de Verstoten bijna een jaar lang als handelsschip naar de haven van Elling laten varen. Het was een bekend schip, dat nauwelijks aandacht trok. De perfecte dekmantel. Had ze dan toch te haastig gehandeld? Commandant Birgir was een inhalige man geweest, geen rechtschapen man. Misschien had ze hem iets te graag dood gewild. Maar zo was ze al sinds Matthias’ dood: het ene moment was er niets aan de hand en een tel later leek ze wel een wild dier, klaar om grommend toe te bijten.

Nee, eerder een gewond dier. En net als een gewond dier had ze zich lange tijd teruggetrokken. Ze had maanden in het Kleine Paleis doorgebracht, waar ze oude vriendschappen nieuw leven inblies, van vertrouwd voedsel genoot en bij het vuur zat in de Gouden Koepelzaal. Ze probeerde zich te herinneren wie ze was vóór Matthias, voordat een nors kijkende Fjerd met zijn onverwachte eer haar leven op zijn kop had gezet, voordat ze wist dat een heksenjager zijn haat en angst te boven kon komen en kon veranderen in de jongen van wie ze hield. Voordat hij van haar was afgepakt. Maar als er al een manier was om terug te keren naar het meisje dat ze vroeger was, had zij die niet gevonden. En nu was ze hier, in Matthias’ land, op deze koude, vijandige plek.

‘We zullen naar het zuiden gaan,’ zei Leoni. ‘Het wordt toch alleen maar kouder. Over een paar maanden kunnen we hier misschien voorzichtig terugkeren, als die goede oude commandant Birgir allang vergeten is.’

Het was een redelijk plan, maar het fluisterende koor in Nina’s hoofd klonk weer op en opeens hoorde ze zichzelf zeggen: ‘We kunnen ook naar Kejerut gaan, naar Gäfvalle. Die vluchtelingen die niet bij het onderduikadres zijn komen opdagen zijn niet zomaar van gedachten veranderd.’

‘Jij weet ook dat ze waarschijnlijk gevangengenomen zijn,’ zei Adrik.

Vertel ze de waarheid, lieveling.

‘Ja, dat weet ik,’ zei Nina. ‘Maar je hebt ook gehoord wat die oude man zei. Meisjes raken vermist in Kejerut.’

Zeg tegen ze dat je de dood hoort roepen.

Dat weet je niet, Matthias.

Dat ze de stem van haar overleden geliefde kon horen was één ding, maar het was iets heel anders om te beweren dat ze kon voelen… Ja, wat eigenlijk? Ze wist het niet. Maar volgens haar was het gefluister in haar hoofd geen verbeelding. Iets trok haar naar het oosten, naar de dorpen aan de rivier.

‘En er is nog iets,’ zei Nina. ‘De vrouw met wie ik werkte, beweerde dat de rivier bij Gäfvalle vervuild is, dat het er vervloekt is.’

Nu had ze Adriks volle aandacht. Wat had ze in Ketterdam toch ooit tegen Jesper gezegd? Weet je wat de beste manier is om Grisha te vinden die niet gevonden willen worden? Ga op zoek naar wonderen en luister naar de verhaaltjes die ouders hun kinderen voor het slapengaan vertellen. Verhalen over heksen en wonderbaarlijke gebeurtenissen, waarschuwingen voor vervloekte plekken… Het waren bordjes die wezen naar dingen die gewone mensen niet begrepen. Soms zat er niet veel meer achter dan plaatselijke legendes. Maar soms hielden zich Grisha schuil op dat soort plekken. Grisha die hun krachten verborgen en in angst leefden. Grisha die ze konden helpen.

Vertel ze de waarheid, Nina.

Nina wreef over haar armen. Je lijkt wel een hond met zijn bot, Matthias.

Een wolf. Heb ik je ooit verteld dat Trassel mijn schoenen compleet vernielde als ik ze niet buiten zijn bereik aan een tak hing?

Dat had hij verteld. Matthias had haar allerlei verhalen verteld om haar af te leiden toen ze herstellende was van de invloed van parem. Hij had haar in leven gehouden. Waarom was ze niet in staat geweest om hetzelfde voor hem te doen?

‘Vervloekingen, vervuilde rivieren,’ ging Nina verder. ‘Als het niets is, trekken we naar het zuiden en trakteer ik jullie alle twee op een goed avondmaal.’

‘In Fjerda?’ vroeg Adrik. ‘Daar zal ik je maar niet aan houden.’

‘Maar als ik gelijk heb…’

‘Goed dan,’ zei Adrik. ‘Ik zal Ravka bericht sturen dat we een nieuwe haven moeten vinden, en we gaan naar Gäfvalle.’

Het gefluister zwakte weer af tot een rustig gemompel.

‘Nina…’ Leoni aarzelde. ‘Het land is daar open. Prachtig gebied. Misschien kun je er een plek voor hem vinden.’

Nina keek uit over het donkere water, naar de glinsterende lichtjes aan de kust. Een plek voor hem vinden. Alsof Matthias een oude kast was, of een plant die precies de juiste hoeveelheid licht nodig had. Matthias was er niet meer. Zijn lichaam was het enige wat overgebleven was, en zonder Leoni’s aandacht en zorg zou dat allang zijn gaan rotten. Achter in haar keel voelde Nina de tranen opkomen. Ze ging niet huilen. Ze waren nu twee maanden in Fjerda. Ze hadden bijna veertig Grisha geholpen om aan de Fjerdaanse autoriteiten te ontkomen. Ze hadden honderden mijlen kale akkers en sneeuwvlaktes doorkruist. Er waren zat plekken geweest waar ze Matthias te ruste konden leggen. Nu moest het maar eens gebeuren. Het zou gebeuren. En ze zou een van haar beloftes aan hem gestand doen.

‘Ik zal ervoor zorgen,’ zei ze.

‘Nog één ding,’ zei Adrik, en ze hoorde de beveltoon in zijn stem, heel anders dan zijn gebruikelijke sombere klank. ‘Het is onze taak om rekruten en vluchtelingen op te sporen. Wat we in Gäfvalle ook ontdekken, we zijn daar niet om een oorlog te beginnen. We verzamelen informatie, leggen contacten, zorgen voor een vluchtweg voor hen die dat willen, en dat is alles.’

‘Dat is het plan,’ zei Nina. Met haar vingers raakte ze de scherpe stukjes bot in haar handschoenen aan.

Maar plannen konden veranderen.

4

Nikolai

Ondanks Zoya’s protesten had Nikolai geweigerd om in Ivets te blijven. In zijn hoofd vormde zich langzamerhand een plannetje, en hij wilde geen dag extra verspillen door op de handelstop te blijven hangen. Hij was niet geïnteresseerd in Hiram Schenck of zijn huwbare dochters, en de volgende keer dat Nikolai met een lid van de Handelsraad van Kertsj sprak, zou dat op zijn eigen voorwaarden zijn.

En hoewel er thuis in de hoofdstad genoeg werk op hem wachtte, moest hij daarom eerst langs het paleis van graaf Kirigin. Daar wilde hij bepaalde informatie verkrijgen en zijn meest waardevolle Fabrikator ophalen, en bovendien: als je de kans had een lustpaleis te bezoeken moest je dat natuurlijk altijd doen. Vooral wanneer het betreffende lustpaleis als dekmantel voor een geheim laboratorium diende.

De oude graaf Kirigin was een West-Ravkaanse koopman die enorme sommen geld had verdiend door wapens en informatie – en zo ongeveer alles wat niet vastgespijkerd zat – aan de vijanden van Ravka te verkopen. Maar zijn zoon had met Nikolai in Halmhend gediend, en in ruil voor de belofte dat hij zijn aanzienlijke fortuin mocht houden én bovendien de schande zou ontlopen van het verliezen van zijn titel en het moeten toezien hoe zijn vader wegens verraad levenslang in de cel zou belanden, had de jonge Kirigin zijn trouw en geld aan de kroon beloofd. Een meer dan redelijke ruil.

Nikolais eisen waren onorthodox geweest. Kirigin was altijd al een losbol, maar nu kon hij een decadent leven leiden, met geld smijten, zijn reputatie van vrijbuiter koesteren en op de sociale ladder klimmen tegelijk. De jonge graaf had zich vol vuur op zijn rol gestort. Hij organiseerde extravagante feesten die befaamd waren om hun uitspattingen en deed zijn best om zich met geld in te kopen in de families van Ravkaanse edelen die fraaiere titels en oudere – maar kleinere – fortuinen bezaten. Hij kleedde zich absurd, dronk excessief en klungelde met zo veel onnozele opgewektheid maar wat aan dat zijn naam synoniem was geworden met zowel rijkdom als zotheid: o, die zoon van Gritzki is een ramp en zal het waarschijnlijk niet ver schoppen, maar hij is tenminste geen Kirigin.

Daarom was niemand echt verbaasd toen Kirigin een reusachtige lap grond ten oosten van Os Alta kocht. Natuurlijk wil Kirigin dicht bij de hoofdstad zitten, werd er in zitkamers en salons gefluisterd. Hij probeert natuurlijk in de gunst te komen bij de koning en de oude families. Maar welke verstandige man van stand zou zijn dochter ooit in de buurt van die parvenu laten komen? En toen Kirigin een Zemeens genie opdracht gaf om een landgoed te ontwerpen zoals niemand in Ravka dat ooit gezien had – compleet met landschapsaanpassingen waarvoor duizenden ingehuurde mannen een vallei groeven waar er nooit een was geweest, een ondergrondse wijnkelder waarvan men zei dat hij minstens een mijl lang was en een door Grisha Getijdekeerders gevuld meer dat zo reusachtig was dat je er een paar dagen over deed om het per boot over te steken? Ach, daar keek niemand van op. Ze schudden hun hoofd toen Kirigin ballonvaren als hobby oppakte en lachten achter hun hand toen de weilanden waarvandaan hij zijn excursies begon regelmatig door hardnekkige mist werden geplaagd. Spilziek, grotesk, obsceen, riepen ze in koor. En iedereen hoopte op een uitnodiging voor een van de spectaculaire feesten van Kirigin.

Kirigin noemde zijn schitterende landgoed Latzlayon, de Vergulde Kom – hoewel het zo vaak in mist en nevel gehuld was dat men het meestal de Vergulde Zomp noemde – en de feesten die hij gaf, waren inderdaad legendarisch. Ze waren echter ook deel van een omvangrijke leugen, een leugen die van levensbelang was voor de toekomst van Ravka.

Zo bleek Kirigins wijnkelder vijf mijl lang te zijn, niet één, en was het helemaal geen wijnkelder, maar een ondergrondse bunker waar wapens werden ontwikkeld. Het meer werd gebruikt voor prototypes van onderwatervoertuigen en Nikolais nieuwe projecten op het gebied van oorlogsvoering op zee. De dichte mist die in de vallei hing, werd regelmatig een handje geholpen door Grisha Stormblazers om alles wat er gebeurde voor nieuwsgierige ogen en Fjerdaanse spionnen in de lucht te verbergen. Het weiland voor de heteluchtballonnen was in feite een vliegveld; de uitgestrekte tuinen verborgen twee lange, rechte landingsbanen waarop experimentele luchtvaartuigen werden getest. En de regelmatige vuurwerkshows die Kirigin organiseerde, maskeerden het geluid van geweervuur en granaatontploffingen.

Er was natuurlijk helemaal geen mysterieuze Zemeense architect. Nikolai had de Vergulde Zomp zelf ontworpen, hoewel de rijke jonge graaf Kirigin voor de bouw had betaald. De koning bracht het landgoed af en toe een bezoek als gast op een van de feesten, om er te rijden en te jagen of Kirigins uitstekende wijnen te proeven. Maar vaker arriveerde hij in het geheim via een van zijn eigen privé-ingangen en ging dan onmiddellijk kijken hoe het er met zijn nieuwste project voor stond.

Nikolai voelde altijd iets van opwinding als hij de Vergulde Zomp binnenkwam. Het paleis in Os Alta barstte van de spoken. De misdaden van zijn vader. Het falen van zijn moeder. De herinnering aan het lichaam van zijn broer, dat bloedend op de vloer lag terwijl de schaduwsoldaten van de Duisterling dwars door de ramen van het Adelaarsnest naar binnen drongen. Maar Latzlayon was Nikolais schepping. Hier trok de demon die zijn nachten beheerste en zijn dromen binnendrong zich voor korte tijd terug, op afstand gehouden door rationeel denken, de hoop op vooruitgang en het prettige tijdverdrijf van reusachtige dingen bouwen die bedoeld waren om te ontploffen. De Vergulde Zomp was echter niet alleen een speeltuin om zijn uitvindingen uit te proberen. Het was ook de plek waar de krachten van het Eerste en het Tweede Leger, van traditionele wapens en Grisha-macht, tot iets nieuws konden worden omgesmeed.

Ik hoop het maar, dacht Nikolai toen Tolya en hij bij de trap voor de deur van het hoofdgebouw aankwamen. Of anders is het de plek waar ik het laatste geld uit Ravka’s oorlogskas uitgeef met als enige resultaat een berg roestige propellers en een ijskoud meer waarop je maar matig kunt zeilen.

Ravka nam voor Nikolai soms verschillende gedaantes aan: die van een grande dame die hij voortdurend het hof moest maken, of een koppig kind dat geen zin heeft om op eigen benen te staan, maar het vaakst die van een drenkeling. Hoe harder Nikolai zijn best deed om het land te redden, hoe harder het tegenstribbelde. Maar met de hulp van de wetenschappers en soldaten in de Vergulde Zomp zou hij zijn land misschien toch nog op het droge kunnen trekken.

‘Majesteit!’ zei Kirigin terwijl hij zwierig de trap af liep om Nikolai te begroeten. Zijn oranjerode haar droeg hij in een gesoigneerd kapsel, en zijn paarse jas en goudbrokaat waren volkomen ongepast voor dit tijdstip. Naast de in saai legergroen geklede Tolya op zijn enorme paard leek Kirigin een acteur in het verkeerde toneelstuk. ‘Hoe kunt u van mij verwachten dat ik voor de allerbeste ontvangst zorg als u uw komst niet aankondigt?’

‘Ach, Kirigin,’ zei Nikolai, die de vormelijke buiging van de graaf negeerde en hem in plaats daarvan omhelsde en op de rug sloeg. ‘Ik weet dat je van improviseren houdt.’

‘Een bezoek aan de wijnkelder lijkt me een perfect begin. Komt u binnen.’

‘Tolya en ik rijden liever een stukje over de landerijen. Heb je al voor genoeg wild gezorgd voor het seizoen?’

‘Natuurlijk, majesteit. De jachtsport hebben we hard nodig om van de winter warm te blijven. En anders zijn er altijd nog de driehonderd flessen cognac uit Kertsj waar ik de hand op heb weten te leggen.’

Alle heiligen. Soms maakte Nikolai zich zorgen dat Kirigin iets té enthousiast in zijn rol van losbol opging. ‘Als je maar niet mijn hele kabinet dronken voert,’ merkte hij op. ‘Ik heb nog een paar heldere ministers nodig die paraat kunnen staan.’

‘Natuurlijk, natuurlijk,’ zei Kirigin terwijl hij over de oprit tuurde. De hoop was duidelijk van zijn gezicht af te lezen. Arme dwaas.

‘Zoya is rechtstreeks naar de hoofdstad doorgereisd.’

Kirigin schraapte zijn keel. ‘O, mij maakt het niet uit. Ik vroeg me alleen af of ik die likeur moest klaarzetten waar ze zo van houdt. Alles goed met commandant Natzyalensky?’

‘Prachtig als altijd en overlopend van venijn.’

‘Ze is een plaatje, hè?’ zei Kirigin dromerig. ‘Goed, dan laat ik u verder. En misschien wilt u… haar mijn groeten doen?’

‘Alle heiligen,’ bromde Tolya. ‘Ze verslindt u met huid en haar.’

De graaf grijnsde. ‘Ach, zo’n beroerde manier om te sterven is dat niet, toch?’

‘Kirigin, ouwe makker,’ zei Nikolai. ‘Je bent een beste kerel. Waarom zoek je geen aardig meisje dat van jagen houdt en een zwak heeft voor nietsnutten?’

Als een schooljongen schuifelde Kirigin onrustig op zijn voeten. ‘Tja, ergens denk ik toch dat de ijzige houding van commandant Natzyalensky een tere ziel verbergt.’

Tolya snoof. ‘Ze roostert uw hart en vreet het op.’

Kirigin keek hem ontzet aan, maar Nikolai vermoedde dat Tolya gelijk had. Inmiddels was hij vertrouwd geraakt met het bizarre fenomeen van Zoya’s schoonheid en de manier waarop mannen daar verhalen omheen sponnen. Ze zeiden dat ze wreed was omdat ze in het verleden gekwetst was. Ze beweerden dat ze ijskoud was omdat ze nog niet de juiste man had ontmoet die haar kon ontdooien. Alles om haar scherpe kantjes weg te vijlen en haar karakter vriendelijker te doen lijken. Maar wat was daar de lol aan? In Zoya’s buurt zijn was als sterkedrank. Stimulerend – en als je niet tegen de kick kon, kon je het maar beter laten staan.

Nikolai hees zichzelf in het zadel. ‘Commandant Natzyalensky’s ijzige buitenkant verbergt een nog ijziger binnenkant, maar ik zal haar zeker laten weten dat je haar een goede gezondheid toewenst.’

Met een knietje spoorde hij zijn paard aan tot draf en Tolya deed hetzelfde. Ze reden over het witte kiezelpad dat parallel aan de oostkant van het hoofdgebouw liep. Vanuit de ramen klonk muziek in de salons en speelkamers. Nikolai ving glimpen op van in zijde geklede en met juwelen behangen mensen, en zag zelfs een man die naakt, met alleen een admiraalssteek op zijn hoofd, door de gang rende en met een lepel op een grote pan sloeg.

De groeven op Tolya’s voorhoofd waren zo diep dat je er zaadjes in kon planten. ‘Het is niet goed dat de kroon met zulke vertoningen in verband wordt gebracht.’

‘Misschien niet,’ gaf Nikolai toe. ‘Maar het Ravkaanse volk houdt ervan als hun leiders iets onbetamelijks over zich hebben. Een man met te veel deugden vertrouwen ze niet.’

Tolya kneep zijn goudkleurige ogen tot spleetjes. ‘En een man die er zo weinig heeft, vertrouw jij werkelijk?’

‘Ik weet dat jij het niet goedkeurt, maar Kirigin heeft de rol gespeeld die ik van hem vroeg. Hij is misschien niet de slimste vent, maar hij is trouw.’

‘Hij kan toch niet echt denken dat Zoya haar tijd aan hem zal verspillen?’

‘Laten we hopen dat ze dat inderdaad nooit doet. De arme Kirigin kan nog beter proberen om met een beer te walsen.’

Toch vond Nikolai dat zowel Zoya als Tolya de jonge graaf niet genoeg op waarde schatte. Achter Kirigins vriendelijke karakter en gebrek aan ambitie school een goed hart. Hij was een man van eer met romantische ideeën over de plichten die hij had jegens zijn land, en daarnaast diepe schaamte voor de manier waarop zijn vader zich gedragen had – iets wat Nikolai goed kon navoelen. Nikolai was zich scherp bewust van de reputatie van zijn eigen vader. Dat was een van de vele redenen dat hij zijn openbare bezoeken aan Latzlayon tot een minimum beperkte. Vanaf het moment dat hij ook maar overwoog om op de troon van Ravka te gaan zitten, had Nikolai geweten dat hij een beter man zou moeten zijn dan zijn vader was en een betere koning dan zijn broer ooit had gehoopt te kunnen zijn. Vasily was gedood door de Duisterling, en Nikolai had geprobeerd om hem te rouwen, maar eerlijk gezegd was de vroege dood van zijn broer precies op het juiste moment gekomen.

Tot zijn vreugde zag Nikolai dat er meteen twee terreinknechten tussen de heggen vandaan kwamen zodra Tolya en hij het kiezelpad verlieten. Kirigins complete personeel, van keukenhulpje en paardenknecht tot huishoudster, bestond uit spionnen van de koning.

‘Nog valken in de lucht?’ riep Nikolai. Dat was het geheime wachtwoord waarmee ze zouden mogen passeren zonder dat er veiligheidsprotocollen in werking hoefden te treden.

‘Nee, maar we hoorden wel dat er vossen in het bos zijn,’ antwoordde een van de mannen, en ze gingen weer aan het werk.

De wachtwoorden veranderden elke week. Het was maar een van de manieren waarop alles wat er werkelijk op de Vergulde Zomp gebeurde geheim werd gehouden.

Boven de zuidkust van het meer hing een onnatuurlijke mist, en pas toen Tolya en hij door de laaghangende wolken heen waren gereden, zagen ze dat de steigers vol Grisha en ingenieurs van het Eerste Leger stonden. In het water lagen de laatste prototypes van Nikolais draagvleugelboten. De echte vloot zou op een geheime basis aan de kust van Ravka worden gebouwd – kleine kanonneerboten en reusachtige transportschepen die alles konden vervoeren, van troepen tot luchtvaartuigen. Als Nikolai tenminste ergens het geld vandaan kon halen om het project te financieren. Zelfs Kirigin was niet rijk genoeg om een hele marine te moderniseren.

Nikolai zou graag zijn gebleven om naar de testen te kijken, maar vandaag had hij andere prioriteiten. Tolya en hij bonden hun paard vast bij een van de met mos begroeide grotten en liepen naar binnen. Je zou verwachten dat de lucht hier vochtig was, maar het was geen natuurlijke grot en de vochtigheid in de laboratoria en de tunnels werd strikt door Stormblazers gereguleerd. Nikolai vond de juiste inkeping in de rots, vlak bij een groepje neplelies, en duwde zijn duim in het gat. De steen schoof opzij en een koperen kamertje werd zichtbaar. Hij haalde een hendeltje over, de deur schoof met een klap weer dicht en Tolya en hij daalden af, dieper en dieper, zes verdiepingen omlaag naar de beruchte ‘wijnkelder’ van Kirigin. Die was bereikbaar via verborgen liften op verschillende plekken op het landgoed.

‘Ik vind dit toch echt niks,’ bromde Tolya. ‘Het is net alsof je begraven wordt.’

Nikolai wist dat Tolya in zijn tijd bij de Lichtheerser bijna was omgekomen toen er een ondergrondse tunnel instortte. ‘Waarom wacht je niet boven? Je kunt kijken hoe ze de nieuwe machines testen. Ik zou best een verslag over het succes daarvan kunnen gebruiken.’

Tolya trok de knoop waarmee hij zijn lange zwarte haar had samengebonden iets strakker en sloeg daarna zijn enorme getatoeëerde armen over elkaar. ‘Volgens Tamar is angst net als onkruid. Als je het niet in bedwang houdt, overwoekert het alles.’

Dat kon Tamar gemakkelijk zeggen – Tolya’s tweelingzus kende vrijwel geen angst. ‘Dus jezelf dwingen om onder de grond te gaan is zoiets als een beetje onkruid wieden?’

Tolya knarsetandde. ‘Als ik mezelf niet met mijn angst confronteer, kom ik er nooit overheen.’

Nikolai besloot er niet verder op in te gaan. Als je op Tolya’s opeengeklemde kaken en het zweet op zijn enorme voorhoofd moest afgaan, deden deze ondergrondse excursies hem geen goed. Maar ja, ze hadden allemaal verwondingen aan de oorlog overgehouden, en Tolya had het recht om voor de zijne te zorgen zoals hij dat zelf graag wilde. Nikolai strekte zijn vingers in zijn handschoenen en dacht aan de zwarte littekens die erop zaten. Zou ik de moed hebben om het monster in de ogen te kijken? dacht hij. Hij wist het werkelijk niet.

Toen de deuren van de lift openschoven, stapten ze over in een volgend koperen kamertje. Een dikke stalen deur versperde hun de doorgang. Nikolai ging aan de slag met de Schuylersloten; een meesterdief in Ketterdam had hem geleerd hoe hij deze combinatiesloten moest openen. Even later zwaaide de deur open en was hij thuis.

De laboratoria waren verdeeld in vier hoofdafdelingen, hoewel iedereen samenwerkte als dat nodig was: artillerie en lichaamsbescherming, oorlogsvoering op zee, oorlogsvoering in de lucht en de laboratoria die probeerden om een tegengif tegen jurda parem te ontwikkelen, plus een variant van het middel waarmee Grisha wel hun krachten konden versterken maar waaraan ze niet verslaafd raakten. Zijn eerste stop was altijd bij de laboratoria. Hij sprak kort met zijn Alkemi om te bevestigen wat hij op grond van hun laatste verslag over het tegengif al vermoedde en nam een klein flesje van het spul mee voor het triumviraat. Gezien het voorstel dat Nikolai zijn raadgevers wilde doen, wilde hij ze ook iets concreets kunnen laten zien.

Het kostte wat meer moeite om David Kostyk te vinden, omdat de Fabrikator afwisselend op alle vier de afdelingen werkte. Uiteindelijk troffen ze hem aan bij de grote glazen tanks waarin de laatste prototypes van hun nieuwe onderzeeërs in miniatuurformaat werden ontwikkeld. Hij bestudeerde een stapel blauwdrukken. De mouwen van zijn paarse kefta waren helemaal doorgesleten en door zijn slecht geknipte bruine haar leek de Fabrikator wel een diep in gedachten verzonken langharige zwerfhond.

Door het glas zag Nikolai de meest recente versie van zijn itzmars’ya, zijn onderwatervloot. Op het land zagen ze er onhandig uit: breed, plat en lomp, alsof iemand een prima stuk metaal had gepakt en het tot een gevleugelde pannenkoek had geslagen. Maar onder water werden het ineens elegante, soepele roofdieren, die aangestuurd door Getijdekeerders door de diepten gleden. De bemanning werd door een combinatie van Stormblazerskracht en een filter van lucht voorzien; Nikolai en David waren bijna een jaar bezig geweest om dat laatste te perfectioneren. De echte uitdaging was nu om de vloot te bewapenen. Pas dan zouden zijn schepen werkelijk in een school haaien veranderen. En dan? Dan zou het niet meer uitmaken hoeveel oorlogsschepen de vijanden van Ravka bouwden. De itzmars’ya zouden in staat zijn om ongezien door alle oceanen te varen en aan te vallen zonder ooit boven te komen. Ze zouden de manier waarop oorlog werd gevoerd op zee compleet veranderen.

David, die met Nadia Zhabin overlegde over het slinger-en-kleppensysteem dat ze voor het afschieten van projectielen ontwikkelden, keek op. ‘Vandaag testen ze de motoren voor boven water,’ zei hij.

‘Ook goeiemorgen, David.’

‘Is het ochtend?’

‘Dat de zon opging was een eerste aanwijzing,’ zei Nikolai. ‘Hoe zien de nieuwe projectielen eruit?’

‘We zijn nog druk bezig ervoor te zorgen dat ze koers houden,’ antwoordde Nadia. Door het licht dat tegen de tank weerkaatste lag op haar bleke, spitse gezicht een blauwe weerschijn. Ze was een Stormblazer die met haar jongere broer Adrik naast de Lichtheerser had gevochten, maar haar echte talent bleek op het gebied van wapenontwerp te liggen. Ze had bij de ontwikkeling van de itzmars’ya een belangrijke rol gespeeld. ‘Volgens mij zijn we er bijna.’

Hoewel de uitvinder in Nikolai opgewonden was over dit nieuws, werd zijn enthousiasme getemperd door het gesprek dat hij in Ivets met Hiram Schenck had gevoerd. Hij kon de Kertsj zo ongeveer in zijn nek voelen ademen, en dat was beslist geen prettig gevoel.

Nikolai had twee regels voor zijn Nolniki – de wetenschappers en soldaten die in de Vergulde Zomp werkten, zijn ‘Nullen’, die niet bij het Eerste of Tweede Leger hoorden maar bij beide. Vóór alles: steel. Jat het werk van je vijanden en gebruik het tegen ze. Het maakte niet uit of Ravka wel of niet als eerste bepaalde technologie uitvond, zolang ze maar manieren vonden om die te verbeteren. De Fjerden hadden een motor ontwikkeld voor de aandrijving van wagens en gepantserde tanks, en dus hadden de Ravkanen de machine krachtig genoeg gemaakt om reusachtige schepen mee voort te bewegen. De Fjerden hadden stalen luchtvoertuigen gebouwd die je zonder de kracht van Stormblazers kon besturen, dus pikten de Fabrikators van Ravka het ontwerp en bouwden beter gestroomlijnde vliegmachines van veiliger, lichter aluminium. En de tweede regel? Wees snel. Fjerda had het afgelopen jaar reuzenstappen in militaire technologie gezet – wat voor stappen precies, dat wist hij nog niet – en Ravka moest het buurland zien bij te houden.

Nikolai tikte op de blauwdrukken op tafel. ‘Stel dat de brandstoftesten voor de oppervlaktemotoren goed gaan, hoelang duurt het dan nog voordat de itzmars’ya operationeel zijn?’

‘Dat is een kwestie van weken,’ antwoordde Nadia.

‘Uitstekend.’

‘Maar we kunnen niet met de productie beginnen voordat we meer staal hebben.’

‘En dat zullen jullie krijgen,’ beloofde Nikolai. Hij hoopte maar dat hij de waarheid sprak.

‘Bedankt, majesteit,’ zei Nadia met een glimlach en een buiging.

Op een of andere manier lukte het haar het geloof in haar koning te bewaren, maar Nikolai wist niet goed of hij haar gemakkelijke vertrouwen geruststellend vond of iets om zich zorgen over te maken. Tot nu toe was het hem altijd gelukt een manier te vinden om de roestige, gammele machine die Ravka was draaiende te houden – door net dat extra beetje geld te vinden wanneer ze dat het hardst nodig hadden, door op het juiste moment het juiste bondgenootschap te sluiten of door een uitvinding in elkaar te flansen waarmee hun niet al te omvangrijke beroepsleger het toch kon opnemen tegen de enorme troepenmachten die hun vijanden aan hun grenzen op de been konden brengen. Nikolai had een probleem altijd gezien als een kans, die in niets verschilde van een Fjerdaanse motor. Je haalde hem uit elkaar, probeerde te ontdekken hoe hij werkte en gebruikte de onderdelen vervolgens om iets te bouwen wat vóór jou werkte in plaats van tegen je.

De demon was het daar niet mee eens. De demon was niet geïnteresseerd in problemen oplossen, staatsmanschap of de toekomst. De demon was niet veel meer dan honger, de behoefte van het moment, wat er gedood en opgegeten kon worden.

Ik vind wel een manier. Zijn hele leven had Nikolai die overtuiging gehad. Zijn wil was genoeg geweest om niet alleen zijn lot, maar zelfs zijn hele identiteit vorm te geven. Hij had bepaald wat hij wilde dat de mensen zagen: de gehoorzame zoon, de doelloze vrijbuiter, de competente soldaat, de zelfverzekerde politicus. Het monster bedreigde dat alles. En in hun zoektocht naar een manier om dat ding uit hem te drijven waren ze nog geen stap verder dan zes maanden geleden. Wat kon hij anders doen dan doorgaan? Een minder wezen jankte en worstelde wanneer het in een strik gevangen werd. De vos zocht een manier om zich te bevrijden.

‘David, heb je hier afgelopen nacht soms geslapen?’ vroeg Nikolai.

De Fabrikator fronste. ‘Dacht het niet.’

‘Hij is hier vannacht wel gebleven,’ verduidelijkte Nadia, ‘maar hij heeft niet geslapen.’

‘En jij?’ vroeg Nikolai.

‘Ik, eh… heb even gedommeld,’ was Nadia’s ontwijkende antwoord.

‘Ik neem je mee naar huis, naar Tamar.’

‘Maar ik heb haar voor de brandstoftesten nodig,’ protesteerde David.

‘En ik neem jou mee naar huis naar Dzjenya,’ voegde Nikolai eraan toe.

‘Maar…’

‘Geen gemaar, David. Anders wil ik iets opblazen om duidelijk te maken dat ik hier de baas ben. Ik heb het hele triumviraat nodig. En jou en Nadia heb ik nodig om aan een nieuw prototype van de itzmars’ya te werken.’

Nadia streek haar blonde haar uit haar gezicht. ‘Ik kan nu meteen beginnen, majesteit.’

‘Loop nog maar niet te hard van stapel met een demonstratie van je buitengewone vaardigheden. Ik wil dat jullie ervoor zorgen dat dit prototype niet werkt.’

David rolde zijn blauwdrukken op en ordende zorgvuldig zijn pennen en instrumenten. ‘Ik hou er niet van als hij wartaal uitslaat.’

Nadia trok haar wenkbrauwen op. ‘Ik neem aan dat u daar een reden voor hebt?’

Altijd, dacht hij. Als het moest zou hij de drenkeling trappelend en schreeuwend naar de kant slepen, wat de demon ook van hem verlangde.

‘Ik ben van plan om een toneelstukje op te voeren,’ zei Nikolai, en hij stelde zich een door de maan beschenen meer voor en alle heerlijke chaos die hij van plan was daar te stichten. ‘En daarvoor heb ik de juiste rekwisieten nodig.’

5

Nina

Gäfvalle.

Hoe dichter ze bij het plaatsje kwamen, hoe lastiger het werd om het gefluister in haar hoofd te negeren. Soms durfde Nina te zweren dat ze stemmen hoorde, de vage schimmen van woorden die net niet te verstaan waren. Op andere momenten nam het geluid af en klonk het slechts als geritsel van de wind in het riet.

Vertel het ze, lieveling.

Maar wat had ze te vertellen? Misschien betekende het geluid helemaal niets. Misschien was het een hallucinatie, nog overgebleven van haar ervaringen met parem.

Of misschien waren het de doden die haar riepen.

Het plaatsje zelf lag aan de voet van een lage bergketen, in de schaduw van een reusachtig bouwwerk dat ooit een fort geweest was en later een munitiefabriek, en dat hoog boven de huizen tegen de steile berghelling aan gebouwd was. Het duurde niet lang voordat ze beseften dat de oude fabriek tegenwoordig voor iets nieuws gebruikt werd – het verkeer van in- en uitgaande wagens en mannen maakte dat wel duidelijk – maar voor wat?

Er was geen echte herberg, alleen een café met twee gastenkamers, die al bezet waren. De eigenaar vertelde dat het klooster verderop op de helling soms onderdak gaf aan gasten. ‘De vrouwen uit het klooster doen de was voor de soldaten,’ zei hij. ‘Ze hebben vast geen bezwaar tegen een paar extra handen om met wat klusjes te helpen.’

‘Het is zeker wel druk tegenwoordig, nu die oude fabriek weer in bedrijf is,’ zei Nina in het Fjerdaans. ‘Goed voor de zaken.’

De eigenaar schudde zijn hoofd. ‘De soldaten kwamen ongeveer een jaar geleden. Ze hebben niemand van hier aangenomen en lozen hun viezigheid in de rivier.’

‘Dat weet je niet,’ zei een stevige vrouw die aan de toog erwten zat te doppen. ‘Ook voordat de soldaten de schoorstenen weer lieten roken, was de rivier vol afvalwater uit de mijnen.’ Ze keek een tijdje naar Nina en de anderen. ‘Het loont niet om dat soort dingen aan vreemden te vertellen.’

Ze begrepen de hint en liepen de straat weer op. Het was een verrassend mooi plaatsje: de huizen waren klein en gezellig, met schuine daken en vrolijk gekleurde deuren in geel, roze en blauw.

Leoni tuurde omhoog naar de berg waarop de oude fabriek stond, een verzameling grote vierkante gebouwen vol donkere ramen. ‘Misschien maken ze gewoon geweren of munitie.’

Adriks uitdrukking was nog somberder dan normaal. ‘Of die nieuwe gepantserde tanks waar ze zo van houden.’

‘Als dat zo is, kunnen we straks informatie naar de hoofdstad sturen,’ zei Nina. En ze hoopte dat dat niet alles zou zijn.

Het verbaasde Nina dat ze hier en daar tekenen van de heiligen zag, op plekken waarvan ze wist dat ze niet bij het Hringsa-netwerk hoorden. Ook onderweg had ze ze gezien: altaartjes met het symbool van Sankta Alina erop in plaats van de heilige es van Djel, een icoon van Sankt Demyan van de Rijp achter een winkelruit, twee gekruiste doorntakken boven een deur als teken van de zegen van Sankt Feliks. De laatste tijd hoorde je in Ravka veel geruchten over wonderen en vreemde gebeurtenissen, en het leek erop dat het nieuwe enthousiasme voor de heiligen ook in Fjerda voet aan de grond had gekregen. Het was riskant om zo openlijk een ketters geloof te belijden terwijl er soldaten in de buurt waren, maar misschien waren dit de rebelse speldenprikken van inwoners die een hekel hadden aan de militairen die tegenwoordig in de fabriek op de uitkijk stonden.

Het klooster lag aan de noordkant van Gäfvalle, bijna recht onder de helling waarop veel hoger de fabriek stond. Het was een rond gebouw van melkwitte steen met een puntdak, waardoor het net een toren leek die nog op zoek was naar een kasteel. De grote kapel die ertegenaan gebouwd was, was gemaakt van stevige ruwhouten balken en had een deur van in ingewikkelde knopen gevlochten essentakken.

Ze zetten hun slee in een van de stallen en belden aan bij de zijdeur van het klooster. Een jonge vrouw in de lichtblauwe geborduurde overgooier van een novice deed open, en even later werden ze ontvangen door de welmoeder. De oudere vrouw droeg een pij van donkerblauwe wol en had een rond gezicht met appelwangen. De lijnen in haar gezicht waren scherp, alsof haar huid in nette, kleurloze vouwen geplooid was in plaats van gerimpeld door ouderdom.

Nina stelde hen voor; ze legde uit dat zij als vertaler werkte voor een koopmansechtpaar dat hier spullen wilde verkopen en vroeg of ze ergens op het terrein mochten verblijven terwijl ze de streek verkenden.

‘Verstaan ze helemaal geen Fjerdaans?’

‘Bine,’ antwoordde Adrik. Een beetje.

‘De forenen,’ voegde Leoni er met een glimlach aan toe. We leren het.

‘En waar is uw echtgenoot?’ vroeg de welmoeder aan Nina.

‘Naar de wateren gegaan.’ Nina sloeg haar blik neer en keek naar de zilveren ring aan haar hand. ‘Moge Djel over hem waken.’

‘Geen soldaat dus?’

‘Een visser.’

‘Aha. Nou ja,’ zei ze, alsof ze niet tevreden was met zo’n geweldloze dood. ‘Ik kan u en de Zemeense vrouw kamers op de begane grond geven, vlak bij de keuken. Maar haar echtgenoot zal in de stallen moeten overnachten. Veel last zullen de meisjes niet van hem hebben, vermoed ik,’ zei ze met een snelle blik op de vastgespelde mouw van Adriks jas, ‘maar toch.’

Dat soort onnadenkende opmerkingen maakten mensen vaak als Adrik in de buurt was, maar hij glimlachte alleen en gaf haar met de hand die hij nog wel had het geld voor de komende week.

Terwijl de welmoeder hun voorging door de eetzaal en daarna naar de stallen, lichtte ze hen in over de gewoontes van het klooster. ‘De deuren gaan elke avond om klokslag tien uur op slot en worden pas de volgende ochtend weer geopend. We vragen u om de tijd daartussen alleen met lezen of stille meditatie door te brengen, zodat u de meisjes niet stoort bij hun studie.’

‘Zijn het allemaal novicen?’ vroeg Nina.

‘Sommigen worden uiteindelijk bronmaagd. Anderen zijn hier alleen voor hun opleiding en zullen later naar hun familie of echtgenoot terugkeren. Wat vervoert u eigenlijk op die slee?’ vroeg de welmoeder terwijl ze een hoekje van het zeil optilde.

Nina’s eerste reactie was om de hand van de vrouw weg te slaan. In plaats daarvan deed ze gretig een stap naar voren en stak haar hand uit naar de touwen die het zeil op zijn plek hielden. ‘Deze mensen hebben een nieuw soort geweerlader uitgevonden.’

Meteen pakte Leoni een kleurig foldertje uit haar jaszak. ‘Ze zijn heel betaalbaar, en we verwachten er in het nieuwe jaar veel van te verkopen. We zijn op zoek naar wat kleine investeerders. Misschien wilt u een demonstratie…’

‘Nee, beslist niet,’ zei de welmoeder snel. ‘Ze zijn vast heel indrukwekkend, maar ik ben bang dat de financiën van het klooster niet toereikend zijn voor een dergelijke… speculatieve onderneming.’

Het lukte altijd.

‘Het ontbijt wordt om zes uur geserveerd, na het ochtendgebed – waaraan u natuurlijk graag mag meedoen – en het avondmaal ’s avonds om zes uur. Brood en zout kunt u in de keuken halen. Water is op rantsoen.’

‘Op rantsoen?’ vroeg Nina.

‘Ja, we halen water uit de put in Felsted, dus daar is een flinke reis voor nodig.’

‘Is Gjela niet dichterbij?’

De welmoeder kneep haar volle lippen op elkaar. ‘Wij dienen Djel op vele manieren. De reis biedt een goede gelegenheid voor stille contemplatie.’

Het water in de rivier bij het oude fort is vervuild. Dus de welmoeder wilde niet dat haar gasten uit deze zijarm van de rivier dronken, maar ze wilde er ook niet over praten. Het kon best zijn dat de bronmaagden alleen soldatenuniformen wasten, maar de kans was groot dat ze ook wisten wat er in de fabriek gebeurde.

Zodra de welmoeder vertrokken was, zei Adrik: ‘Laten we een eindje lopen.’

Nina controleerde nog even de touwen om het zeil en daarna wandelden ze een stuk de berg op. Ze kuierden op hun gemak en kletsten luid in het Zemeens. Hun route liep parallel aan de weg die naar de fabriek leidde, maar ze namen alle tijd om elkaar op vogels te wijzen en te stoppen op plekken waar het uitzicht over het dal erg mooi was. Drie toeristen op een wandelingetje, meer niet.

‘Red jij je wel in de stallen?’ vroeg Leoni toen ze door een dennenbosje liepen.

‘Ja hoor,’ zei Adrik. ‘Een geile eenarmige kerel kan zich altijd nog op de paarden werpen. Daar had de welmoeder niet aan gedacht.’

Leoni lachte en zei: ‘Wolven die ongezien blijven, eten de meeste schapen.’

Adrik snoof, maar zag er bijna tevreden uit.

Achter hen slaakte Nina een stiekeme zucht. Straks moest ze deze missie nog uitvoeren samen met twee mensen die in het spel van voorzichtige complimentjes en onverwachte blosjes verwikkeld raakten. Dat zou wel eens de genadeklap voor haar kunnen betekenen. Het was al erg genoeg om eerst geluk te vinden en het vervolgens te verliezen, maar om ook nog het geluk van een ander opgedrongen te krijgen, als een tweede punt taart waar je geen trek meer in had… Aan de andere kant, ze had nog nooit een tweede punt taart afgeslagen. Dit is juist goed voor me, zei ze tegen zichzelf. Net als verse groenten en rekenlessen. En waarschijnlijk zal ik er ook net zo veel van genieten.

Uiteindelijk vonden ze een plek aan de rand van het bos van waaruit ze goed zicht hadden op de ingang van de fabriek. Zodra Nina de gebouwen in het oog kreeg, klonk het gefluister van stemmen in haar hoofd op, luider nog dan de wind die door de dennenbomen ruiste. Bij de enorme dubbele deuren stonden twee soldaten op wacht, en langs de borstwering van de gebouwen stonden er meer.

‘Voordat het een fabriek was, was het een fort.’ Nina wees naar oude nissen in de stenen muren. Achter het hoofdgebouw was een groot reservoir, en ze vroeg zich af of het water misschien gebruikt werd om machines die daar binnen stonden te koelen.

‘Nou ja, strategisch gezien ben je daar in het voordeel,’ zei Adrik op zijn gebruikelijke sombere toon. ‘Hoog gelegen. Een veilige plek om je terug te trekken bij een aanval of als de rivier buiten zijn oevers treedt.’

De macht van Djel, dacht Nina. De bron, de wraak van de rivier.

Twee schoorstenen braakten grijsblauwe rook de vroege avondhemel in. Ze zagen een huifkar naar de poort rijden. Het was onmogelijk te verstaan wat de wachters en de koetsier tegen elkaar zeiden.

‘Wat denken jullie dat er in die kar zit?’ vroeg Adrik.

‘Dat kan van alles zijn,’ zei Leoni. ‘Erts uit de mijnen. Vis. Bosjes jurda.’

Nina wreef over haar armen en keek naar de schoorstenen. ‘Geen jurda. Dat zou ik ruiken.’ Met behulp van kleine doses gewone jurda was ze erin geslaagd haar verschrikkelijke verslaving aan parem te overwinnen, maar sindsdien was ze buitengewoon gevoelig voor het spul. ‘Wat denk jij?’ vroeg ze aan Adrik. ‘Blijven we hier?’

‘Ik denk dat ik graag een kijkje in dat fort zou willen nemen. Maar ik ben ook tevreden als we er alleen achter komen wat ze in vredesnaam in dat water hebben geloosd.’

‘Het kan ook uit de mijnen gekomen zijn,’ zei Leoni.

‘Als het uit de mijnen kwam, zouden de vissers wel herrie hebben geschopt om te zorgen dat ze werden gesloten. Volgens mij zwijgen de inwoners omdat ze bang zijn.’

‘Laten we wat monsters van het water nemen,’ stelde Leoni voor. ‘Als ik kan vaststellen wat precies de vervuilende stoffen zijn, kunnen we daar misschien uit afleiden wat ze in het fort doen.’

‘Heb je daar de instrumenten voor?’ vroeg Adrik.

‘Niet echt. De spullen die ik heb meegenomen zijn bedoeld om documenten te vervalsen, niet om op gif te testen. Maar misschien kan ik improviseren.’

‘Als ik tegen je zei dat we toverzand nodig hadden om mij pepermuntjes uit te laten braken, zou je vast ook zeggen dat je misschien wel kunt improviseren.’

‘Vast,’ antwoordde Leoni met een grijns. ‘Dat zou ik moeten proberen.’

Adrik schudde ongelovig zijn hoofd. ‘Ik word al moe als ik eraan denk.’

‘Maar ik heb wel tijd nodig,’ zei Leoni, en Nina zag een donkere schaduw over haar gezicht glijden. ‘Werken met gif is lastig.’

‘We kunnen hier niet al te lang blijven zonder dat het verdacht wordt,’ zei Adrik. ‘Er reizen te weinig mensen door Gäfvalle om een lang verblijf te rechtvaardigen. En ik wil niet dat we hier vastzitten als er een storm losbarst.’

‘Ik weet het,’ zei Nina. Zij had erop aangedrongen dat ze hierheen zouden gaan, en ze hoopte dat er meer te vinden was dan alleen een onlangs weer opgestarte munitiefabriek. ‘Laten we het een week geven.’

Er viel een stilte, en Nina voelde de bezorgdheid die Leoni en Adrik deelden.

Leoni raakte zachtjes Nina’s hand aan. ‘Nina…’ begon ze, en Nina wist wat ze ging zeggen.

Opnieuw stak het gefluister in haar hoofd de kop op, maar Nina negeerde het. In plaats daarvan keek ze uit over het dal, naar het dichte bos, het glanzende zijriviertje dat als een glinsterende ketting in een sieradenkistje tussen de bomen door slingerde, het dorp dat werd doorsneden door de weg. Het voelde hier niet als vijandig gebied. Het voelde als een rustige plek waar mensen kwamen om een eigen huis neer te zetten en een leven voor zichzelf op te bouwen, en waar soldaten en oorlogsgedoe vooral als een inbreuk werden gezien.

In een ander leven hadden Matthias en zij misschien op een plek als deze kunnen neerstrijken. Ze zouden erover hebben geruzied hoe dicht ze bij een grote stad wilden wonen. Nina zou naar mensen en opwinding hebben verlangd; Matthias zou hebben gebromd dat hij de rust verkoos. Ze zouden een manier hebben gevonden om een compromis te sluiten. Ze zouden hebben gebekvecht, om het daarna zoenend weer goed te maken. Maar waar zouden ze zich ooit samen veilig hebben kunnen voelen? In Fjerda? In Ravka? Bestond er wel een plek waar ze werkelijk vrij en gelukkig hadden kunnen zijn? Een ander leven, een andere wereld.

Het is tijd, Nina. Geef mij terug aan mijn God.

Nina haalde diep adem en zei: ‘Gun me twee dagen om hem naar een plek te brengen waar het water schoon is.’ Toen ze de woorden zei, was het alsof haar hart in tweeën spleet, een zwaar neerkomende bijl waarvan het blad dwars door de bast in het zachte witte hout drong.

‘Je kunt beter niet alleen gaan,’ zei Adrik zonder veel enthousiasme. Hij klonk alsof hij overwoog een paar kletsnatte sokken aan te trekken.

‘Ik kan best…’

Van ergens lager op de helling klonk een geluid. Meteen waren ze stil en wachtten met gespannen lijf. Stilte, en daarna een schreeuw.

‘De wei,’ fluisterde Nina.

Adrik begon de heuvel af te lopen en gebaarde dat ze hem moesten volgen. De sombere uitdrukking op zijn gezicht was direct verdwenen; de geharde strijder had het overgenomen. Zorgvuldig in de schaduw blijvend slopen ze voorzichtig dichterbij.

‘Soldaten,’ siste Leoni. Ze tuurde tussen de takken door.

Een groep jonge mannen in het grijze Fjerdaanse uniform stonden bij het beekje tegen elkaar te schreeuwen. Twee van hen zaten op hun paard; de anderen waren afgestapt en probeerden een paard te kalmeren dat kennelijk ergens van geschrokken was en zijn ruiter had afgeworpen. Nina zag dat de soldaat met één laars in de stijgbeugel was blijven hangen; hij werd door het water meegesleurd terwijl zijn paard door het ondiepe beekje heen en weer draafde. De hoeven van het dier scheerden rakelings langs het hoofd van de soldaat. Eén zware slag en het hoofd van de jongen zou vermorzeld worden.

‘Eigenlijk zouden we ze moeten helpen,’ zei Leoni.

‘We kunnen beter naar het klooster teruggaan, dat is veiliger,’ zei Adrik. ‘Ze redden zich wel.’

‘En straks is er één Fjerdaanse soldaat minder om ons lastig te vallen,’ zei Nina binnensmonds.

Nina.

Adrik en Leoni staarden haar aan. Adrik zag eruit als een rouwklager op zoek naar een begrafenisstoet, en zelfs op Leoni’s meestal zo stralende gezicht stonden nu ongeruste donderwolken.

Leoni keurde het af. Adrik keurde het af. Alle heiligen, in haar hart keurde zelfs Nina het af.

Maar sinds Matthias haar had verlaten – van haar was afgepakt – was Nina het deel van haarzelf dat om dergelijke dingen gaf kwijtgeraakt. Wat had het allemaal voor zin? Je redde één leven, maar zag direct daarna iemand anders sterven. De goede mensen vielen bij bosjes. En de slechte? Nina keek naar de jonge Fjerden in hun uniform, moordenaars in spe. Welk recht hadden zij om te blijven leven terwijl haar Matthias, haar prachtige barbaar, gestorven was?

Nina.

Kon ze haar handen maar tegen haar oren drukken en tegen hem zeggen dat hij haar met rust moest laten. Dat was echter wel het laatste wat ze wilde.

Moet je er nou op staan dat ik menselijk blijf? klaagde ze in stilte.

Ik weet hoe sterk je bent, Nina. Mijn dood zal jou er niet onder krijgen.

‘En wat zouden we dan moeten doen?’ zei Nina hardop.

‘Ik ben handig met paarden,’ zei Leoni.

Adrik zuchtte. ‘Daar gaan we dan.’

‘De mensen hier zullen ons dankbaar zijn,’ hield Leoni aan, terwijl ze al wat takken opzijduwde. ‘We kunnen best een paar soldatenvrienden gebruiken.’

‘Soldatenvrienden?’ zei Nina ongelovig.

‘Kom mee,’ zei Adrik tegen haar. ‘Als we Leoni haar gang laten gaan, nodigt ze die lui nog uit voor een gezellig slaapfeestje.’

‘Gedrenen,’ riep een van de soldaten toen ze de open plek op liepen. Vreemdelingen. Hij klonk als een klein kind.

‘Kunnen we misschien helpen?’ riep Nina in het Fjerdaans.

‘Nee!’ riep de soldaat vanaf de oever van het riviertje. ‘Blijf daar!’

Toen pas besefte Nina dat het helemaal geen mannen waren. Het waren jonge vrouwen, gekleed als Fjerdaanse soldaten.

Ze stak haar handen in de lucht als teken van vrede. ‘Laat ons jullie vriend helpen. Mijn Zemeense vriendin hier heeft verstand van paarden.’ Ze hoopte dat het echt waar was, en niet alleen Leoni’s optimistische versie van ‘ik heb ooit een pony geaaid’.

Leoni liep naar de rand van de beek, maakte een zacht hinnikend geluid en prevelde iets in het Zemeens. Langzaam bewoog ze van links naar rechts, met haar armen wijd. ‘Ik heb touw nodig,’ zei ze zacht, zonder haar blik van het paard los te maken.

Een van de ruiters stapte naar voren. Ze was minstens één meter tachtig, pezig en gespierd. Haar huid had de warme geelbruine tint die zo ver naar het noorden meestal op een Hedjutse afkomst wees, en onder haar lege pet piepten een paar plukken roodbruin haar vandaan. Nu ze dichterbij waren, kon Nina zien dat ze allemaal te grote, slecht passende uniformen droegen. Gestolen.

Het lange meisje stak haar kin naar voren. Ze was van Nina’s leeftijd en als ze misschien bang was om betrapt te worden, verborg ze dat goed. Ze gooide het touw naar Nina, die het van een afstandje voorzichtig aan Leoni doorgaf. Waar waren deze meisjes mee bezig? In het Fjerdaanse leger zaten geen vrouwen. Ook reden ze zelden paard, en als ze het wel deden, dan zeker niet schrijlings gezeten. Ze droegen niet eens broeken, maar zware rokken die bedoeld waren om hun kuisheid te beschermen.

Het meisje dat met haar voet in de stijgbeugel vastzat, probeerde in het ondiepe water kreunend overeind te komen. Ze had strogeel haar, dat was losgeraakt en nu rond haar schouders viel, en ze bloedde hevig uit een snee op haar voorhoofd. Maar ze leefde nog en haar schedel was niet aan diggelen – voorlopig.

Terwijl Leoni haar ogen strak op het paard gericht hield, maakte ze van het touw een lasso. Die liet ze daarna voorzichtig in langzame cirkels rondgaan, intussen nog steeds zacht en geruststellend fluisterend. Allemaal keken ze toe. En toen gooide ze de lasso zonder haar ritme te wijzigen in een boogje naar het paard. De lus landde perfect om het hoofd van het dier, dat hoog hinnikte en steigerde. Leoni stapte weer naar links en naar rechts en draaide aan het touw, leunde naar achteren, gebruikte haar kracht zonder te vechten. Eindelijk kwam het paard tot rust.

Het lange meisje dat Nina het touw had gegeven, wilde naar het paard toe lopen, maar Leoni schudde snel haar hoofd.

‘Laat haar maar,’ zei Nina zacht.

Er verscheen een blos op de wangen van het meisje.

Leoni liep langzaam naar het paard toe en legde een hand op zijn nek. Ze aaide over zijn manen, helemaal tot aan zijn schoft. ‘Was je ergens van geschrokken?’ zei ze in het Zemeens terwijl ze heel voorzichtig naar de flank van het dier liep. Ze boog zich naar de stijgbeugel toe, maar gebaarde naar het meisje, dat nog steeds met een verdoofde blik in het water lag, om zich niet te verroeren. Leoni wilde kennelijk niet het risico lopen dat het paard opnieuw schrok.

Nina hoopte maar dat het meisje helder genoeg was om het te begrijpen.

‘Er is niets om bang voor te zijn,’ mompelde Leoni. Ze maakte de laars van het meisje los uit de stijgbeugel en trok toen vlug aan het touw om het paard bij haar weg te leiden.

Een ogenblik lang lag het gevallen meisje nog in de beek. Toen duwde ze zichzelf snikkend overeind. De anderen renden naar haar toe en trokken haar uit het water.

Leoni leidde het paard naar Nina en het lange meisje toe. ‘Enig idee waar hij van schrok?’ vroeg ze in het Zemeens.

Nina vertaalde het, maar het lange meisje gaf geen antwoord. Ze kneep alleen haar koperbruine ogen tot spleetjes. ‘Wat doet u hier?’

‘Behalve het leven van je kameraad redden?’ reageerde Nina op vriendelijke toon.

‘Haar leven was heus niet in gevaar.’

‘Nee? Zou ze alleen maar wat hebben gebloed tot ze door haar hersenschudding flauwviel, of tot het paard haar bewusteloos trapte?’

‘We hadden alles onder controle,’ hield het meisje vol. Toen keek ze naar de bomen. ‘U kwam uit het bos in het noorden. Daar is verder niets.’

‘Daar kwamen wij ook snel achter. We zijn nieuw hier. Is het in Gäfvalle soms verboden om de omgeving te verkennen?’

‘Die kant op is er een plek met goed uitzicht op de fabriek.’

‘Aha!’ zei Nina. Ze wendde zich tot Adrik en Leoni. ‘Het gebouw dat we zagen, was een soort fabriek.’ Het leek haar verstandig om hun dekmantel vol te houden, voor het geval een van deze vrouwen een beetje Zemeens sprak. Ze draaide zich terug naar de lange vrouw. ‘We vonden dat het wel wat op een fort leek. Wat maken ze er?’ vroeg ze onschuldig.

‘Dat zijn mijn zaken niet en ik betwijfel of het u iets aangaat. Logeert u in het klooster?’

Hoeveel wist dit meisje eigenlijk en waarom deed ze zo vijandig? Misschien was ze de zus van een soldaat en had ze geleerd om wantrouwig te zijn. Nina’s handen jeukten, en ze voelde de bottenscherven trillen. Ze wilde dit meisje geen kwaad doen, maar als het moest, zou ze niet aarzelen. Het laatste waar ze behoefte aan hadden, was iemand die naar huis rende om ze daar alles te vertellen over de vreemdelingen in het bos die de fabriek hadden staan bespioneren.

Toen balde het lange meisje haar vuisten en zei: ‘Ik… Zult u de welmoeder niet vertellen dat u ons hier hebt gezien?’

Plotseling leek de defensieve houding van het meisje niet meer zo vreemd. De gestolen uniformen. De rit in het bos, midden op de dag. Aanvankelijk had ze voor de aanval gekozen, maar eigenlijk was ze als de dood om betrapt te worden.

‘Zijn jullie novicen?’ vroeg Nina.

‘We krijgen allemaal een opleiding in het klooster. Sommigen van ons gaan trouwen. Anderen worden bronmaagd en wijden hun leven aan Djel.’ Zo te horen trok geen van beide scenario’s haar erg aan.

Nina trok een ernstiger gezicht, en meteen besefte ze dat ze Matthias’ gedrag imiteerde. ‘Schrijlings op een paard zitten, een broek dragen, zomaar door het bos rijden zonder chaperonne… Het zou onverantwoordelijk van ons zijn als we niets tegen de welmoeder zeiden. Zeker gezien de gastvrijheid waarmee we zijn ontvangen.’

Het gezicht van het lange meisje werd grauw, en Nina voelde zich direct schuldig. Als ze inderdaad van Nina’s leeftijd was, was ze te oud om novice te zijn. En dat gold eigenlijk voor hen allemaal. Waren dit misschien de buitenbeentjes? De meisjes die niet tot bruid uitverkoren waren? Wat gebeurde er eigenlijk met Fjerdaanse vrouwen die geen echtgenote en moeder werden? Ravka was in veel opzichten een puinhoop, maar in elk geval had Nina daar een opleiding tot soldaat mogen volgen, zodat ze kon worden waarvoor ze was voorbestemd.

Vrij om te vechten en te sterven aan de zijde van je mannen?

Ja, Matthias. Vrij.

Wat zou hij van deze meisjes in hun gestolen kleren hebben gevonden?

‘Waar hebben jullie die uniformen vandaan?’ vroeg Nina.

‘Uit de was. De soldaten sturen hun kleren naar het klooster om ze te laten wassen.’

‘Dus jullie zijn ook nog dieven,’ concludeerde Nina. Ze leefde dan misschien met deze meisjes mee, maar ze was niet van plan om vanwege hen haar dekmantel te verknallen.

‘We hebben ze alleen geleend! Het was maar een geintje. We zullen het niet meer doen.’

Dat betwijfelde Nina. Dit was niet de eerste en ook niet de laatste keer dat deze meisjes uniformen of paarden zouden ‘lenen’. Zo konden ze gemakkelijk doen alsof ze soldaten op training waren en rondzwerven met een vrijheid die ze anders nooit zouden hebben. Maar met wat voor risico? Nina wilde liever niet denken aan de straf die hun wachtte als ze werden betrapt.

‘Wat zeg jij ervan, Adrik?’ Bedeesd wendde Nina zich tot de man in het gezelschap. Zo zou een fatsoenlijk Fjerdaans meisje het doen, zelfs al was hij een buitenlander.

Adrik liet een strenge blik over de novicen glijden en deed alsof hij erover nadacht. ‘Goed dan. Laten we het niet meer over deze dag hebben.’

Nina knikte naar het lange meisje, dat met een zucht haar schouders liet zakken. Ook de anderen, die juist hun gewonde vriendin in het zadel hesen, leken opgelucht.

‘Breng haar naar huis en zorg dat ze herstelt,’ zei Nina met de nuffige superioriteit van een brave leerling die nooit, maar dan ook nooit de regels zou overtreden. ‘En bid vanavond tot Djel om hem te bedanken dat hij deze roekeloosheid van zijn dienaressen over het hoofd heeft gezien.’

Het lange meisje maakt een buiging. ‘Djel jerendem!’ Ze klom op haar paard.

‘En we willen jullie hier niet meer zien!’ zei Adrik in onbeholpen Fjerdaans.

‘Nee meneer. Natuurlijk niet,’ zei het meisje, maar toen ze zich omdraaide, zag Nina een koppige schittering in haar koperkleurige ogen.

Misschien waren de anderen onder de indruk, maar dit meisje niet. Zij had een ander soort hart. Zij zou paardrijden. Zij zou jagen. Ze zou vechten als ze kon. En op die manier zou ze in leven blijven.

Toen de novicen de open plek hadden verlaten, zei Nina: ‘Zij gaan hier niks over zeggen.’

‘Nee,’ beaamde Adrik. ‘Het was duidelijk dat ze vreselijk bang waren dat wij juist de welmoeder op de hoogte zouden stellen. Laten we onze veldflessen vullen. De monsters nemen we mee naar de stal.’

Maar Nina wilde de berg nog niet verlaten. Het gefluister was weer begonnen, en deze keer was ze niet van plan het te negeren. ‘Ik wil nog een keertje bij de fabriek kijken.’

‘Waarom?’

Wat moest ze daarop antwoorden? ‘Ik… Ik denk gewoon dat er misschien meer te zien valt.’ Het koor in haar zuchtte.

Adrik keek nogal sceptisch. ‘Goed, ga maar, als je maar voorzichtig doet. En onderneem niets in je eentje, begrepen?’ Nina knikte, maar kennelijk zag Adrik in haar blik iets wat hem niet beviel. ‘Nina, niets ondernemen. Als je wordt gepakt, staan meteen al onze operaties hier in Fjerda op het spel. Dit is een bevel, geen verzoek.’

‘Ja baas,’ zei Nina, en ze slaagde erin om daarbij niets te laten merken van de frustratie die ze voelde. Gehoorzaamheid was nooit een van haar sterke kanten geweest, en ze had veel te lang haar eigen beslissingen moeten nemen. Maar nu wilde ze een soldaat van Ravka zijn, en dat betekende dat ze helemaal opnieuw moest leren om te doen wat haar gezegd werd.

Trassel hield er niet van om mijn bevelen op te volgen. Ik verleidde hem met stukjes biefstuk.

Serieus, Matthias? Moet ik de volgende keer dat Adrik me irriteert, proberen hem te bijten? Ik ben geen wolf. Ik ben een keurig opgevoede dame… Hoewel biefstuk niet verkeerd klinkt.

‘Leoni en ik nemen hier monsters van het water, en ook uit de rivier dichter bij het dorp,’ zei Adrik.

Nina was blij dat hij haar gedachten niet kon lezen.

‘Zorg dat je voor het donker terug bent.’

Nina liep het bos weer in. Voor het geval ze in de gaten werd gehouden nam ze alle tijd om naar de fabriek terug te lopen. Deze keer nam ze niet de weg, maar luisterde in plaats daarvan naar het gefluister. En volgens haar was het geen inbeelding dat de stemmen opgewonden klonken toen ze de berg op klom en zich door hen verder oostwaarts liet leiden. Hun hoop dreef haar vermoeide benen voort; het gefluister werd luider en luider, als het geroezemoes van publiek dat opgewonden met elkaar praat voor aanvang van een toneelstuk. Of misschien een executie.

Tegen de tijd dat ze het fort eindelijk weer in zicht kreeg, ging de zon bijna onder. Waarom moet je voor avonturen toch altijd zo veel lopen? vroeg ze zich af. Deze keer was ze kennelijk helemaal om het gebouw heen gelopen, zodat ze nu aan de andere kant ervan was, het dichtst bij de oostvleugel. Vanuit deze hoek kon ze zien dat er een onverharde weg was die naar een tweede poort leidde, met aan weerszijden ervan twee nogal verveeld uitziende wachters. Dit deel van de fabriek zag er vervallen uit. Sommige ramen waren kapot, en ze zag geen tekenen van gebruik.

Ook had ze beter zicht op het waterbekken. Ze zag nu dat in de stuwmuur een reusachtige es was uitgehakt, waarvan de dikke, kronkelige stenen takken en wortels wijd uitwaaierden. Ongetwijfeld was de boom gezegend toen de dam was gebouwd. Overal waar water werd gebruikt of bewaard zeiden de Fjerden hun gebeden: bij molens en in havens, in de grote mijnen in het noorden, waar elk seizoen heilige woorden in het ijs werden uitgehakt. Helemaal onderaan in de dam zat een ronde sluisdeur, en Nina kon zien dat in de modder eromheen afval lag. Het vervuilen van Djels water gold in Fjerda als een misdrijf waar de doodstraf op stond. Misschien waren deze soldaten niet erg godsdienstig.

Er was verder niets wat opviel, maar het gefluister in Nina’s hoofd was intussen uitgegroeid tot geroep, en ze hoorde nu dat de stemmen helemaal niet opgewonden waren. Ze klonken gepijnigd.

Nina reikte naar buiten met haar kracht, het ding dat parem in haar binnenste gecreëerd had. Ze voelde de stroming van de onzichtbare rivier die niemand kon tegenhouden. Het was de dood, een koude, onontkoombare getijdestroom, en als ze zich concentreerde, kon ze voelen waar die versnelde en waar hij kabbelde. Ze liet haar geest de kou in duiken, op zoek naar de stemmen.

Waar zijn jullie? vroeg ze aan de duisternis. Wie zijn jullie?

Toen de stroming haar te pakken kreeg, hapte ze naar adem. Het was alsof die haar wilde meesleuren en naar de diepte trekken. Het geweeklaag in haar binnenste nam toe, als een verschrikkelijke vloedgolf. De dood wilde haar opeisen. Ze kon het voelen. En klopte het nou dat er in haar iets was wat daaraan wilde toegeven?

Nina, kom terug.

Het water voelde niet langer koud.

Het voelde vriendelijk. Verwelkomend.

Nina. Geef je niet over aan de stroming.

Nina’s ogen vlogen open. Opeens werd ze weer omringd door de wereld van de levenden: gezang van vogels, de vochtige geur van de aarde onder haar voeten, de geluiden van diertjes tussen de dorre bladeren op de grond.

Ze keek naar de grote fabriek die boven haar uittorende en voelde een kilte die tot diep in haar botten doordrong. De stemmen waren weer weggeëbd, maar ze hoorde ze nog wel roepen. Ze wist wie het waren. Vrouwen en meisjes, honderden. Allemaal dood.

Hier, op de top van de berg, werd Nina omringd door graven.

6

Nikolai

Nikolai en Tolya brachten David en Nadia terug naar de hoofdstad via de ondergrondse tunnel die vanaf de Vergulde Zomp helemaal naar de tuin van het Grote Paleis liep, vijftien mijl reizen diep onder de grond. Die arme Tolya liep de hele weg in zichzelf te mompelen. Verzen op te zeggen.

Nikolai had Tolya en zijn eigen arme oren deze traumatische reis graag bespaard, maar zijn hoofd beveiliging had hem verzekerd dat er niks met hem aan de hand was. En trouwens, Nikolai had bericht gekregen dat de menigte pelgrims die buiten de stad hun kamp hadden opgeslagen de afgelopen dagen was aangegroeid en dat sommige een audiëntie bij de koning eisten. Dat ontbrak er nog maar aan: dat een geestdriftige fanaat zich onder de hoeven van een van de koninklijke ruiters zou werpen. Nikolai was niet van plan om vandaag martelaars te kweken.

Ze kwamen de tunnel uit achter een lawaaierige kunstmatige waterval niet ver van de koninklijke stallen. Het pad erheen werd in de gaten gehouden door twee van Nikolais betrouwbaarste paleiswachters. Met hun wit-met-gouden uniform, hun keurig in een scheiding gekamde donkere haar en op hun gezicht de serieuze desinteresse van soldaten op wacht leken de twee net broers. Van karakter konden ze echter niet meer van elkaar verschillen. Trukhin was een altijd lachende lefgozer, terwijl Isaak zo verlegen was dat het hem zelfs moeite kostte om oogcontact te maken.

De wachters lieten niet merken verbaasd te zijn toen Nikolai en de anderen tussen de heggen vandaan kwamen.

‘Trukhin,’ zei Nikolai. ‘Wat voor opwindends heb ik allemaal gemist terwijl ik weg was?’

Trukhins ernstige uitdrukking week meteen voor een ontspannen glimlach. ‘Welkom terug, majesteit. Er valt niet veel te vertellen, behalve dan dat een Inferni brand heeft veroorzaakt in het bos achter het meer.’

Dat klinkt als Kuwei, dacht Nikolai. Hij bewonderde het talent van de Shu Hanese jongen om rotzooi te schoppen. Vooral ook omdat het Zoya’s taak was om op de jonge Inferni te letten. ‘Dat klinkt niet al te erg.’

Trukhins grijns kreeg iets quasi-spijtigs. ‘Ik geloof dat de minister van Defensie door de vlammen werd geraakt. Maar hij heeft er niks aan overgehouden.’

‘Ach, zolang niemand onze minister van Financiën in brand zet… Cav anenye?’ vroeg Nikolai in het Zemeens aan Isaak. Tijdens zijn diensttijd in Halmhend had hij ontdekt dat de wachter een talenknobbel had en hij moedigde Isaak aan om vooral met zijn talenten te woekeren.

Isaak maakte een lichte buiging. ‘Uw accent wordt steeds beter, majesteit.’

‘Geen vleierij, Isaak.’

De wachter schraapte zijn keel. ‘Nou, het Zemeense woord voor “dag” is “can”, niet “cav”. Tenzij u me wilde vragen hoe het met mijn ezel is.’

‘Ik wens je ezel alle goeds, maar voel je alsjeblieft altijd vrij om me te corrigeren als ik fouten maak.’

‘Ja, majesteit,’ zei Isaak ongemakkelijk.

‘Geen zorgen,’ zei Nikolai terwijl ze zich omdraaiden en in de richting van het Grote Paleis liepen. ‘Ik maak bijna nooit fouten.’

Dat was gemakkelijk gezegd. En hij zei het ook niet voor de eerste keer. Maar elke dag werd het lastiger vol te houden.

Tussen de bomen door zag Nikolai glimpen van de vergulde terrassen van het Grote Paleis, gestapeld als de geglazuurde lagen van de allerduurste taart ter wereld. Zijn voorouders hadden aan alles een overdaad gehad – behalve aan goede smaak. Maar daar ging hij nu nog niet heen. In plaats daarvan boog hij links af naar het Kleine Paleis en liep door het bos totdat hij aan de andere kant de gouden koepels ervan kon zien, met daarachter nog net zichtbaar het blauwe meer met in het midden een piepklein eilandje.

Hier had Nikolai veel tijd doorgebracht, en toch was er iets met deze plek… De hoog oprijzende torens, de eeuwenoude houten muren die versierd waren met parelmoer en houtsnijwerk in de vorm van allerlei soorten bloemen en dieren. Hij had altijd het gevoel dat hij een vreemd land binnenkwam en de nieuwe wereld verruilde voor een plek waar duistere handeltjes konden worden gedaan. Waarschijnlijk moest hij niet zo veel romans lezen.

Overal liepen Grisha in hun felgekleurde kefta, een uniform dat Tolya en Tamar resoluut geweigerd hadden te dragen. Zij hadden gekozen voor het olijfgroen van de soldaten van het Eerste Leger. De tweeling droeg hun wapens altijd zichtbaar, en op hun gebronsde huid waren de symbolen van de Zonneheilige getatoeëerd.

Zoya en Dzjenya wachtten al op hem in de strategiekamer.

‘Je bent te laat,’ zei Zoya.

‘Ik ben de koning,’ zei Nikolai. ‘Dat betekent dat jullie te vroeg zijn.’

Voor de meeste staatszaken bezocht het Grisha-triumviraat Nikolai in het Grote Paleis, in hetzelfde vertrek waar hij met zijn ministers en gouverneurs sprak. Maar wanneer ze moesten praten – serieus praten, zonder het gevaar dat iemand ze afluisterde – kwamen ze hierheen, naar de vertrekken die de Duisterling had gebouwd. Hij was een man die uitblonk in geheimzinnigheid; de strategiekamer had geen ramen en maar één deur, die alleen toegankelijk was via het Kleine Paleis zelf. De muren hingen vol kaarten van Ravka, gemaakt in de oude stijl. Het kind Nikolai zou erdoor betoverd zijn geweest, ware het niet dat hij nooit in de buurt van dit vertrek had mogen komen.

‘We hebben problemen,’ zei Nikolai zonder enige inleiding en hij ging op een stoel aan het hoofd van de tafel zitten met een kopje thee balancerend op zijn knie.

‘Zeggen dat we problemen hebben, is net zoiets als opmerken dat Tolya honger heeft,’ was Zoya’s reactie. Ze negeerde Tolya’s boze blikken en schonk uit de samowar thee voor zichzelf in. ‘Is het de bedoeling dat ik daar verbaasd over ben?’ Ze droeg de blauwe wollen kefta die de meeste Etherealki aantrokken als het koud was, met een grijze bontkraag en zilver borduursel langs de manchetten en zoom. Op haar gezicht was geen spoortje vermoeidheid te zien, ondanks het feit dat ze dagen en nachten had moeten reizen om in Os Alta terug te komen. Zoya was altijd generaal, en haar onberispelijke verschijning was onderdeel van haar wapenrusting.

Nikolai keek naar zijn blinkend gepoetste laarzen. Dat was een karaktertrek van haar die hij respecteerde. ‘Maar dit zijn bijzonder prettige problemen,’ zei hij.

‘O nee,’ kreunde Dzjenya. ‘Als jij zo praat, gaat er binnen de kortste keren van alles verschrikkelijk mis.’ Haar kefta was rood, de kleur van de Corporalki, slechts een fractie donkerder dan haar rode haar, en met blauw borduursel langs de manchetten. Die combinatie werd alleen gedragen door Dzjenya en haar regiment van Coupeurs. De manchetten en zoom van Dzjenya’s kefta waren echter ook met gouddraad geborduurd, net als de zon die ze ter herinnering aan Alina Starkov op haar ooglapje droeg.

Nikolai had de rijzende zon aan het wapen van zijn eigen familie, de Lantsovs, toegevoegd. Hij wilde best toegeven dat dat gebaar niet alleen door persoonlijk sentiment was ingegeven, maar ook door de behoefte om aan de publieke opinie tegemoet te komen. Toch voelde het soms nog steeds alsof Alina hen hier van kamer naar kamer volgde, een aanwezigheid net zo voelbaar als de hitte van de zomerzon, al was het meisje zelf er allang niet meer.

Nikolai tikte met zijn lepeltje tegen het kopje. ‘David en Nadia leggen bijna de laatste hand aan het wapensysteem van de itzmars’ya.’

David nam niet eens de moeite om op te kijken van het leesvoer dat hij had meegenomen, een verhandeling over osmotische filters die Nikolai zelf erg nuttig had gevonden. ‘Je hebt gelijk, Dzjenya. Dit moeten wel heel ernstige problemen zijn.’

Dzjenya hield haar hoofd scheef. ‘Waarom zeg je dat?’

‘Hij begint met het goede nieuws.’

Nikolai en Zoya keken elkaar even aan, en toen zei Zoya: ‘Tijdens de handelstop in Ivets heeft Hiram Schenck de koning benaderd. De Handelsraad van Kertsj is op de hoogte van onze onderwatervloot.’

Gefrustreerd schoof Tamar haar stoel naar achteren en stond op. ‘Verdraaid. Ik wist dat we in het oude laboratorium een lek hadden. We hadden eerder naar Latzlayon moeten verhuizen.’

‘Vroeg of laat zouden ze er toch achter gekomen zijn,’ merkte Tolya op.

David mompelde: ‘Er bestaan ook vreedzame toepassingen voor onderzeeërs. Onderzoek, ontdekkingsreizen.’ Hij vond het nooit prettig om zichzelf als wapenmaker te zien.

Ze konden het zich echter niet veroorloven om zo naïef te zijn.

Tamar leunde tegen de muur en zette haar voet ertegen. ‘Laten we niet doen alsof we niet weten waarvoor de Kertsj onze haaien willen gaan gebruiken.’

Hiram Schenck en de kooplieden uit de Raad van Kertsj beweerden dat ze de itzmars’ya wilden gebruiken als verdedigingsmaatregel tegen hun Shu Hanese buren en mogelijke Fjerdaanse blokkades. Maar Nikolai wist wel beter. Net als zij allemaal. De Kertsj hadden maar één doelwit voor ogen: Zemeense schepen.

De Zemenen hadden hun oorlogsvloot versterkt en eigen handelsroutes geopend. Daardoor hadden ze de havens of de schepen van Kertsj niet langer nodig, en voor het allereerst moesten de machtige Kertsj, die zo ontzettend lang over de zee en de wereldhandel hadden geheerst, zich over concurrentie zorgen maken. En dat niet alleen: de Zemenen hadden voordelen waar de Kertsj niet tegenop konden: uitgestrekte landbouwgronden, grote houtvoorraden en hun eigen mijnen. Eerlijk gezegd was Nikolai jaloers op het jonge land, dat het zo goed deed. Dat kon een natie zonder vijanden aan haar grenzen of voortdurende oorlogsdreiging dus allemaal bereiken.

Maar als de Handelsraad van Kertsj de plannen voor de Ravkaanse haaienvloot wist te bemachtigen, zouden ze genadeloos tegen de Zemeense schepen optreden. Overal zouden de Zemenen aangevallen kunnen worden, en de Kertsj zouden hun monopolie op zee weer terugwinnen, een monopolie dat hun kleine landje tot een van de welvarendste en machtigste naties ter wereld had gemaakt.

‘De Zemenen zijn belangrijke bondgenoten voor ons geweest,’ zei Tolya. ‘Ze hebben ons hulp geboden en gesteund toen verder iedereen dat weigerde.’

Tamar sloeg haar armen over elkaar. ‘Maar zij kunnen ons onze leningen niet kwijtschelden. De Kertsj hebben alle controle over de schulden van Ravka. Met één pennenstreek kunnen ze ons vleugellam maken.’

Nikolai bestudeerde de kaart die voor hem hing. Shu Han in het zuiden. Fjerda in het noorden. Ravka gevangen ertussenin. Als Ravka zijn grenzen niet kon beschermen, zou het land in niet veel meer dan het strijdperk van twee grootmachten veranderen. En Nikolai had zijn bevolking vrede beloofd, een kans om het land weer op te bouwen. Zowel de Fjerden als de Shu Hanezen hadden een reusachtig beroepsleger, terwijl het Ravkaanse leger zware verliezen had geleden doordat het jarenlang aan twee fronten oorlog had gevoerd. Toen Nikolai na de burgeroorlog het bevel over de Ravkaanse troepen overnam, had hij direct geweten dat ze veel minder soldaten hadden dan hun vijanden. Zijn land wilde niet opnieuw oorlog voeren. Híj wilde niet opnieuw oorlog voeren. Maar om luchtvaartuigen, schepen en wapens te kunnen produceren in hoeveelheden die er echt toe deden, hadden ze geld nodig en toegang tot middelen die alleen met hulp van leningen uit Kertsj bereikbaar waren. Het leek zo’n simpel besluit, alleen was geen enkel besluit ooit simpel, zelfs niet als je je niet veel van eer of bondgenoten aantrok.

‘Jullie hebben alle twee gelijk,’ zei Nikolai. ‘We hebben de Zemenen nodig en ook de Kertsj. Maar in deze dans kunnen we niet twee partners kiezen.’

‘Goed dan,’ zei Zoya. ‘Met wie willen we het liefst naar huis als de muziek is afgelopen?’

Tamar tikte met haar hiel tegen de muur. ‘Volgens mij moeten dat de Kertsj zijn.’

‘Laten we geen overhaaste beslissingen nemen,’ zei Nikolai. ‘Als we de verkeerde partner kiezen, kan de nacht nogal teleurstellend uitpakken.’ Uit zijn zak haalde hij een flesje met een troebele groene vloeistof erin. Hij zette het op tafel.

Zoya hapte even naar adem en Dzjenya boog zich naar voren.

‘Is dat wat ik denk dat het is?’ vroeg Zoya.

Nikolai knikte. ‘Door de informatie die we van Kuwei Yul-Bo hebben gekregen, zijn onze Alkemi dicht bij de productie van een tegengif voor parem.’

Dzjenya drukte haar handen tegen elkaar. In haar ene amberkleurige oog stond een traan. ‘Maar dan…’

Nikolai vond het vreselijk om haar hoop de kop in te drukken, maar ze moesten allemaal weten hoe het ervoor stond. ‘Het vervelende is dat er enorme hoeveelheden jurdastengels nodig zijn om het tegengif te maken. Tien keer zo veel planten als je nodig hebt voor een half onsje jurda parem.’

Zoya pakte het flesje op en draaide het rond tussen haar vingers. ‘Jurda groeit alleen in Novyi Zem. In een ander klimaat gedijt het niet.’

‘We moeten een tegengif hebben,’ zei Tamar. ‘Alles wijst erop dat de Shu Hanezen en de Fjerden steeds dichter bij de ontwikkeling van een bruikbare vorm van parem zijn.’

‘Nog meer Grisha-slaven,’ zei Zoya. ‘Nog meer Grisha die als wapen tegen Ravka worden ingezet. Nog meer dode Grisha.’ Ze zette het flesje terug op tafel. ‘Als wij de Kertsj de plannen van onze itzmars’ya geven, verliezen we Novyi Zem als bondgenoot en daarmee onze kans om onze Grisha – of misschien wel alle Grisha – tegen parem te beschermen.’ Met een tik van haar vinger liet ze het flesje langzaam om zijn as draaien. ‘Als we nee zeggen tegen de Kertsj, hebben we geen geld meer om het Eerste Leger adequaat te bewapenen en uit te rusten. We verliezen sowieso, linksom of rechtsom.’

Dzjenya richtte zich tot Nikolai. ‘Dan moet je een diplomatieke reis maken. Bezoek de Kertsj, bezoek de Zemenen. Doe dat kunstje van je waarbij je veel te veel woorden gebruikt om iets heel simpels te zeggen en alles tegelijk zo ingewikkeld mogelijk te maken.’

‘Niets zou ik liever willen dan een nieuwe gelegenheid om te praten,’ zei Nikolai. ‘Maar ik ben bang dat ik meer slecht nieuws heb.’

Dzjenya zakte onderuit op haar stoel. ‘Is er nog meer?’

‘Dit is Ravka,’ zei Zoya. ‘Er is altijd meer.’

Hoewel Nikolai van tevoren geweten had dat dit moment zou komen, wenste hij toch dat hij een smoes kon verzinnen om deze vergadering te beëindigen. Het spijt me vreselijk, mensen. Ze hebben me in de kassen nodig voor een zaak van nationaal belang. Niemand anders kan de pioenen snoeien. Hoewel iedereen hier wist wat er met hem gebeurd was, voelde het toch als een smerig geheim. Hij wilde de demon niet in dit vertrek toelaten. Dit moest echter gezegd worden. ‘Terwijl Zoya en ik weg waren, heeft het monster me weer in zijn macht gekregen. Ik ben van het landgoed van de graaf ontsnapt en heb me op een plaatselijke ganzenboerderij reuze vermaakt.’

‘Maar het slaapmiddel…’ begon Dzjenya.

‘Het monster wordt sterker.’ Zo. Dat was eruit. Zonder ook maar één trilling in zijn stem, zonder een hint van ongerustheid, hoewel hij het liefst in de woorden gestikt was.

Dzjenya huiverde. Beter dan wie ook begreep zij de duisternis die in Nikolai leefde. Het monster had een link met de nitsjevo’ya, de monsters waarmee zij gevochten had. De Duisterling had zijn schaduwsoldaten op haar afgestuurd nadat ze hem verraden had. Door die wezens was ze een oog verloren, en door hun beten zat haar lichaam vol littekens die ook met coupeurskracht niet weg te krijgen waren. Zelfs nu nog verbaasde Nikolai zich over de wreedheid daarvan. De Duisterling wist dat Dzjenya haar schoonheid als schild gebruikte, en dus had hij die van haar afgepakt. Hij wist dat Nikolai op zijn geest vertrouwde, en op zijn talent om met intelligentie een weg uit elke lastige situatie te vinden, dus liet hij de demon Nikolais vaardigheid om rationeel te spreken en te denken afnemen. De Duisterling had hen alle twee ook kunnen doden, maar in plaats daarvan had hij hen liever gestraft. Zijn macht mocht dan eeuwenoud zijn, hij had beslist iets kinderachtigs over zich.

‘David,’ zei Dzjenya. Onder haar littekens was haar huid bleek. ‘Is dat mogelijk? Kan het zijn dat het sterker wordt?’

David streek zijn warrige bruine haar uit zijn ogen. ‘Eigenlijk niet. Niet nadat het zo lang gesluimerd heeft. Maar wat zich in de koning bevindt, is niet door gewone Grisha-kracht gecreëerd. Het was mertzost.’

‘Gruwel,’ mompelde Tamar.

‘Praten we er tegenwoordig zo omzichtig over?’ vroeg Nikolai. ‘Ik zeg liever gewoon “monster”. Of “demon”. Zelfs “duivel” heeft wel iets.’ Het monster is mij en ik ben het monster, dacht hij. En als Nikolai daar niet om lachte, werd hij krankzinnig, zeker weten.

‘Als je wilt, kunnen we ook Maribel zeggen.’ Zoya duwde haar lege kopje weg. ‘Het doet er niet toe hoe we het noemen, alleen wat het kan.’

‘Het doet er wel toe als we verkeerd begrijpen wat het precies is,’ zei David. ‘Jij hebt in de dagboeken van Morotzova alles over Grisha-macht gelezen. Grisha-macht kan geen leven of levend materiaal scheppen, maar het alleen manipuleren. Als die grenzen worden overschreden, volgen er repercussies.’

‘De Schaduwvlakte,’ zei Nikolai. De strook duisternis vol monsters die Ravka in tweeën had gedeeld totdat Alina Starkov de Vlakte tijdens de burgeroorlog vernietigd had. De wond was er echter nog steeds, een dode zandwoestenij waar niets groens wilde groeien, alsof de macht van de Duisterling al het leven uit het land had gezogen. De Vlakte, de schepsels die er huisden en de schaduwsoldaten van de Duisterling waren gecreëerd door mertzost, en diezelfde kracht had de Duisterling gebruikt om Nikolai mee te infecteren.

David haalde zijn schouders op. ‘Die kracht is onvoorspelbaar.’

‘We hebben geen idee wat er gaat gebeuren,’ zei Nikolai. ‘Meestal is dat een opwindend vooruitzicht, maar dat geldt minder wanneer een demon misschien straks mijn gezonde verstand overmeestert en over Ravka probeert te heersen door op mijn onderdanen te kluiven.’ Hoe kon het dat de woorden zo gemakkelijk kwamen, zelfs nu hij het had over de mogelijkheid dat hij misschien wel zijn verstand en zijn eigen wil zou kwijtraken? Omdat dat altijd zo geweest was. En hij had die woorden ook nodig. Om het beest op afstand te houden, om zich te herinneren wie hij was, moest hij een muur bouwen van woorden, scherpzinnigheid en gezond verstand.

Om zichzelf van het monster te bevrijden had Nikolai van alles laten doen. Hij had zich aan extreme hitte en kou laten blootstellen. Hij had verbijsterde Lichtheersers ontboden om hun krachten op hem uit te proberen, maar zonder enig resultaat, behalve dan het gevoel dat hij vanbinnen zachtjes geroosterd werd. Zijn agenten hadden overal ter wereld bibliotheken afgestruind en uiteindelijk, na maanden graven in de puinhopen van het Spinnewiel, de dagboeken van de legendarische Fabrikator Ilya Morotzova weten te vinden, maar het enige wat het hun had opgeleverd was frustratie. Die frustratie had hem naar de bottenbrug in Ivets gebracht, in een onzinnige poging om een verband te leggen tussen de duisternis in hem en de vreemde dingen die in Ravka gebeurden. Misschien had hij gehoopt dat de heiligen hem een wonder zouden voorschotelen. Maar tot nu toe was de tussenkomst van de goden maar magertjes gebleken.

‘Dus jullie begrijpen het probleem,’ zei hij nu. ‘Ik kan niet reizen zonder het risico in mijn monstergedaante betrapt te worden, maar ik kan me ook niet in de hoofdstad blijven verschuilen zonder allerlei verdenkingen op me te laden en Ravka’s toekomst met de Zemenen en de Kertsj op het spel te zetten. Ik had jullie toch bijzonder prettige problemen beloofd?’

‘Sorry,’ zei Dzjenya, ‘maar wat is hier precies prettig aan?’

‘De manier waarop we het gaan oplossen.’ Nikolai zakte onderuit in zijn stoel, strekte zijn benen en legde zijn enkels over elkaar. ‘We geven een feest.’

‘Ik snap het,’ zei Zoya. ‘Hoe dronken denk je dat ik moet worden voordat ik alles zonniger begin in te zien?’

‘Daar ligt in al Kirigins kelders niet genoeg wijn voor, vrees ik,’ gaf Nikolai toe. ‘En tot mijn spijt moet ik jullie ook zeggen dat we voor dit feestje allemaal nuchter moeten zijn. De Kertsj, de Zemenen, de Fjerden, de Shu Hanezen… We halen ze allemaal hierheen. We maken er een prachtige voorstelling van om ze te laten zien dat Ravka en zijn koning in blakende gezondheid verkeren.’

‘Was dat alles?’ zei Zoya. ‘Of ben je van plan om ook nog te leren jongleren?’

‘Doe niet zo raar,’ antwoordde Nikolai. ‘Ik kan allang jongleren. Letterlijk en figuurlijk. We zullen ons bondgenootschap met de Zemenen hernieuwen…’

‘Maar de Kertsj…’ begon Dzjenya.

‘… en we geven de Kertsj in het geheim een demonstratie van ons prototype van de itzmars’ya.’

‘O ja?’ zei David.

‘Dat wordt natuurlijk één grote ramp. Misschien een fijne explosie, wat rondvliegend metaal. Misschien kunnen we zelfs doen alsof er een paar bemanningsleden verdrinken. Als het de Kertsj er maar van overtuigt dat onze haaien niet zeewaardig zijn, waardoor we zo veel mogelijk tijd voor onszelf winnen.’ Nikolai voelde bijna hoe de demon terugdeinsde en zijn klauwen introk, weggejaagd door het vooruitzicht van al deze actie. ‘We halen alle diplomaten, kooplui en politici hierheen. We zorgen dat iedereen met elkaar praat, en wij luisteren. Zoya, jouw Stormblazers moeten voor een geluidsplattegrond zorgen zodat we overal oren kunnen organiseren.’

‘Dat bevalt me niks,’ zei Tolya.

‘Dat wist ik al,’ zei Nikolai.

‘Het is onethisch om je eigen gasten te bespioneren.’

‘En daarom is jouw zus hoofd van mijn inlichtingendienst. Koningen hebben spionnen nodig, en spionnen hebben geen tijd voor ethisch geneuzel. Heb jij er problemen mee om een afluistercampagne te leiden, Tamar?’

‘Allerminst.’

‘Zie je wel?’

Tamar dacht even na. ‘Het idee om ze allemaal tegelijk aan te pakken bevalt me wel, maar welke reden kunnen we in vredesnaam aanvoeren om al onze vijanden en bondgenoten hier uit te nodigen zonder juist nog meer wantrouwen te wekken?’

‘We zouden de naamdag van jouw heilige kunnen vieren,’ opperde Dzjenya enthousiast. ‘Met arrensleeën, kampvuren…’

‘Nee,’ zei Nikolai. ‘Ik wil niet op het feest van Sankt Nikolai wachten.’ En hij kon er al helemaal niet op rekenen dat de demon hem zo lang uitstel bood. ‘Het feest zal over zes weken plaatsvinden. We noemen het… het festival van najaarsnonsens of zoiets. Om de herfstequinox te vieren, de gulle gaven van de oogst, heel symbolisch.’

‘Zes weken?’ riep Dzjenya uit. ‘Het lukt ons nooit om in die korte tijd zo’n omvangrijk evenement te organiseren. Alleen al de beveiliging…’

Nikolai knipoogde naar haar. ‘Als er iemand anders dan Dzjenya Safin aan het hoofd van mijn beveiliging stond, zou ik me misschien zorgen maken.’

Zoya rolde met haar ogen. ‘Jouw vleierij heeft ze echt niet nodig. Ze heeft het zo ook al hoog genoeg in haar bol.’

‘Laat hem vooral doorgaan,’ zei Dzjenya. ‘David geeft me nooit fijne complimentjes.’

‘O nee?’ David klopte afwezig op zijn zakken. ‘Ik heb die lijst met pluspunten die je me gegeven hebt anders nog wel ergens.’

‘Zie je nou wat ik moet verdragen?’

‘Ik moet Dzjenya tevreden houden,’ zei Nikolai, ‘anders keert ze zich misschien tegen me.’

‘Misschien keer ik me ook wel tegen je,’ zei Zoya.

‘O, dat is onvermijdelijk. Maar jij bent immuun voor complimentjes.’

Zoya trok één schouder op. ‘In dat geval adviseer ik cadeaus. Sieraden of contant geld.’ Ze stond op, en hij kon zien dat haar verstand op volle kracht werkte: de generaal die haar aanval plande. Langzaam ijsbeerde ze voor de kaart heen en weer, zodat de Schaduwvlakte telkens achter haar verdween en weer opdook. ‘Als we al die grootmachten hierheen halen, moeten we een betere reden hebben dan een feest met pompoenen en graanschoven.’

‘Zoya,’ waarschuwde Nikolai. Hij wist precies wat ze dacht.

‘Dit is de perfecte gelegenheid om een bruid voor je te zoeken.’

‘Absoluut niet.’

Maar op Zoya’s gezicht stond al de zelfingenomen grijns van een vrouw die een discussie had gewonnen nog voordat die begonnen was. ‘Zoals je al zei, kun jij niet meer reizen, dus moeten de bruidskandidaten naar jou toe komen.’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Ik kan niet trouwen. De risico’s zijn te groot.’

‘Dat is precies de reden waarom je wél moet trouwen,’ zei Zoya. ‘We kunnen al die grootmachten bijeenbrengen. Ik geloof zelfs dat jij charmant en listig genoeg bent om onze vijanden te slim af te zijn. Maar hoeveel tijd win je daarmee? Zes maanden? Een jaar? En dan, majesteit?’

‘Het is inderdaad de ideale reden om ze allemaal hierheen te halen,’ merkte Dzjenya op.

Nikolai trok een grimas. ‘Ik wist dat je je tegen me zou keren. Ik wist alleen niet dat het zo snel al zou gebeuren.’

‘Nikolai,’ zei Zoya zachtjes. ‘Je zei dat het monster sterker wordt. Als dat waar is, zou dit wel eens je beste kans kunnen zijn.’

Je enige kans. De woorden hingen onuitgesproken in de lucht.

Ravka had een koningin nodig. Nikolai had een erfgenaam nodig.

En toch verzette elke vezel in hem zich tegen de gedachte te moeten trouwen. Met al het werk dat er op hem lag te wachten had hij geen tijd om iemand fatsoenlijk het hof te maken. Hij wilde niet met iemand trouwen die hij nauwelijks kende. Hij durfde zijn geheimen niet aan een onbekende te verklappen. Het gevaar voor de vrouw die hij koos, zou te groot zijn. Allemaal goede redenen. Allemaal overtuigende bezwaren. Maar door het monster was het aftellen al begonnen.

Nikolai keek het vertrek rond. Deze mensen kenden hem beter dan wie ook. Ze vertrouwden hem. Maar de demon die in hem school, kon dat wel eens allemaal veranderen. Wat als het monster sterker werd en hem de controle over de situatie steeds verder afnam, zodat de vastberadenheid die hem zo lang de weg had gewezen ondermijnd werd? Gruwel. Hij herinnerde zich hoe Dzjenya had gehuiverd. Wat als hijzelf de drenkeling was en hij Ravka straks met zich mee het donker in sleurde?

Nikolai haalde diep adem. Waarom zou hij het onvermijdelijke uitstellen? Er viel vast iets te zeggen voor het vuurpeloton boven langzame marteling. ‘We zullen een lijst kandidaten moeten opstellen,’ zei hij.

Zoya grijnsde. ‘Gebeurd.’ Ze was wel erg gretig om van hem af te komen.

‘Je gaat dit allemaal als een militaire operatie organiseren, hè?’

‘Het ís een militaire operatie.’

‘Mijn ministers en ambassadeurs hebben vast ook zo hun suggesties.’

‘We zullen ze allemaal uitnodigen.’ Dzjenya, die pen en inkt naar zich toe trok, was niet in staat haar opwinding te verbergen. ‘We kunnen iedereen in het paleis onderbrengen. Stel je voor, alle diners en lunches en bals…’

‘Stel je voor, alle diners en lunches en bals,’ herhaalde David somber.

Dzjenya legde haar pen neer en pakte zijn handen. ‘Jij mag je in je werkplaats verstoppen, beloofd. Als jij me vijf evenementen en één banket gunt.’

‘Drie evenementen en één banket.’

‘Vier.’

‘Goed dan.’

‘Wat kun jij slecht onderhandelen,’ zei Nikolai. ‘Met twee was ze ook akkoord gegaan.’

David fronste. ‘Is dat zo?’

‘Helemaal niet,’ zei Dzjenya. ‘Hou je mond, majesteit.’

‘We zullen de beveiliging van het paleis extra moeten controleren,’ zei Nikolai tegen Tolya. ‘Ga ervan uit dat iedere bediende, wachter en hofdame zich tot spion of moordenaar kan ontpoppen.’

‘Over moordenaars gesproken,’ zei Tamar. ‘Dunyasha Lazareva is dood.’

De troonpretendent. ‘Wie heeft haar te grazen genomen?’

‘Niet iemand van ons. Het enige wat ik weet, is dat ze haar na de veiling van de keitjes naast de Handelskerk hebben moeten schrapen.’

Verontrustend. Was ze in Ketterdam op zoek geweest naar hem? Ze was niet de enige pretendent die op de troon van de Lantsovs aanspraak maakte. Elke paar maanden leek er wel weer iemand op te staan die zei een lang verloren erfgenaam van de familie Lantsov te zijn, iemand die bij hoog en bij laag beweerde te zijn ontsnapt aan de slachtpartij waarbij de Duisterling de halve koninklijke familie had uitgemoord, of die zeker wist een bastaardkind van Nikolais vader te zijn. Dat laatste was gezien het gedrag van de oude koning overigens erg plausibel.

‘Er komt wel weer een nieuwe,’ zei Zoya. ‘Iemand anders die claimt de naam Lantsov te mogen dragen. Des te meer reden om voor een erfgenaam te zorgen en de troon veilig te stellen.’

‘Ik zei dat ik een vrouw zou kiezen, dus dat zal ik doen.’ Nikolai deed zijn best om niet zo kinderlijk boos te klinken als hij zich voelde. ‘Ik zal zelfs knielen en poëzie voordragen als je dat graag wilt.’

‘Ik kan vast een voorselectie maken,’ opperde Tolya. Voor het eerst sinds ze in de Vergulde Zomp de lift naar beneden hadden genomen, zag hij er werkelijk gelukkig uit.

‘Een uitstekend idee. Kies vooral korte dingen die rijmen.’

Nikolai keek opnieuw naar de oude kaart van Ravka, zijn gewelddadige, hopeloze, onverzadigbaar behoeftige land. Ravka was zijn eerste liefde, een liefde die begonnen was in zijn eenzame kindertijd, maar die met de jaren alleen maar verdiept was. Hij wist dat hij alles zou geven wat Ravka hem vroeg. Hij was roekeloos omgesprongen met dit land, waarvan hij beweerde te houden, en hij kon niet langer toelaten dat zijn angst de toekomst van Ravka dicteerde.

‘Verstuur de uitnodigingen,’ zei hij. ‘Laat het grote koninklijke liefdesavontuur beginnen.’

De rest van de dag ging op aan besprekingen met ministers, plannen maken voor wegen en aquaducten die ze niet konden betalen, brieven schrijven aan de Kertsj om uitstel van betaling te krijgen van hun leningen, en corresponderen met de halve wereld, van de maarschalk van het Wandelende Eiland tot de admiraals van zijn eigen marine die om geld voor reparaties aan de bestaande Ravkaanse vloot vroegen. Allemaal vereiste het concentratie, tact en oneindig geduld, en allemaal was het minder lastig werk dan het vinden van een koningin. Uiteindelijk werd het echter toch avond en moest Nikolai zich aan Zoya met haar leger bruidskandidaten onderwerpen.

Nikolai en zijn generaal werkten alleen in zijn zitkamer, waar in de betegelde haard het vuur knetterde. Het vertrek droeg nog altijd het stempel van zijn vader: de gouden tweekoppige adelaar, de zware tapijten, de gordijnen met zo veel brokaat dat je bijna zin kreeg om het gouddraad te smelten en er munten van te slaan.

Zoya’s lijst was eindeloos: in een mars van gewillige jongedames kwam het ene na het andere meisje langs.

‘De bruiden zijn vooral bedoeld als dekmantel voor onze gesprekken met de Kertsj en de Zemenen,’ zei hij. ‘Misschien kunnen we er alleen een openingszet van maken, dus niet zozeer een verloving als wel het voorspel voor een verloving.’

Zoya ordende de papieren die voor haar lagen. ‘Twee vliegen in één klap, majesteit. Het is een kwestie van efficiëntie. En verwachtingen. Jij hebt een bruid nodig, en nu ben je nog een goede partij.’

‘Nog?’

‘Je bent redelijk jong. Je hebt al je tanden nog. En het Ravkaanse leger is nog niet in de pan gehakt. Dat je aarzelt, is beslist niet koninklijk. En niets voor jou.’

Dat was waar. Hij kon juist uitstekend beslissingen nemen. Daar genoot hij van. Het was net zoiets als al het dode hout uit een bos wegsnoeien zodat je het pad weer kon zien. Maar als hij aan de keuze van een echtgenote dacht, voelde hij zich ingesloten door de vele takken en bleef hij liever alleen in het donker zitten. Of misschien niet helemaal alleen. Hij genoot van de stilte in dit vertrek, de warmte van het vuur en de staalharde feeks die tegenover hem zat.

Om zijn aandacht te trekken wapperde Zoya met het vel papier dat ze in haar hand had. ‘Prinses Ehri Kir-Taban.’

‘De tweede in lijn voor de Shu Hanese troon, toch?’

‘Ja, en een van de meest geschikte kandidaten. Ze is jong, aimabel en ongelooflijk populair in haar eigen land. Erg getalenteerd op de khatuur.’

‘Met twaalf of achttien snaren?’

‘Wat doet dat ertoe?’

‘Het is belangrijk om eisen te stellen, Natzyalensky. Weet je zeker dat de Shu Hanezen haar zullen sturen?’

‘De uitnodiging zal naar de koninklijke familie gaan. Maar gezien de bewondering van het Shu Hanese volk voor prinses Ehri vermoed ik dat haar oudere zus het niet erg zal vinden als ze uit het land verdwijnt. En als ze een van de jongere zussen sturen…’ Ze haalde haar schouders op. ‘Dan weten we dat ze een bondgenootschap niet erg serieus nemen. Maar een Shu Hanese bruid zou in elk geval een einde aan onze behoefte aan goud uit Kertsj maken.’

‘En hoelang zal Ravka na zo’n huwelijk volgens jou onafhankelijk blijven? De Shu Hanezen zouden het land niet eens hoeven binnenvallen. Ze hebben onze handgeschreven uitnodiging al.’

‘Perfecte keuzes bestaan niet,’ zei Zoya.

‘Wie is de volgende?’

Zuchtend gaf ze hem het volgende dossier. ‘Elke Marie Smit.’

Nikolai wierp een blik op de papieren. ‘Zij is nog maar net zestien!’

‘Ze komt uit een van de machtigste families van Kertsj. Trouwens, Alina was maar een paar jaar ouder toen jij zo stom was om haar de Lantsov-smaragd te geven.’

‘Net als ik toen.’ Het deed nog altijd pijn om aan Alina te denken. Hij wist wel dat het dwaas van hem was geweest om haar ten huwelijk te vragen. Maar op dat moment had hij meer behoefte aan een vriend gehad dan aan een politieke bondgenoot. Of in elk geval voelde dat destijds zo.

Zoya leunde achterover en keek hem langdurig aan. ‘Je gaat me toch niet vertellen dat je nog steeds verdriet hebt van het verlies van onze kleine Zonneheilige.’

Natuurlijk had hij dat. Hij had Alina graag gemogen, misschien was hij zelfs wel een beetje van haar gaan houden. En misschien was hij diep vanbinnen ook wel zo arrogant geweest om te verwachten dat ze ja zou zeggen. Hij was tenslotte een koning en kon redelijk dansen. Maar Alina had de Duisterling beter gekend dan wie ook. Misschien had ze gevoeld wat er precies in hem woekerde. Er waren inmiddels jaren verstreken, maar haar afwijzing stak hem nog steeds.

‘Ik heb nooit talent voor treuren gehad,’ zei Nikolai. ‘Hoewel ik de wereld graag mijn prachtige profiel toon door melancholiek uit een raam te staren.’

‘De ouders van Elke Marie Smit huwelijken haar toch wel uit, waarschijnlijk aan een koopman. Ze is vast blijer met een koning.’

‘Nee. Volgende?’

‘Natasja Beritrova,’ zei Zoya.

‘Barones Beritrova?’

Zoya tuurde naar het vel papier. ‘Ja, die.’

‘Zij is vijftig!’

‘Ze is een rijke weduwe met landerijen in de buurt van Caryeva, die bij een zuidelijke veldtocht wel eens van levensbelang zouden kunnen zijn.’

‘Nee, Zoya.’

Zoya zuchtte, maar pakte alweer een nieuw vel. ‘Linnea Opjer.’

‘Nee.’

‘O, alle heiligen en hun smarten, Nikolai. Nu doe je gewoon moeilijk. Ze is drieëntwintig en naar het schijnt bloedmooi, heeft een gelijkmatig humeur en een talent voor wiskunde…’

Met duim en wijsvinger schoot Nikolai een stofje van zijn manchet. ‘Van mijn halfzus verwacht ik ook niet minder.’

Zoya deed er meteen het zwijgen toe. In haar kefta leek ze wel een geschilderde icoon, glanzend bijna, en het licht van het vuur gloeide om haar heen als een stralenkrans.

Hij zou zweren dat geen vrouw er ooit beter had uitgezien in blauw.

‘Dus het is waar?’

‘Net zo waar als andere verhalen,’ zei Nikolai. De geruchten dat hij een onwettig kind was, gingen al voor zijn geboorte rond, en hij had zijn best gedaan om er vrede mee te vinden. Toch had hij tot nu toe maar met één persoon over zijn werkelijke afkomst gesproken: Alina Starkov. Waarom vertelde hij het nu aan Zoya? Toen hij het tegen Alina zei, verzekerde ze hem ervan dat hij desondanks een geweldige koning zou zijn. Aan dat soort vriendelijkheden deed Zoya niet. Toch maakte hij met een sleuteltje de bovenkant van zijn bureau open en haalde er het miniatuurportret uit dat zijn moeder hem had gegeven. Dat had ze gedaan vlak voordat ze naar het buitenland werd verbannen, de keer dat ze hem vertelde wie zijn werkelijke vader was: een Fjerdaanse scheepsmagnaat die ooit als afgezant in het Grote Paleis verbleef.

‘Alle heiligen,’ zei Zoya terwijl ze naar het portretje staarde. ‘De gelijkenis…’

‘Opvallend, ik weet het.’ Alleen de ogen waren anders – kleine blauwe stipjes in plaats van lichtbruine – en de baard, natuurlijk. Naar het portretje kijken was alsof hij zijn eigen toekomst kon zien, een Nikolai die iets ouder en iets ernstiger was geworden, met kraaienpootjes bij zijn ogen.

Zoya smeet de miniatuur in de haard.

‘Zoya!’ schreeuwde Nikolai. Hij dook op het vuur af.

‘Hoe kun je zo onnozel zijn?’ snauwde ze.

Hij stak zijn hand uit, maar de vlammen waren te hoog en hij deinsde achteruit. Bij de aanblik van het in zijn lijst smeltende miniatuurdoekje ontstak hij in woede. Razend draaide hij zich naar haar om. ‘Je vergeet je plaats.’

‘Dat portret was als een geladen wapen, gericht op je hart.’ Met haar vinger priemde ze tegen zijn borst. ‘Ravka’s hart. En waarvoor wilde je dat op het spel zetten? Dwaas sentiment?’

Hij greep haar hand voordat ze opnieuw tegen zijn borst kon prikken. ‘Ik ben niet een van die jongens van je, met wie je kunt doen en laten wat je wilt en die je de les kunt lezen. Ik ben je koning.’

Zoya’s blauwe ogen schoten vuur. Ze stak haar kin vooruit, alsof ze wilde zeggen: wat is een sterfelijke koning voor een koningin die stormen kan oproepen? ‘Jij bent mijn koning. En ik wil graag dat je mijn koning blijft. Zelfs als je te stom bent om je eigen claim op de troon te beschermen.’

Misschien was dat waar, maar hij wilde het niet horen. ‘Je had het recht niet.’

‘Ik heb gezworen je te beschermen. Om dit rijk te beschermen. Ik had het recht wel.’ Ze trok haar hand los. ‘Stel dat Magnus Opjer naar dit paleis komt? Of samen met jou voor een of ander banket in Kertsj wordt uitgenodigd? De mensen zouden maar één blik op jullie hoeven te werpen om te weten…’

‘Ze weten het al.’ Nikolai voelde zich plotseling vreselijk moe. ‘Of ze hebben het geraden. Al voor mijn geboorte gingen er geruchten.’

‘We zouden moeten overwegen om hem te elimineren.’

Hij balde zijn vuisten. ‘Zoya, daar is geen denken aan. Ik verbied het. En als ik ontdek dat je het zonder mijn toestemming doet, pak ik je je rang af en kun je de rest van je leven aan Grisha-kinderen leren hoe ze wolken in de vorm van dieren moeten maken.’

Heel even leek het alsof ze haar handen in de lucht zou steken om een storm op te roepen die het hele paleis omver kon blazen. Toen maakte ze echter een perfecte kniebuiging, die op een of andere manier toch haar minachting wist over te brengen. ‘Natuurlijk, moi tsar.’

‘Ben je echt zo meedogenloos, Zoya? Hij is onschuldig. Zijn enige misdaad was dat hij van mijn moeder hield.’

‘Nee, zijn misdaad was dat hij met je moeder het bed in dook.’

Nikolai schudde zijn hoofd. Laat het maar aan Zoya over om ergens geen doekjes om te winden. Natuurlijk, hij kon niet weten of er ooit sprake was geweest van liefde tussen zijn moeder en zijn echte vader, maar hij hoopte dat het in elk geval meer dan lust en spijt was geweest.

Hij pakte het wijnglas dat nog op het dienblad met zijn avondmaaltijd stond en dronk het in één teug leeg. ‘Op een dag ga je echt te ver en dan zal ik het je niet zo makkelijk vergeven.’

‘Op die dag mag je me in de boeien slaan en in je kerker smijten.’ Ze liep naar hem toe, pakte het glas uit zijn handen en zette het op tafel. ‘Maar vannacht ben jij degene die geketend wordt.’ Haar stem was bijna vriendelijk.

Nikolai slaakte een zucht. ‘Na vanavond zal dat een opluchting zijn.’

Hij draaide de deur van zijn slaapkamer van het slot. Bedienden mochten er alleen één keer per week binnenkomen om onder toezicht van Tolya en Tamar schoon te maken. Hij had geen persoonlijke bediende en liet zijn eigen bad vollopen.

Hoewel de kamer inmiddels in zijn nachtelijke gevangenis veranderd was, voelde het voor hem toch als een toevluchtsoord, misschien wel de enige plek in het paleis waarvan hij werkelijk het gevoel had dat die van hem was. De muren waren diepblauw geschilderd, als de zee, en de landkaart die boven de schoorsteenmantel hing, had hij meegenomen uit de scheepshut waarin hij ooit woonde toen hij nog Sturmhond was, de kaperkapitein die aan boord van de Volkvolny de wereldzeeën bevoer. Op een driepoot bij de rij ramen stond een verrekijker. Veel kon hij er niet door zien – de sterren, de huizen in de bovenstad – maar alleen al dat het ding er stond, gaf hem een gevoel van rust, alsof hij er ooit, op een dag doorheen zou kijken en de hoge golven van een weidse grijze oceaan zou zien.

‘Zout water in de aderen,’ had een van zijn bemanningsleden ooit gezegd. ‘We worden gek als we te lang aan land zijn.’ Nikolai zou niet gek worden, in elk geval niet doordat hij op het land vastzat. Hij was een geboren koning, zelfs al vertelde zijn bloed een ander verhaal, en hij zou zijn land weer aan een overwinning helpen. Maar eerst moest hij de nacht zien door te komen.

Hij ging op de rand van het bed zitten, trok zijn laarzen uit en sloeg de ijzeren kluisters om zijn beide enkels. Daarna ging hij op zijn rug liggen. Zoya wachtte, en daar was hij haar dankbaar voor. Dat hij zichzelf mocht vastketenen was maar een kleine gunst, maar daardoor behield hij nog iets langer de controle. Pas toen Nikolai de boei om zijn linkerpols had vastgemaakt, liep ze naar hem toe.

‘Klaar?’

Hij knikte. Op deze momenten maakte haar meedogenloosheid het allemaal iets draaglijker. Zoya zou hem nooit vertroetelen, hem geen schaamte opdringen met haar medelijden.

Ze trok aan het speciale slot dat David had ontworpen. Met een metalig geratel schoten er drie kettingen dwars over Nikolais lichaam, ter hoogte van zijn knieën, middenrif en schouders. Wanneer het beest de controle overnam, was hij sterk, en ze mochten niets aan het toeval overlaten. Dat wist hij, en hij zou aan de ervaring gewend moeten zijn, maar toch wilde hij zich uit alle macht verzetten.

In plaats daarvan trok hij een nonchalant gezicht en stak Zoya zijn rechterpols toe. ‘En wat zijn jouw plannen voor vanavond, lieve cipier? De deur uit voor een geheim afspraakje?’

Terwijl Zoya zich vooroverboog om de laatste boei te bevestigen en daarna de sloten nog eens te controleren, zuchtte ze geërgerd. ‘Alsof ik daar tijd voor heb.’

‘Ik weet dat je ’s avonds laat nog ergens heen gaat, Zoya,’ drong hij aan. Hij was nieuwsgierig, maar vooral ook zocht hij afleiding. ‘Mensen hebben je gezien op het paleisterrein, hoewel niemand schijnt te weten waar je naartoe gaat.’

‘Ik ga naar een heleboel plekken, majesteit. En als je je met mijn persoonlijke leven blijft bemoeien, weet ik nog wel een plek waar jij heen kunt lopen.’

‘Waarom zou je je scharrel geheimhouden? Moet je je voor hem schamen?’ Nikolai strekte zijn vingers en probeerde zijn ademhaling rustig en regelmatig te houden.

Zoya draaide haar hoofd, zodat het licht van de lamp op de welving van haar kaaklijn viel. Haar donkere krullen leken wel verguld. Hij was er nooit in geslaagd zichzelf immuun te maken voor haar schoonheid, en hij was blij dat zijn armen aan het bed vastgeketend waren, want anders was hij misschien in de verleiding gekomen om haar aan te raken.

‘Lig stil,’ snauwde ze. ‘Je bent nog erger dan een kind dat te veel zoetigheid heeft gekregen.’

O, die giftige tong van haar. ‘Je kunt ook blijven, Zoya. Vermaak me met spannende verhalen over je jeugd. Je kwaadaardigheid stelt me op mijn gemak.’

‘Waarom vraag je Tolya niet om wat gedichten voor te dragen?’

‘Zie je nou. Zo scherp, zo cynisch. Daar kan geen slaapliedje tegenop.’

Toen het laatste slot dichtklikte, gleed haar mouw naar achteren, waardoor de zilveren armband om haar pols zichtbaar werd: stukjes bot, of misschien waren het ook wel tanden geweest, die met het metaal waren samengesmolten. Hij had haar nooit zonder het sieraad gezien en wist niet eens zeker of het wel af kon. Hij wist wel wat over versterkers. Hij had zelfs Alina geholpen om de schubben van de zeegesel te bemachtigen, de tweede van de legendarische versterkers van Morotzova. Maar hij was best bereid toe te geven dat er voor hem hier nog een wereld te ontdekken viel. ‘Vertel eens, Natzyalensky. David zei dat het repercussies heeft als je de grenzen van Grisha-macht overschrijdt. Maar dat is toch precies wat een versterker doet? In hoeverre is parem dan anders?’

Met een bedachtzaam gezicht streek Zoya met haar vingers langs het metaal. ‘Ik weet eigenlijk niet of parem wel zo anders is dan mertzost. Net als mertzost eist het middel een verschrikkelijk offer in ruil voor de macht die het geeft, namelijk de wil van een Grisha. Haar leven zelfs. Maar versterkers zijn iets anders. Het zijn zeldzame schepsels, verbonden met de creatie die het hart vormt van de wereld, de bron van alle schepping. Wanneer een versterker zijn leven geeft, is dat het offer dat het universum verlangt. Er wordt een eeuwige band gesmeed met de Grisha die het dier doodt. Het is iets verschrikkelijks, maar ook prachtig. Mertzost is…’

‘Een gruwel. Ik weet het. Het is maar goed dat ik mezelf zo ontzettend graag mag.’

‘Alle Grisha voelen de aantrekkingskracht van mertzost, de hunkering om te zien waartoe we in staat zouden zijn als we geen grenzen kenden.’

‘Zelfs jij?’

Er verscheen een glimlachje om Zoya’s lippen. ‘Vooral ik. Macht is bescherming.’ Voordat Nikolai kon vragen wat ze daarmee bedoelde, voegde ze eraan toe: ‘Maar de prijs voor dat soort macht is te hoog. Toen de Duisterling zijn eigen versterkers probeerde te scheppen, was het resultaat de Vlakte.’ Ze stak haar arm omhoog, zodat de armband in het licht van de lamp glinsterde. ‘Dit is genoeg voor mij.’

‘De haaientanden die Tolya en Tamar dragen,’ peinsde Nikolai. ‘Dzjenya’s valkenbotjes. De verhalen die daarachter zitten, heb ik allemaal gehoord. Maar jij hebt me nooit het verhaal verteld van de versterker die jij draagt.’

Zoya keek hem met één opgetrokken wenkbrauw aan. Binnen een fractie van een seconde was het nadenkende meisje verdwenen en de afwezige generaal teruggekeerd. ‘Staal moet je verdienen, majesteit. En dat geldt ook voor verhalen.’ Ze stond op. ‘Volgens mij ben je trouwens aan het tijdrekken.’

‘Helaas, betrapt.’ Het speet hem dat ze vertrok, meisje of generaal. ‘Welterusten, commandant.’

‘Welterusten, koning Stakker.’

Hij zou Zoya niet vragen te blijven. Het lag niet in zijn aard om te smeken, en bovendien was dat niet het pact dat ze hadden gesloten. Ze zochten geen troost bij de ander. Ze hielpen elkaar om door te gaan. Ze hielden elkaar sterk. En dus zou hij geen smoesje zoeken om haar alsnog aan de praat te houden. Hij zou niet tegen haar zeggen dat hij bang was om alleen achter te blijven met het ding dat hem dreigde te overmeesteren, en hij zou haar niet vragen om de lamp aan te laten, een kinderlijk tovertrucje om de duisternis op afstand te houden.

Toch was hij opgelucht toen ze het desondanks deed.

7

Zoya