Peter de Ruiter

DE PODCASTPROFESSOR

Introductie

De Podcastprofessor leert je podcasts luisteren en maken

Podcasts staan aan het begin van een beloftevolle toekomst. In De Podcastprofessor legt Peter de Ruiter zijn oor te luister bij luisteraars en makers. Wat boeit hen en hoe maken zij hun producties? En hoe vinden zij elkaar? Gaandeweg wordt de lezer instrumenten aangereikt om podcasts te maken van hoog niveau en luisteraars te vinden. De Ruiter ontfutselt makers hun geheimen, legt vele Nederlandse en Amerikaanse voorbeelden onder de loep en put ruim uit zijn eigen praktijk als maker van podcasts. De Podcastprofessor belicht het proces van a tot z, inclusief montage, marketing en financiële aspecten.

Peter de Ruiter

Peter de Ruiter (1960) heeft een neus voor technische ontwikkelingen die het leven van mensen verbeteren of veraangenamen. Daar maakt hij boeken over en geeft lezingen. De Ruiter heeft zijn sporen verdiend met uitgaven over digitaal fotograferen, elektrische auto's en bitcoins & blockchains.

Inleiding

Liefde voor het luisteren

Dit boek over podcasts is gemaakt voor luisteraars en makers. Ik bedien de luisteraar met inkijkjes in het maakproces en veel tips voor hoe en wat te luisteren. Makers (in spe) kijken bij elkaar in de keuken en kunnen zich laten inspireren. Zelf lees ik graag over hoe filmregisseurs het doen, om daarna met extra zin naar hun films te kijken. “Hoe meer je weet, hoe meer je proeft”, zegt culinair journalist Hiske Versprille in haar podcast Cheft, waarin ze topkoks spreekt.

In elke luisteraar schuilt een maker. Een podcast maken is namelijk niet moeilijk en vrijwel gratis. Je bereikt al snel mooie resultaten. En nieuwe makers, die hebben we nodig. Podcasts staan immers sterk in de belangstelling, maar het podcastlandschap is nog grotendeels onontgonnen. Wie gaan ze maken? Waar gaan ze over? Wie gaan er luisteren? Er liggen nog veel kansen in tal van disciplines. Uit de verhalen in dit boek rijzen reeds de contouren op van een bloeiende mediatak. Aan de slag dus, want de podcastprofessor, dat ben jij!

Met het lezen van dit boek ben je op weg naar een ongeneeslijke verslaving. Je zult gegrepen worden door het medium, zoals mij dat ook is overkomen. In minder dan een jaar heb ik vijftien podcasts gemaakt én dit boek. Als luisteraar ben ik overrompeld en betoverd door een nieuwe luisterervaring, die intiemer en indringender is dan radio, televisie en video. Geheel gratis, op elk moment, op elke smartphone, tablet of computer.

Maar wat betitelen we als podcast? Elk radioprogramma dat je kunt terugluisteren of alleen podcast-only producties? In dit boek discrimineer ik niet en noem ik alles wat on demand beschikbaar is een podcast, waar het ook vandaan komt. In de verhalen zul je echter een voorkeur aantreffen voor ‘verhalende podcasts’. Daarin zit ’m namelijk de vernieuwing.

Veel liefde voor het luisteren!

Peter de Ruiter

Van dit boek zijn 8 van de 36 hoofdstukken ook verschenen in een hoorbare versie. Je herkent ze aan het speakertje bij de kop. Als je daar op klikt, kom je uit bij het juiste hoofdstuk op Soundcloud. Makkelijker is klikken naar http://pod.link/podcastprofessor. Daar kun je je in één keer 'abonneren' op al die hoofdstukken, via jouw favoriete podcastapp. De Podcastprofessor is ook in gedrukte vorm verschenen.

Inhoud

Liefde voor het luisteren (inleiding)

1 Tien geboden voor het maken van een podcast

2 De luisteraar: van kieskeurig tot allesvreter

3 Op zoek naar de ideale podcastapp

4 Lofzang op de podcast

5 Drie schikgodinnen veroveren onze oren

6 Podcasten uit passie (en soms om de pegels)

7 Stemprofessor Huub Krom

8 Meesterverteller Maartje Duin

9 Mijn vader de sterrenkijker

10 Luisteren in het duister

11 Op zoek naar de luisteraar (1)

12 Marjolein Bierens over hoorspel Hotel Schiller

13 Blijf er niet mee doorlopen, ga naar de Podcastdokter

14 Wat je doet en laat voor een mooie opname

15 Ontboezemingen in de kleedkamer

16 De grote voorbeelden

17 Knippen, plakken en de boodschap overbrengen

18 Het gelukkige huwelijk van de stem met de muziek

19 De Kostgangers

20 Wil de echte podcastprofessor opstaan?

21 Chris Bajema, de man met de microfoon

22 Podprater Marco Raaphorst

23 Work in progress: polderpodcast

24 De aardige jongens van MakersRadio

25 Publiceren: met één klik op ieders deurmat

26 Op zoek naar de luisteraar (2)

27 Podcastevangelist Lieven Heeremans

28 Randy Vermeulen, VPRO Dorst

29 Trees: podcast+ met interactieve kenmerken

30 Geld verdienen met je podcast

31 Dag en Nacht Media: Hengelen naar luisteraars en adverteerders

32 Tien jaar Echt gebeurd

33 Podcastsmakers verenigen zich

34 Hello Radio Podcast: Een programma over luisteravonturen

35 Toon mij uw podcastapp en ik zeg wie u bent

36 One more thing

37 Nieuw dit voorjaar: podcast Juffrouw Janny (advertorial)

1 Tien geboden voor het maken van een podcast

Vermijd lange inleidingen en voorstelrondes aan het begin. Begin zo snel mogelijk met je onderwerp of verhaal. Uitleg kan ook tussendoor. Je mag dus met de deur in huis vallen. De begintune kan ook later. Daarentegen is het in een ‘chatcast’ wel goed om vooraan een puntige en prikkelende omschrijving te geven van wat de luisteraar te wachten staat: een soort cliffhanger, maar dan als aftrap.

Verschiet je kruid zo snel mogelijk, wat wil zeggen: frappez, frappez toujours! Wat wil zeggen: verras de luisteraar voortdurend, zodat hij blijft luisteren omdat hij denkt dat hij spoedig… weer zal worden verrast! Wat dus wil zeggen dat je je juweeltjes al in het begin van de podcast mag (moet) prijsgeven. En voor verderop gebruik je weer nieuwe briljante ingevingen. Die komen namelijk vanzelf, vooral tijdens de montage.

Maak geen radio, maar een podcast. Realiseer je dat je zo’n beetje in het oor van de luisteraar zit. Daar passen geen brede gebaren in (‘hello millions’), maar daar kun je zonder gêne zelfs in fluisteren. Gebruik de intimiteit – hét kenmerk van een podcast – om een band met je luisteraar op te bouwen, maar maak het niet klef.

Bedenk hoeveel informatie en spanning een luisteraar aankan. Soms is het tijd voor een kort muziekje, zodat een en ander kan betijen. Ook een parafrase (hetzelfde vertellen met andere woorden), een samenvatting, een conclusie of een vooruitwijzing kan op z’n plaats zijn. Daarmee kun je ook een bruggetje slaan tussen elementen die iets verder van elkaar vandaan liggen.

Eropuit! Gooi je studio- of keukendeur in het slot en trek er met de microfoon op uit. Neem de luisteraar mee op avontuur, want de couleur locale-geluiden verschijnen automatisch in je opname. Laat de microfoon dus lekker aan staan, maar neem alle geluiden en ‘stilte’ ook los op om ze later eventueel in je podcast te kunnen mixen voor een ‘natuurlijk’ effect.

Gooi je keukendeur in het slot en trek eropuit voor je opnamen, zoals hier bij een monnik voor Fietsen in Thailand.

Het is monnikenwerk, maar schrijf de gesprekken uit die je hebt opgenomen, desnoods gecomprimeerd. Alleen op die manier kun je verbanden leggen en een volgorde bepalen van stukken die je niet chronologisch hebt opgenomen. Het verdient ook de voorkeur snel na de opname te monteren. Dan zit er ook nog wat in je hoofd. In bijvoorbeeld het programma Hindenburg kun je voor je transcriptie vertraagd afspelen. Zie hoofdstuk 17 over monteren.

Neem jezelf niet te serieus en blijf bescheiden. Vermijd drie keer je naam te (laten) noemen. De luisteraar heeft die al gelezen in de ‘flaptekst’. Een schrijver begint zijn boek ook niet met ‘Je leest nu de woorden van ...’. En een beetje humor mag ook, vooral als je om jezelf kunt lachen, bijvoorbeeld als je de luisteraar deelgenoot maakt van jouw vergissingen, onkunde of naïviteit.

Maak je een serie, wees dan voorzichtig met het herhalen van het voorafgaande in het begin van een volgende aflevering. Dat is frustrerend voor de trouwe (binge)luisteraar. Een vooruitwijzing aan het einde van een aflevering doet minder kwaad.

Besef dat er geen regels zijn voor een podcast, dus gebruik ze dan ook niet. Je bent volledig vrij in inhoud en vorm, dus laat je experimenten de vrije loop. Het kost niks, behalve tijd. De enige voorwaarde is dat je de luisteraar moet boeien, tenzij je een podcast wilt maken waarbij je in slaap valt. Die hebben ook hun nut.

Schrijf hier jouw tiende gebod en maak kans op een gratis exemplaar van de tweede editie van dit boek als jouw gebod, evenals vijf andere, daarin worden opgenomen. Stuur je gebod naar mail@peterderuiter.nl.

2 De luisteraar: van kieskeurig tot allesvreter

De schare luisterfans is gevarieerd. Ze schakelen ongemerkt in, abonneren zich, laten recensies en ratings achter en vertonen zich op luisterbijeenkomsten en podcastfestivals. Ze zijn met velen en er komen er snel meer bij. Ze beperken zich niet tot podcasts. Ook hoorspelen, luisterboeken en audiotours nemen toe in populariteit. Enkele – uiteenlopende – voorbeelden van luisteraars.

Luisteraar van het eerste uur

“Ik ben een slechte lezer. Ten minste, in die zin: als ik op pagina 20 ben, wil ik al weten hoe het afloopt. Dan blader ik naar achteren. Met een luisterboek kan dat niet zo makkelijk. Die nemen mij tegen mezelf in bescherming.” Deze bijzondere redenen houdt Herrie Heckman (70) uit Den Haag erop na om luisteren te verkiezen boven lezen. Hij is een echt luisterdier, iets wat begin deze eeuw gegroeid is toen hij als waterbouwkundige moederziel alleen aan het werk was in Egypte.

“De Nederlandstalige nieuwsvoorziening in die tijd beperkte zich grotendeels tot een nieuwsbrief van de Wereldomroep. Zodra het fenomeen podcast opkwam, was ik verkocht. Ik was al snel podcasts uit de VS en uit Groot-Brittannië aan het downloaden. Het duurde toen nog wel een paar uur voor het bestand binnen was. Een van mijn favoriete programma’s was The World Book Club. De boeken die daarin werden besproken kon ik toen al via Amazon laten bezorgen in Egypte.”

Een onberispelijke Stephen Fry leest Sherlock Holmes.

Herrie (een van oorsprong Indonesische naam) besteedt nu zo’n twee tot drie uur per week aan luisteren. Hij heeft een abonnement bij Audible en luistert/leest graag naar non-fictie luisterboeken die tevens tekst bevatten, in het Engels. “Dan kan ik beter kennisnemen van wat de schrijver te vertellen heeft. Je ziet dan ook hoe namen worden gespeld. Ik ben een fan van de stem van Stephen Fry. Hij praat lekker rustig en subtiel, je hebt het gevoel dat je met hem in de huiskamer zit. Nederlandse voorlezers vind ik vaak over the top: ze zetten te zwaar aan. Harry Potter in het Nederlands of in het Engels is een lichtjaar verschil.”

Herries favoriete podcast is The Presidential Podcast over Donald Trump van Guus Valk en Chris Kijne (NRC Handelsblad en VPRO). Hij betreurt de beëindiging wegens de terugkomst naar Nederland van Valk, na 54 afleveringen van een half uur te hebben gemaakt over de strapatsen van de Amerikaanse president. Bas Blokker heeft het stokje van hem overgenomen. Herrie is ook een groot fan van hoorspelen, zoals die van Paul Vlaanderen uit de jaren vijftig.

“Er zijn helaas niet zo veel Nederlandse afleveringen bewaard gebleven, dus daarom luister ik ook naar het Engelse origineel.” Maar in die versie spreekt Pauls echtgenote Ina haar man niet aan met Paulll, laat staan dat ze een passage boekt naar Zwitserland in plaats van een ticket, in haar deftige jarenvijftigaccent.

De allesvreter

Actrice Mechteld Schelberg uit Den Haag is een allesvreter, die elk verloren momentje haar oren inschakelt. “Ik luister naar alles wat me voor de voeten komt. Ik heb een radio die is aangesloten op internet en daarmee kun je ook podcasts kiezen. Alleen gaat het instellen niet zo handig. Daarom krijg ik veel verrassingen voorgeschoteld en die luister ik dan ook maar. Mijn radio is een soort grabbelton. Ik houd van huis-tuin-en-keukenverhalen van de BBC, ook als die letterlijk over huis, tuin en keuken gaan. Ze zijn soms wat suf, maar wel vermakelijk. Van Nederlandse podcasts heb ik alle afleveringen van Echt gebeurd geluisterd.”

Mechteld heeft behoefte aan een overzichtelijke podcastapp, want ze luistert ook wel op haar telefoon. Misschien treft ze daar dan binnenkort ook podcasts of hoorspelen aan waar ze zelf in speelt. “Ik zit bij theatergroep Plankgas in Den Haag en we hebben een aantal stukken gemaakt die niet of niet zo vaak meer worden gespeeld. Het moet toch niet zo moeilijk zijn om die op te nemen? Eén gaat over de liefde en heet Smacht, de ander over expats en onthechting en is getiteld Suitcases & Sacrifices. Daar heb je niet per se beeld bij nodig. En je richt gelijk een monumentje op voor jezelf: leuk voor later.” Gaat lukken Mechteld!

De multi-tasker

Mark van der Laan (33) is gefascineerd door Amerika. “Het land beschikt over enorm veel creativiteit en kunst, maar het is op een aantal vlakken een Derde Wereldland. Die tegenstelling vind ik interessant.” Mark kiest podcasts die deze frictie illustreren. Favorieten zijn Pod Save America, ooit opgezet door oud-medewerkers van voormalig president Obama, en de nieuwe Warax and Natasha Podcast. “De eerste gaat over binnenlandse politiek en hoe Trump kan worden ‘geneutraliseerd’, de tweede bestrijkt vooral de buitenlandse politiek van Amerika, plus de crisis in de liberale partij.”

Publiciteitsfoto van de Warax and Natasha Podcast.

Mark is bezig met een masterstudie in geschiedenis, na een aantal jaren te hebben gewerkt als financial controller. “Dat was toch niet iets wat ik de rest van mijn leven wilde doen.” Hij kan naar een podcast luisteren terwijl hij een paper schrijft. Knap!

De kieskeurige luisteraar

Michael van der Wielen luistert sinds een half jaar specifiek naar één podcast: De Technoloog van BNR. Voor meer heeft hij geen tijd. “Ik doe een technische opleiding. Er vliegen elke dag nogal wat buzzwords door de school, over technische zaken die in het nieuws zijn. Iedereen praat er dan over, maar niet iedereen weet hoe het echt zit. Dankzij De Technoloog kom ik goed beslagen ten ijs. Laatst ging het over de blockchain. Ik kan nu aan iedereen uitleggen dat dat een veilige techniek is voor transacties van geld en goederen. Anders sta je toch met je mond vol tanden?”

Michael luistert via Spotify, want dan heeft hij podcasts en muziek op één adres. “Het fijne van een podcast is dat je zelf de onderwerpen kunt kiezen. Bij radio moet je maar afwachten. Ook kun je in je eigen tempo luisteren, waar en wanneer je maar wilt. Dat is ideaal.”

3 Op zoek naar de ideale podcastapp

Wat is de fijnste app om naar een podcast te luisteren? Dat hangt af van de app, maar ook van jouw voorkeuren. Wil je hem lekker kaal hebben of met toeters en bellen? Je wordt enigszins beperkt in je keuze als je een iPhone hebt of een Android-apparaat, want sommige apps zijn er wel voor de een, maar niet voor de ander.

Maar ga eens na, wat vind je belangrijk? Hieronder staan enkele kenmerken die de ene app wel en de andere niet in huis heeft. Ik ga ervan uit dat overzichtelijkheid en handigheid aspecten zijn die iedereen wil, dus vermeld ik die niet afzonderlijk.

De app moet onthouden waar ik ben gebleven zodat ik de volgende keer op dat punt verder kan gaan. Dit doen alle apps.

Ik wil aanbevelingen van podcasts, van Nederlandse of Engelstalige. Doen ze.

Een seintje bij het verschijnen van een nieuwe aflevering stel ik op prijs. Geen probleem.

Ik wil een gratis app, ook geen reclame die ik eventueel voor een paar euro kan afkopen. Dat is even zoeken.

Er moet een slaapfunctie op zitten; hij moet na bijvoorbeeld een kwartier of een halfuur kunnen uitschakelen. Dat kan vaak.

De app moet podcasts versneld kunnen afspelen en pauzes kunnen overslaan (tijd is geld!). Keuze genoeg.

Ik wil downloads onder controle houden (opslagruimte is geld!) Dat kunnen ze allemaal, maar de wat beter dan de ander.

Apple-podcastapp

Als je een iPhone hebt of een ander Apple-apparaat, dan ligt de native app voor podcasts voor de hand, want hij komt voorgeïnstalleerd. Hij is te herkennen aan de kleur paars. Het is geen slechte app, maar ook geen uitblinker. In de app maakt de Bibliotheek een duidelijk onderscheid tussen Programma’s, waar je op bent geabonneerd en Afleveringen, die je al dan niet streaming kunt beluisteren of downloaden om offline te beluisteren. Kies als ingang Programma’s, want ga je via Afleveringen, dan is niet duidelijk welke dat dan zijn. Het is een allegaartje.

Toon mij de inhoud van uw podcastapp en ik zeg wie u bent. Dit is de app van Apple.

Wil je downloads opruimen, dan kan dat per aflevering, via de drie bolletjes rechtsonder. Hier kun je die aflevering ook in de wachtrij zetten om af te spelen en je kunt hem delen met anderen. Beschrijvingen per aflevering lees je door ter plekke naar beneden te scrollen. Per Programma krijg je beoordelingen en suggesties voor andere podcasts. Afspeelsnelheid van 0,5 tot 2 keer, voor- en achteruit spoelen per 15 seconden.

Via het knopje Ontdekken krijg je Afleveringen en Shows gepresenteerd (Programma’s heten nu dus Shows). Dat zijn lijstjes waar elke podcastmaker wel in wil staan. Maar hoe kom je er in? Gelukkig worden hier wel de algemene beschrijvingen van een show weergegeven, anders is het moeilijk kiezen. Als je eenmaal bent geabonneerd en de podcast staat in je bibliotheek, dan verdwijnt de algemene beschrijving.

Er is een Hitlijst, Uitgelicht en er zijn podcasts ingedeeld in categorieën, zoals Komedie, Zakelijk en Kunst, met ook aanbevelingen als ‘nieuw en noemenswaardig’. Waar hebben ze dat woord geleerd? Aardig is een lijstje van Aanbieders, met toppers als het Amerikaanse podcastplatform Radiotopia, NPR (National Public Radio in de VS) en Al Jazeera English.

Voor deze bespreking is versie 11.4.1 van iOS mobile gebruikt.

Overcast (Apple)

Een populaire app voor Apple is Overcast. Hij heeft veel mooie eigenschappen en een paar onhebbelijkheden. De app gebruikt net als veel andere podcastapps de “+” om programma’s toe te voegen. Je krijgt dan een scherm te zien met een zoekfunctie, aanbevelingen en een knopje Add URL voor het toevoegen van een webadres van een podcast, eventueel met password als het gaat om een privé-publicatie. Ik ben deze functionaliteit nergens anders tegengekomen. Voor 10 dollar per jaar kun je een Premium abonnement nemen op Overcast. Dan zie je geen advertenties meer en ‘je ondersteunt toekomstige ontwikkelingen’. Er zijn deze week 303 abonnees bijgekomen, zegt de app.

Standaard kun je een podcast 30 seconden voor- of achteruit spoelen. Maar via de algemene instellingen (Settings, symbool: zendtoren) kun je dat instellen van 7 tot 60 seconden. Je kunt dan ook kiezen voor Smart Resume. Als je na een pauze weer verder gaat, spoelt de app eerst een klein stukje terug. Dat is fijn om het verhaal weer op te kunnen pakken. Andere apps doen dit overigens vaak al uit zichzelf. Ook interessant is dat je Overcast kunt bedienen met de knopjes van je oortjes. Instellen bij Settings.

Chronisch ruimtegebrek

Na het abonneren op een podcast zie je dat het downloaden meteen begint. Vanwege chronisch ruimtegebrek op jouw mobiel, wil je dat waarschijnlijk niet. Klik op het downloadsymbooltje en stop het downloaden. Je kunt aangeven of je alleen wilt downloaden als je in een wifi-omgeving bent, of dat je altijd wilt streamen.

Via Settings kun je bij Storage zien hoeveel opslagruimte voor downloads je gebruikt en welke podcasts daar verantwoordelijk voor zijn. Die kun je daar verwijderen. Maar om onduidelijke reden staan er na een tijd soms weer podcasts die je niet wilde downloaden. Overcast gaat soms zijn eigen gang. Maar de app kan een download ook automatisch vernietigen na het afspelen, of pas na 24 uur of alleen handmatig (Settings).

Voor het afspelen van podcasts maakt Overcast een indeling in

Playlists: All episodes / Mijn playlist (= afleveringen) / Slimme playlist (= programma’s) en

Podcasts (al jouw programma’s)

Het scherm van Overcast. Als je een aflevering selecteert, komt onder die aflevering een oranje balk met knoppen tevoorschijn. Zeer elegant.

Laatstgenoemde indeling vind ik het handigst. Jammer is wel dat die andere drie het grootste gedeelte van het beginscherm in beslag nemen. Ben je eenmaal via Podcasts bij een podcast aanbeland, dan krijg je een fraai overzichtelijk scherm voorgeschoteld met logo en algemene beschrijving (helaas slechts vijf regels) en vakjes unplayed/all/settings. Daaronder kun je door alle afleveringen heen scrollen. Klik je op een bepaalde aflevering, dan opent zich daaronder een oranje balkje met symbooltjes voor delen, raten, afspelen, opties en verwijderen. Mooi!

Versneld afspelen

Druk je op spelen, dan verschijnt een scherm met de cover van de specifieke aflevering (als die er is, anders het logo) en kun je nogmaals op Play drukken. Swipe je de cover naar links, dan lees je de beschrijving van de aflevering (delen en raten kan daar ook). Swipe je naar rechts, dan kun je de afspeelsnelheid instellen (0,5 tot 3 keer, als mensen op halve snelheid praten lijken ze wel dronken). Ik weet niet hoeveel mensen gebruikmaken van versneld afspelen, maar ik heb een dergelijke functie gebruikt zien worden door blinden. Het is het equivalent van wat zienden ‘diagonaal lezen’ noemen. Ook kun je pauzes overslaan en stemmen ’naar voren halen’. De sleep timer kun je instellen van 5 minuten tot de hele episode.

Wat je ook doet, de podcast die je als laatste beluisterde blijft altijd onder in je scherm staan. Vriendelijk van Overcast is ook dat je met een betaalde versie je eigen podcasts kunt uploaden, tot 2 GB. Je krijg echter geen RSS-feed (zie hoofdstuk 25 over publiceren), wel een url zoals www.overcast.fm/+fDZwIaX5VN8 en een zeer eenvoudige webinterface om af te spelen. Simpel, maar toch aardig.

Voor deze bespreking is versie 4.2.2 van Overcast gebruikt.

Google Podcasts (Android)

Google heeft grote plannen met podcasts. Zo is het de bedoeling dat de zoekmachine binnen gesproken tekst in podcasts kan zoeken en dat podcastresultaten van de zoekmachine direct vanaf de webpagina kunnen worden afgespeeld. Met het maken van een eigen podcastapp heeft Google lang getreuzeld. Het is een prettig lichte toepassing geworden, vanuit de gedachte ‘less is less’. Want wat heb je eigenlijk nodig? In het zoekvenstertje zoek je naar programma’s. Klik en je ziet het logo en de algemene beschrijving, met daaronder de beschikbare afleveringen. Klik en je bent geabonneerd.

Jouw programma’s tonen zich als tegeltjes in je hoofdscherm met daaronder drie rubrieken onder het kopje Voor jou: nieuwe afleveringen, bezig en downloads. Bij een keuze uit de laatste rubriek kun je eventueel Download verwijderen kiezen. Scrol naar beneden en je treft tal van (voor de hand liggende) aanbevelingen aan.

Keuzestress

Bij het afspelen van een aflevering (helaas zonder logo of cover, maar dat schept op zich ruimte op je scherm) kun je klikken op downloaden en ‘markeren als afgespeeld’. Voor- en achteruit met 30 seconden, pauzes overslaan en snelheden van 0,5 en 3 keer. By the way: sommige Amerikanen lijken standaard 1,5 keer zo snel te praten. Algemene instellingen beperken zich tot: Voltooide afleveringen verwijderen na 24 uur, 7 dagen of nooit en Onvoltooide afleveringen verwijderen na 30 dagen, 90 dagen of nooit. Dat maakt het leven overzichtelijk en beperkt de keuzestress.

Voor deze bespreking is versie 6.4.15 van Google Podcasts gebruikt.

De zoekmachine in de Google-podcastapp levert met trefwoord MakersRadio niet het Nederlandse podcastduo van die naam, maar iets héél anders.

Podcast Addict (Android)

Podcast Addict is zo’n beetje de populairste app voor Android (nummer 1 in de Play Store) en is alleen beschikbaar voor dat platform. Ook hier schikken zich de programma’s waar je je op abonneert als tegeltjes op een vloer. Als extraatje kun je in een hoekje van elk tegeltje zien hoeveel afleveringen er zijn. De advertenties hangen opdringerig onderin, maar die kun je afkopen voor eenmalig € 2,99. Het aardigste van Podcast Addict vind ik dat het de covers van alle afleveringen al in het verzamelscherm toont, als die covers er tenminste zijn.

De hoofdnavigatie verloopt via de drie streepjes linksboven, met veel van de eerder in dit hoofdstuk genoemde keuzemogelijkheden. Er is ook een optie Radio stations. Die zoek je via het vergrootglaasje en dan vink je ze rechts aan om ze op te slaan. Dit werkt superstrak. Vanuit het spelen van een aflevering kun je ook kiezen om (in Chrome) naar de webpagina van het programma te gaan, als die er tenminste is. (Dat soort informatie staat in de meta-data van het geluidsbestand. Zie hoofdstuk 17 over monteren.)

Overzicht in Podcast Addict, met alle covers van de afzonderlijke afleveringen.

Als je via het tegeltje naar een programma gaat, zie je boven in je scherm het logo. Via de i (in een cirkel) ga je naar algemene gegevens, met daarin het aantal beschikbare afleveringen, de datum van de meest recente aflevering, de verschijningsfrequentie, de taal, de rubricering (zoals Society & Culture), het aantal volgers en reviews als die er zijn. Helemaal onderaan tref je de RSS-feed aan. Als je op het logo drukt, kom je ook op de bijbehorende webpagina. Compliment!

Voor deze bespreking is versie 3.53.2 van Podcast Addict gebruikt.

Meer apps

Er zijn natuurlijk nog veel meer apps voor podcasts, maar je hebt nu een idee van de basisfuncties die je kunt verwachten. Sommige podcasts hebben trouwens hun eigen app, zoals de fameuze This American Life (€ 2,24) en Radiolab (€ 2,36). Die zijn dus niet gratis, maar hebben als voordeel dat je voor dit luttele bedrag hun hele repertoire van vele jaren kunt beluisteren. Via iTunes of het web betaal je soms € 1 per aflevering uit de oude doos.

Logo van de app PodNL, vol met Nederlandse podcasts.

PodNL

Een app die je niet mag missen voor de nieuwste en beste Nederlandse podcasts is PodNL, gemaakt door de mensen van podcastluisteren.nl en MakersRadio. Als enige app bevat het lijstjes van favoriete podcasts van podcastmakers en -fans. Vers van de pers bevat de jongste aanwinsten in het Nederlandse podcastlandschap en er zijn rubrieken als Uitgelicht, Techlokaal, Waargebeurde verhalen, Wetenschap en Cultuurhuis. Beschikbaar voor iPhone en Android.

Zoekfunctie

De enige functie die ik nog niet in een app heb aangetroffen, is een zoekfunctie binnen de tekstuele beschrijvingen van podcastafleveringen. Maar die zal beslist nog komen.

4 Lofzang op de podcast

Ik tik deze regels in de bibliotheek aan de Linnaeusstraat in Amsterdam. Ik moet wel, want de poets maakt ons huis schoon en stofzuigergeluid inspireert niet. Ik ben erachter gekomen dat je, net als een verhaal, een podcast waar ook ter wereld kunt maken. Ook in een bibliotheek, als het moet. Het enige wat je nodig hebt is een microfoon, een laptop en een internetverbinding. Daarmee kun je de spannendste reportages in elkaar zetten en publiceren. Het enige wat je soms moet verduren, zijn hinderlijk pratende bibliotheekmedewerkers of een brabbelend kind. Punt van aandacht is wel het vinden van een plek waar je een voice-over kunt inspreken zonder anderen te storen en zonder te veel achtergrondrumoer. Maar dat laatste kun je ook zien als couleur locale.

Eerder dit jaar heb ik met mijn vrouw een fietstocht van twee weken gemaakt in Thailand. Daar is de podcast Fietsen in Thailand uit voortgekomen: een verslag van 80 minuten over wonderbaarlijke Thaise fietspaden op de vluchtstrook van de snelweg, onafzienbare ananasvelden en kabbelende strandjes waar toeristen ontbreken. Een groot gedeelte van de opnamen heb ik gemaakt tijdens het fietsen, ingesproken door mijzelf of door mijn vrouw Nicole, naast mij, en met een plopkap op de microfoon tegen windgeruis. Uitsmijter in de podcast is de fact checker, aangekondigd door een Thaise in het Engels, maar met een vet Thais accent: Here comes fact checker!

Cover van mijn podcast Fietsen in Thailand, voor een groot deel opgenomen vanaf de fiets.

Bronstige mannetjes

Tussen de bochten door heeft Nicole op internet opgezocht of het wel waar was wat ik allemaal beweerde over ananas (feit: uit het topje kan een nieuwe ananas groeien), rubber (feit: de versgetapte latex hangt als lappen te drogen op de plantages) en olifanten (feit: bronstige mannetjes stampen op de grond om vrouwtjes te lokken en er loopt een soort olie langs hun slapen dat een kruidige geur verspreidt). Het enige waar we over in dubio bleven, was de vraag waar de naam olifant vandaan komt. Van die olie op hun slapen? Fietsen in Thailand had ik met gemak in Thailand kunnen monteren en publiceren. Ik had alleen op zoek moeten gaan naar een printer om de uitgeschreven opnamen op papier te krijgen. Die velletjes drapeer ik tijdens de montage om mij heen om overzicht te krijgen en verbanden te kunnen leggen.

“This is your captain speaking.” Met woorden van dergelijke strekking begint de podcast in het vliegtuig van Emirates dat ons via Dubai naar Bangkok vliegt. Ik had de stem van de gezagvoerder tijdens de vlucht opgenomen met mijn Zoom H4n-microfoon met ingebakken recorder. Het is een wat log ding, waarvan je niet direct ziet wat het is. Plots stond de purser voor mij en hij stelde mij die vraag. Ik antwoordde naar waarheid. Hij drukte mij op het hart dat dat toch echt niet mag, geluidsopnamen maken in het vliegtuig. Daar is toestemming van de hoogste baas voor nodig. Vreemd, over foto’s en filmpjes doen ze niet moeilijk. Onbekendheid met het fenomeen podcast zullen we maar zeggen.

Zonnige trein

Mijn ervaring is dat vrijwel iedereen bij wie ik de microfoon onder de neus houd, begint te praten. Het meest frappant was dat in de trein van Den Haag naar Middelburg. Daags voor de Boekenweek zat ik in een zonnige trein tegenover een vrouw die een boek las. Ik dacht: ik zou haar eigenlijk wel willen vragen wat ze leest. Een idee voor een podcast was geboren. Al een dag later stapte ik na de spits de trein in naar Zeeland. Eerst maakte ik natuurlijk een opname van de trein die aankwam op het station en van het fluitsignaal. Voor de plaatsbepaling. Daarna interviewde ik God en Gerrit. Vrijwel niemand weigerde. Je moet even een drempel over om mensen te durven storen, maar als de eerste het leuk vindt, gaat de rest vanzelf.

De podcast Wat leest u? is een reportage over lezende treinreizigers in de aanloop naar de Boekenweek.

De podcast was op tijd af om onder de titel Wat leest u? naadloos aan te sluiten bij de Boekenweek. De vrienden van Luisterrijk.nl hebben hem gedurende de week exclusief en gratis aangeboden aan elke klant die een luisterboek kocht. Mensen vertellen graag wat hen bezighoudt en wat ze lezen. Betrekkelijk veel gesprekken en de boeken die mensen lezen gaan over godsdienst en zingeving. Een Jehovagetuige vroeg mij of ik gelovig was. Ik geloof in de kracht van mensen, heb ik geantwoord, want een vraag van iemand die jij eerder een vraag hebt gesteld mag je niet onbeantwoord laten. Het fragment staat in de podcast. In Middelburg ben ik ook boekhandels binnengewandeld, evenals de bibliotheek. IJverige vrijwilligers geven daar taalles aan nieuwkomers en lezen voor aan senioren. Dat paste allemaal mooi in mijn straatje.

Microfoon aanzetten

Wat ik van Fietsen in Thailand en Wat leest u? heb geleerd is dat een idee heel simpel kan zijn en dat je zonder veel voorbereiding kunt beginnen. Gewoon in de trein stappen of op de fiets en de microfoon aanzetten. De reis op zichzelf maakt het voor de luisteraar al spannend. Verder moet je nieuwsgierig zijn, je oren open houden, een beetje durven en ‘in geluid denken’. Al doende kom je op ideeën, tijdens de opname en tijdens de montage. Zorg ervoor dat je onderweg genoeg sfeergeluiden opneemt voor in de montage, zoals in Thailand de branding van de zee, voortrazend verkeer (hoewel vaak überhaupt moeilijk uit te sluiten) en avondkrekels. Dat soort geluiden bewezen trouwens ook in andere producties goede diensten.

Maar de belangrijkste les is misschien wel dat je volledig vrij bent bij het maken van een podcast. Anders dan voor het schrijven van een verhaal of het maken van een film gelden er veel minder regels voor en kun je ideeën veel makkelijker realiseren. Voor film heb je interessante beelden nodig en die zijn lastiger te vergaren. Bij het schrijven een verhaal ben je gebonden aan een zekere logica, een volgorde. Je kunt geen spannende muziek tussendoor of op de achtergrond spelen, laat staan effectgeluiden aanbrengen. Een intermezzo als de factchecker is mogelijk, maar in tekst is dat niet verrassend en het leidt af van de continuïteit.

Beeldend medium

Daarbij komt dat ondanks (of door) het ontbreken van beelden een podcast ‘het meest beeldende medium is dat we hebben’, zoals sommige podcastmakers zeggen. En het meest intieme. Via het oorkanaal dringt je geluid diep door in het voorstellingsvermogen van de luisteraar, die zich al spoedig in een trein, een vliegtuig of op de fiets in Thailand waant. En dat effect kun je al bereiken met een microfoon, een computer (die je toch al had) en een gratis of goedkoop montageprogramma. Ook al heeft podcasting flink aan populariteit gewonnen, toch vraag ik me af waarom nog niet meer mensen podcasts maken. Het is een kwestie van tijd, vermoed ik.

Toen in 2002 de eerste telefoon met fotocamera uitkwam begreep nog niemand daar de lol van. Zelfs de telefoonwinkels konden het niet uitleggen, herinner ik me. Nu staan we aan de vooravond van een tijd waarin het luisteren naar podcasts net zo gebruikersvriendelijk wordt als ‘netflixen’, op platforms waarin je met je stem kunt vragen om je favoriete programma’s, fragmenten, nieuwsitems, luisterdocumentaires of systemen die jou juist gaan verrassen met verrassend ‘geluidsvoer’, omdat het systeem weet waar je voorkeur naar uitgaat. Google en ook BNR Nieuwsradio nemen belangrijke stappen in die richting, met smart radio, geïndexeerde podcasts en een computer die uit een uur radio zelfstandig de verschillende onderwerpen isoleert en beschikbaar en vindbaar maakt. Smart speakers als Alexa en Google Home en CarPlay in de auto gaan een voorname rol spelen.

Verdienmodel

En dan, beste luisteraars, hoop ik dat er ook een behoorlijk verdienmodel voor podcasts ontstaat. Want hoe leuk het ook is om een podcast te maken, zo moeilijk is het nog om er een inkomen uit te halen. Maar als je begint met het maken van een podcast, zie het dan vooral als (zelf)scholing en een besparing op een betaalde cursus. Of nog anders: om gratis een entreekaartje te bemachtigen. Zo is het mij afgegaan bij het maken van mijn eerste podcast. Ik zag dat NRC Live een seminar hield over kunstmatige intelligentie en dat vond ik wel interessant. Entree: pakweg € 350. Ik was wel eens eerder op zo’n seminar geweest, over fintech (nieuwe financiële technologie), maar toen schreef ik een verhaal over dat onderwerp voor Follow the Money. Dit keer had ik als freelancer geen medium voor een verhaal om zo een perskaartje te kunnen bemachtigen.

Maar in de kast lag sinds drie jaar een Zoom H4n-microfoon, slechts kort gebuikt voor een project waar ik na korte tijd mee ben gestopt (een e-book met geluiden van Nederland). Dus toen ik belde met de mij bekende persmevrouw van NRC Live, zei ik dapper dat ik een podcast ging maken. Ze vond het meteen leuk, ik was welkom. Tsja, en dan moet je het ook doen. De sprekers op het seminar wilden mij graag te woord staan en praatten makkelijk. Daar zijn het sprekers voor. Handig was ook dat er veel sprekers op één plek op één dag waren, waardoor je in een paar uur een aardig en actueel, zij het enigszins toevallig beeld van de materie kunt schetsen.

Eigen spreekcel

Ik was voorbereid, want een paar weken eerder had ik op een bijeenkomst van de NVJ (vereniging van journalisten) gehoord hoe De Kostgangers hun podcasts maken. Op die gelegenheid had ik ook podcastmaker Marco Raaphorst ontmoet. Ik ben een keer bij hem op bezoek gegaan en zag daar zijn mooie apparatuur en eigen spreekcel. Oei, heb ik dat allemaal nodig om een podcast te maken, Marco? “Welnee. Ik heb de meest verschrikkelijke podcast gehoord gemaakt met sublieme apparatuur, en de meest bijzondere gemaakt met eenvoudige spullen”, antwoordde hij. Ik schaarde me meteen in de laatste categorie.

Het logo van mijn podcastmerk Luisterdoc.

Het enige wat lastig was op het seminar van NRC Live, was tussen de toespraken door tijd te vinden om mensen te interviewen, in een ruimte met niet te veel omgevingsgeluid. Dat lukte. Daarna knippen en plakken. Na het afkeuren van een aantal montageprogramma’s wegens te veel knoppen of lelijk design, ontdekte ik Hindenburg Journalist: de eerste maand gratis, daarna eenmalig € 85 voor een licentie. Verder zoeken niet nodig, want op vier sporen kun je interview, voice-over, muziek en eventuele effectgeluiden kwijt. De bediening is intuïtief. Als je eerder (als hobby) op de computer video hebt gemonteerd, is dat een pre. Het duurde even voor ik een beginnetje had in de montage, want je wilt meteen goed binnenkomen. Daarna gaat het vlot en buitelt het ene idee over het andere heen.

Premier league

En dan is hij klaar, op 18 oktober 2017: mijn eerste podcast, 44 minuten schoon aan de haak. Publiceren blijkt een fluitje van een cent. Bij Soundcloud kun je om te beginnen drie uur gratis uploaden. Vervolgens maak je een gratis account aan bij Apple om je podcast in iTunes te krijgen en voilà: na enkele uren speel je mee in de premier league, alleen weet nog niemand dat je er bent. Want bekendheid geven aan je podcast, is een hoofdstuk apart (of in dit geval twee: 11 en 26). In elk geval was NRC Live bereid de podcast te promoten via haar sociale media en zag ik mij verzekerd van meer perskaartjes voor komende events.

De koppeling tussen Soundcloud geschiedt met een zogeheten RSS-feed, een regel code, of noem het een podcastadres. Dat ziet er zo uit: http://feeds.soundcloud.com/users/soundcloud:users:80769891/sounds.rss. Dat is een permanent adres en zodra je dat één keer in iTunes hebt geplakt, publiceert iTunes automatisch alle podcasts die in dat Soundcloud-account zijn geüpload. De uitvinding van de rss-feed begin deze eeuw, om te beginnen voor geschreven nieuwsberichten, was essentieel voor het mogelijk maken van de (automatische) distributie van podcasts.

Kunstmatige intelligentie