Froon Akker

EINUM

Gysbert Japicxpriis 2015

roman

2012 Froon Akker
ISBN: 9789463650113
www.froonakker.nl
Keunstwurk omkaft: Friesland Hybride 10 fan Milly Betten
(Kolleksje Fries Museum, oankocht mei stipe fan Provinsje Fryslân)
Foto omkaft: Jan Kalma
Korreksje: Geart Tigchelaar
Opmaak: Dandy Lion
2015 Twadde ferzje
2015 Gysbert-edysje

Neat fan dizze útjefte mei fermannichfâldige wurde en/of iepenbier makke troch printsjen, fotokopy, mikrofilm of op hokker wize ek, sûnder skriftlik goedfinen fan de útjouwer en/of de auteur.

De tocht

Nee, in spesifyk plan hie SEIURUS NOVEBORACENSIS net.

De simmer rûn op lêste fuotten, de hjerst kundige him oan mei kâlde wynpûsten dy’t út ’e poalstreken weisakken oant yn it djippe suden fan Kanada. De dei sette útein, yn it easten boppe de Atlantise Oseaan kipe de sinne tusken kym en wolken troch. As op in net te hearren kommando wie it fûgeltsje begûn te sjongen – swie swie tsjit tsjit wiedlioo.

De felle, lûde toanen bûgden ôf by de stammen fan de spjirrebeammen, ûntwieken de leechhingjende tûken om by einsluten te smoaren yn de noch wiete humuslaach fan de bosk. De moarnssinne sette him yn in molkeglêzen ljocht, de swarte feechjes op syn búkje sprongen ûnder de krêmkleurige ûnderfearren wei nei foaren ta. Syn kraaleachjes flitsten op yn it ljocht, noch ienkear naam er de bylden yn him op, doe naam de foar safolle fûgels karakteristike ûngeduerigens it oer fan de betreklike rêst dy’t de nacht him brocht. Noch in skoftke skarrele er om, kaam in pear wjirmkes oer it mad en spatte dêrnei oermoedich fuort, tusken it strewelleguod troch nei boppen ta, nei it ljocht dat sa begearich oan him loek. De toppen fan de beammen liet er achter him en dêr fleach er hinne, frij fan de ierde, de djipte fan de himel yn.

Optild troch de wyn sylde er nei de kust, as fanâlds skiedsline tusken libben en dea, mar hy loek him der neat fan oan en stie de driging. Ferbline troch de wankende strielen fan de sinne dy’t mar net tichterby komme woe, fleach er troch nei de fierte dy’t him ferliede soe, in rop dy’t er al faker hearde mar oant dan ta fersmiten hie.

No woe er de ferlokking net langer wjerstean, hy koe net oars.

1

Elsa Wientjes

Wat kin der al net ferkeard gean, betinkt se wylst se de stêd achter har lit en de provinsjale dyk nei it noarden ta oprydt. Hoe’t it kin dat krekt dy wurden har yn ’t sin komme snapt se mar al te goed, lilk op harsels besiket se oan wat oars te tinken mar dat slagget foar gjin meter.

Mem makket ommers fan elke gelegenheid gebrûk om har op it hert te drukken hoeden te wêzen, foaral by frijfeinten fan wa’t je mar noait witte kinne wat dy har yn ’e geile kop helje, se meie der noch sa ûnskuldich útsjen, it bliuwe manlju, je hoege se mar even út it each te ferliezen en se steane achter dy, aaikje dy fyntsjes en altyd tafallich mei in switterige hân oer de kont. Dat falt wol wat ta, hie se sein, wy binne derop treend om soks foar te kommen, sit der mar net oer yn, it heart gewoan by de oplieding, der komt geregeldwei in rollespul foarby, hiel realistys en dan spylje wy krekt salang troch oant wy op de korrekte manier reagearje. No wat prachtich, sokke spultsjes, de werklikheid stekt spitich genôch oars yninoar, hold har mem fol, komst der noch wol achter en dan begûn se oer artikels dy’t se lêzen hie of reportaazjes oer yntimiteiten dy’t se seach, se wie net te hâlden, en al hielendal net nei wat har dochter oerkommen wie mei Nick, it fielt as ha ’k dy ferkeard grutbrocht al kin ik der net rjocht achter komme wat myn fout west hat, diest neat ferkeard mem, ik ha gewoan stom west, moatst it fan dy ôfsette want sa rinst fêst yn dyn eigen waanideeën en helpst my der echt net mei, mochtst dat tinke, ik moat sjen dat ik it achter my lit en myn diploma helje, dat is alles.

Elsa nimt de rotonde justjes te hastich, har tas skoot earst nei har ta en driget dan fan de stoel te nukken, tegearre mei it adresformulier dat se derboppe-op lein hat, ynstinktyf besiket se de tas op te kearen, in tsjinlizzer klaksonnearret, wyld skuort se it stjoer om en besiket de auto wer yn ’e macht te krijen. Mei it hert op achtentachtich bedarret se min ofte mear by tafal op de goede kant fan de wei, ferwoeden rjochtet se har omtinken op de wite strepen dy’t foarbysjitte, nidich lûkt se op, har foarnimmend net nóch mear flaters te meitsjen. Wannear’t se sa trochgiet sil se har earste echte kliïnt net iens helje, se besiket har it wurkskema foar de geast te heljen, se moat ommers profesjoneel oerkomme, krekt as hat se al jierrenlang yn de fersoarging sitten.

Thúshelp hie har fiif dagen lang begeliede sild mar om’t Jolanda siik is moat se no poer allinnich in pear adressen yn it bûtengebiet ôfwurkje. Ik ha gjin oare mooglikheden, hie har baas him ûntskuldige, al betwivelet se oft er it miende, hy docht ommers gewoan syn wurk troch in lyts probleem yn de organisaasje op te lossen, it is syn baan en hy fertsjinnet mear as deselden dy’t it echte wurk dwaan meie lykas pilledoaskes klearsette, stront en migerij opdweile, ruften omwikselje, allegear dingen dy’t no ienris dien wurde moatte, in fêst skema fan hannelingen dat ôfwurke wurde moat en tenei ûnderdiel fan har takomst útmeitsje sil.

Se rydt troch it sintrum fan Fierum en nimt op it grutte krúspunt de ôfslach nei Einum, de rjochtingoanwizer bliuwt wer ris hingjen, neisjen litte, ferwyt Elsa harsels, mar ik kom der net oan ta, it liket wol as spanne de eleminten de lêste tiid tsjin har gear, se knypeagje nei inoar mei fan dy flitsende kreefte-eachjes, ergens op in geheime lokaasje, nei alle gedachten net iens sa fier fuort, in plak dat se oer de kop sjocht om’t it sa tichteby is, earst dy ellinde met dy rotfoto’s op ynternet, dêrnei sakke foar har eksamen, op it nipperke in her dien, doe dy ferfelende sollisitaasje mei as resultaat in sunich proefkontrakt, in auto mei kueren en by dat alles op de achtergrûn it eameljen fan har mem.

Foar har rydt in trekker.

De berider liket net fan doel en jou wat romte om yn te heljen, miskien hat er har net iens yn ’e gaten, wat kin it him ek skele, ûnbeskoft, sa binne de minsken, se binne net ôfhinklik fan in oar syn dwaan en litten, fan oaren dy’t ek ûnderweis binne en derlâns wolle mar de romte net krije en om dy reden hingjen bliuwe moatte al hawwe se likegoed in soad te dwaan, sa as trije kliïnten ôfwurkje, om mar ris wat te neamen. De grutte spegels op de trekker stekke behoarlik út, krekt twa flapearen, yn de kabine sa te sjen in âldere man, koartknipt, griis hier, swart petsje, hy hobbelet by elk ûnsljocht plak op en del, hy koe wol op in hynder sitte. Elsa ferwûnderet har oer it gefoel fan frijheid dat fan it taferieltsje útgiet en lit har ôfsakje om it oersjoch te hâlden, yn ’e midden liket it weidek op te boljen, it is krekt as sit dêr in ferburgen pine, in woekerjende sykte krekt as by har heit, iens, oait, strepen om har fierder te lieden binne der net, de sydkanten fan de wei glydzje fuort nei de sleatten ta, lange skuorren krieze foar har út.

Miskien is Jolanda hielendal net siik, yn alle gefallen net siik genôch om har ôf te melden, wierskynlik is se gewoan wurch, of hat se gjin nocht om oan it wurk en tinkt se, och lit in oar it mar opknappe salang’t ik mar lekker útsliepe kin want wêrom soest allinnich yn it wykein op ’e koai bliuwe as dat op oare dagen ek mooglik is? Net dat Elsa har ken, se is har kollega mar ien kear tsjinkommen op in kursus, in kreaze frou mei in freonlike eachopslach mar tink derom, minsken learst pas kennen ast se yn ’t wurk sjochst, mei de kleden ticht hâlde en drage se har hiel oars.

Opmerking fan mem.

Fansels.

Yn in flits sjit in brommer achter de trekker wei, rjocht op har ôf, Elsa befriest achter it stjoer, no is it safier, in katastrofe út it neat wei, de eagen fan de bestjoerder fange dy fan har, it kontakt gloeit op as in katte-each yn it tsjuster. Elsa fielt hoe’t er har op de stoel fêstneilet en ferlammet, sûnder ek mar in tel yn te hâlden strûst er foar har del, beret stjoert er oan op de oare kant fan de dyk, it motorke raast en stjert like hurd wer fuort, de lucht stiket har yn it kielsgat om troch de swipe fan har hert weromslein te wurden nei de longen, yn ’e spegel sjocht se noch krekt hoe’t de jonge sûnder op of om te sjen in daam ynstekt, foar him is it normaal op bochtige dykjes foar auto’s lâns te skuorren, hy is ûnoantaastber, krekt as Nick dy’t har lyk yn ’e snút útlake en doe syn drigemint nochris sei, moatst dwaan wat ik dy sis.

Teef.

Nei de folgjende bocht dûkt de jonge nochris op yn de spegel, hy stiet dêr kalm mei in kiker foar de eagen, fan de alteraasje lit se har nóch fierder ôfsakje om te bekommen en de kontrôle werom te krijen mar dat komt der net fan want dêr hast it al, it skurve boerd fan Einum.

Fan ’e weromstuit sjit se oerein, sjocht fansiden op it papier mei it adres.

Seedyk 2, dhr. R. Walburg.

Om ’e nocht siket se in buordsje wylst de trekker weiwurdt yn ’e fierte en it hert noch altyd fan gjin ophâlden wit. Eins is der mar ien strjitte, sjocht se no, in strjitte mei glêde klinkertstiennen en in stik as wat min ûnderholden wenten fan reade, troch de sâlte wyn tefretten bakstien, as ynfallen hongerwankjes mei deromhinne in ramt fan útstekkende skrinkelfoegen, it liket as lûke de stiennen har werom yn de muorren om’t se it nocht derôf hawwe, de huzen sjogge derút as kinne se elk momint yninoar sakje. Se lit it gaspedaal omheechkomme en skeakelet werom, har oandacht wurdt lutsen troch in jonge dy’t tusken twa blokjes yn mei stiennen stiet te smiten, och ja, it is hjerstfakânsje, hy hellet út, in stien wurdt lansearre om útinoar te spatten tsjin de sydmuorre, hy draaft derachteroan en siket it pún op.

Elsa trapet op ’e rem om it better sjen te kinnen, de jonge docht in pear stappen tebek, fannijs dat wjukwapperjen fan dy earm, wer in kanteljende stien, no is de doffe klap op de muorre ek dúdlik te hearren, op datselde stuit wurdt de fitraazje fansiden skood, in bleek gesicht dûkt op út ’e keamer wei, as in fisk dy’t him meldt achter it glês fan in akwarium, de bewenner fan it bekûgele hûs sjocht har ferwitend oan.

Trochride.

Yn de bepopele berm in geit dy’t har nijsgjirrich oangappet mei it net lyts te krijen optimisme dat dy bisten eigen is, fierderop in kafee, in pear fytserekken mei in bierlogo, achter it grutte rút in plakkaat.

Gesloten Wegens Rookverbod.

Stadich rydt se troch, it rychje beammen del. Krekt wannear’t Elsa betinkt dat se it adres wierskynlik mist hat rint se stomp op in krúspunt, lyk foar in loads oer, derneist in nijich hûs, in langliddige man mei in bosk read hier is sûnder op of om te sjen in pear doazen yn syn wite bestelauto oan it laden.

Wrachtsjes, in buordsje.

Seedyk.

Rjochts fan har steane noch in pear huzen, links allinnich mar in boerepleats. En in ferkearsboerd.

Doodlopende weg.

Se kiest foar de bewenne wrâld, de bannen slippe oer wat loslizzend split dat as reparaasje willekeurich oer it weidek smiten is, oerhingjend om de húsnûmers op de brievebussen lêze te kinnen rydt se stadich troch, dan sjocht se ynienen in buordsje mei in oare namme, dit is it Achterom, se begrypt dat se de oare kant út moatten hie, altyd wer de oare kant, hoe faak hat se al net de ferkearde ôfslach nommen wylst se der wis fan wie dat se goed siet, keapje dan ek in tomtom, heart se har mem al protteljen. Hoeden stjoert se de Opel op de rourâne fan de ôfbrokkeljende ferhurding, sakket fuort yn de opreed fan wat oait in skoaltsje wie en keart mei loeiende motor. Hellingproef, sjit har troch it ûnthâld, faak mei it swit yn ’e hannen útfierd op de pipen yn it sintrum fan de stêd, do kinst it, sei de ynstrukteur, boartsje mei it gaspedaal en de koppeling, opkomme litte mar net te hastich, fyn de balâns en sjochst wol, no stiest stil, sa hâldst de auto yn ’e macht, jou mar ris wat gas, toe mar, it giet prima.

Fyn de balâns.

Foar de twadde kear bedarret se op de splitsing, no sjocht se dat it gebou dêr in namme hat, HAMA stiet op in boerd, de letters binne ferrustke, der stiet ek noch wat ûnder mar dat kin se sa gau net lêze, de man dy’t niiskrekt noch sa drok oan it laden wie is yn gjin fjilden of wegen te bekennen. Har foet drukt it gaspedaal yn, opsjitte, straks bin ik te let, moaie yndruk meitsje ik dan, dêr hast dy trekker ek wer, de boer dinderet in stik boulân op, miskien wol om biten op te heljen of wat oars dat hjir groeit, wit ik it, der rydt yn alle gefallen in baas masine mei in oare trekker derneist. In ein fierderop nei it westen ta de kontoeren fan it jiskefabryk, in fertikaal aksint yn in lânskip dat útmakke wurdt troch lange halen, folle treuriger kin it net. Elsa fielt hoe’t de nearzige sfear har yn it liif omwynt, al dat griis en grau, de swiere loft, de fette, sûgjende klaaigrûn, it falt net ta alle yndrukken dy’t har ynslute bûten de doar te hâlden, wêr hat se dit yn godsnamme oan fertsjinne.

Einlings, nûmer twa.

Net te missen, in read sifer op in plestik kontener dy’t brûkt wurdt as brievebus, ferromme en tagelyk senuwachtich rydt se troch de daam it hiem op, in plak om te parkearen is der net, oan de sydkant stiet de hage te deun op de skuorre om de auto kwyt te kinnen mar achterhûs is mear romte, se set har Opeltsje neist in lúkse smoarge Mercedes. Se docht de doar iepen, wat in drek, hie ’k no mar learzens meinommen, skande fan myn nagelnije, wite wurkklean, dat haw ik no wer, mei de tas oan ’e hân op it gers ta, dêr is it teminsten skjin, soe Jolanda itselde paad nimme, alle dagen mar wer, op nei boer Walburg dy’t reuma hat en op har sit te wachtsjen? Sûnder help is er oerlevere oan syn kwaal, oan de pine dy’t dêrmei anneks is en fan dy gedachte fleuret se op, it jout har in funksje, in doel om hjirhinne.

In echte foardoar is der net, wol in syddoar sûnder bel, asjeblyft, bidt se, lit der gjin hûn wêze mar har smeken wurdt net heard want hûnen binne der altyd, foaral as ik der bang foar bin, bangens lûkt it ûnheil oan, seit mem dan, dat soest sa stadichoan witte moatte, wês flink en stean dyn bangens, kom him ûnder eagen en laitsje him út. Amper hat Elsa de doar iepentreaun of it ûndier dat har benaudens bewenje wol blaft derop los, in man ropt út ’e skuorre wei. Walburg sels kin it net wêze, dat is ûnmooglik, dit is in oar, ien dy’t se hjir net ferwachtet want der is neat sein oer oaren en se hat der ek net sa gau by stilstien.

Likegoed hie se it witte kind, der stiet fierder neat op it wurkskema dat der moat wol ien wêze om har kliïnt moarns op ’e gleed te krijen, of Walburg kin himsels noch rêde, ek in mooglikheid om mei te rekkenjen, stom dat se dit no pas betinkt. De man dy’t har foar de noas stiet hat in tanich, koperen gesicht mei deade eagen dy’t by har delsjogge en dochs wat te melden hawwe, se sizze do bist net wa’t ik ferwachtsje leave, dochs bist foar my in iepen boek, bisto net dat fanke dat op ynternet stiet, ik besjoch dy alle jûnen foar’t ik op bêd gean, ynternet is in segen, ik lûk my ôf as ik oan dy tink, dat witst dochs wol? Sûnder in bek te sizzen draait er him om, hy sleept mei syn rjochterfoet, Elsa rint achter him oan ta de hege skuorre yn, as dit suzjet op Walburg passe moat dan miicht de duvel wijwetter.

Mem har sechje.

De hûn is lytser as it leven dat er makket, hy past der wol tsien kear yn, is swart mei wite plakken en doart alles, foar de wissichheid blaft er der noch mar ris op los, in kefferke yn de fernimstige stilte fan de skuorre, dan hâldt er him de snút en rint mei har op, presys tusken har skonken, raar bist, se stroffelet hast oer syn belangstelling, foar him is se fansels in bûtenkâns, safolle besite sil hjir net komme.

In skodoar, dan stiet se yn in hege gong mei om de lampen hinne gipsornaminten, giel útslein mar prachtich, der is in kapstok en se hinget har jas op, kiest in iensume heak oan de fierste kant al wit se net wêrom, wer in doar, se lit har meisûge troch de man syn lucht fan deaspuite ierappellof en sigaretten, noch altyd lûkt er mei syn rjochterskonk dy’t as in piizjend bern achter him oan sjuttelet en dan is se yn de keamer, ruten dêr’t it grize ljocht troch nei binnen ta falt en likegoed is it de tsjustere kant neist, rjochts fan har in tafel mei in krante en oare papierbrot, dêrboppe in ûnbidich portret fan in jonge achter glês dy’t foar him út stoarret, dêrneist, of eins skean derûnder, in foto yn lyts formaat fan in frou dy’t prot de oare kant útsjocht, grizich hier, wêrom seach se net nei it fûgeltsje doe’t se op de foto kaam?

Yn de fierste hoeke sit har kliïnt op sa’n elektrys ferstelbere stoel, hy hat sûnreade wankjes mei flak ûnder it opspande fel in emplasemint fan fine ierkes, deselde readens skimeret troch it hier hinne, heldere, blauwe eagen mar syn klean meitsje it ferskil want hy is hielendal net klaaid neffens syn jierren, in moai kolbert, djoere spikerbroek en dêrûnder wite sokken, in man dy’t goed op himsels past, dy’tst noait treffe silst mei it boesgroen út ’e broek of in klodde toskepoets yn de mûlshoeke, dy’t net mei de fingers yn de noas sit om te griemen of yn watfoar gat dan ek, en mei al dy kreazens sit er yn in fertutearze keamer dy’t net korrespondearret mei syn uterlik.

In dandy oan leger wâl.

Se docht in stap nei foaren ta, net fan doel om merke te litten dat dit har earste opdracht is, moarn, jo moatte de hear Walburg wêze, ik bin Elsa Wientjes want Jolanda is siik en ik fal foar har yn, hoe is it oars? Walburg drukt op syn ôfstânsbetsjinning, út it sedimint fan syn opfieding wei komt er oerein, net knipe, seit er, ik ha reuma en dan pas stekt er de hân út, mei de rêch nei boppen krekt as sit der in geheim ûnder, in hân dy’t derút sjocht as in prehistoarise fisk, op it plak fan de knokkels in rige wite bultsjes, fingers dy’t it ek net mear witte. Hoeden skoot se har hân ûnder sines, even in flechtich kontakt, in útwikseling fan koele waarmte, mei in trage slach swimt de hân werom nei syn eigener.

Elsa sjocht om har hinne, de oare man stiet noch altyd by de doar en seit neat, hy sjocht allinnich mar mei dy deade eagen fan him, ris sjen wat ik dwaan moat, seit Elsa sa monter mooglik wylst se har wurkmap út ’e tas hellet, ha jo jo medisinen al nommen? Sûnder it antwurd ôf te wachtsjen giet se stûf troch, ik sjoch by persoanlike fersoarging dat ik jo neilen knippe moat, sille wy dat dan earst mar dwaan? Moai sis, dat jo josels noch waskje kinne, dat meitsje ik wolris oars mei, as jo de stoel wat draaie kin ik der better by, fuortdaalks bûcht Walburg nei foaren ta om de sokken út te dwaan mar syn reuma keart him op. Elsa giet op ’e knibbels foar wat ienris in grutske boer west hat en docht wat de man yn syn jeugdige ferpakking, it kontrast bliuwt jûkjen, sels besocht te dwaan, foarsichtich hear, seit er, it is allegear gefoelich. Elsa knikt, ik sil derom tinke, jo binne hjir nij mefrou, dêrom sis ik it mar even, net om’t ik jo net fertrou, gjin probleem, seit Elsa wylst se de wite sokken fan de fuotten ôfstrûpt, probleemfuotten dy’t noch altyd brûkt wurde wêr’t se foar bedoeld binne al is dat der net oan ôf te sjen, se pakt in krukje en sil de linkerfoet derop lizze mar fuortdaalks betinkt se har en seit ik sil earst in tobke waarm wetter helje, dan knipt it makliker.

Noch altyd stiet de oare man by de doar, wêrom bliuwt er dêr stean en wa is er eins, de soan, in arbeider? Ik bin Elsa, brekt se troch syn ôfwar hinne, se stekt in hân út en seit it is my hielendal troch ’t sin sketten om my foar te stellen. Johan, seit er, teminsten, it skaait dy kant út want hy praat wat binnenmûls, krekt as wol er syn namme net priisjaan en wér sjocht er by har del, blykber steane dêr noch folle mear froulju, in hiel leger dat yn ’e gaten holden wurde moat. Hy helpt my altyd, seit Walburg, hy wennet hjir yn Einum, alle dagen om sân oere stiet er by my op ’e stoepe. Foar de persoan dy’t wierskynlik Johan hjit is it surplus oan ynformaasje tefolle fan it ferkearde, hy draait him om en rint ta de keamer út, hy is myn omkesizzer, somtiden wat depressyf, seit Walburg achter de hân wei mar hy docht gjin mich kwea, Elsa tinkt oan de hûn, dy die ek neat, wêrom is it nedich by alles wat hjir libbet te fertellen dat it gjin kwea kin, dat soe dochs normaal wêze moatte, sis leaver wêr’t ik foar útsjen moat, dat is ynformaasje dêr’t ik wat mei kin want sels bin ik net altyd by steat om goed en ferkeard útinoar te hâlden.

Se rint nei it oanrjocht dat tsjin de koarte muorre delset is, in raar plak, sa tsjin de gong, fynt Elsa, mar sa hoege je der net om te sykjen, se docht waarm wetter yn it ôfwasktobke en set it by Walburg syn wachtsjende fuotten del, hy reagearret net en wachtet oant se snapt wat syn bedoeling is. Se rôlet de boksen fan syn broek op, lestich, foaral om’t se it by in echte kliïnt dwaan moat en dat is dochs oars as yn de oplieding, it siicht har yn ’e nekke, se skrillet op, dêr stiet er wer yn it gat fan de doar, de man dy’t nei alle gedachten Johan neamd wurdt, ditkear mei in doaze fan de Maaltijdservice, it piipskûm kreaket drûch wannear’t er de doaze op it oanrjocht delset, se besiket har oandacht op de reumafuotten te rjochtsjen mar dat slagget net hielendal en fielt hoe’t de man syn eagen har by de rêch delglydzje, har figuer folgjend om dy stikeme tocht ôf te sluten mei in tefreden tik op har kont. Tagelyk wurdt se har bewust fan har posysje, ynstinktyf fimelet se oan har wurkjaske om foar te kommen dat Walburg har begnuve kin, se meie dan wol kliïnten neamd wurde mar meist noait ferjitte dat achter dat wurd altyd minsken fan fleis en bloed skûlje en by guon manlju bliuwt it fjoer brânen, witst hiel goed wat ik bedoel, ja mem, ik wit it, ik rêd der wol mei, dat ha wy murken Elsa, ik hie tefolle dronken en wist net wat ik die, o dat hast hiel goed witten, hast ús famylje te skande makke.

Walburg sjocht op har del en seit hawwe jo wolris earder yn Einum west, ik wol ’t net leauwe mar ik hie der wol fan heard, koene jo it dan wat fine, o ja hear, al is dy wei hjirhinne de smelle kant neist, der wie in scooter, ik koe him amper ûntwike, de man dy’t grif fan Johan hjit nokkeret, de âlde man laket smeulsk mei en seit dan wit ik wol wa’t dat west hat, o ja wa dan? Jente, wiist Walburg nei de man by de doar, dat is syn soan, dy hat in scooter. Elsa ferwurket de ynformaasje, it betsjut dat de man dy’t Johan neamd wurdt troud is en ek noch heit, miskien is it gjin garânsje mar it is better as neat, troude manlju binne dochs oars as jonge bazen, dat wurd troud klinkt yn alle gefallen wat minder driigjend, it is ien fan de meast gerêststellende wurden dy’t se ken.

Troud.

In skoftke is it stil, dan seit de âlde boer jo binne noch o sa jong en ik bin âld, jo hawwe it libben foar jo en ik bin der sawat klear mei, kom kom Walburg, net sa somber, wa wit helje jo de hûndert, Elsa bringt har de ynstruksjes oer terminale pasjinten yn ’t sin, kreëarje op syn minst in gesellige sfear en se tinkt synys wa wol dat no net, op in gesellige manier deagean, net dat Walburg al terminaal is mar it útgongspunt bliuwt itselde.

Elsa skodhollet wylst se de fuotten ôfdrûget en dan stompt se tsjin de grutte tean oan, krekt oan de ferkearde kant of út ’e ferkearde hoeke wei, in skerp lûd systeret tusken de man syn tosken troch mar fierder jout er gjin kik, se leit de foet op it krukje en wrot de punt fan it skjirke ûnder de earste neil, knipt fan de iene kalkbult nei de folgjende, it giet jo mar handich ôf, seit Walburg wurdearjend, wurkje jo al lang by de thúshelp? Elsa seit nee mar dat er har earste kliïnt is hâldt se foar har, it soe har posysje swakker meitsje kinne, se wol oerkomme as ien mei ûnderfining, it helpt oars wol dat er net doket of docht er it derom, dit is in âld pikenier, sjoch mar út.

Wannear’t se de boel oprêden hat hompelet Walburg nei it oanrjocht, hy docht syn bêst om sa normaal mooglik te rinnen mar se is der wis fan dat er de pine foar har ferbyt, dat kin hast net oars, hy seit ik set even kofje, of hawwe jo leaver tee? Lit my dat mar dwaan, seit se, nee ik doch it sels, pak mar in stoel want jo binne myn gast, hy knypeaget, minlik glimket se werom en dan draait er him ûnhandich om, wurden fan Elsingh komme har yn ’t sin, lit kliïnten altyd yn har wearde, kinst se oantrúnje om har eigen dingen te dwaan mar set se noait ûnder druk, âldere minsken binne somtiden tige meigeand, sa binne dy generaasjes grutbrocht.

Elsa sjocht op har list en freget wêr’t de stofsûger stiet, yn de gongskast, mefrou. Fuortdaalks wurdt de man dy’t nei alle gedachten Johan hjit wei nei de gong om in pear tellen letter werom te kommen mei de stofsûger, nagelnij sa te sjen, swijend lûkt er it snoer derút, triuwt de stekker yn it stopkontakt en sjocht ta hoe’t se har wurk docht sûnder har in tel út it each te ferliezen, wat soe er wolle, freget Elsa har ôf, och fansels, hy wachtet op syn bakje, se tinke dat ik mei harren kofjedrinke sil. Se skopt de stofsûger út en rint fuort, se kinne my wat, dy twa, ik ha wol wat betters te dwaan, yn random folchoarder triuwt se in pear doarren iepen, se sjocht dat Walburg ûnder sliept, lûkt in kast iepen, hiel gewoane klean, gjin djoer guod, in aparte tsjinstelling mei wat har kliïnt no oan hat. Soe er, och nee, lit ek mar, se skoot it rút omheech en triuwt it dekbêd heal oer it finsterbank om te wierjen, werom nei de keamer, de man dy’t Johan neamd wurdt sit tegearre mei Walburg oan ’e keukenstafel. Elsa pakt de kanne en jit in bakje yn, net tefolle want sa’n kofjeminske is se net, se lûkt in stoel ûnder de tafel wei en ploft del, op de tafel leit giel swilk mei in patroan fan blomkes, it plakt as se har hân derop leit, se siket om in klisjee en seit dêr sitte wy dan.

Ja, knikt Walburg.

Foar har oer lizze in pear mappen, wannear’t de boer merkt dat se dernei sjocht seit er in bedriuw kin hjoeddeis allinnich mar draaie as de papierbrot op oarder is, sûnder formulieren gjin legitimaasje, de burokrasy slacht foar master op, op dat mêd kin ik jo hiele ferhalen fertelle mar ik tink net dat it jo wat útmakket. Blykber ferwachtet er gjin reaksje fan har kant en glimket it hat fansels te krijen mei Europa, o wee as je om Brussel hinne wolle, Elsa knikt neutraal, se sjocht gjin reden om it net iens te wêzen mei Walburg en stoareaget nei bûten, elkenien praat oer de macht fan Brussel en sa.

No drinkt se har kofje op, it smakket nergens nei, demonstratyf sjocht se op har horloazje en seit ik sil nei boppen ta, de trep sit achter in doar oan ’e ein fan ’e gong, it rûkt muf, skerp harket se ta oft der ek ien achter har oan komt mar allinnich it blaffen fan de hûn yn ’e skuorre is te hearren, as in lytse poppe tôget se de stofsûger nei boppen ta, docht in pear sliepkeammerkes dêr’t sa te sjen noch ien fan brûkt wurdt, al is se der net alhiel wis fan.

Se wol opsjitte, byldet har yn dat de man dy’t Johan hjit achter har opdûkt en fluenske foarstellen docht dy’t har yn problemen bringe kinne, krekt as okkerdeis, noch in gelok dat har neef Robbie har út ’e brân helpe woe, Nick hat in pear dagen yn it sikehûs lein en dêrnei hat se noait wer wat fan him fernommen, allinnich dy rotfoto’s, dy bliuwe altyd. Se woe dat se wat mear djipgong yn har bestean krije koe, in rikere laach dy’t troch de ien wol en de oar net oanboarre wurdt, de maitiid like oars hiel wat goeds te bringen, se wie krekt yn ’e kunde kommen mei Nick, in moaie jonge, sa moai dat it hast net wier wêze koe, hy sei dat er wat yn har seach, liet har ergens yn leauwe, in foller bestean dat samar ûnder hânberik lei, de teloarstelling folge al nei de earste wike, it skowen fan de stofsûger falt stil, in pear triennen rûgelje har oer de wangen, se faget se hastich fuort.

Fluch docht se de stofsûger út, se miende dat se fuotstappen hearde, ik moat sjen dat ik dy list ôfwurkje, dan kin ik hjirwei, om tolve oere moat ik op it folgjende adres wêze, de hastigens jaget har op, de stofsûger is waarm wurden, se sjout him mei nei ûnderen ta.

No it húske noch, dan is se klear.

Yn ’e keamer sit Walburg noch altyd by de tafel, hy wriuwt syn seare hân, ien fan de swarte boekhâldmappen leit iepen foar him, hy liket har net iens op te merken, blykber is se al opgien yn it plaatsje fan de pleats, ûnbegryplik hoe fluch oft soks giet en dat wylst dit bepaald net har wenstige achtergrûn is, op gjin stikken nei. Se fynt wat se siket, de wc-eend stiet yn it kastke ûnder it oanrjocht mar earst pisje, stom dat ik kofje dronken ha wylst ik wit dat ik der net oer kin, ûnder it pisjen sjocht se dat de waskromte oanpast is oan Walburg syn kwaal mar de dûsbak is te heech, al leit der in antyslipmatte foar en is der mar ien steunpunt, net ferjitte hjir in notysje fan te meitsjen, tinkt se en op dat stuit fielt se har wakker profesjoneel, se komt oerein en lûkt har slipke omheech.

De man dy’t Johan skynt te hjitten is yn gjin fjilden of wegen te bekennen en dat makket har ûngerêst, leaver hâldt se him wat yn ’e gaten, wa wit wat er bûten har waarnimming om útspûket, se rint werom nei de keamer ta, finket it adres ôf, presys sa’t se it leard hat, achter bijzonderheden skriuwt se wat op oer de dûs. Is Jolanda der moarn wer, freget Walburg dy’t ûnderwilens noflik yn syn elektrise stoel sit, net dat ik jo wurk net goed fyn hear mar je krije dochs in bân mei minsken dy’t je al langer kenne, begripe jo wol? Fansels begryp ik dat, seit se, ik begryp it mar al te goed want ik bin mar in ynfaller, likegoed kin ik gjin antwurd op jo fraach jaan want ik wit net wannear’t Jolanda wer opknapt is, even sjen, moarn rúthimmelje sjoch ik hjir stean en fierder de gewoane dingen, as Jolanda moarn noch net better is sjogge jo my wol wer ferskinen.

Betochtsum sjocht de âlde man yn de nijmoadrige klean har oan, krekt as kin er de ynformaasje sa gau net ferwurkje, stadich komt syn hân omheech en leit er syn aai, jo moatte goed begripe, seit er, ik fyn it hielendal gjin probleem dat jo swart binne, dêr kinne jo op ’t lêst ek neat oan dwaan.

En dan dit noch

Koos Tiemersma (dy't syn digitale wurk publisearret ûnder it pseudonym Froon Akker) is dé pionier as it giet om digitale boeken yn it Frysk. Befoel dit boek? Lit it ek oan oaren witte fia Facebook en Twitter of bring it boek ûnder oandacht op siden as Hebban! Wolle jo mear digitaal wurk fan him lêze? Sjoch dan op www.froonakker.nl, dêr is syn wurk foar in skaplik pryske te keap. Dit boek is ek op papier beskikber. Sjoch hjirfoar www.elikser.nl.

Wolle jo Einum of in oar wurk besprekke yn in lêsklup? Ynformearje fia it kontaktformulier op syn side nei de mooglikheden!

Alle boeken:

Ik bedoel mar! (2016)

Friese literatuursite Jelle van der Meulen: ‘Omdat de verhalen zo soepel geschreven zijn, ben je snel geneigd om mee te gaan in het verhaal van het hoofdpersonage, waardoor je regelmatig op het verkeerde been gezet wordt.’

Leeuwarder Courant: ‘Tiemersma brûkt in linich en libben Frysk, hy wit mei it measte gemak in idele skriuwer, in âldere frou of in webdesigner te beskriuwen. Yn dit boek binne sechtjin moai behindige romans byinoar brocht.’ (****)

Einum (2012)

Literatuerside Jelle van der Meulen: ‘Froon Akker heeft door de uitgangspunten en de constructie van zijn nieuwe roman, gecombineerd met een gedreven schrijfstijl een zeer boeiende roman afgeleverd.’

Literair blêd Ensafh (75): ‘Yn it earstoan kriget men de yndruk dat it allegearre losse ferhalen binne fan minsken dy’t miskien letter byinoar komme. Mar de relaasjes tusken de minsken wurde gauwernôch dúdlik en sa streame de personaazjes yninoar oer. En dêrmei wurdt it helder hoe keunstich it boek konstruearre is.’

Leeuwarder Courant: ‘Neist de styl is ek de opset fan de roman bysûnder.’

Sjuery Gysbert Japicxpriis 2015: ‘Einum biedt in filmyske blik op it libben yn in hjoeddeiske plattelânsmienskip. De ferteller lit ús yn de kunde komme mei de kleurrike bewenners yn in úthoeke fan in noardlike krimpregio. Yn elk haadstik sjogge wy it doarpke út it perspektyf fan in folgjend personaazje, wêrmei’t de byinoar lâns en mei-inoar belibbe ferhalen yninoar ferfrissele wurde. De skriuwer hâldt de faasje deryn troch syn bysûndere fernijende fertelstyl. Mei humor, en ek each foar tragyk, hat er in wrachtich boek skreaun oer it moderne Fryslân.’

In aap klimt út ’e beam (2010/2017)

Schrijverspunt: ‘Een heerlijk, vlot geschreven boek.’

Boenda: ‘Je weet niet wat je leest, een fantastische satire!’

Under wetter (2009)

Leeuwarder Courant: ‘Dizze knappe roman leveret in wichtige bydrage oan de diskusje oer identiteit en ymmigraasje.’

De Moanne: ‘Tiemersma hat op oangripende wize in sfear fan mankelikens, ferfal en ferlittenheid delsetten.’

Mind Games (2007)

Leeuwarder Courant: ‘De komposysje doocht en de hookstrookse ferhaaloergongen en fertel-perspektyfwikselings passe goed by de ‘spultsjes fan de geast’.’

Friesch Dagblad: ‘Tiemersma wit feilleas de meast woeste gefaren op te roppen - yn ’e geast fan de Griekse myte.’

It liet fan de ibis (2006)

Leeuwarder Courant: ‘Dit is sûnder mis in wichtige, aktuele roman, dy’t gjin tel ferfeelt: in Fryske stedskronyk, mar ek in somber byld fan it hjoeddeistige West-Europa’

World Literature Today: ‘For Tiemersma in this novel emerges as an ambitious writer who is not content to repeat the formula for past success.’

De mjitte (2004)

Leeuwarder Courant: ‘It boek is dêrby strak en kundich opboud. ‘De mjitte’ is gewoan in prima roman.’

Farsk: ‘Hieltyd wer kin er my mei syn byldzjende en hast altyd orizjinele beskriuwings presys oanjaan wat er bedoelt.’

De Moanne: ‘Doe en noch en wer: saken dy’t yn it ferline bard binne, en noch altyd trochwurkje of op ‘e nij begjinne.’

De ljedder (2002)

Kistwurk: ‘Dit is in Frysk boek. Sa Frysk as it mar kin.’

Leeuwarder Courant: ‘Koos Tiemersma liket my beslist in talintfolle skriuwer ta.’

Friesch Dagblad: ‘En no net sa deun, keapje dat boek!’

De Moanne: ‘Net it eigentlike ferhaal dus, mar it dekôr dêromhinne soarget derfoar dat dit boek boppe himsels útstiicht.’

Sjueryrapport Rink van der Veldepriis: ‘De ljedder’ is in ferrassend knap wurk.’

World Literature Today: ‘The literary future of Friesland brightens with the publication of this fine accomplishment.’