Fier fan alle drokte

Colofon

ISBN:978 94 6365 076 2

1e printinge 2018

© 1874, Thomas Hardy

© 2018, Fryske oersetting Geart fan der Mear

Uitgeverij Elikser

Ossekop 4

8911 LE Leeuwarden

www.elikser.nl

Utjefte fan dit boek waard mei mooglik makke troch de provinsje Fryslân.

It oersetten fan dit boek waard mei mooglik makke troch finansjele stipe fan de provinsje Fryslân.

Neat út dizze útjefte mei fermannichfâldige wurde, opslein yn automatisearre gegevensbestannen en/of iepenbier makke troch middel fan print, fotokopy, mikrofilm of op hokfoar oare wize ek, sûnder foarôfgeande skriftlike tastimming fan de útjouster.

This book may not be reproduced by print, photoprint, microfilm or any other means, without written permission from the publisher.

Fier fan alle drokte

Thomas Hardy (1874)

oersetting Geart fan der Mear

HAADSTIK I

BESKRIUWING FAN BOER OAK – IN FOARFAL

As boer Oak glimke, dan loeken syn mûlshoeken omheech oant se suver oan syn earen takamen, syn eagen waarden spleetsjes, en der ferskynden kraaiepoatsjes omhinne, dy’t lykas de strielen yn in rûge skets fan de opkommende sinne syn gesicht oprûnen. Syn foarnamme wie Gabriël, en op wurkdagen wie er in jongkeardel mei in sûn oardeel, flotte manieren, passende klean, en yn it algemien in aardige fint. Sneins wie er in man mei dizenige opfettingen, dy’t graach dingen útstelde, en ferlegen wie mei syn bêste klean en paraplu: koartsein, ien dy’t op seedlik gebiet tocht dat er him op it o sa romme terrein fan de Laodisese neutraliteit opstelde tusken de lju dy’t nei it nachtmiel fan de gemeente gongen en de dronkelappen – dat wol sizze, hij gong wol nei tsjerke, mar moast tsjin de tiid dat de gemeente oan de geloofsbelidenis fan Nicea ta wie stikem gapje, en op it momint dat er nei de preek harkje woe deroan siet te tinken wat er dy middeis ite soe. Of, om syn karakter te beskriuwen sa’t dat woegen waard op ’e skealjens fan de iepenbiere miening: as syn maten en kritisy in min sin hienen, dan wie er net sa’n bêstenien; as se in goed sin hienen, dan wie it in poerbêstenien; as se gjinien fan beiden wienen, dan wie er in man mei in piper-en-sâlt-kleurich moreel besef.

Omdat er op seis kear safolle wurkdagen as sneinen libbe, wie it uterlik fan Oak yn syn âlde plunje heel bysûnder syn eigen – krekt sa’t syn buorlju him har foarstelden as er altyd klaaid wie. Hij droech in platte filten hoed dêr’t de râne fan útrutsen wie trochdat er him tsjin de fûle wyn stevich op syn holle raamde, en in jas lykas dy fan dr. Johnson, de ferneamde wurdboekmakker; syn ûnderein stiek yn in gewoane learen wurkbroek en stevige, opfallend romme learzens, dy’t elke foet in romte beaen dy’t sa makke wie dat hokker drager dan ek de hele dei yn in rivier stean koe sûnder ek mar wat fan dampichheid te fernimmen – want de makker dêrfan wie in tige krekt man, dy’t besocht om in swakte yn syn foarmjouwing te kompensearen troch royale ôfmjittingen en stevichheid.

Oak hie in soarte fan horloazje bij him dat men in behindich sulveren klokje neame koe; mei oare wurden, it wie in horloazje wat foarm en doel oanbelange, en in klokje neffens de gruttens. Dat ynstrumint wie ferskeidene jierren âlder as de pake fan Oak, en hie sadwaande de eigenaardichheid dat it óf te fluch rûn, óf helendal net. De lytse wizer siet wolris wat los, en sadwaande waarden de minuten wol presys oanjûn, mar koe gjinien der folslein seker fan wêze bij hokker oere se hearden. Dy eigenaardichheid fan stilstean te gean gong Oak tsjin troch der tsjinoan te slaan en dermei te skodzjen, en hij ûntkaam oan de kweade gefolgen fan dy twa oare kwalen troch allegeduerigen it horloazje te fergelykjen mei syn observaasjes fan de sinne en de stjerren, en troch syn gesicht stevich tsjin it rút fan de buorlju oan te drukken, oant er op de griene wizerplaten dêrbinnen sjen koe hoe let as it wie. Der kin noch opmurken wurde dat hij, fanwege it feit dat it horloazjebûske lestich om bij te kommen wie, fanwege de wat hege posysje yn syn broeksbân (dy’t ek noch ridlik heech ûnder syn festje droegen waard), it horloazje fanneed wol tefoarskyn lûke moast troch syn lichem nei ien kant te bûgen, de mûle en it gesicht te ferlûken ta ien massa readachtich fleis fanwege de fereaske ynspanning, en it horloazje oan syn kettinkje as in amer út in put omheech te lûken.

Mar guon betochtsume lju, dy’t him op in desimbermoarn – sinnich en o sa myld – oer ien fan syn stikken lân rinnen sjoen hienen, hienen Gabriël Oak miskien ek wol op in oare manier sjoen. Op syn gesicht soe men gewaarwurde kinne dat in protte fan de kleuren en wulvingen fan de jeugd syn man-wurden oerlibbe hienen: der wie sels yn de fierste úthoeken wat fan de jonge hingjen bleaun. Syn lingte en breedte hienen genôch west om syn ferskining yndrukwekkend te meitsjen, as se mar mei de krekte soarch toand wienen. Mar sommige minsken, op it plattelân en ek yn de stêd, nimme in hâlding oan dêr’t de geast mear ferantwurdlik foar is as fleis en spier: in manier om har ôfmjittingen te belytsjen troch de wize hoe’t se toand wurde. En fanwege in kalme beskiedenens dy’t in Festaalse maagd goed past hawwe soe, en dy’t him de hele tiid like yn te druien dat er net safolle oanspraak meitsje koe op de romte op dizze wrâld, rûn Oak beskieden en justjes rûngear, mar toch wat oars as mei bûgde skouders. Dat soe men in tekoart neame kinne yn in persoan as dy foar syn wurdearring mear fan syn uterlik ôfhinklik is as fan syn fermogen om in goede yndruk te meitsjen, wat foar Oak net sa wie.

Hij hie krekt dy tiid yn it libben berikt dêr’t ‘jonge-’ net langer foar ‘man’ set wurde kin, as men oer sa’nien praat. Hij wie yn de helderste perioade fan it man-wêzen, want syn ferstân en syn gefoelens wienen dúdlik faninoar skieden: de tiid dat de ynfloed fan de jeugd dy twa yn it wylde wei trochinoar hinne mjukset ta healwize opstigingen, dy tiid wie foarbij, en it stadium wêryn’t sij opnij, troch de ynfloed fan frou en famylje, gearrane ta foaroardelen, dy tiid wie noch net kommen. Om koart te gean, hij wie achtentweintich en frijfeint.

It stik lân dêr’t er dy moarns yn stie rûn omheech nei in hichte mei de namme Norcombe Hill. Oer in útrinder fan dy heuvel rûn de grutte dyk tusken Emminster en Chalk-Newton. Tafallich oer it stiennen muorke sjend waard Oak in moai optúgde wein mei fearring gewaar, giel opskildere en der kleurich útsjend, dy’t de skeante foar him delried, mei twa hynders derfoar en in fuorman dêrnêst mei in swipe rjucht omheech. Dy wein wie folladen mei húsrie en potplanten, en boppe-op siet in frommeske, jong en oanfallich. Gabriël hie dêr noch gjin heale minút nei stien te sjen, doe’t it rydtúch lyk foar syn eagen stilstean bleau.

‘De achterklep fan de wein is fuort, juffer,’ sei de fuorman.

‘Dan haw ik dy wol fallen heard,’ sei it frommeske, op sachte mar net bysûnder lege toan. ‘Ik hearde in gelûd dat ik net teplakbringe koe, doe’t wij de hichte oprieden.’

‘Ik draaf wol even werom.’

‘Toe mar,’ antwurde sij.

Dêr stienen de ferstandige hynders – folslein stil, en de fuorman syn stappen waarden yn de fierte hieltyd sachter klinkend wei.

Dêr siet it frommeske boppe op de lading en ferroerde har net, tusken de tafels en stuollen yn mei har poaten omheech, mei achter har in iken sitbank, en foar har de fersiering fan potten mei geraniums, mirten, en kaktussen, en ek noch in kanaarje yn in kouwe – allegear nei alle gedachten út de finsterbanken wei fan it hûs dat krekt ferlitten wie. Der wie ek noch in kat yn in kuorke fan wylgetiennen, dy’t mei healtichte eagen troch it healiepen lid hinne kipe en mei nocht de fûgeltsjes om har hinne beseach. It kreaze frommeske siet in skoftke op har plakje te wachtsjen en neat te dwaan, en it iennige lûd dat yn de stilte te hearren wie, wie it hinne-en-wer hippen fan de kanaarje op de stokjes fan syn gefangenis. Doe seach se mei oandacht nei ûnderen. Net nei it fûgeltsje, en ek net nei de kat; mar nei in langwerpich pakje dat yn papier ynpakt wie, en tusken har yn lei. Se draaide de holle om om te sjen oft de fuorman al weromkaam. Dy wie noch net te sjen; en har eagen kroepen werom nei it pakje, har gedachten liken konsintreard te wêzen op wat dêryn siet. Op ’t lêst loek se it pakje bij har skoat, en makke se it papier los; wat tefoarskyn kaam wie in lyts hânspegeltsje, dêr’t se harsels mei oandacht yn beseach. De lippen kamen fanelkoar en se glimke.

It wie in sierlike moarn, en de sinne ferljochte it karmozynreade jakje dat se droech ta in skarlekkense gloede, en skildere op har fris gesicht en donker hier in sachte glâns. De mirten, geraniums en kaktussen om har hinne wienen fris en grien, en yn sa’n blêdloas seizoen joegen se oan it hele tafriel fan hynders, wein, húsrie en frommeske in aparte maitydsachtige bekoaring. Wat har derta brocht hat om oan sa’n foarstelling ta te jaan, wylst de mosken, lysters en in net-opmurken boer as iennige taskôgers taseagen – oft dat glimke no begûn as in sabearenien, om út te finen oft se dy keunst ferstie – gjinien wit it; seker is it dat it einige mei in echt glimke. Se krige in kleur om harsels, en doe’t se har spegelbyld kleurjen seach, noch mear.

De feroaring fan it wenstich plak en de needsaak fan sa’n handeling – fan it toiletmeitsjen yn in sliepkeamer nei in tiid fan bûtendoar reizgjen – ferskafte oan dat doelloas dwaan in nijichheid dy’t it net echt besiet. It wie in delikaat tafrieltsje. De troch elk oannommen swakte fan in frou wie it sinljocht binnenslûpt, en dat hie it klaaid yn de frissens fan wat nijs. In synise konklúzje koe Gabriël Oak bij it sjen fan dy sêne net oan ûntkomme, hoe grutmoedich er ek graach wêze wollen hie. Se hie hoe dan ek gjin inkelde reden hân om yn dy spegel te sjen. Se hie har hoed net teplak skikt, of har hier fatsoeneard, of in dobke yn it wang drukt, of ek mar ien ding dien om oan te jaan dat soks bij it opkrijen fan it spegeltsje it motyf west hie. Se hie harsels ienfâldich besjoen as in moai natuerprodukt fan it froulike soarte, wêrbij’t har gedachten fuort liken te slydskjen nei fiere mar wierskynlike toanielstikjes, dêr’t manlju in rol yn spylje soenen – fiergesichten fan te ferwachtsjen triomfen – mei glimkes bij in faze dêr’t harten yn foarsteld waarden as ferlern en ferovere. Toch, dat wie mar rieden, en dy hele rige aksjes wie sa doelloas útfierd dat it al te dryst wêze soe om te bewearen dat soks hoe dan ek it doel west hie.

De stappen fan de weromkommende fuorman wienen no te hearren. Se tearde it spegeltsje wer yn it papier, en lei it teplak.

Doe’t de wein fierder riden wie, loek Gabriël him werom fan syn spionneplakje, en de dyk oprinnend folge er it rydtúch nei de tolhikke in eintsje foarbij de foet fan de heuvel, dêr’t it objekt fan syn beskôgingen no stilhold om de tol te beteljen. Hij hie noch tweintich trêden nei de hikke te gean, doe’t er in wurdewikseling hearde. It gong om in ûnienichheid oer twa pennys tusken de persoanen mei de wein en de man bij de hikke.

‘De muoikesister fan de bazin sit boppe-op en seit dat ik dij genôch oanbean haw, do grutte ynklauwer, en mear wol se net betelje.’ Dat wienen de wurden fan de fuorman.

‘Goed dan; dan komt se der net lâns,’ sei de tolbaas, en hij treau de hikke ticht.

Oak seach fan de iene nei de oare fan de rúzjemakkers en begûn te prakkesearen. Twa pennys klonk opmerklik ûnbetsjuttend. Trije hie echte wearde as jild – dat naam in echte hap út in deihier en wie as sadanich it ôftingjen wol wurdich; mar twa – ‘Hjir,’ sei er, en hij stapte nei foaren en joech de tolbaas twa pennys: ‘lit de jongedame no mar troch.’ Hij seach nei har omheech; sij hearde syn wurden, en sij seach nei ûnderen.

Gabriël syn gesichtstrekken bleauwen de hele tiid neffens de uterlike foarm sa presys tusken de utersten fan de skjintme fan de hillige Johannes en de ûnsjuggens fan Judas Iskariot yn hingjen, lykas foarsteld yn it rút fan de tsjerke dêr’t er syn kommen hie, dat gjin inkelde dêrfan útkeazen wurde koe as wurdich om opmerklik of ûnsjuch neamd te wurden. De yn in read jakje klaaide donkerhierrige jongfaam like dat ek te tinken, want se seach him even ûnferskillich oan en sei tsjin har fuorman om troch te riden. Se hie Gabriël even mei de eagen in lyts betankje stjoere kinnen, mar die dat net; mear wierskynlik is it dat se gjin tankberheid fjilde, want troch har trochgong te ferskaffen hie er har fan har punt beroofd, en wij witte hoe’t froulju sa’n geunst opfetsje.

De tolbaas seach de fuortridende wein nei. ‘In kreas jongfaam,’ sei er tsjin Oak.

‘Mar se hat har fouten,’ sei Gabriël.

‘Krekt sa, boer.’

‘En de grutste dêrfan is – no, wat dy altyd is.’

‘Minsken teplak sette? Ja, sa is it.’

‘O nee, hear.’

‘Wat dan?’

Gabriël, miskien wat nitele troch de ûnferskillichheid fan de oanfallige reizichster, kuerde werom nei it pak dêr’t er har aksjes oer it muorke hinne besjoen hie, en sei: ‘Idelheid.’

HAADSTIK II

NACHT – DE KEPPEL – BINNENYN – ERGENS OARS BINNENYN

It wie hast middernacht op de jûn foar Sint Thomas, de koartste dei fan it jier. In karbûstige wyn waaide fleagerich út it noarden oer de heuvel hinne dêr’t Oak in pear dagen earder yn de sinneskyn dy giele wein mei syn passazjier sjoen hie. Norcombe Hill – net sa fier fan it iensume Toller-Down – wie ien fan dy plakken dy’t in foarbijkommer de yndruk jouwe dat er bij in foarm is dy’t sa ûnferwoestber is as wat dan ek op ierde. It wie in wulving sûnder opfallende kenmerken fan kalkstien en grûn – in gewoan eksimplaar fan dy glêde pûsten fan de ierdbol dy’t op in dei fan grut trelit grif ûnoantaast bliuwe sille, wylst folle imposantere hichten en duzelich-meitsjende graniten steilten deltrûzelje.

Dy heuvel wie oan de noardkant begroeid mei in oerâlde en fertutearzjende beplanting fan bûken, wêrfan’t de boppesten yn in rige oer de kaam hinne stienen, en mei in bôgjende franje tsjin de loft ôfstieken, as de moannen fan in hynder. Dy nachts beskutten dy beammen de súdlike helling tsjin de skerpste wynpûsten, dy’t tsjin it bosk beukten en dêr mei in lûd as fan grânzjen trochhinne strampelen, of mei in ôfswakke lûd oer de heechste tûken hinne gierden. De drûge blêden yn de sleat soarren en kôken yn deselde wyn, wylst in tonge fan lucht dêr út en troch in stikmannich út wist te sûgen en se giseljend oer it gers jage. In pear boskjes fan de alderlêsten middenmank dy deade mannichten wienen oan dizze selde midwinternacht ta oan de tûken hingjen bleaun, en bij it fallen rattelen se mei in skerpe tik tsjin de stammen oan.

Tusken dy heal-beboske heal-neakene heuvel, en de fage stille kym dêr’t syn heechste punt skier op útseach, lei in mysterieuze flakte fan ûnpeilber tsjuster – de lûden dêrútwei suggerearden dat wat dêr ferskûle lei in sekere gelikenis hie mei wat men hjir fernaam. It tinne gers, dat min of mear de skeante bediek, waard troch de wyn yn fleagen fan ferskillend aard oanroerd – de iene wreau swier tsjin de stannen oan, in oarenien gong der kriezjend as in harke trochhinne, en wer in oarenien aaide der as in sachte biezem oerhinne. Men gong ynstinktyf stean te harkjen, en te fernimmen hoe’t de beammen rjuchts en de beammen links weeklagen of elkoar yn de regelmjittige antifoanen fan in katedraalkoar tasongen; hoe’t hagen en oare foarmen yn de lijte dan dat lûd opheinden en it oan de tearhartichste snik ta sachter klinke lieten; en hoe’t de jachterige wynpûst dan it suden ynstode, om net wer heard te wurden.

De loft wie helder – opmerklik helder – en it twinkeljen fan alle stjerren like inkeld it triljen fan ien lichem te wêzen, en oandreaun te wurden troch in mienskiplike hartslach. De wyn blaasde de Poalstjer lyk yn it gesicht, en sûnt de jûn wie de Bear dêromhinne draaid nei it oasten ta, oant er no rjuchthoekich boppe de meridiaan stie. In ferskil yn kleuren yn de stjerren – faker oer lêzen as sjoen yn Ingelân – wie hjir goed te sjen. De soevereine helderheid fan Sirius pjukte mei in stielich glinsterjen yn it each, de stjer dy’t Capella hiet wie giel, Aldebaran en Betelgeuze skynden út ’en fjurrige readens.

Minsken dy’t op in heldere middernacht lykas dizze lykme allinne op in heuvel steane, kinne it draaien fan de wrâld nei it oasten suver fjille. Dat gefoel wurdt faaks feroarsake troch it panoramys fergliden fan de stjerren lâns objekten op de ierde, wat men fernimme kin as men in pear minuten stilstiet, of as men in better útsicht op de romte hat sa’t in heuvel jo dat biedt, of troch de wyn, of troch de iensumheid; mar hoe dan ek, de yndruk fan te riden is libbendich en bliuwend. De poëzij fan de beweging is in faak brûkte fraze, en om te genietsjen fan de epise foarm fan dy befrediging moat men yn de lytse oerkes fan de nacht op in heuvel stean gean, en nei earst ferfolle te wêzen fan in gefoel fan oars te wêzen as de beskaafde mannichte, dy’t leit te dromen en op dat stuit neat fan sok dwaan ôfwit, moatte jo lang en rêstich jo steatlik reizgjen troch de stjerren oanskôgje. Nei sa’n nachtlike ferkenningstocht is it moeilik om nei de ierde werom te gean, en om te leauwen dat it oanfjillen fan sa’n majesteitlike reis ûntspringt oan in behindich minsklik stal.

Ynienen wie der op dat heech tsjin de loft ôftekene plak in ûnferwachte rige lûden te hearren. Dy hienen in helderheid dy’t nergens yn de wyn te finen wie, en in opienfolging dy’t nergens yn de natuer te finen wie. Dat wienen de toanen fan de fluit fan boer Oak. Dat wyske dreau net ûnbehindere de iepen loft yn: it like op ien of oare manier dimpt te wurden, en wie yn elk gefal te swak fan folume om heech of fier klinke te kinnen. It kaam fan de kant fan in lyts donker gefaltsje ûnderoan it stiennen muorke lâns it bosk – in skepershut – dat no de kontoeren sjen liet wêrfan’t in ûnwittend persoan net de bedoeling noch it gebrûk teplakbringe kinne soe. It seach der om samar te sizzen yn syn geheel út as in behindich arkje fan Noach op in lyts Araratberchje, as wij tinke oan de tradisjonele foarm fan dy arke dy’t de makkers fan boartersguod neifolgje – en dy’t dêrtroch yn de foarstelling fan de minsken it sterkst, want as betiidste yndrukken, fêstlein binne. Dy hut stie op tsjiltsjes, dy’t de flier sa’n foet heech fan de grûn tilden. Sokke skepershutsjes wurde it lân ynsleept as de skiep begjinne te lamjen, om de skeper bij syn needsaaklike nachtlike oanwêzichheid ôf te smoutsjen. Pas de lêste tiid wienen de minsken begûn mei Gabriël ‘boer’ Oak te neamen. De tolve moannen dêrfoar wie it him mei stoef folholden iver en mei in ûnferoarlik goed sin slagge om de lytse skieppebuorkerij te pachtsjen, dêr’t Norcombe Hill in deel fan útmakke, en om dêr twahûndert skiep op te setten. Foar dy tiid hie er in skoftke rintmaster west, en noch earder inkeld skieppehoeder. Fan jongs ôf oan hie er syn heit bijstien om op de keppels fan grutte lânhearren te passen, oant de âlde Gabriël it grêf yngien wie.

Dy ûndernimming, sûnder help fan oaren, op it gebiet fan buorkjen as baas en net as feint, mei in foarskot fan noch net betelle skiep, wie foar Gabriël Oak in prekêre tiid, en hij besefte skoan hoe’t er der foarstie. It earste wurk yn syn nij libben wie it lamjen fan syn eien, en omdat skieppebuorkjen fan jongs ôf oan syn spesjaliteit west hie, hie er der wyslik fan ôfsjoen om de taak fan it op dy skiep te passen oer te litten oan in feint of in nijeling.

De wyn batste noch altyd tsjin de hoeken fan de hut oan, mar it fluitspyljen wie opholden. In rjuchthoeke fan ljocht ferskynde yn de sydkant fan de hut, mei dêryn de omtrekken fan boer Oak syn stal. Hij hie in lantearne yn de hân, en die de doar achter him ticht. Hij rûn nei foaren en wie sa’n tweintich minuten yn dat herntsje fan it lân drok yn ’t spier, wylst de lantearne dan hjir en dan dêr opdoek en wer ferdwûn, en him dan beskynde of as skaad ôftekene as er derfoar of derachter stie.

Oak syn bewegingen, ek al wienen dy fan in rêstige enerzjy, wienen stadich en har betochtsumens paste goed bij syn berop. Omdat in goede kondysje it fundamint fan skjintme is, soe gjinien ûntkenne kinne dat syn evenredich troch de keppel trêdzjen en dwalen wat elegants hie. Toch, al koe er, as de omstandichheden dat fergen, yn in blits wat tinke of dwaan lykas mannen út de stêd, dy’t soks mear oangeboaren is, wie syn spesjale kracht op seedlik, lichaamlik en geastlik gebiet statys, en hie dy yn de regel neat of mar in bytsje oan flugge aksjes te tankjen.

In sekuer ûndersyk fan de grûn hjir, sels bij allinne mar stjerreljocht, liet sjen hoe’t in stik fan wat losjeswei in woeste skeante neamd wurde koe, troch boer Oak útsocht wie foar syn grut plan dizze winter. Oeral wienen op ferskillende plakken fan tiennen frissele stekjes yn de grûn fêstset mei strie dêroerhinne, wêrtusken en wêrûnder de skiere foarmen fan syn skrutele eien har risseljend beweegden. It rinkeljen fan it skieppebeltsje, dat bij syn ôfwêzichheid stil west hie, wie wer begûn, op in toan dy’t fanwege de tanommen groei fan de wol dêromhinne earder waarm as helder klonk. Dat gong sa troch oant Oak him wer út de keppel weromlutsen hie. Hij rûn wer nei de hut ta, mei yn syn earms in krekt geboaren lamke, dat út fjouwer poaten bestie dy’t grut genôch wienen foar in folwoeksen skiep, en meielkoar ferbûn wienen troch in sa’t skynt frijwat behindich flueske dat likernôch heal safolle omfang hie as de fjouwer poaten bijelkoar, en dat op dat stuit it hele bealchje fan it beestje foarstelde. Dat lyts begrypke libben flijde er op in bultsje hea foar it kacheltsje del, dêr’t in kanne mei molke op stie te buorreljen. Oak die de lantearne út troch deryn te blazen en dêrnei yn de kous te knipen, want it hokje waard al troch in kers oan in krombûgd kramtriedsje ferljochte. In frijwat hurd matras, fan in pear noatsekken dy’t wat rûchwei delsmiten wienen, bedieken de heale flier fan dat lytse keammerke, en dêr gong dy jongeman op lizzen, die syn wollen sjaaltsje ôf en sleat de eagen. Nei sa ûngefear de tiid dy’t ien dy’t net oan lichaamlik wurk wend wie brûkt hie om te besluten op hokker side as er lizze woe, lei boer Oak al te sliepen.

De binnenkant fan de hut, sa’t dy der no útseach, wie smûk en oantreklik, en behalve it kerske makke it skarlekkenkleurich hantsjefol fjoer, dat syn eigen mylde kleur oer alles hinne smiet wat it berikke koe, dat sels itensark en ridskip jo tinke lieten oan noflike gesellichheid. Yn de hoeke stie de skepersstêf, en op de planke oan ien kant stie in rige fleskes en buskes mei de ienfâldige middeltsjes foar it behandeljen fan skieppekwalen: spiritus, terpentyn, tarre, magnesium, gember en wûnderoalje wienen de foarnaamste. Op in trijehoekich hoekplankje stie bôle, spek, tsiis, en in kop foar bier of sider, wat út in kanne dêrûnder folgetten wurde koe. Nêst dat iten en drinken lei de fluit, dy’t niis noch om de tiid troch te kommen troch de ienlike oppasser bespile west hie. Twa rûne gatten mei houten skuven fentilearden dat hokje, as de rútsjes yn in skipshut.

It lamke, dat troch de waarmte oplibbe wie, begûn te mjêkjen en dat lûd drong mei ûnmidlike betsjutting Gabriël syn earen en brein binnen, sa’t ferwachte lûden dat dogge. Hij dûkte op út de alderdjipste sliep en wie mei itselde gemak fan de omkearde operaasje daalk klear wekker, seach op syn horloazje, fernaam dat de grutte wizer wer ferskood wie, sette de mûtse op, krige it lamke op yn syn earms, en droech it it tsjuster yn. Neidat er it skepseltsje bij syn mem pleatst hie, beseach er o sa sekuer de loft om neffens de hichte fan de stjerren út te finen hoe let it wie.

De Hûnestjer en Aldebaran, op de ûnrêstige Pleiaden wizend, wienen healwei de súdlike himel, en tusken har yn hong de Orion, waans prachtich stjerrebyld noch noait sa helder skittere hie as no, sa’t it boppe de kym fan it lânskip útriisde. Castor en Pollux hongen mei har kalm ljocht suver boppe de meridiaan: it keale en sombere fjouwerkant fan Pegasus wie dwaande om nei it noardwesten te krûpen; fier fuort skittere Vega as in lampe oan in keale beam troch it bosk hinne, en de stoel fan Cassiopeia stie wankel op de heechste tûken. ‘Ien oere,’ sei Gabriël.

As in man dy’t geregeld net ûnwittend wie fan in sekere bekoaring yn syn libben, bleau er neidat er de loft as nuttich ynstrumint besjoen hie in skoftke stilstean en beskôge er dy goedkeurend as in keunstwurk fan útsûnderlike skjintme. In skoftlang like er ûnder de yndruk fan de oansprekkende iensumheid fan it tafriel, of earder fan hoe’t dat geheel folslein losstie fan de bylden en de lûden fan de minske. Minsklike foarmen, bemoeienissen, problemen en freugden, it wie krekt as bestienen dy allegear net, en it like as bestie der op it beskade healrûn fan de ierdbol gjinien oar bewust skepsel as hijsels; hij koe him foarstelle dat se allegear fuortgien wienen nei de sinnekant ta. Sa yn beslach nommen, mei de eagen op de fierte rjuchte, begûn Oak njonkelytsen te fernimmen dat wat er earst as in stjer beskôge hie, leech achter de râne fan de boskoanplant, dat yn werklikheid helendal net wie. It wie in keunstmjittich ljocht, suver deun bij him.

As jo gewaarwurde dat jo nachts absolút allinne binne op in plak dêr’t selskip winsklik is en ferwachte wurdt, dan makket dat sommige minsken bang; mar it is folle slimmer om in mysterieus selskip te ûntdekken as jo intuysje, gefoel, ûnthâld, analogy, waarnimmingen, wierskynlikheid, konklúzjes – alle bewizen út de logika bijelkoar – jo tinken derfan oertsjûge hawwe dat jo folslein allinne binne.

Boer Oak rûn nei de beammen ta en de ûnderste tûken oan kant triuwend stapte er nei de wynkant ta. Fage kontoeren ûnderoan de skeante brochten him yn it sin dat dêr in skuorke stie, wat yngroeven yn de skeante fan de heuvel op, sadat it achterste deel fan it dak suver gelyk mei de grûn wie. De foarkant bestie út op balken spikere planken en wie bestrutsen mei tarre om it hout te behâlden. Troch skreven yn it dak en de sydkant foelen strepen en puntsjes ljocht, dy’t bijelkoar de ljochtsjes foarmen dy’t him oanlutsen hienen. Oak stapte nei de achterkant, dêr’t er op it dak leunde en syn eagen flak foar in gat hold, sadat er dúdlik nei binnen sjen koe.

Dêr waard er twa froulju gewaar en twa kij. Nêst dy kij stie in amer mei dampende simmels. Ien fan de froulju wie fan mear as middelbere leeftyd. Dy oare wie blykber jong en oanfallich; hij koe net sjen hoe’t har gesicht wie, want se stie suver lyk ûnder him, sadat er har seach sa’t in fûgel die, lykas Satan bij Milton it paradys foar it earst sjoen hie. Se droech gjin mûtse of hoed, mar hie harsels yn in romme mantel bewuolle, dy’t se achteloas as hollebedekking oer de holle smiten hie.

‘Goed, we geane op hûs oan,’ sei de âldste fan de twa, mei de knokels op de heupen, en alles wat se dien hienen yn har opnimmend. ‘Ik hoopje no mar dat Daisy wer opknapt. Ik bin noch noait yn myn libben sa skrokken, mar as se wer opknapt dan haw ik it der graach foar oerhân om myn sliep te brekken.’ De jonge frou, dy’t bij elke gelegenheid as it even stil wie sa’t skynt de eagen net iepenhâlde koe, moast gapje sûnder de lippen al te ûngemaklik fier fanelkoar te dwaan, wêrbij’t Gabriël ek oanstutsen waard en wat mei begûn te gapjen.

‘Ik woe wol dat we ryk genôch wienen om in man te beteljen om soks te dwaan,’ sei se.

‘Dat binne we net, dat we moatte it sels dwaan,’ sei de oar; ‘want do moatst mij helpe ast hjir bliuwe wolst.’

‘No, ik bin myn hoed lykwols wol kwyt,’ gong de jongste troch. ‘Dy is oer it muorke waaid, tink. Dat sa’n licht wyntsje dêrûnder komme koe.’

De oereinsteande ko wie fan it Devon-ras, mei in tsjokke waarme hûd fan donker read, sa absolút egaal fan de eagen oan de sturt ta as wie it beest yn in kleurstof fan dy kleur doopt, en har lange rêch wie folslein lykmjittich wetterpas. De oare wie bûnt, griis-wyt. Dêrnêst seach Oak no in kealtsje fan ûngefear in dei âld, dat op in healwize manier nei dy twa froulju stie te sjen, wat bewiisde dat it noch net lang oan it ferskynsel fan it sicht wend wie, en dat him hieltyd wer nei de lantearne omdraaide, dy’t it sa’t skynt foar de moanne oanseach, omdat syn oerurven ynstinkt noch mar in bytsje tiid hân hie om troch de ûnderfining korrizjeard te wurden. Lucina, de goadinne fan de geboarte, hie it de lêste tiid tusken de skiep en de kij op Norcombe Hill mar bannich hân.

‘Ik tink dat we mar better wat hjouwer komme litte kinne,’ sei de âldste. ‘Der binne gjin simmels mear.’

‘Ja, muoike. En ik ryd dêr sa gau mooglik hinne as it ljocht is.’

‘Mar der is gjin frouljussadel.’

‘Ik kin wol op it oare ride: fertrou mij mar.’

Doe’t Oak dy opmerkingen hearde, waard er nijsgjirriger om har goed te besjen, mar trochdat de om har hinne sleine mantel him dat plan ûnmooglik makke, en ek troch syn heech plak, begûn er syn fantasy oan te sprekken foar de details. Sels bij horizontaal en dúdlik sicht kleurje wij yn en foarmje wij neffens ús ferlet wat ús eagen ús tapartsje. Hie Gabriël fuortdaalk al har gesicht dúdlik sjen kinnen, dan hie syn oardeel dat it o sa kreas wie, of teminsten aardich kreas, sa west omdat syn siele op dat stuit ferlet fan in goadinne hie of omdat dy dêr no al foar him stie. Hij hie al in skoft lang om in groeiende leechte yn him te fullen it ferlet fjild fan in foarm nei syn sin, en omdat it plak dêr’t er stie him de folle romte joech om te fantasearen skildere hij har ôf as o sa oanfallich.

Troch ien fan dy grillige tafallichheden wêryn’t de natuer, as in drok besette mem, even bij har noait ophâldend gewrot in tel frijnimt om har om te draaien en har bern glimkje te litten, liet it jong frommeske no har mantel sakje en dêr tommelen swarte lokken oer in read jakje hinne. Oak koe har daalk as de heldin fan dy giele wein, dy mirten, en dat spegeltsje; prozaïzer: as de frou dy’t him twa pennys skuldich wie.

Se setten it kealtsje wer nêst de mem, krigen de lantearne op, en gongen nei bûten. It ljocht sakke bij de heuvel del oant it net mear as in swak skynsel wie. Gabriël Oak rûn wer nei syn keppel ta.