Titelpagina

Thomas van Aalten

..

een vrouw van de wereld

..

..

..

..

..

..

..

..

Uitgeverij Podium

Amsterdam

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, oktober 2020

..

© 2020 Thomas van Aalten

Omslagontwerp Loudmouth

Verzorging e-book Michiel Niesen

Foto auteur Keke Keukelaar

..

isbn 978 94 6381 009 8

..

www.uitgeverijpodium.nl

I’m the Obeah woman from beneath the sea

To get to Satan, you gotta pass through me

‘Cause I know the angels name by name

I can eat thunder and drink the rain

..

‘Obeah Woman’, Nina Simone

..

..

..

..

..

One of these mornings

You’re going to rise up singing

Then you’ll spread your wings

And you’ll take to the sky

..

‘Summertime’, uit de opera Porgy and Bess

van George Gershwin

Deel 1

1

Soms lag Leonie Espen op de sofa met een opengeslagen boek op haar neus. Het fungeerde als een papieren tent waarin zij kon schuilen en slapen.

Lezen deed Leonie zelden, ze pakte vooral dat ene boek dat perfect op haar gezicht paste en niet te dik en te zwaar was, en bovendien vertrouwd rook. De geur van het oude papier deed haar denken aan het exemplaar van Saskia en Jeroen dat ze ooit las op de zolderkamer van het ouderlijk huis in Assendelft.

Zo doezelde ze een paar minuten weg.

Het grote huis aan de Burgemeester Eliasstraat in Amsterdam was stil, het zou nog uren duren voordat Dick thuiskwam.

2

Leonie was net negentien toen ze Dick Espen op de kermis ontmoette. Zijn schot had de roos geraakt, waarna de eigenaar van de schiettent hem een foto overhandigde. ‘De griet achter je lijkt nogal onder de indruk, Dickie.’

Dick en zijn vrienden gingen naar de jaarlijkse kermis om te schieten en te drinken, de rest van de attracties vonden ze maar kinderachtig. Hij wist dat Leonies vader bij de linoleumfabriek werkte. Een paar weken later zagen ze elkaar op een verjaardag van een gezamenlijke kennis. Ze dronken wat. Niet te veel; Leonie had van haar vader, ondanks zijn arbeidersklasse, manieren geleerd. ’s Avonds liep Dick mee naar het huis van Leonie.

Espen senior was eigenaar van een nieuw soort onderneming: de supermarkt zonder balie. De esle-keten was met drie vestigingen begonnen, een paar jaar later rukten ze op in heel Noord-Holland.

esle stond voor Espen Levensmiddelen. Hoewel Dicks vader het nooit zo had bedoeld, spraken klanten het uit als ‘Eslé’, wat tot een wijziging in het logo zou leiden. Voortaan was het dus Eslé.

Dick werkte in de beginjaren nog op het hoofdkantoor van Espen, wat inhield dat hij de voorraden van conserven, wasmiddelen, dranken en puddingpoeders controleerde en bijhield in een groot kasboek.

Op een druilerige novemberdag in 1969 kreeg Dick van zijn vader toestemming om een Limburgs-Italiaanse eigenaar van een klooster bij het Gardameer aan te schrijven. Dick had het idee opgevat om een zogenaamde vakantieactie op touw te zetten. Met honderd gulden aan kassabonnen en een bijbetaling van vijfennegentig gulden konden Eslé-klanten een verblijf in dat klooster aan het Noord-Italiaanse meer boeken.

De actie sloeg aan. Volle bussen reden vanuit Noord-Holland in een paar dagen naar Italië, hoewel de voorzieningen in het klooster nogal sober en de faciliteiten zelfs aftands waren: stapelbedden (ook voor echtparen), gedeeld sanitair op de gang en taai vlees met veel aardappelpuree als diner. De reispakketten bleken evenwel een lucratieve handel.

In 1970, het jaar waarin Leonie en Dick trouwden, weekte Dick zich los van de supermarktbranche (al bleef hij onderdeel van het Espen-concern) en richtte hij E-Reizen op, een reisbureau voor betaalbare zonvakanties.

Hij had drie dames in dienst die in de winkel klanten ontvingen. Dick legde op de achtergrond contact met talloze vervoersmaatschappijen, verhuurders van hotels in Rimini en Nice en andere Zuid-Europese steden. Hij nam een reclamebureau in de arm dat reisfolders en jaargidsen verzorgde.

Twee jaar na de oprichting had E-reizen meer dan vijftien reiswinkels in Noord-Holland; het was een miljoenenbedrijf geworden. Het hoofdkantoor was inmiddels in een kantoorgebouw in Amsterdam-Zuid gevestigd.

Leonie en Dick Espen betrokken een grote vrijstaande woning aan de Burgemeester Eliasstraat in Slotermeer, een naoorlogse buitenwijk aan de westelijke rand van Amsterdam.

De straat kruiste halverwege de Burgemeester De Vlugtlaan. Alles ten noorden van de De Vlugtlaan was volgens Dick een gebied dat je beter niet kon betreden, omdat er veel sociale woningbouw was. Diep vanbinnen voelde Leonie zich soms gekrenkt door Dicks houding omdat ze zelf een telg uit de arbeidersklasse was, maar nu ze zich dankzij haar man omhoog had gewerkt, vergat ze dat gevoel net zo makkelijk.

3

Leonie had de eervolle taak om haar man elke dag op te vangen en van jenever te voorzien, waarna ze hem een maaltijd serveerde die door huishoudhulp Rie was bereid.

Een enkele keer mocht ze met Dick mee op reis. Soms organiseerde ze een feestje voor zakenrelaties, maar verder was E-reizen Dicks domein.

Leonies zus Tina woonde in Lelystad in een splitlevelbungalow van een half miljoen gulden met haar man Fons, die aan het hoofd van een schoenwinkelketen stond. Soms gingen de zussen bij elkaar op bezoek, na een uitputtende busreis met talloze overstappen.

4

Veel contact met de directe buren had Leonie niet, maar als ze de halfjaarlijkse cocktailparty organiseerde, deed ze toch beleefd een uitnodiging bij hen door de brievenbus. Het huis ter linkerzijde behoorde toe aan een gepensioneerde oorarts (een weduwnaar), en rechts woonde een jonge advocaat die wisselende contacten leek te hebben. Leonie ving af en toe een glimp van de jongeman op voordat hij zijn huis in vluchtte. Hij leek altijd gehaast.

De arbeiders in hun huisjes van de sociale woningbouw aan de overkant kregen uiteraard geen uitnodiging. Zij keken nogal minzaam naar de opvallende auto van Dick Espen op de oprijlaan: een roomwitte Maserati Mexico die hij uit Rimini had geïmporteerd via een bevriende hotelier. Iedereen uit de buurt wist dat de Espens ‘die van het reisbureau’ waren.

Leonie regelde begin december al de inkoop met haar zus en stelde in overleg met Dick de gastenlijst samen. Ondanks de strenge vorst mocht de cocktailparty volgens Dick best een ‘tropisch’ tintje hebben. Leonie zou er goed aan doen om uit te pakken: pina colada’s, tropische planten, bloemenslingers, Afrikaanse maskers, rumpunch, fruitbowls en natuurlijk een bandje dat muziek uit de Caraïben, Waikiki en Honolulu kon spelen. Dat laatste was nog een hele opgave. Beatcombo’s, rockbands, dixielandorkestjes en reguliere cocktailorkestjes waren er bij de vleet, maar pas na drie weken bellen lukte het Leonie om een groep te vinden die beschikbaar was. Het werd Der Voodoo Fünf, vijf oudere heren uit West-Duitsland die vooral in de schaarse tiki-bars in en rond Hamburg speelden.

Een dag voor de cocktailparty had Leonie de meest kwetsbare meubelen laten verplaatsen naar de garage en de logeerkamer, zodat de bijna honderd gasten alle ruimte hadden om in de woonkamer te borrelen en te dansen.

En dan moesten er volgens Dick nog dansers komen ‘met bamboerokjes en bloemen in het haar’. Hij had het tijdens het kerstdiner geroepen, door dronkenschap ingegeven.

Waar moest Leonie dergelijke dansers vandaan halen? Ze belde verschillende impresario’s op, en na lang zoeken was een groep bereid het vaste repertoire wat aan te passen; tien Surinaamse mannen en vrouwen die zich normaliter uitdosten in Zuid-Amerikaanse carnavalskleding en dansten op samba. Voor de cocktailparty van de Espens zouden de dames rokjes in plaats van gouden slips dragen. Niet van bamboeriet, maar van repen gele stof. De heren kregen een tijgervel om en een nepbot door de neus. Ze zouden pas rond middernacht hoeven op te treden. Om elf uur ’s avonds kwamen ze met z’n allen in een busje aan.

Leonie smokkelde hen via de garagedeur het huis binnen, zodat het een verrassing zou blijven. De Surinamers konden zich omkleden in de slaapkamer. Leonie had uit voorzorg haar sieraden in de kluis gelegd.

De cocktails en glazen champagne schitterden als klatergoud. Behalve familieleden waren er veel medewerkers van het hoofdkantoor van Eslé, hooggeplaatsten van E-reizen, eigenaren van grote warenhuizen en anderen uit de jetset. Breedgeheupte dames dansten baldadig met maskers voor, die ze van de muur hadden getrokken.

Heren met doorweekte overhemden wierpen hun armen in de lucht en lachten bij het minste of geringste met bulderende stem. De temperatuur steeg naar tropische waarden en er werd volop gerookt, zodat Leonie zich genoodzaakt zag om de schuifpui naar de tuin te openen. Toen eindelijk het dansgezelschap zich in de woonkamer begaf, sloeg de drummer van Der Voodoo Fünf hard op het vel van de snaartrom. Zoveel exotisch en schaars gekleed schoon hadden vooral de mannen nog nooit gezien.

Fré Beemster, het hoofd van de personeelsadministratie van Eslé, legde zijn handen op de heupen van een danseres die amper de puberteit was ontgroeid. Ze had een grote spleet tussen haar voortanden en lachte ongemakkelijk toen de zwaar beschonken Beemster, met zijn zestig jaren een van de oudste medewerkers van Eslé, een glas gin over haar borsten goot. Ook maakte hij, terwijl hij nauwelijks nog op zijn benen kon staan, boksbewegingen naar een van de donkere jongens.

Fons greep Fré in zijn nek. ‘Even afkoelen.’ Fons knikte amicaal naar de jongen. Het meisje was inmiddels ontdaan naar de achtergrond verdwenen. Het muziekcombo speelde ‘Brazil’ van Ary Barroso. De gasten zongen luidkeels mee en vormden een polonaise.

Het feest ging door tot diep in de nacht. Huishoudster Rie begon om twee uur voorzichtig de vele gebroken glazen en schalen, waar peuken in waren uitgedrukt, op te ruimen.

Hoe hoger de omzet van E-reizen, hoe exorbitanter de cocktailparty’s van de Espens. Het was volgens Dick zonneklaar dat de volgende cocktailparty in de zomer niet in Nederland maar in Spanje zou worden gevierd. Immers, in de zomer van 1972 zou Park Brava worden geopend, een groot appartementencomplex aan de Costa Brava.

Toen Leonie uitgeput haar make-up verwijderde en zich in haar nachtjapon had gehesen, moest ze het grote hemd van haar man uittrekken omdat hij te dronken was. Snurkend lag Dick met open mond aan haar rechterzijde. Hij rook licht naar andere vrouwen.

5

Vanaf het begin waren Leonies ouders onder de indruk van het feit dat Leonie er ‘eentje van Espen’ aan de haak had geslagen. Ze hadden verwacht dat hun dochter na de mulo hooguit een paar jaar als ponstypiste zou werken om daarna in Krommenie met een linoleumfabrieksarbeider te trouwen, maar het werd een man van de wereld met een grote beurs.

De huwelijksceremonie had plaatsgevonden in een kerk in Westzaan, al was dat niet vanwege religieuze motieven, maar omdat Espen senior een cateraar kende die tegen gereduceerd tarief bij het bruiloftsfeest in een zaaltje na afloop drank en voedsel wilde serveren. Het toonde de tweespalt van de Espens: pronken met rijkdom, jagen op voordeel. De families van het huwelijkskoppel hielden gepaste afstand tot elkaar.

De voornamelijk katholieke linoleumfabrieksarbeiders en de liberale ondernemers hadden weinig met elkaar gemeen. Toen Dicks broer Joop uitzinnig in een grote Cadillac luid claxonnerend kwam aanscheuren, vroeg Leonies vader wie die uitslover was.

6

Het grote huis aan de Burgemeester Eliasstraat was het eerste huis waar Leonie en Dick Espen echt samenwoonden. Tot die tijd had Leonie bij haar ouders in Assendelft gewoond en Dick huurde een etage in een flat aan de Slotermeerlaan, een modernistisch gebouw met felle kleurvakken.

Slapen deden Leonie en Dick in die begintijd nog niet bij elkaar. Dat vond Leonies vader geen goed idee. Pas toen het huwelijk zich definitief had voltrokken, keurden de ouders van Leonie logeerpartijen bij Dick op de Slotermeerlaan niet langer af.

Leonie was niet Dicks eerste meisje geweest. Hij had in Krommenie al aardig wat meisjes gepakt in de magazijnen van de Eslé-winkels. Tussen de rinkelende melkflessen stootte hij zijn lid ruw en hard bij de meisjes naar binnen, maar hij loosde zijn zaad op de tegelvloer. De meisjes moesten vaak huilen omdat ze niet goed wisten wat hun overkwam, en omdat het hun eerste keer was. ‘Ach meissie, het stelde niks voor,’ zei Dick dan sussend. ‘Het was gewoon een wippie voor de lol. We hebben verder toch niks?’ Fluitend verliet hij vervolgens het magazijn en liet het meisje in tranen achter.

Dick had weinig oog voor Leonies lichaam, haar wensen en bij vlagen haar weerzin; hij kroop op haar als een dier en nam haar, of ze wilde of niet. Zijn witte billen dansten als puddingen tussen haar benen, vaak niet langer dan een minuut. Dan spoot hij in haar.

Bijna een jaar na de huwelijksnacht was er nog niets gebeurd. Dick maakte zich zorgen. Ze was twintig jaar oud, op de top van haar vruchtbaarheid, hoe kon ze nu niet zwanger raken?

Dick wist dat zwangere vrouwen erg konden zeuren. Hij vond het wel geruststellend dat hij zich voorlopig geen zorgen hoefde te maken als hij laat thuiskwam. Hij hoefde in huis niet stil te zijn, en bang om lange zakenreizen te plannen was hij ook niet.

‘Montecatini Terme,’ meldde Dick.

‘Ik weet niet hoor,’ antwoordde Leonie.

‘Een mondain kuuroord,’ wierp Dick tegen. ‘Je hoeft niets te betalen! De reis is op kosten van de vervoersmaatschappij, de overnachting op kosten van het hotel. We moeten het allemaal testen. Het eten, de service, het zwembad. Het is daar nu al 22 graden!’

‘Hier is ook een zwembad. Wij gaan nooit naar het zwembad.’

‘Die oude sportfondsenbaden. Met van die gele tegels.’

‘En dan ben ik weer een week in een land waar ik de taal niet spreek.’

‘Nou, dan ga ik maar weer alleen,’ mompelde Dick geërgerd en hij liep naar het dressoir om voor zichzelf een glas jenever in te schenken.

Leonie keek wel uit naar een paar dagen rust.

7

Aan de Poeldijkstraat zat de Schuilvink, een muziekcentrum, naast de moderne Sint Jan de Doper-kerk. De kerktoren was een cilindervormige betonnen kolos die los van het kerkgebouw stond. Het muziekcentrum was verbonden aan de katholieke vereniging, maar fungeerde vooral als jeugdsociëteit en danscentrum.

In de krant had onlangs een advertentie gestaan die het jongerencentrum een mysterieus karakter toedichtte: ‘Dansavond in de Schuilvink aan de Poeldijkstraat 3, voor alleenstaanden en echtparen.’

Hoewel ze getrouwd was en er goedbeschouwd niets te zoeken had, vond ze het idee van jagende en zoekende alleenstaande jongeheren opwindend. Maar als ze zich daar in haar eentje vertoonde, zou haar aanwezigheid niet onopgemerkt blijven. Binnen de kortste keren zou het rondgonzen dat de vrouw van Espen, ja, die van E-Reizen, zich op vrijersvoeten begaf.

De enige mogelijkheid was om gewoon met Dick te gaan. Misschien betekende het voor beiden een fijn avondje uit.

‘Aanstaande vrijdag is er een dansavond in de Schuilvink,’ zei Leonie zachtjes op een doordeweekse avond terwijl ze haar benen insmeerde met Nivea. ‘Is dat niet iets voor ons?’

Dick keek niet op van zijn Panorama en bromde: ‘Wat moeten we daar?’

‘Dansen. Mensen ontmoeten. Misschien maken we nieuwe vrienden.’

‘Ik houd niet van dansen en ik heb het te druk om nieuwe mensen te ontmoeten. Vrienden zat.’

Leonie wachtte even. ‘En wat zeg je ervan als ik met mijn zus zou gaan?’

Dick legde de Panorama nu weg. Hij liet een wind onder de dekens. ‘Wat denk je daar te vinden?’

‘Dat weet ik juist niet. Ik ben nieuwsgierig.’

‘Je hebt toch alles al? Luister.’ Dick stond op en sloeg de deken van zich af. De geur van zijn wind hing als een nevelsliert in de kamer. Hij ging bij het raam staan. ‘De mensen hiertegenover werken in fabrieken, leggen tapijten of schilderen huizen. Ze sparen voor een fles vieux, eten hooguit eens in de maand goed vlees. Wij hebben alles. We moeten behouden wat we hebben. Stel je voor, stel, ik zou zeggen: “Doe maar, ga maar!” – dan kom je daar met je zuster binnen. Ik denk sowieso niet dat zij er oren naar heeft, maar laten we ons inbeelden dat Tina met je meegaat. Dan ben je daar. De muziek van James Last staat luid, de oudere echtparen dansen met elkaar en hebben geen oog voor jullie. De hongerige mannen zijn echt niet voor niets hongerig. Sommigen zullen waarschijnlijk gescheiden zijn, of weduwnaar. Of het zijn jochies zonder aanbod. Welk beeld roep je op als jij daar bent? Dat je wel beschikbaar bent voor een dansje? Nee, dat je beschikbaar bent als vrouw. En voor je het weet zitten ze achter je aan. En dan staan ze hier op de oprit. En dan zien ze dat je alles al hebt. Welke indruk maak je dan?’

‘Nou, nu stel je het wel heel somber…’

‘Nee, Nietje. Dat is de waarheid. Je hebt alles. En dat alles heb ík je gegeven. Want nu loopt het verhaaltje nog goed af. Maar wat als jij verliefd wordt? Zou je me dan bedriegen?’

‘Pardon?’

‘Een vrouw die alles al heeft, maar toch nog plezier zoekt en mannen verleidt. Weet je wat mij verbijstert? Dat je de laatste tijd zo onbezonnen bent. Het lijkt wel of je je zelfbeheersing kwijtraakt.’

‘Zegt de man die elke avond een halve liter jenever wegtikt.’

Dick stoof op Leonie af en greep haar kin stevig vast. ‘Ik werk godverdomme bijna zestig uur per week. Mevrouw zit elke dag thuis en gaat janken dat ze wil dansen. Ik moet mijn spanning zelf blussen omdat jij het niet doet.’

Hij stoof de slaapkamer uit en wilde het eerste het beste voorwerp pakken om stuk te smijten, maar het enige wat hij in de hal vond was zijn kamerjas aan een haakje. Hij keerde terug, zwiepte rond met de jas alsof die een lasso was en mepte ermee op het nog strak opgemaakte bed.

Pas toen hij dat drie keer had gedaan, ebde de ergste woede uit zijn lichaam weg.

8

De narcissen in de perken en groenstroken popten op en kleurden geel in de lentezon. Leonies habitat strekte zich uit van de Burgemeester Eliasstraat tot Plein ’40-’45, waar wekelijks een markt was en waar een paar boetiekjes zaten waar ze wel eens in de etalage naar een mantel keek. Verder waren er een banketbakker en een lunchcafé, maar daar zou Leonie Espen nooit heen gaan.

Net zomin als dat ze de tram naar het centrum nam. Het centrum van Amsterdam, daar kwam ze zo min mogelijk. Het lawaai en het gespuis boezemden haar angst in. Gedrogeerde gekken, schreeuwlelijkerds, artistieke nozems en andere herrieschoppers. De demonstraties en happenings in de stad gingen volledig aan de Espens voorbij.

Was het geen verwarde dronkenlap op blote voeten die het woord tot de hemel richtte, dan waren het wel de benevelde hippies die haar vanaf het Damrak aanstaarden. De keurige gezinshoofden die een dagje de hoofdstad aandeden met softijshoorns als toortsen, loodsten het kroost langs de gekte om vervolgens een rondvaart door de grachten te maken. De hel.

Hier rond de Burgemeester Eliasstraat, de Burgemeester De Vlugtlaan en de Slotermeerlaan was het goed genoeg. Rie, de huishoudster, deed toch de meeste boodschappen.

Eens in het kwartaal gingen Leonie en Dick met de auto naar de Van Baerlestraat of de P.C. Hooftstraat in Zuid om nieuwe kleding of delicatessen te halen. Op zondag ging ze wel eens alleen naar de kerk aan het einde van de straat, maar dat was vooral om haar ouders een plezier te doen.

Met Dick sprak ze zelden over het geloof.

9

Nu ze een paar dagen alleen was, hoefde ze geen rekening te houden met haar man. Ze zou naar een film kunnen gaan, een modieuze tuniek voor zichzelf kunnen kopen of een langspeelplaat, en ze kon eten wat ze wilde. Maar toch miste ze Dick. Bij het ontbijt dat Rie voor haar serveerde, staarde ze naar de opgevouwen Telegraaf.

‘Leest u die krant niet?’ vroeg Rie.

‘Ik lees de krant eigenlijk nooit.’

‘Dat is maar beter ook. Al die ellende.’

Leonie wierp toch een blik op de voorpagina: Gilbert O’Sullivan lachend in een auto, een nieuwsbericht over een sleepbootkapitein uit Vlaardingen die eerst op zijn zoon schoot, en daarna zichzelf van het leven beroofde. Leonie dronk van haar koffie en wilde de krant bijna wegleggen, toen haar aandacht werd getrokken door een advertentie: ‘Trippertjes… een weekendje spijbelen uit de sleur van alledag. Zwerven door de Achterhoek! Inclusief logies, ontbijt, lunch en diner te Lochem, bezoek aan pottenbakker en kaasmakerij…’ Als haar Dick toch eens voor hen zoiets zou uitzoeken, in plaats van al die zakentrips waar ze verplicht moest opzitten als een of andere hooggeplaatste zich aan de dinertafel meldde.

Onder de Trippertjes-advertentie stond een aanbieding voor Pedro Ornella Sherry. Ze had er niet veel verstand van maar het leek haar niet duur, een fles sherry voor drie gulden vijfentwintig.

‘Rie?’ riep Leonie vanachter haar ontbijt.

‘Ja, mevrouw?’

‘Hoe smaakt sherry?’

‘Ach, aan een matige vrouw als u is dat niet eenvoudig uit te leggen…’ Dat klonk bitser dan Rie het bedoelde. ‘Ik wil maar zeggen: het is een uitgesproken smaak, die niet makkelijk te duiden is. Een nootachtige, lichtzure wijn.’

Leonie trok een vies gezicht.

10

Leonies vader dronk zelden, alleen bij verjaardagen nam hij wel eens een borrel.

De familieleden van Dick waren echter grootverbruikers. Er was altijd drank in huis. Veel van Dicks broers en vrienden werden vaak agressief en brutaal op feesten en in kroegen.

Zwager Fons was minder kwaadaardig als hij dronk, maar hij deed het wel veel en vaak. Er ging eigenlijk geen ontmoeting voorbij (tenzij het in de vroege ochtend was) waarbij Fons niet in beschonken toestand verkeerde, of op zijn minst van plan was die kant op te gaan. Tina scheen het niet erg te vinden. Leonie ergerde zich wel aan Dicks royale drankinname (jenever, gin, vermout, korenwijn), maar wist niet goed hoe ze ermee om moest gaan. Als Dick de volgende ochtend met een alcoholkegel naast haar lag, kon ze alleen maar hopen dat zijn humeur niet te veel beïnvloed zou raken door zijn kater.

11

Muziek klonk er zelden in het huis van de Espens, met uitzondering van de kerst- en paasmuziek tijdens de feestdagen. Af en toe draaide Dick een lp van Neil Diamond of Elton John op hun stereomeubel, maar verder kwam het echtpaar niet in aanraking met moderne muziekstromingen.

Ze hielden sowieso veel op afstand. Soms uit vrije wil, maar meestal omdat er nu eenmaal geen noodzaak was om verbinding te maken met de nabije omgeving. De Espens waren gevestigde twintigers in hun grote huis aan de Burgemeester Eliasstraat en hadden geen behoefte aan vertier elders in de stad. Concerten, cafébezoek of een filmvertoning pasten niet in hun levens. Er waren de zondagse uitstapjes en bezoekjes aan de familie en de eigen cocktailparty’s; meer was niet nodig.

Maar toen Dick die dagen in het hotel in Montecatini Terme zat en lang niet van zich had laten horen, verlangde Leonie toch naar een beetje afwisseling in haar lange dagen.

Ze had voor haar gevoel al alles gedaan: foto’s ingeplakt, de activiteitenkalender voor het komende seizoen ingevuld, aanwijzingen gegeven voor de nieuwe indeling van de kledingkasten zodat Ries keurige stapeltjes voortaan een andere volgorde hadden, tijdschriften die ze zou kunnen lezen opgestapeld en een lijstje gemaakt van de gerechten die ze nog eens wilde proeven.

Leonie las in de krant over een nieuw kruid dat Italiaanse gerechten een ‘opwindende smaak’ zou bezorgen. Misschien kon Dick wat van die kruiden meenemen vanuit Italië? Maar als ze contact probeerde te leggen, zei de receptionist van het hotel na een knorrig ‘Pronto?’ dat ‘signor Espen’ nog steeds ‘out hotel’ was. En ja, hij had de boodschap al eerder aangenomen.

Leonie was zo beledigd en onthutst door de ongemanierde Italiaan dat ze stamelend het gesprek eindigde en de hoorn neerlegde.

Een paar dagen later belde Dick alsnog. Hij zei dat het goed ging, maar dat het vrijwel onmogelijk was om een struik basilicum mee te nemen. ‘Bovendien verkoopt de Eslé dat toch gewoon?’

Natuurlijk, hoe kon Leonie vergeten dat de Eslé alles in huis had waar zij naar verlangde. Ze vond het nog altijd vreemd om met een telg van de Espens getrouwd te zijn en dan bij die supermarkt van het familiebedrijf haar boodschappen te doen.

Er zat een vestiging op de hoek van de Slotermeerlaan en de Burgemeester Roëllstraat, vlak bij de moderne flat waar ze kort hadden samengewoond.

En inderdaad, de Eslé verkocht basilicum, maar alleen in gedroogde vorm. Leonie had juist verlangd naar de sappige bladeren die volgens het artikel uit de krant rijk aan calcium moesten zijn. Omdat ze merkte dat Dick geen enkele moeite zou doen om voor haar zo’n plantje mee te nemen of op zijn minst aan een zaadje voor zo’n plant te komen, vroeg ze of Rie haar ogen en oren open wilde houden.

Rie, die weinig moest hebben van een andere keuken dan de Hollandse, zei dat ze haar best zou doen.

12

Op een van de laatste dagen dat Dick weg was werd er aangebeld. Het was vroeg op de avond, even na zessen. Leonie vermoedde een collectant, of misschien was Rie iets vergeten.

Het had licht geregend en kort daarna had de zon nog geschenen, waardoor er een zoete geur rondom de bloemperken in de buitenwijken vrijkwam. Leonie rook het toen ze de deur opende.

Ze schrok. Er stond een donkere jongen voor haar. Bijna gooide ze de deur dicht, maar bij de attente glimlach begon haar iets te dagen.

‘Dag mevrouw Espen, ik ben Urvin, kent u mij nog?’ De jongeman stak zijn hand uit.

‘Ik geloof het, maar ik weet niet meer…’

‘Uw cocktailparty, een paar maanden geleden.’

‘Verhip, nu zie ik het.’ Ze voelde zijn eeltige hand, die in haar beleving niets dan noeste arbeid verrichtte. Ze moest schuldbewust denken aan een opmerking van Dick, die het er vaak had over dat negers ‘hun bruine klauwen niet vanzelf laten wapperen, die moet je belonen met goud, spiegeltjes of een banaan’. Urvin was een van de dansers van het gezelschap geweest.

‘Hoe maak je het, Urvin?’ vroeg Leonie en ze trok haar hand weer terug.

‘Mevrouw, het is niet mijn bedoeling om u ergens mee op te zadelen, maar… het zit zo, het blijkt dat wij op die bewuste avond niet genoeg geld hebben ontvangen.’

‘Wat bedoel je?’

‘Wij hebben op uw cocktailparty weliswaar afgerekend met u… maar we hadden de reiskosten niet meegerekend. Mijn oom, die onze boekhouding doet, ontdekte het onlangs pas.’

‘O, maar dan had je toch even kunnen bellen?’

‘Dat had ik graag gedaan, maar we hadden geen telefoonnummer meer van u. Toen belden wij naar het kantoor van E-reizen, omdat we wisten dat uw man daar werkt… maar toen zijn we toch lelijk uitgescholden.’

‘Door wie?’ Ze begreep dat de situatie – om zoveel maanden later over geld te zeuren – misschien wat ongepast was, maar niemand had het recht om deze aardige mensen uit te schelden.

‘Ik denk door uw man. Hij deed rare uitspraken.’ Urvin keek naar zijn schoenen. ‘Ik wil me niet mengen in ingewikkelde discussies, maar denkt u dat er een mogelijkheid is dat ik uw man… persoonlijk kan spreken? Om ruimte te geven aan zijn grieven, maar ook aan mijn kant van het verhaal.’

Leonie geloofde Urvins verhaal dat Dick ongepaste praat had uitgekraamd onmiddellijk, maar ze wist niet goed wat ze ertegen kon beginnen. ‘Urvin, het moet een vergissing zijn. Laat mij mijn chequeboekje pakken. Ik doe de overschrijving dan direct op de bus. Kom binnen… kan ik je iets te drinken aanbieden? Koffie misschien?’

Toen Urvin een half uur later weer buiten stond, voelde Leonie een verwarrend soort heimwee naar een tijd die ze nooit had gekend: een tijd waarin ze een vrouw van de wereld kon zijn, waarin zij keuzes kon maken die haar het beste leken voor niemand anders dan zichzelf.

Haar man zou nooit kunnen begrijpen dat zij Urvin had binnengevraagd, haar chequeboekje had gepakt en hem zelfs koffie had aangeboden terwijl ze een amusant gesprek had aangeknoopt over Suriname.

13

Toen Dick thuiskwam, zei hij dat hij het gevoel had dat er ‘iets was veranderd’. Leonie deed suggesties: was het misschien de nieuwe vaas op het dressoir, haar nieuwe haardracht, de geur van gegrilde kip, of misschien een nieuw soort zeep dat Rie gebruikte?

Hij vertelde honderduit over het hotel in Montecatini Terme, maar Leonie leek niet echt te luisteren.

14

‘Het lijkt me daarom heel verstandig als u hier gebruik van gaat maken, meneer Espen.’ Er was een man van de Centrale Antenne Systemen Exploitatiemaatschappij op bezoek, die zojuist bij het echtpaar Espen een vermoeiende spreekbeurt had gehouden over de exclusiviteit van kabeltelevisie. De man had zich voorgesteld als Diederik Knopen.

Er waren maar een paar mensen die in dit deel van Amsterdam recht hadden op een aansluiting. Leonie vond het geweldig als die lelijke antenne eindelijk van het dak ging, maar Dick was wat terughoudender.