Waar gezongen wordt

Shula Tas

 Waar
gezongen
 wordt

Uitgeverij Podium
Amsterdam

© 2022 Shula Tas

Omslagontwerp Rouwhorst + Van Roon

Beeld omslag Emma Levie

Verzorging e-book Coco Bookmedia

Foto auteur Keke Keukelaar

ISBN e-book 978 94 6381 010 4

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, januari 2022

www.uitgeverijpodium.nl

Voor Elias en Isai

If it be your will,
that a voice be true
From this broken hill,
I will sing to you

LEONARD COHEN

Een vriendin die zich zo vrij voelde om backstage te komen, geeft me een stevige knuffel. ‘Wat een overwinning!’ Haar parfum maakt me misselijk. Op de make-uptafel staat een grote bos bloemen in een emmer te pronken.

‘Ik ben trots op je. Zo waanzinnig goed gedaan.’

‘Dank je,’ zeg ik. Ik durf haar niet te vragen of ze het meent. Mijn keel gloeit nog na, vooral van de noten die niet goed terechtkwamen.

‘Kom,’ zegt ze, ‘dit moet gevierd.’ Ze haakt haar arm in de mijne en sleurt me mee de coulissen door, het podium af, de zaal in.

Ik voel me niet feestelijk. Ik voel me verslagen.

‘Werd er aangeklopt?’

V.’s stem werpt me terug in de woonkamer, op de grijze Ikea-hoekbank. Door het grote achterraam schijnt de ochtendzon.

Op een handdoek na is V. naakt. Zo te zien komt hij net onder de douche vandaan, de druppels staan nog op zijn schouders. Hij kijkt me onderzoekend aan.

‘Nee, ik hoorde niets.’ Ik neem een slok koffie. Precies goed, ik drink hem het liefst lauw. V. drinkt hem het liefst heet.

Hij haalt zijn neus op, wrijft de handdoek over zijn haar en loopt naar onze slaapkamer. We lijken in bijna niets op elkaar. Ik zie overal gevaren, hij vergeet regelmatig te kijken voordat hij oversteekt. Ik kom uit een gezin van acht kinderen, hij is enig kind. Ik ben klein en donker, hij is lang en blond. Zijn ouders zijn onder de zestig en kerngezond. Mijn ouders zijn al een tijdje morsdood.

Dan hoor ik het geluid dat ik met terugwerkende kracht al eerder hoorde. Er wordt op de deur getikt.

‘Doe jij open?’ roept V.

In het trappenhuis staat Mina, de onderbuurvrouw. In haar handen heeft ze een dienblad, met daarop een zilveren theepot en twee kleine glaasjes. Ze klopt wel vaker aan, al sinds de eerste dag dat ik hier woon.

‘Hoi Mina.’

‘Shula!’ zegt ze. ‘Ik heb thee gemaakt.’ Ze glimlacht.

Op de dag van mijn verhuizing denderde ik met vier vrienden de trappen op en af. Iedere keer kwamen we ook langs haar deur en we konden niet voorkomen dat er soms iets tegenaan stootte. Toen we ’s middags met bier en chips tussen de dozen uithijgden, werd er aangeklopt. Even vreesde ik dat de onderbuurvrouw en ik meteen al op verkeerde voet zouden beginnen, maar ze stond lachend voor de deur en duwde me een zilveren schotel met koekjes en een pot thee in handen. Ze wilde me welkom heten, zei ze.

Sindsdien komen Mina en ik regelmatig bij elkaar over de vloer. Zij komt vaak eten brengen als ze heeft gekookt. Heerlijk geurend Iraans eten. Ik heb haar in al die jaren nog niet durven vertellen dat ik vegetariër ben.

Laatst deed ik de deur open toen ze aanklopte, en eenmaal binnen zei ze: ‘Maak geen deur open die je niet op slot kunt doen.’ Daarna barstte ze in lachen uit. Ik lachte uit beleefdheid met haar mee.

We hebben een ietwat typische vriendschap, als je het al zo kunt noemen. Ik print nu en dan documenten voor haar en help haar met Nederlandse les. Zij regelt de thee. Ik vertel verhalen over waar ik mee bezig ben. Zij vertelt verhalen over waar ze vandaan komt. Aanvankelijk communiceerden we met handen en voeten, aangevuld met woorden in het Engels, Italiaans en Frans. Nu, een paar jaar later, voeren we onze gesprekken in het Nederlands.

Mina is nieuwsgierig. Ze wil altijd weten wat ik aan het doen ben, waar ik naartoe ga. Toen ik hier kwam wonen, studeerde ik nog aan het conservatorium. Zang. Toen speelde ik ook nog op de witte piano. Ze zag me vaak opgedoft en bepakt de deur uit gaan, op weg naar een optreden of repetitie. Maar de laatste keer dat ze me zo zag is al een hele tijd geleden.

Vorige week zaten we in haar huiskamer met een kop veel te zoete Iraanse thee en toen vroeg ze: ‘Waarom zing je eigenlijk niet meer?’

Die vraag voelde als een klap in mijn gezicht.

‘Sorry Mina,’ zeg ik in de deuropening. ‘Ik heb vandaag geen tijd.’

Ze blijft glimlachen, waardoor het ongemakkelijk wordt.

‘Geen probleem. Maar jij moet goed drinken. En V. ook. Hier.’

Ze draait zich om en loopt de trap af, terwijl ik haar met het dienblad in mijn handen nakijk.

Dan duw ik met mijn voet de deur dicht en loop met de thee naar binnen.

Mouche, mijn Griekse straathondje, kijkt me verwachtingsvol aan.

‘Helaas, geen vlees vandaag Mouche!’

*

Sinds Mina’s vraag is de ruis in mijn hoofd luider. Of nou ja, een ruis… Misschien is het meer een allesoverstemmende stilte die mijn aandacht opeist. Als een lied dat ik niet uit mijn hoofd krijg. Een refrein. Alsof ik in bad lig met mijn oren onder water. Een onderwaterwereld op het droge.

‘Waarom zing je niet meer?’ Die vraag spookt al een week door mijn hoofd. Telkens als ik een antwoord wil formuleren, dan volgt er niets anders dan gestotter. Losse frases.

*

Er was een tijd dat muziek al mijn dagen vulde. Muziek was familie en zingen was thuis. Zingen was de verbinding met het leven in de puurste vorm. Oer. Het was troost en warmte. Wanneer ik zong, kon ik duizend dingen zeggen zonder er één woord aan vuil te maken. Wanneer ik zong kon ik de tijd kwijtraken, me volledig in haar verliezen.

‘Dapper van je,’ zei mijn vader toen ik vertelde dat ik aan het conservatorium wilde studeren. Ik begreep niet goed wat hij daarmee bedoelde. Verwees hij naar het strenge auditieproces?

Na mijn toelating kon ik me niets leukers voorstellen dan voor altijd muziek te maken. In het eerste jaar genoot ik van de stemoefeningen, de lessen solfège en de colleges over muziekgeschiedenis. Het was hemels, vrijheid.

In het tweede jaar van het conservatorium overleed mijn vader. Ik bleef zingen. Het plezier verdween een beetje, maar ik was vastberaden om mijn studie af te maken.

Het derde jaar kwam ik goed door. Tijdens dat jaar zong ik op een festival. Een bezoeker vond het prachtig, wilde nog even met me praten na afloop van het concert. Hij vroeg me wat ik in het dagelijks leven deed. ‘Wat is je échte baan, want hier valt toch geen droog brood mee te verdienen?’ Ik wist niet hoe ik moest reageren. Zou mijn vader hierop gedoeld hebben? Dat je als muzikant gedoemd bent tot een armoedig bestaan?

Tijdens het vierde jaar van het conservatorium overleed plotseling mijn moeder. Ik moest nog eindexamen doen. Eindexamen: de heilige graal van iedere conservatoriumstudent. Het moment waar je vier jaar naartoe leeft en werkt. Ik perste er uiteindelijk een paar eigen nummers uit. Dat was de laatste keer dat ik zong.

*

‘Vanwege je ouders,’ zeiden mensen met een begripvolle blik. Maar dat was het niet. Het was niet de rouw. Niet alleen.

Verdriet kan een stem juist diepte geven. Aretha Franklin zong met een van verdriet doordrenkte stem. Zij zette haar depressies om in muziek waar een ongeëvenaarde kracht van uitgaat. ‘So take a good look at my face, you’ll see that my smile seems out of place, and if you look closer it’s easy to trace the tracks of my tears.’

Zingen kan troostend zijn. Maar voor mij was de troost van muziek verdwenen.

‘Binnenkort komen mijn spullen,’ zegt V. als hij een bord pasta voor mijn neus zet. ‘Kan het dan leeg zijn, boven?’

Sinds een paar maanden wonen we samen in mijn huis. Nog niet al zijn meubels en boeken zijn hier. Hij heeft ze tijdelijk in een opslag gestald.

‘Ja, misschien wel.’

‘Nogmaals, ik wil je best helpen.’ Hij knijpt even zachtjes in mijn schouder en gaat tegenover me zitten.

‘Nee, dat hoeft niet,’ zeg ik. ‘Het is mijn troep. Ik was dit varkentje graag zelf.’ Ik knor een paar keer om de spanning te doorbreken. Het werkt. Hij lacht.

De zolder is een plek die uit zijn voegen barst. Een ruimte die niet meer goed dicht kan, maar die ik ook liever niet opendoe. Er waren periodes dat ik elke dag iets naar boven bracht, vooral na de dood van mijn moeder. Ik heb er daarna nooit meer iets opgehaald. Doos voor doos, stapel na stapel heb ik die zolder volgestouwd, vetgemest.

Maar die ruimte hebben we nu nodig. Zonder aparte werkplek is samenwonen niet te doen in dit kleine Amsterdamse appartement. De zolder moet een plek worden waar een van ons zich kan afsluiten, waar je de deur achter je dicht kunt trekken. Maar ik kom steeds niet aan opruimen toe. Of ik weet niet waar ik moet beginnen.

Vroeger ging ik nog weleens naar boven, gewoon om te kijken wat er allemaal ligt. Maar ik kan niet goed onderscheiden wat troep is en wat schat. En nu voel ik vooral weerzin tegen de stapels dozen en de uitpuilende plastic tassen. Van de achtermuur is niets meer te zien en er is amper een stukje vloer om op te staan.

De laatste keer dat ik iets naar boven bracht — ik weet niet eens meer wat — stootte ik mijn grote teen tegen een zware doos. Dat moet inmiddels maanden geleden zijn, maar de lelijke bloeduitstorting onder mijn nagel herinnert me er nog iedere ochtend aan.

Uiteindelijk wil V. op zolder zijn bureautje plaatsen, ik een luie stoel. Een leeslampje, misschien een schilderij. Maar op dit moment wil ik er niet eens naartoe.

‘Laten we het samen doen,’ zei V. gisteren, en eergisteren ook al. Maar dat wil ik niet. Ik weet niet precies wat ik er zal aantreffen, maar ik weet wel dat ik het alleen moet doen.

Vlak voordat ik ga slapen loop ik zo zacht mogelijk de trap op naar zolder. Op de smalle overloop vind ik de lichtknop op de tast. Hij voelt plakkerig, mijn neus trekt er spontaan van op. Zo lang is deze knop al niet aangeraakt.

Bij de minste beweging kraakt de zolderdeur oorverdovend.

‘Shul?’ klinkt het vanuit de woonkamer.

Ik doe snel het licht weer uit, loop terug naar beneden en ga in bed liggen.

‘Maakte jij dat geluid?’ vraagt V. als hij even later de slaapkamer binnenkomt.

‘Welk geluid?’ Ik doe alsof ik al bijna sliep.

Twee grote ogen staren me aan. Ik gaap luidruchtig en probeer mijn blik af te wenden. De pluizige bol aan het voeteneind laat haar kopje zakken.

‘Sorry Mouche,’ zeg ik. ‘Straks gaan we. En dan lekker lang.’

Ik draai me nog even om. Het is zaterdagochtend, V. moest vroeg sporten en ik zou Mouche uitlaten. Ze druipt af. Zij weet net zo goed als ik dat de wandeling straks ook weer zal worden ingekort. Maar ze blijft kwispelen. Ik hoor haar staart op de grond tikken, als een geduldig klokje. Dat is de reden dat ik een hond heb genomen. Honden vergeven je alles.

Om elf uur trek ik het eerste het beste aan wat ik zie liggen. Een ruime joggingbroek en een trui die ik allang had moeten weggooien. In de woonkamer loop ik met een grote boog om de spiegel heen, gooi mijn haar in een knot en schiet in mijn makkelijkste paar schoenen. Het is buiten druilerig, maar toch zet ik een zonnebril op.

‘Ga je mee?’ roep ik.

Mouche staat al in de startblokken.

*

Hondenmensen zijn een soort apart. We herkennen elkaar aan onze dieren. Jackie en haar baasje zijn allebei even dominant. Jackie neemt veel ruimte in, zelfs voor een jack russell, en haar bazin blaft in haar Amsterdamse accent naar iedereen die te dichtbij komt. Het baasje van Chouffe, de overbuurman, lijkt op het eerste gezicht heel aardig, maar het duurt nooit lang voordat hij begint over ‘die vervelende rot-Marokkanen’ in onze buurt. Ik ben altijd op mijn hoede voor hem. Hond Chouffe is op zijn beurt geliefd bij medehonden, maar hij kan onverwachts in mensenbenen happen.

Het liefst negeer ik andere hondenbezitters tijdens het wandelen. Vandaag ook. Ik trek Mouche subtiel voorbij haar vriendjes op de Jozef Israëlskade. Demonstratief draag ik een grote koptelefoon, waarvan de draad nergens aan is verbonden. Niemand die dat weet.

Het gesnuffel van Mouche leidt haar weer eens richting etensresten. De wijk ligt er vol mee, en als de honden het afval niet eten, dan fêteren de ratten zichzelf wel. Ik trek haar mee de andere kant op, weg van huis. We gaan toch maar een extra blokje om, want ik heb geen zin om Mina tegen te komen. Het is een gevoel dat me aan vroeger doet denken, aan bang zijn om een leraar tegen het lijf te lopen die nog een werkstuk van me te goed heeft.