© 2021 Daphne Deckers

Verzorging e-book Coco Bookmedia

ISBN e-book 978 94 6381 015 9

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, februari 2021

www.uitgeverijpodium.nl

UITWAAIEN

Geluk dicht bij huis

Een positief boek over Nederland, daar had ik zin in. Er is zoveel gebeurd – en tegelijkertijd zo weinig – dat ik behoefte had aan een frisse blik. Een nieuwe start. Niet steeds terugdenken aan hoe het was, maar waarderen wat er ís.

Het blijft wonderlijk, hoe snel ons leven is veranderd. In januari 2020 waren er méér Nederlanders aan het werk dan ooit tevoren. De rente was laag, het vertrouwen hoog, de economie draaide als een zonnetje. En toen kwam corona. We weten allemaal hoe het verder ging: de patiënten, de faillissementen, de langdurige onzekerheid. Tijdens de eerste lockdown ontstonden er veel mooie dingen: hulpinitiatieven schoten uit de grond; er was veerkracht en gemeenschapszin. Maar het jaar was lang, het culturele leven schraal, het toekomstperspectief onduidelijk. Het verplichte thuiszitten bleek niet zelden een beproeving: de keukenvloer werd de werkvloer en kinderen moesten letterlijk en figuurlijk bij de les worden gehouden. Vóór corona waren er steeds meer mensen die het belang van een digital detox begonnen in te zien, maar nu waren we méér online dan ooit tevoren.

illustration De tweede lockdown hebben we uitgezeten met een hoopgevende stip aan de horizon: het vaccineren was begonnen. Maar hoelang gaat het allemaal nog duren? We weten het niet. Ik heb me er inmiddels bij neergelegd dat we heel veel niet weten. Het ‘maakbare leven’ blijkt helemaal niet te bestaan. O, wat was er voorheen veel dat je had willen hebben. Maar geluk blijkt nu vooral te bestaan uit willen wat je hebt. En wat hébben we in Nederland veel.

illustration Ik heb eens iemand horen zeggen dat de meeste mensen reizen om in het buitenland te gaan bekijken wat ze thuis over het hoofd zien. Dat zette mij aan het denken: wat zien wij in Nederland over het hoofd? Zou je hier ook het onverwachte kunnen vinden, het weidse, het bijzondere – rust in een onrustige wereld? Ik had zo’n behoefte aan iets positiefs dat ik besloot een feelgoodlijstje te maken van alles wat ik leuk vind aan Nederland. Waar kom ik graag, waar zijn vrienden van mij geweest, wat wil ik zeker nog eens zien? Het journaal werd steeds somberder, maar mijn vrolijke lijstje werd steeds langer. Ik besloot een boek te schrijven over allerlei mooie en bijzondere dingen die er nog wél zijn. Dingen waar we eerder misschien een beetje overheen hebben gekeken, en hoe we daar geluk en gezelligheid in kunnen vinden.

Natuurlijk is het lang niet compleet, maar ik moest ergens beginnen. Bij het Nederlandse ontbijt bijvoorbeeld, dat met afstand het meest feestelijke ontbijt van de wereld is. Of bij onze liefde voor drop en de geschiedenis van het Haagse hopje. We hebben meer regen dan zon, meer fietsen dan inwoners en meer adembenemende natuur dan ik me ooit heb gerealiseerd. Ik wilde vertellen over het genot van stroopwafels en carnaval, over Dutch design, diversiteit en duurzaamheid. Over de Hollandse meesters, de oude én de nieuwe, en over verrassende Nederlandse uitvindingen, van de microscoop tot de oliebol, de moeder van alle donuts. Nederland is een gek land: als het nauwelijks tien graden is, gooien autorijders hun cabriodak al open. We hebben verjaardagkalenders op het toilet, bitterballen bij de borrel en alles met ananas noemen we ‘Hawaï’.

illustration En dan is er nog uitwaaien, een oer-Hollands begrip dat zich nauwelijks in een andere taal laat vertalen maar waarvan wij precies weten wat het is. Uitwaaien heeft menigeen door de coronatijd geholpen: even een frisse neus halen, een lekker stuk wandelen door weer en wind. Want wat er ook dichtgaat, de natuur blijft altijd open. Ik hoop dat dit boek je zal verleiden tot een leven in een lagere versnelling maar met een hoger geluksquotiënt, met fietsen, schaatsen, bloemen, veel family time en natuurlijk de Nederlandse keuken: wars van franje maar mét een kuiltje jus. Geniet van ieder jaargetijde, go with the slow, en laat je inspireren door de wijze woorden van Godfried Bomans: ‘Het ware geluk is thuis te leven alsof men op vakantie is.’

Daphne Deckers, januari 2021

PS Ik heb dit boek grotendeels tussen de twee lockdowns geschreven, waardoor sommige formuleringen uit een andere tijd komen: de musea waren toen bijvoorbeeld gewoon open. Hopelijk gaat het nu snel weer de goede kant uit en kunnen we binnen afzienbare tijd weer genieten van alles wat Nederland te bieden heeft.

THUIS

Rustig wakker worden

illustration Wat is het toch heerlijk om wakker te worden in Nederland: het ruisen van de bomen, het kwetteren van de vogeltjes, en de bladblazer van de buurman. Wij wonen in het dichtstbevolkte land van Europa, dus rustmomenten lijken soms ver te zoeken. Toch zijn ze dichterbij dan je denkt. Neem het ontbijt: het ideale moment om in alle rust je dag op te starten. Nederlanders hebben altijd graag samen aan de ontbijttafel gezeten; bijna iedereen is ermee opgegroeid. Ontbijten geeft niet alleen structuur aan je dag; het is ook een gezellig begin, een ritueel ijkpunt voordat iedereen alle kanten opstuift. Maar de laatste jaren is er een beetje de klad in gekomen. Veel forenzen halen onderweg naar hun werk een broodje bij de pomp, nemen een snelle hap op het station of kopen ergens een slurpyoghurt.

Als ik vroeger in Amerikaanse films en tv-series zag hoe iedereen ’s ochtends de deur uit ging om ergens op straat een beker koffie te gaan halen, dacht ik: gelukkig hoeven wij dat niet; wij kunnen zélf een goed bakkie zetten. Maar wat denk je? Door de internationalisering zijn we er vrolijk aan mee gaan doen. Millennials zagen op hun stedentrips hoe kosmopolitische wereldburgers buiten de deur ontbijten (wat velen van hen doen omdat ze geen volwaardige keuken in hun appartementje hebben) en dachten: dat kunnen wij ook. Dus daar kwamen de Nederlandse ontbijttentjes met de granola bowls, de havermout-chiapuddingen en de pannenkoeken met sojamelk. Hartstikke lekker, niks mis mee. Maar als je wat vaker je rust wilt pakken, zou je deze dingen ook thuis kunnen eten.

Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu drinkt de Nederlander ruim vier koppen koffie per dag en zo’n 190 liter per jaar; daarmee zijn wij één van de grootste koffiedrinkers van Europa.

De 29-jarige Nederlandse koopmanszoon Pieter van den Broecke bracht in 1617 vanuit Jemen als eerste een koffieplant naar Europa. Het ‘zwarte water’, zoals koffie destijds werd genoemd, was hier erg populair maar Arabische plantage-eigenaren verkochten alleen bonen: om hun handel te beschermen mocht geen enkele koffieplant de regio verlaten. Van den Broecke kocht een grote lading bonen in de stad Mokka, maar in de nacht vóór vertrek klom hij over de plantagemuur en stal daar met gevaar voor eigen leven een aantal stekjes. Zo is de koffieplant naar Europa gekomen. Van daaruit werd hij door Fransen en Portugezen over de rest van de wereld verspreid.

Tijdens de corona-crisis leidde de maandenlange stilstand van het woon-werkverkeer tot een hernieuwde kennismaking met het thuisontbijt. Ik zag vrienden hun eigen brood bakken, Bircher muesli maken en home made granola roosteren. Er kwamen tutorials hoe je je favoriete Starbucks-koffie thuis kon namaken (met véél karamelsiroop) en hoe je een fotowaardige chia-bowl in elkaar moest draaien. Toen we allemaal wat langer thuis zaten en er niet veel leuks meer was om naar uit te kijken en we het bijzondere in het gewone moesten gaan vinden, zag ik ook een herwaardering van het wat meer traditionele Nederlandse ontbijt. Was het een hunkering naar de veiligheid van vroeger? Of was het gewoon een gedoe geworden om speciale ingrediënten in huis te halen?

illustration Hoe langer de lockdown duurde, hoe meer zin ik kreeg in een niet te ingewikkelde bruine boterham met kaas. Eitje erbij. Zelfs de klassieke eiersnijder kwam weer onder uit de la. Én ik at boterhammen met hagelslag. Kwinkslag, chocovlokken, vlokfeest – onze ontbijtstrooisels worden door toeristen niet zelden met verbazing bekeken: is dat allemaal chocolade? Voor op je brood? Jazeker. De allereerste hagelslag werd in 1936 geproduceerd en sindsdien is het strooisel fier op onze ontbijttafels blijven staan. Mijn dochter Emma woont in Los Angeles en ik vind het grappig te zien dat hagelslag daar alleen als taartdecoratie wordt verkocht. Amerikanen eten echt álles – maar dat dan weer niet? Ze weten niet wat ze missen. Eén van de eerste dingen die ik wil eten nadat ik langere tijd in het buitenland ben geweest, is een boterham met roomboter en hagelslag. Daar wordt een mens toch gelukkig van? Het is niet de meest verantwoorde ontbijtkeuze (ik zei vroeger tegen mijn kinderen dat ze zelf mochten strooien, maar alles wat niet aan een omgedraaide boterham bleef plakken, was te veel) maar een crisis buiten de deur is een goed excuus voor een feestje op je bord.

Een boterham met tevredenheid: Volgens de Monitor Brede Welvaart 2020 (CBS) is en blijft Nederland nummer e´e´n in de EU als het gaat om ‘tevredenheid met het leven’.

illustration De bedoeling is dat je een beetje balans in je ontbijt probeert aan te brengen. Of dat Brinta is met plakjes banaan en basterdsuiker, of avocado-toast met een gepocheerd ei – dat is helemaal aan jou. Probeer het thuis ontbijten erin te houden, ook als je weer gaat forenzen. Het loont écht de moeite er een kwartiertje eerder voor op te staan. Een rustig ontbijt waarbij je de tijd neemt om te gaan zitten, is beter voor het opstarten van lichaam en geest. Wanneer je lopend eet, registreert je lichaam dat minder als voeding waardoor de kans bestaat dat je méér eet en toch met een minder verzadigd gevoel blijft zitten. Samen ontbijten beïnvloedt bovendien je stemming: vaste rituelen bieden rust en gezelligheid, en dragen bij aan je geluksgevoel. Zie het als een aangenaam startpunt vóór de dagelijkse drukte van lange files en volle treinen. Met een thuisontbijt begint iedere dag in jóúw tempo. Tik een eitje, zet een lekkere pot koffie, en neem de tijd om te genieten.

Christa Bruggenkamp (30) studeerde Visual Art en Design-management, maar besloot na haar studie molenaar te worden. In het Friese Witmarsum runt zij onder de naam ‘mevrouw de molenaar’ korenmolen De Onderneming, waar ze ieder weekend verse broden en andere ambachtelijke lekkernijen bakt. Tijdens de corona-crisis creëerde ze zoete broodjes die ze ‘moedhoudertjes’ noemde.

TIP

Wanneer je in een Engelstalig land een wentelteefje wilt bestellen, is het goed te weten dat het daar French toast heet, en niet turn-around-bitch.

‘Deel je brood en het smaakt beter; deel je geluk en het wordt groter.’

PATER EN SCHRIJVER PHIL BOSMANS

Weet je wat ik ook mis als ik in het buitenland ben? Het Nederlandse brood. Tijgerbrood, oerbrood, maanzaadbolletjes, spelt – er is veel heerlijks om uit te kiezen. Vezelrijk brood bij je ontbijt is makkelijk, smaakvol en gezond, en de langzame koolhydraten zijn goed voor je bloedsuikerspiegel. Eén van mijn ontbijtfavorieten is het wentelteefje; een klassieker die in een Nederlandse tekst uit 1623 al bij naam wordt genoemd. Het werd vroeger vooral van oud brood gemaakt; dat heeft vast iets mee te maken gehad met de Hollandse aversie tegen verspilling. Een wentelteefje is één van de lekkerste (en snelste) ontbijtgerechten die je kunt maken, en ook nog eens favoriet bij kinderen.

Nu ik toch aan het opscheppen ben: hoe lekker is de Nederlandse kaas? Tot in alle uithoeken van de wereld kennen ze Gouda en Edammer, maar er zijn uiteraard veel meer soorten. Dat we ervan houden is duidelijk: de gemiddelde Nederlander eet 20 kilo kaas per jaar. Het allerlekkerst vind ik een vers gesneden, opgerold plakje van de kaasboer. Ook kaas uit het vuistje kan een echte delicatesse zijn. Het seventies partyhapje van een blokje kaas met een stukje ananas of mandarijn is niet voor niets helemaal retro – al zetten we er geen whiskyglas met sigaretten meer naast.

Wat staat er verder op de Nederlandse ontbijttafel? Zuivel. Elke supermarkt heeft een wand met zuivelproducten die je bijna nergens anders tegenkomt. Melk, karnemelk en yoghurt kennen de meeste landen, maar wij zetten nog een tandje bij met een overvloed aan drink-, room- en slurpyoghurt, allerlei soorten kwark en pudding en natuurlijk vla: gele vla, hopjesvla, slagroomvla, chocoladevla… er lijken iedere dag creaties bij te komen. Wist je dat het eten van al die zuivel medeverantwoordelijk is voor het feit dat wij tot de langste mensen ter wereld behoren? Wanneer er in een land voornamelijk plantaardige eiwitten worden gegeten, zijn de inwoners minder lang dan wanneer er meer dierlijke eiwitten worden geconsumeerd. Omdat Nederlanders van oudsher veel zuivel eten, zijn we behoorlijk uit de kluiten gewassen.

Een van onze grappigste culinaire gewoontes vind ik om alles met ananas ‘Hawaï’ te noemen. Nederlanders eten graag tosti’s; ze horen samen met raketjes en snoepzakjes bij de standaarduitrusting van iedere sportkantine. De klassieke tosti maak je van twee gegrilde boterhammen met ham en kaas. Met een plakje ananas wordt het een tosti Hawaï. Een pizza met stukjes ananas is een pizza Hawaï. Kerriesaus met stukjes ananas is Hawaï-saus. En een Hawaïburger is een hamburger met een plakje ananas erbovenop. Zo houden we het lekker overzichtelijk.

PAS OP DE PLAATS

illustration Jarenlang zijn velen van ons na het ontbijt meteen de deur uit gevlogen, maar tijdens de corona-crisis moest iedereen pas op de plaats maken. De blik werd naar binnen gericht – en wat hebben we daar gezien? Dat ons onderkomen wel een verfje kon gebruiken. Nederland sloeg massaal aan het klussen; bij de bouwmarkten waren de doe-het-zelf artikelen niet aan te slepen. Het is een heel menselijke reactie: als het buiten onzeker is, zoek je binnen naar rust en evenwicht. Ik heb het zelf ook ervaren: ik heb mijn kasten uitgemest en eindelijk eens wat orde in de chaos gebracht. Onze dochter Emma, die vanuit Amerika naar huis was gekomen, besloot haar oude slaapkamer een frisse, nieuwe kleur te geven. Mijn man Richard ging met onze zoon Alec de zolder opruimen. Ik vond het mooi om te zien hoe overal aan het ‘thuisgevoel’ werd gewerkt. Want laten we eerlijk zijn: dat was er in ons drukke leven een beetje bij ingeschoten. Zeker toen de kinderen nog tieners waren, voelde het gezinsleven bij mij thuis soms als een busstation waar de lijnen even stil bleven staan, voordat ze ieder weer hun eigen kant op gingen.

‘Nu thuis onze wereld is geworden, blijkt het daar veel weidser dan gedacht.’

MIJN BIJDRAGE AAN DE ‘MUUR VAN VEERKRACHT’, BOEKHANDEL BROEKHUIS TE ENSCHEDE

De lockdown leidde tot veel minder files en veel meer family time, maar na een aantal maanden werd ook duidelijk dat het niet altijd even makkelijk is om in zulke turbulente tijden de rust te bewaren. Het thuiswerken, het schooltje spelen, de zorgen om kwetsbare familieleden, de economische onrust, de stress, de ruis – alles liep door elkaar op de plaats waar je juist zou moeten uitrusten: thuis. Geen wonder dat veel werknemers na maanden van Zoom-meetings stonden te springen om te mogen uitzoomen: werk is óók sociaal contact, persoonlijk overleg, ontmoetingen in de gang, een praatje bij de koffieautomaat. Je huis is bovenal je thuis, en liever niet een dependance waar de baas mag inloggen om mee te kijken met je werktempo. Juist nu het woon-werkverkeer weer is opgestart en er wordt bekeken in welke vorm we kunnen (of moeten) blijven thuiswerken, is het belangrijk dat we de werkvloer niet zomaar verplaatsen naar de keukenvloer. Als jij het handig vindt: prima. Maar maak goede afspraken. Niet iedereen heeft immers ruimte voor zo’n hippe workpod in de tuin. Je eigen huis is geen verlengstuk van kantoor, maar dé plek waar je kunt ontspannen.

Om meer rust in huis te creëren, zou je kunnen beginnen met het opruimen van de belangrijkste kamers. Je huis hoeft heus geen showroom te zijn; het is bedoeld om in te leven en een beetje rommel geeft gezelligheid. Maar feit is: een opgeruimd huis zorgt voor een opgeruimd humeur. Als je even wilt niksen, moet je niet eerst van alles opzij hoeven te schuiven.

Pluspunten van thuiswerken:

geen reistijd, meer productiviteit, minder kantoorruimte nodig, betere concentratie, meer rust voor telefoongesprekken

Minpunten van thuiswerken:

minder goede ergonomische werkomstandigheden, meer nek- en schouderklachten, eventuele aanwezigheid van kinderen en/of partner, ‘nooit klaar’-gevoel, weinig contact met collega’s, sociale isolatie

illustration Over dat ‘niksen’ wil ik het trouwens nog even hebben. Het woord kreeg in 2019 opeens internationale allure: volgens het Amerikaanse TIME Magazine zou ‘het Nederlandse niksen’ na het Deense hygge en het Zweedse lagom zomaar hét nieuwe lifestyle-concept kunnen worden. Want hoe bijzonder was het dat wij niet alleen hard werkten en één van de sterkste economieën ter wereld hadden, maar dat we ook geregeld helemaal níks deden? Nu hebben wij in vergelijking met Amerika heel schappelijke werktijden en behoorlijk wat vrije dagen, maar hoe Nederlands ís niksen eigenlijk?

Niksen betekent letterlijk: even helemaal niets doen. Laat je geest rustig afdwalen; het maakt niet uit waar je aan denkt, zolang het maar geen doel heeft. Daarvoor hoef je niet te wachten op een vrije dag; pak die adempauze júíst wanneer je het druk hebt, al is het maar tien minuten.

Vier op de tien zelfstandig wonende huishoudens woont in een rijtjeshuis. Daarna volgen de vrijstaande woning, de twee-onder-een-kap en het appartement. Veel Nederlanders wonen dus dicht op hun buren. Investeren in een goede verstandhouding met de mensen naast je betaalt zich uit in woongenot, rust en levensgeluk.

BRON: ALLE AFLEVERINGEN VAN DE RIJDENDE RECHTER

Er zit een zekere traagheid in het Nederlandse leven, even mooi als melancholiek verwoord in de beroemde dichtregels van Marsman: ‘Denkend aan Holland, zie ik breede rivieren traag door oneindig laagland gaan.’ Als ik terugkom van een reis en het vliegtuig de daling naar Schiphol inzet, word ik er altijd weer blij van: daar ligt het, mijn Nederland. Ik houd van de rechte lijnen in de polders, van het vele water en het heldere groen. Het is een landschap als geen ander; uitgestrekt en open, met wuivende rietkragen en opbollende bloemkoolwolken. Een landschap dat uitnodigt tot rust en reflectie. Nederlanders werken inderdaad hard, maar we hechten ook veel belang aan tijd voor onszelf. Geen enkele Nederlandse stad is als New York, the city that never sleeps. Zelfs in Amsterdam kun je na tien uur nergens meer een tafel in een restaurant krijgen. Spanjaarden gaan dan net aan een etentje beginnen, maar wij vinden het al snel mooi geweest. We koesteren onze vrije tijd en het lanterfanten – een woord dat ik persoonlijk leuker vind dan niksen, maar ik begrijp dat lenterfenten voor Amerikanen net wat minder catchy klinkt. Maar toch, als ik heel eerlijk ben, vermoed ik dat onze ouders beter waren in ‘de edele kunst van het nietsdoen’ dan wij.

Met onze telefoons hebben we de buitenwereld mee naar binnen genomen: de grenzen van werk en privé waren ook vóór de corona-crisis al behoorlijk vervaagd. Binnen één generatie lijkt ontspanning iets commercieels te zijn geworden dat je online moet kopen (games, tickets, ja zelfs meditatieve downloads) in plaats van iets dat er gewoon ís, gratis en voor niks, zodra je overal de stekker uit trekt. Laatst las ik ergens de relax-tip: ‘Koop een horloge’. Daarmee kon je de tijd zien zonder je telefoon tevoorschijn te halen, dus dat was alweer één afleidingsmoment minder. Als dit een serieus bedoelde tip is, weten we dan nog wel wat echte ontspanning betekent? Tot de komst van covid-19 liep de economie als een trein: in januari 2020 waren méér Nederlanders aan het werk dan ooit tevoren. Wanneer je aan iemand vroeg: ‘Hoe gaat het met je?’ kreeg je meestal als antwoord: ‘Ik heb het heel druk!’ Maar zou ‘heel druk’ een permanente gemoedstoestand moeten zijn? De lockdown heeft onze manier van leven abrupt tot stilstand gebracht. Naast een heleboel stress en economische onzekerheid kwamen er ook voorzichtig sprankjes van bezinning: een geslaagd leven is zeker niet alleen een hyper-productief leven. Meer werken betekent ook niet per definitie meer productiviteit. We leven in een tijd waarin we aangespoord worden om maar door, door, door te gaan. Om méér te kopen, méér te zijn. Maar worden we daar wel echt blij van? Moeten we niet eens dát gaan doen waarvan de Amerikanen dachten dat we het altijd al deden?

illustration Nu we alle zeilen moeten bijzetten om de economie weer aan te zwengelen en iedereen blij is dat-ie nog een baan hééft, voelt het contraproductief om juist nu je rust te blijven pakken. Maar af en toe even lekker niksen is niet hetzelfde als je kop in het zand steken. Je hebt rust en verstilling nodig om de signalen te kunnen opvangen die je lichaam je geeft. Net zoals je even moet stoppen met eten zodat je maag zich kan realiseren dat hij vol zit, heeft je hoofd rustmomenten nodig om de overvloed aan informatie (die niet voor niets ‘infobesitas’ wordt genoemd) te verwerken. Burn-outverschijnselen en stressgerelateerde klachten steken de kop op wanneer mensen te lang doorgaan en de druk te hoog ligt. Iedereen kent het verstikkende gevoel wanneer er geen einde lijkt te komen aan je agenda. Je hele dag, week, jaar is al ingedeeld: nu moet ik dit, straks moet ik dat. Ik gebruik zelf graag het voorbeeld van oplaadbare batterijen: die moet je eerst helemaal laten leeglopen voordat je ze weer kunt opladen – dat is beter voor de werking en de levensduur. Zou dat niet ook voor mensen gelden? Durf je rust te pakken, juist nu, jezelf af en toe helemaal leeg te laten lopen. Dat is ongetwijfeld ook goed voor ónze werking en levensduur.

Hoe doe je dat eigenlijk, niksen? Je hoeft er om te beginnen niet ‘goed’ in te zijn. Bij meditaties en mindfulness-oefeningen (hoe heilzaam ook) denk ik toch geregeld: doe ik het wel goed? Ben ik genoeg ‘in het moment’? Is dit de juiste houding? Om te kunnen niksen hoef je niet op een bepaalde manier te gaan zitten. Je hebt er ook geen speciaal matje voor nodig. Wil je gewoon een beetje op een bankje voor je uit staren? Prima. Waar het om gaat, is dat je je geest durft te laten dwalen. In het begin kan lummelen best vreemd aanvoelen. We zijn zo geconditioneerd om druk en intensief bezig te zijn, dat we zelfs bij veel vormen van ontspanning (zoals hot yoga, spinning of crossfit) nog steeds denken dat we hard moeten werken: ‘Dat relaxen moet je met twee handen aanpakken! En die vermoeidheid moet je eruit zweten!’ Of… je kunt gewoon even niksen.

Als je het moeilijk vindt om alles uit je handen te laten vallen en helemaal niks te doen, zou je kunnen beginnen met borduren, haken of breien: daar moet je op een ontspannen manier je koppie bij houden, en de repeterende handelingen zijn helemaal zen. Tijdens de lockdown-maanden heb ik met mijn zoon Alec een rijtje Lego-huizen gebouwd: ons ‘coronastraatje’. Het was verrassend relaxed om duizenden blokjes in elkaar te klikken; je gaat er zo in op dat je geen tijd hebt om te piekeren. Omdat we heel rustig naast elkaar aan het werk waren, zijn we tot heel mooie gesprekken gekomen. Met mijn man Richard maak ik tijdens de vakanties geregeld een grote legpuzzel. Dat klinkt misschien als één stap verwijderd van de bejaardenbingo, maar het is gezellig en rustgevend. Het zoeken naar dat ene stukje is bijna meditatief – én aanstekelijk, want iedereen die langsloopt, doet mee. Pak jij liever een moment voor jou alleen? Ga in bad, zak onderuit op de bank, hang met een kopje koffie over het balkon. Beetje kijken, mijmeren. Het klinkt eenvoudig, en eerlijk gezegd ís het dat ook. Even niet presteren of consumeren, maar naar binnen keren. Moet je eens kijken hoe snel je daaraan went.

MAAK VAN JE HUIS EEN THUIS

—

Veel Nederlanders houden van een huis met karakter. We zien graag een oude, houten vloer of een erker, en een woonkamer met lichte muren en een open haard. Geïnspireerd door interieurontwerpers als Piet Boon, Jan des Bouvrie en Marcel Wolterinck combineren we dat met contrasterende moderne elementen, zoals stalen deuren of een stalen pui voor veel licht.

Om thuis goed op adem te kunnen komen, hoeft je interieur helemaal niet hip of duur te zijn. Het gaat om het gevoel dat het je geeft. Kies bijvoorbeeld voor een fijne hangbank of makkelijke loungestoelen in kleuren waar je rustig van wordt. Koop liever geen meubels die niet vies mogen worden; dat staat haaks op gemak en gezelligheid. Tweedehands meubels winnen snel aan populariteit; er komen steeds meer winkels en sites waar je mooie exemplaren kunt kopen. Gebruikte meubels zijn vaak uniek en karakteristiek; je haalt er ‘leven’ mee in huis.

illustration Natuurlijke materialen zoals hout zorgen niet alleen voor een ontspannen, geaarde vibe; ze vormen ook een tegenwicht voor alle technologie waarmee we worden omringd. Een aaibaar vloerkleed en zachte kussens in verschillende maten en texturen stellen je in staat knusse hoekjes te creëren, zodat je overal met een kopje thee kunt gaan zitten. De meeste sfeer creëer je met warm, indirect licht: liever geen felle plafondspotjes die recht naar beneden schijnen maar dimlicht, wandlampen en schemerlampen. Probeer ‘blauw’ licht van computers, touchscreens en displays zo veel mogelijk uit het zicht te houden: het houdt je wakker en alert, terwijl je thuis juist wilt relaxen.

De gratis Kringloop-app laat je de locaties zien van de ruim 900 kringloopwinkels in Nederland.

Nederlanders zijn dol op het sfeerlicht van kaarsen: we verbranden per persoon gemiddeld maar liefst 3,3 kilo kaarsen per jaar. Daarmee behoren we bij de grootverbruikers van Europa.

Weet je wat ook bijdraagt aan de rust in huis en een goed binnenklimaat? Kamerplanten. Ze filteren niet alleen de lucht en zetten CO₂ om in zuurstof, maar doen ook wonderen voor je humeur: door er alleen al naar te kijken, herstel je sneller van werkstress en overbelasting. Eén groene plant kan de sfeer in huis al veranderen; meerdere, weelderige planten in verschillende kamers geven een ‘geworteld’ gevoel.

illustration Als ik ’s avonds mijn hond uitlaat, neem ik vaak een ongegeneerd kijkje in de verlichte woonkamers waar ik langsloop. Gordijnen? Daar doen we niet aan. Ze hangen er wel, maar tot verbazing van buitenlandse bezoekers gaan ze maar zelden dicht. Tijdens het Amsterdam Light Festival zat ik met Richard in een rondvaartboot. Terwijl we ’s avonds door de grachten voeren, kon je in bijna alle huizen naar binnen kijken: mensen stonden te koken, keken tv, werkten nog wat achter een bureau. ‘Hebben ze hier nergens gordijnen?’ vroeg de Engelssprekende vrouw vóór ons aan haar man. Het was mij eerlijk gezegd niet eens opgevallen; het is hier zo normaal. Juist omdát je overal licht ziet branden, zijn de grachten zo sprookjesachtig om doorheen te varen. Nederland is een open land, op alle fronten. Mensen vinden het zelden een probleem als ik wandelend met de hond even bij ze naar binnen kijk; vaak zwaaien ze zelfs naar me: ‘Kijk maar, hoor. Ik heb niks te verbergen. Ik zit lekker op mijn bank te niksen.’

Geluk is niet het grootste, het meest spannende of bijzondere. Geluk is vooral het kleine, het alledaagse, het sociale.

Iedere kamerplant heeft zijn eigen talent. Bamboepalm en philodendron hebben bijvoorbeeld luchtfilterende eigenschappen, terwijl een hortensia veel kan bijdragen aan een goede luchtvochtigheid in huis. Vraag bij het tuincentrum eens naar de gezonde eigenschappen van verschillende planten.

Nederland herbergt maar liefst 1,5 miljoen honden en 2,9 miljoen katten.

illustration Een huisdier maakt van ieder huis een thuis. Mijn vader, een echte dierenliefhebber, zei altijd: ‘Een hond is een paracetamol op pootjes.’ Alleen al hun kwispelende aanwezigheid maakt je gelukkig: is er ooit iemand zó blij je te zien? Het hebben van een hond is ook gezond: je gaat een paar keer per dag een lekker stuk wandelen en wanneer je een hond aait, gaan je hartslag en je bloeddruk omlaag. Je kunt natuurlijk ook een kat, een cavia of een kaketoe aaien: alle dieren brengen rust en gezelligheid. Ze worden iedere dag blij wakker, kennen geen wrok en oordelen niet. Huisdieren geven niks om spullen of uiterlijkheden; ze houden onvoorwaardelijk van je, en nemen je zoals je bent. Honden en katten weten van nature hoe ze moeten niksen: geef ze één streepje zon, en ze gaan er vol overgave in liggen.

Wanneer je thuiskomt uit je werk is het een goed idee om je meteen om te kleden: door makkelijke kleren aan te trekken creëer je een omslagpunt waarbij je het kantoorgebeuren aflegt en in de huismodus raakt. Probeer filestress buitenshuis al van je af te laten glijden. Dat is niet altijd even makkelijk, maar je geliefde is geen kliko waar je al je frustraties in kunt dumpen. Bij thuiskomst val je niet zelden midden in de avondspits: kinderen hangen aan je been, de hond wil eruit, er moet gekookt worden en er ligt een stapel post met nieuwe rekeningen. Toch loont het de moeite om eerst een moment voor jezelf te nemen zodat je niet van de ene opgejaagde situatie in de andere stapt. Misschien kun je hierbij geholpen worden door je partner, waarbij je elkaar de ruimte geeft even op adem te komen. Al zet je maar een kopje koffie voor jezelf om daarna rustig tien minuten uit het raam te staren. Luister naar de regen op het dak, een hond die blaft in de verte of de wind die de bomen doet ruisen. Laat het denken even los en probeer alleen maar te zijn. Het gebonk op de deur en het bijbehorende: ‘Mamaaa, wat eten we?’ komt snel genoeg.

DE NEDERLANDSE KEUKEN

—

illustration In vergelijking met de Franse of Italiaanse keuken is de Nederlandse keuken niet bijzonder verfijnd. We zijn een volk van groente, vlees en aardappelen – al zijn die aardappelen niet bepaald Nederlands: ze zijn hier eind zeventiende eeuw door de Spanjaarden naartoe gebracht. Zij hadden het gewas op hun beurt weer in Zuid-Amerika opgeduikeld. Wat zijn dan wél typisch Nederlandse gerechten? Draadjesvlees. Een gehaktbal met rode kool. Spruitjes met uitgebakken spekjes. Of zijn het toch de hutspot en de stamppot andijvie met het kuiltje jus? Een groep Nederlandse chef-koks heeft zich ten doel gesteld onder de naam New Dutch Cuisine de vertrouwde en klassieke Nederlandse gerechten in een nieuw jasje te steken. Deze herwaardering van streekproducten valt samen met de trend om eten te bereiden met lokale ingrediënten: producten die uit de buurt komen zijn kakelvers en hebben een lagere klimaatbelasting.

Koken is voor veel Nederlanders een bron van plezier en ontspanning. We vinden het niet alleen leuk om te doen, maar ook heel leuk om naar te kijken: programma’s als Heel Holland Bakt kunnen rekenen op een miljoenenpubliek. Nederland is een klein land, maar het herbergt meer dan 175 nationaliteiten die allemaal hun eigen gerechten hebben meegenomen. Veel van die gerechten zijn gemeengoed geworden, zoals de Indonesische rijsttafel, Turks brood, Indiase curry, Mexicaanse taco’s, Japanse sushi, Spaanse tapas en Surinaamse roti. Door het leentjebuur is de Nederlandse keuken verrijkt met Arabische, Aziatische en Zuid-Europese invloeden – al hebben we er soms wel een potje van gemaakt. Italianen verafschuwen het snijden van spaghetti, en ananas mag volgens hen niet eens in de buurt van een pizza komen. Een california roll wordt in Japan niet of nauwelijks gegeten en heel wat ‘Chinese’ gerechten zijn voor Nederlanders bedacht (het geheim van de Chinese tomatensoep is een dot appelmoes) – zoals Frans Bauer ondervond toen hij de menukaart van zijn favoriete buurt-Chinees had meegenomen naar China.

Het avondeten is het uitgelezen moment om samen aan tafel te gaan. Even rustig bijpraten en elkaars dag aandachtig doornemen zijn óók waardevolle dingen die je als mens voeden. Als je moe thuiskomt, is de verleiding groot om onderuitgezakt voor de tv te gaan eten – dat gevoel herken ik heel goed. Maar het is niet alleen gezelliger om aan tafel te gaan, het is ook gezonder. Wanneer je tv kijkt, stop je je eten min of meer gedachteloos in je mond. Daardoor bestaat de kans dat je het minder goed proeft én dat je ongemerkt meer eet dan je misschien van plan was. Aan tafel eet je langzamer en bewuster, en de setting leent zich veel beter voor een goed gesprek. Mag je dan nooit voor de tv eten? Natuurlijk wel. Soms heb je gewoon zin om lekker onderuit te gaan. Ook je kinderen zullen het erg leuk vinden; zeker als het geen gewoonte is. Maar voor de meeste dagen geldt: neem de tijd, in je eentje of met je familie, en geniet van wat er op tafel staat.

‘Meer plantaardig en minder dierlijk eten geeft minder risico op een groot aantal aandoeningen, vooral hart- en vaatziekten, diabetes, nierproblemen en hoge bloeddruk.’

ADVIES VAN DE GEZONDHEIDSRAAD

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat er een verband bestaat tussen wat je eet en hoe je je voelt. Dat ervaar ik zelf heel duidelijk als ik een vette bek ben gaan halen – wat trouwens best lekker is op z’n tijd. Maar na een ‘maaltijd’ van hamburgers en kipnuggets voel ik me opgeblazen en leeg tegelijk; het rommelt in mijn darmen en ik krijg er oprispingen van. En hoeveel ik ook heb gegeten: binnen no time heb ik weer honger. Fastfood is vet en zout maar totaal niet voedzaam; je eet alleen maar lege calorieën. Daar wordt je buik niet blij van. Je darmen worden door hun uitgebreide zenuwstelsel ook wel ‘het tweede brein’ genoemd: een gezonde darmflora beïnvloedt niet alleen je gezondheid, maar ook je humeur. Te veel lege koolhydraten, bewerkte producten en snelle suikers kunnen je moe en prikkelbaar maken. Gun je lichaam een dagelijkse, positieve boost met verse ingrediënten, zoals groene bladgroenten, peulvruchten, vette vis, volkoren producten en (ongezouten) noten.

Wat doet een Nederlander op zijn frietjes? In ieder geval níét alleen ketchup, zoals de acteur Samuel L. Jackson al opmerkte in Pulp Fiction. Wat er wel op gaat? Dat verschilt per regio: mayonaise, pindasaus, joppiesaus of het Zuid-Limburgse zoer vleisj. En dan zijn er natuurlijk nog het frietje speciaal (ketchup of curry, mayonaise en gesnipperde uitjes), het patatje oorlog (mayonaise, satésaus en gesnipperde uitjes) en de kapsalon (friet met shoarma en ijsbergsla). Maar ook hierin bestaan regionale verschillen. Waar een klein land groot in kan zijn!

In mijn jeugd gingen we hooguit één of twee keer per jaar uit eten: op de verjaardagen van mijn ouders, of als we geld terugkregen van de Belasting. Het keuzemenu bestond uit twee restaurants: Van der Valk of de Chinees. Ik hoopte altijd op de Chinees, want ik vond het daar zó exotisch. Tegenwoordig zijn in de meeste steden alle keukens – van Afghaans tot Zambiaans – te vinden. Maar toen ik op de lagere school zat, was het ‘Chin.Ind. Rest.’ het toppunt van buiten de deur eten. Een aquarium met sierlijke vissen, rode lampions met goudkleurige flossen, porseleinen beelden van lachende Boeddha’s, draken van houtsnijwerk, muzak van bamboefluiten – ik vond het allemaal even geweldig. Net als het ‘tempeldak’ van smaragdgroene pannen boven het afhaalloket. Zelfs het geweld waarmee het luik omhoog werd gegooid (‘Nummer 36!’) en het kille tl-licht dat erachter schuil bleek te gaan, deed niets af aan de betoverende ambiance. In 2020 is de Chinees-Indische restaurantcultuur toegevoegd aan de lijst met Nederlands immaterieel erfgoed. En terecht, want wie is er níét mee opgegroeid?

Ik zapte eens langs een sciencefiction-serie waarin mensen uit de toekomst terug naar het heden waren geteleporteerd. Een van hun eerste observaties was er een van afschuw: ‘Kijk dan, wat erg, ze eten nog écht vlees… van dieren!’ De serie ben ik vergeten, maar die ene zin is me bijgebleven. Ik eet heel graag een stukje vlees, maar ik ben ervan overtuigd dat we een vleesarme of misschien zelfs wel vleesloze toekomst tegemoet gaan. De mens is van nature een omnivoor; dat betekent dat ons lichaam is gemaakt om alles te eten, zowel plantaardige als dierlijke voeding. Op dit moment is de balans echter flink doorgeslagen naar de dierlijke kant: we eten meer vlees dan goed voor ons is, en te weinig groenten. Door een beetje met vlees te minderen maken we niet alleen een betere keuze voor onze gezondheid, maar ook voor het milieu. Bijna 15 procent van alle broeikasgassen in de wereld komt voor rekening van de veeteelt, en bijna 40 procent van alle landbouwgrond wordt gebruikt voor het verbouwen van diervoer. Niemand hoeft helemaal te stoppen met het eten van vlees, maar het kan best wat worstjes minder.

Weldadig voor je darmen: yoghurt, karnemelk, zuurkool, kefir, miso, kimchi, kombucha.

‘Moodfood’, voeding die je vrolijk maakt: bananen, avocado’s, zalm, dadels, amandelen, broccoli, spinazie en chilipepers.

De aanbevolen 300 á 400 gram groente per dag klinkt als een bord vol, daarom kiep ik mijn groenten vaak in een pan en maak er goedgevulde soep van. Dat is snel klaar, altijd lekker, en supergezond.

De WUR (Wageningen Universiteit & Research) is in 2020 voor de vierde keer op rij uitgeroepen tot beste landbouwuniversiteit ter wereld*. Productieverhoging is niet meer het uitgangspunt; het groene denken krijgt steeds meer ruimte. Op de WUR-campus is een ‘boerderij van de toekomst’ geopend waarin ecologie leidend is en techniek dienend. Ook onderzoekt ze, zoals hier bij het Flevo-Landschap en biologisch landbouwbedrijf ERF in Flevoland, de resultaten van grootschalige ‘strokenteelt’: geen monocultuur meer op de akkers maar een slimme afwisseling van gewassen waardoor biodiversiteit toeneemt.

*Toegekend door QS Rankings, een internationale ranglijst van universiteiten.

Er is op dit moment een aantal veelbelovende try-outs gaande met kweekvlees: dat is opgebouwd uit dierlijke cellen waardoor een ‘echt’ stukje vlees ontstaat, maar dan zonder dat er dieren voor zijn gedood. Kweekvlees zou een alternatief kunnen zijn voor de bio-industrie. Daarnaast zouden er nog steeds veehouderijen met echte koeien, varkens en kippen kunnen bestaan maar dan veel kleinschaliger, met een vrijer leven voor het vee. De Nederlandse boeren doen het overigens helemaal niet slecht wat betreft diervriendelijkheid. Ik ben opgegroeid op het platteland en mijn persoonlijke ervaring is dat veehouders veel om hun dieren geven, en dat ze het leven voor hun beesten zo plezierig mogelijk proberen te maken. En vergis je niet: er is een enorme berg aan reglementen waar een agrarisch bedrijf aan moet voldoen. Het is voor veehouders niet altijd even makkelijk om jouw hamlapje in de winkel te krijgen; daar komen heel wat voorschriften en protocollen bij kijken.

Kweekvlees is toekomstmuziek, maar vegetarische vleesvervangers zijn nu al volop verkrijgbaar. Mijn dochter Emma is vegetariër, en zij heeft mij op de vele mogelijkheden gewezen. Het Nederlandse bedrijf De Vegetarische Slager verovert de wereld met een assortiment aan vleesvervangers die qua smaak en textuur nauwelijks van ‘echt’ zijn te onderscheiden. Ook traditionele vleesproducenten bieden steeds vaker plantaardige varianten aan. Ik zou zeggen: probeer het eens, en switch één of meerdere keren per week naar een vleesvervanger.

DURF TE GENIETEN

—