De opstelling van het derde:
de spelers met hun wissels en hun vriendinnen.
Naast de goal coach Thijs.

Pieter Winsemius

Het derde

Uitgeverij Podium
Amsterdam

Als kinderen kunnen ontsporen, kunnen ze ook sporen.
De auteur schenkt daarom zijn honorarium aan de
Touzani School in Rotterdam-Zuid waar
Soufiane Touzani jongeren wil inspireren.

© 2020 Pieter Winsemius

Omslagontwerp Rob Westendorp

Beeld omslag Loek van Vliet/

Koninklijke Haagsche Cricket en Voetbal Vereeniging

Verzorging e-book Coco Bookmedia

Foto auteur Mark Kohn

ISBN e-book 978 94 6381 029 6

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, september 2020

www.uitgeverijpodium.nl

1 Waardeloos

Het was knudde. Nog drie minuten te spelen, stand 1-1, niets aan de hand. Maar natuurlijk moest Henk weer een nieuwe truc demonstreren en lette Edwin niet op. Balletje op rechts, hoge voorzet, keepertje komt niet van de grond en hup, daar hing-ie. 2-1 verloren. Had de pret toch wat bedorven. Vorige week 4-1 uit tegen AVV, dus stijf onderaan.

En dan wil de hond ook niet bij je blijven en begint het te motregenen. Thijs liep tot het eind van de straat, waar hij vroeger met Toos ook altijd omkeerde. Belle was in de ritselende struiken verdwenen. Als hij drie minuten wachtte, zou ze weer opduiken zoals ze dat al negen jaar deed. Oude honden zijn voorspelbaar, net als oude mannen.

Hij was vandaag na de wedstrijd van het derde een tijdje blijven hangen in de kantine. Het was druk geweest, het eerste had thuis gespeeld en het trok de laatste tijd aardig wat publiek. Was twee jaar achter elkaar kampioen geweest en stond ook nu weer bovenaan. In de eerste klasse ditmaal. En dan kwamen er toch mensen kijken, zeker als ADO Den Haag ergens aan de andere kant van het land speelde.

Thijs had op de tribune zitten kijken naar het eerste, maar het sprak hem weinig meer aan. Hij kende de spelers nauwelijks sinds de nieuwe voorzitter een paar jaar geleden aan het ronselen was geslagen. Eerst nog bij een paar amateurclubs in de buurt; voor een paar flappen per wedstrijd en een stel hippe schoenen kon je op lager niveau een heel eind komen. Maar dit jaar werden er zelfs twee buitenlanders aangetrokken. Oost-Europeanen met onuitspreekbare namen.

Voor hem hoefde het niet. Het was niet meer hetzelfde op de club. Vroeger ging hij altijd met Toos naar het voetbal. Toen zij de kantine ging draaien, was hij wedstrijdsecretaris geworden. Een hondenbaan, dat wel, maar iemand moest het doen en Toos had gezegd dat zij de telefoon wel zou aannemen. Nou, dat had ze geweten!

De hele week belden lui op om te zeggen dat de poes ziek was of dat hun schoonmoeder voor de derde keer in korte tijd haar verjaardag wilde vieren en dat ze dus echt niet konden spelen. Dan moest hij invallers regelen, want de heren wilden wel graag met zijn elven op het veld staan. Plus natuurlijk twee reserves voor als ze moe werden. Ach, het was ook wel leuk geweest, hij had veel middagen samen met Toos achter de bar gestaan.

Er kwam heel ander volk langs sinds het eerste ‘op niveau’ speelde. Volgens voorzitter Junior was dat bewust beleid: toptalent trok toppubliek aan en dat moest vertroeteld worden. Hij hoorde het hem nog zeggen: ‘Manneeeee’ – dat zei hij altijd zo, kennelijk om indruk te maken – ‘manneeeee, noblesse oblige. Wie een topper wil zijn, moet zich als een topper gedragen.’ Hij had dat waarschijnlijk ergens gelezen en vond dat wel chic staan. De voorzitter was daar heel gevoelig voor.

Junior was een heel ander type dan zijn vader. Theo Daalmeier was een kerel uit één stuk. In Thijs’ tijd een bikkelharde verdediger, ze hadden nog samen in het eerste gespeeld. De man was toen stapelverliefd geweest op Toos, Thijs was nog steeds blij dat zij Theo had laten staan en voor hem had gekozen. Hij had zich vaak afgevraagd waar hij die onverbiddelijke liefde aan te danken had. En of zij niet meer had verdiend dan wat hij haar uiteindelijk had kunnen bieden.

Theo was uitgegroeid tot een echte ondernemer, de enige die het dorp bezat. Op eigen kracht had hij het krakkemikkige tapijtfabriekje halverwege de polder omgebouwd tot de firma die het was geworden. Toen hij in de gaten kreeg dat de EU ging uitbreiden en Oost-Europa een stuk goedkoper kon produceren, was hij ook begonnen met de invoer van producten. Zijn zoon was geboren in een gespreid bedje, met een gouden lepel in zijn bek.

Thijs had Junior – nadat zijn moeder zo over hem sprak, noemde iedereen hem zo – nog in het elftal gehad toen zijn eigen Fred nog speelde. Het was niet veel en dat zou het ook niet worden. Kon trouwens ook moeilijk anders met zo’n moeder. Die was vooral mooi, maar had een slap karakter. Dat had hij nooit helemaal begrepen van Theo. Hoe die daar was ingetrapt . Zeker later, toen haar schoonheid wat verwelkte, kon ze niet aan Toos tippen.

Nu was Junior voorzitter en had hij geld van het bedrijf in de club gepompt. Op de borden stond DAALMEIER TAPIJTEN en ook de kantine was herdoopt. Het eerste elftal speelde niet langer in de vertrouwde geel-zwarte shirts, maar was gehuld in een ontwerp van een paar stadse types met een verwijfde smaak. Iets met violette ruitjes; ze hadden er nog net geen bloemetjes in verweven. Toos was daar zo kwaad over geweest dat ze de kantine had opgezegd. Maar ze waren wel twee keer achter elkaar gepromoveerd en dat vonden de meeste ‘fans’ belangrijker.

Een mooie boel was het geworden! Vreemde kerels met een grote mond aan de bar en zonnebankvrouwen met tatoeages tot achter hun oren. Met twee handen bitterballen eten. Nog nooit een bal goed geraakt maar wel met een grote waffel over strategie en tactiek praten. Dikke auto’s die ze dwars op de parkeerplaats ploften en te lamlendig om zelfs maar een net op te hangen. Om over het trekken van krijtlijnen of het schrobben van de kleedkamers niet te spreken.

Gelukkig waren ze niet allemaal zo. Thijs’ goede vriend Kees Roos en Noor, die de bar van Toos had overgenomen, waren uit het goede hout gesneden. En natuurlijk had hij zijn derde elftal. Prima krachten. Alleen jammer van die laatste goal.

In de struiken hoorde hij Belle schel blaffen. Dat was meestal het teken dat ze de jacht had opgegeven en ze haar beoogde vijand nog even lafhartigheid wilde verwijten. Hij kon het die katten – meestal waren het katten, maar ze beproefde haar geluk ook op ander ongedierte of op vogels – niet kwalijk nemen. Belle was een furieuze jager, nergens bang voor. Behalve als het grote witte honden met veel haar betrof. Een soort Verschrikkelijke Sneeuwmannen. Daar kon ze niet tegen.

‘Ga je mee naar huis,’ riep hij en ze kwispelde hem toe. Het leven was goed. Jammer dat ze vandaag niet hadden gewonnen. Ach, dacht hij, je moet altijd wat te wensen overhouden. Gelukkig had ADO vandaag niet verloren. Zoals die Jansma het had gezegd: het is een totaal onschuldige club, want ze winnen nooit wat. ‘Het leven is zwaar voor iemand met een groen-geel hart, Belle.’ Hij lijnde haar aan en samen sjokten ze naar huis. Nog een kop thee en dan naar bed.

2 Lieve jongens

‘Het zijn lieve jongens,’ zei Thijs. Zijn buurman knikte. Ze hadden beiden hun gras gemaaid, het was een terugkerende plicht die ze meestal samen uitvoerden. Toos zette vroeger altijd thee, die Sjon en hij dan opdronken bij het hek. Sjons Nel – ‘de buuf’ zoals hij haar altijd noemde – had dat zonder iets te zeggen overgenomen. Ze woonden al zeker twintig jaar naast elkaar en hadden lief en leed gedeeld.

‘Het is een vriendenteam,’ legde Thijs uit, ‘ijzersterk in de kleedkamer en in de kantine. De meesten zitten al vanaf de lagere school bij elkaar in het elftal. Een paar zijn eigenlijk te goed voor het derde. Die hadden wel in het eerste kunnen spelen, maar ze wilden met hun maten blijven voetballen. Maar sommigen weten niet wat het verschil is tussen hun linker- en rechterbeen. En trainen doen ze alleen met de rechterarm, om het bier naar de juiste hoogte te tillen.’

‘Toen ik nog lesgaf,’ zei Thijs, ‘veroorzaakten ze nooit problemen. Geldt trouwens ook voor een paar van hun vriendinnen. Franke bijvoorbeeld – dat is het meisje van mijn aanvoerder Ben – gaf ik nog gymles in groep vijf en zes. Ik weet nog hoe ik haar snikkend achter het fietsenhok aantrof toen haar oma was overleden.’

Hij bestudeerde de rododendron. ‘Hij staat er weer mooi bij,’ volgde de buurman zijn blik, maar Thijs liet zich niet afleiden. ‘Een paar weken geleden vroegen ze of ik elftalleider wilde worden.’ Sjon glimlachte. ‘Die hadden ze toch helemaal niet nodig?’

‘Nee, absoluut niet, maar ze wilden aardig zijn. Het was wel mooi hoe ze het vroegen. Er kwam een hele delegatie, ik geloof dat ze er allemaal waren. Zelfs Dikke Goof, en die komt eigenlijk nooit in de kantine.’

‘Dat is toch een biker?’ vroeg Sjon. ‘Zeker weten,’ antwoordde Thijs. ‘Ruwe bolster, gouden hart. Ze stonden om me heen en zeiden: je moet ons helpen. We hebben straks gegarandeerd zes punten aftrek omdat we de formulieren niet op tijd inleveren. Als jij nou elftalleider wordt, worden wij kampioen. Beloven we je. Ik protesteerde: jullie kunnen best zonder me. Maar ze wuifden dat weg. En toen zei die Dikke: ik kom je voor elke uitwedstrijd ophalen en dan mag je achter op de motor.’

‘Is dat waar, van die puntenaftrek?’ vroeg Sjon.

‘Niets wat die gasten je vertellen is waar.’

‘Moet je nog wat dóén?’ vroeg Sjon.

‘Nou, eigenlijk nauwelijks. De wedstrijdformulieren en de spelerskaarten, dat soort spul. En dan de scheids een hand geven en soms vlaggen als we maar met zijn elven zijn.’ Er trok een lachje over zijn gezicht. ‘En ik bespreek in de kleedkamer de strategie. Dan luisteren ze ernstig, maar het stelt natuurlijk niets voor. Ze voetballen al jaren in dezelfde opstelling.’

‘In de pauze houd ik een analyse. Nou ja, zolang ze me niet onderbreken en grappen maken. Van de week legde ik uit dat ze meer over rechts moesten spelen, omdat daar bij de tegenpartij een lamme stond. En elke wedstrijd benadruk ik op hun verzoek dat Henk – dat is een van onze centrale verdedigers – niet als een blinde naar voren moet rennen. Die jongen is gek op de bal en een paar keer per wedstrijd wil hij even indruk maken.’

‘We hebben afgelopen zondag ook ontzettend gelachen. Het bestuur had besloten dat er nieuwe elftalfoto’s in de kantine moesten komen en toen heb ik ze geleerd hoe je moet poseren. Je kent het wel. De achterhoede op de bank en de voorhoede staand erachter. Allemaal met de armen over elkaar en ernstig in de camera kijken. En de keeper natuurlijk languit op de grond, met de bal.’ Zijn ogen twinkelden. ‘We verkopen ze nu voor twee euro per stuk. En voor vijf euro krijg je er een met alle handtekeningen.’

Ze keken naar de Oost-Indische kers die mooi opbloeide. ‘Weet je,’ zei hij, ‘het vult mijn zondagen. Daar ging het ze ook om, volgens mij. Ze hebben me beloofd dat ik voor alle feestjes word uitgenodigd.’ Thijs inspecteerde het vogelhuisje, maar dat was dit jaar weer leeg.

‘Weet je wat ook mooi is, de geur van tijgerbalsem wanneer je de kleedkamer binnenkomt. Ik was dat helemaal kwijt, maar het is verschrikkelijk.’

‘O,’ zei Sjon, ‘ik wist niet eens dat het nog bestond. Ik heb vroeger in dienst nog eens een halve pot op mijn kuiten gesmeerd. Hadden we een lange mars gehad en alles deed zeer. Ik had de hele dag last van brandende poten.’

Lachend knipte Thijs wat lage takken weg. ‘Het is heel gezellig, vooral de derde helft.’

‘De derde helft?’

‘Zo noemen ze dat tegenwoordig. Gewoon na afloop in de kantine, nog eens drie kwartier extra.’ Hij glimlachte. ‘Heeft een vast recept: twaalf bier, drie rosé en één sapje. Dat laatste is voor de midvoor want die drinkt geen alcohol. En als er dames bij zijn, moet je meer rosé halen.’

‘Vrouwen en rosé,’ zuchtte de buurman. ‘Vroeger dronken ze sherry, dat was nog erger.’

‘Ach,’ haalde Thijs zijn schouders op, ‘ze zorgen ervoor dat het niveau wat op peil blijft. Een paar van die gasten, als die eenmaal losgaan, berg je dan maar. Ze maken behoorlijk harde grappen.’

‘Onbehoorlijk harde grappen, zal je bedoelen,’ zei de buurman, ‘ik ken dat nog wel van vroeger.’ Thijs grinnikte. ‘Zondag kwam er een met het verhaal van de supporter die tegen de scheidsrechter zei: “Waar is je hond?” De scheidsrechter snapte er niks van en antwoordde: “Ik heb helemaal geen hond.” En toen riep de supporter uit: “Wat? Blind en dan toch geen hond?!”’

‘Er zitten ook een paar bijzondere gevallen in het elftal,’ vertelde Thijs. ‘Mijn rechtshalf, Snuf noemen ze hem, is kennelijk een heel goeie rocker. Een van mijn vleugelverdedigers speelt toneel en kan prachtig imiteren. Vorige week hield hij een toespraak, echt, je zou hebben gezworen dat Johan Cruijff onder de douche stond.’

‘Kunnen ze ook voetballen?’ vroeg Sjon. Thijs lachte. ‘Laten we het leuk houden. Je moet een keer meegaan, ik waarschuw wel als het een beetje goed weer is en we thuis spelen.’ Zijn maat trok zijn wenkbrauwen op. ‘Als ik maar niet achter op de motor hoef,’ grijnsde hij. ‘Dat heb ik ze toen ook gezegd: ik ben bereid om als elftalleider in te stappen, als ik maar niet achter op de motor hoef. Dat hebben ze me beloofd. Behalve als we kampioen worden; dan moet ik een rondje over het Kerkplein. Maar de kans daarop is nihil, dus dat kunnen ze schudden.’

Thijs trok zijn schouders recht. ‘We hebben nul uit twee, maar we zullen veel beter eindigen dan vorig jaar, beweerden ze. Toen haalden ze in het hele seizoen maar een paar punten. Dat komt volgens de aanvoerder doordat er dit jaar een paar straalverliefd zijn en op tijd naar bed gaan.’ ‘Dat snap ik niet,’ zei de buurman. ‘Ze stappen niet meer, maar kijken met die meiden naar een film. De volgende dag zijn ze op het veld een stuk fitter.’

‘Goh, nooit aan gedacht. Dat liefde goed is voor de topsport.’

‘Een beetje liefde kan nooit kwaad,’ zei Thijs. En Sjon wist aan wie hij dacht.

3 Afgelast

Das om en handschoenen aan, prentte hij zich in. Hij moest om zichzelf lachen, Toos zei dat altijd. ‘Jas dicht voor je de deur uitgaat.’ Ze hield niet van de kou. Nee, vandaag was niet haar dag geweest. Het had gestortregend en de velden waren verzopen. Alles was afgelast. Hij had toch maar besloten naar de club te gaan. In de kantine ronkte de kachel en dat was beter dan in je eentje thuiszitten.

Buiten waaide een halve orkaan. Hij had zich soms aan een hek moeten vasthouden. Krijg je als je ouder wordt. Vroeger, toen Fred nog klein was, trok hij zich van zulk weer niets aan. Hij herinnerde zich hoe ze op een spekgladde weg gingen hardlopen. Was lef hebben, zeker nadat hij was gevallen. Toos was nijdig geweest toen hij zich beklaagde over zijn blauwe plekken. ‘Eigen schuld,’ had ze gezegd, maar ze had er ’s avonds wel even goed naar gekeken.

Thijs keek de kantine rond. Weinig vreemden. Zal wel te koud zijn voor de mooie meneren. Aan een hoektafel groette Willem, zijn linkse middenvelder. ‘Afgelast,’ riep hij, ‘kunnen we eindelijk weer eens serieus klaverjassen.’ Willem was een rustige jongen, opgegroeid in de Achterhoek. Voor zijn werk hiernaartoe verhuisd en een van de weinige ‘allochtonen’ in het elftal.

Allochtonen waren de mensen van buiten het dorp. Omar en Zoef waren autochtonen, tweede generatie Marokkanen. Hun vaders zaten bij de eerste golf gastarbeiders die Theo had binnengehaald. Een heel ander soort mensen dan die nieuwe gasten. Harde werkers, nooit te laat, en van zijn levensdagen niet klagen. Ze hadden nette kinderen en hun vrouwen raakten steeds meer betrokken bij de club. Geïntegreerd, zo noemden de Hoge Heren dat in Den Haag. Nou, ze konden hier bijles nemen.

Het was niet druk in de kantine. Noor had alle tijd om bij te praten. ‘Ik heb een goede plaats voor je vrijgehouden,’ zei ze, ‘dacht al dat je zou komen.’ Ze poetste met haar schort de bar en zei meer dan dat ze het vroeg: ‘Een zwarte koffie zeker? Moet je er iets bij hebben?’

‘Wat heb je?’ had hij gevraagd. ‘Er is nog cake over van de bestuursvergadering en die was niet slecht, al zeg ik het zelf.’ Thijs bromde goedkeurend.

‘Hoe ging de bestuursvergadering?’ vroeg hij Noor. Ze was een fenomeen. In haar kantine hoorde en zag ze alles. Ze schudde haar roze haren. Hij bleef zich daarover verbazen, Noor had niets opgedirkts maar ze verfde wel haar krullen. Haar specialiteit. Dat en haar knalrode lippen.

‘Nee,’ zei ze, ‘niets bijzonders eigenlijk. Junior had het hoogste woord. Hij had het over een nieuwe hoofdtribune en over nog meer spelers die hij wil aantrekken uit Oost-Europa. Hij bleef maar vertellen over zijn goede zakelijke contacten die vast en zeker de club willen sponsoren. Maar je kent hem, hij heeft veel praatjes.’ Thijs knikte. ‘Eerst zien en dan geloven.’

‘Goede koffie,’ complimenteerde hij haar. ‘Ik had een goede lerares,’ keek ze hem warm aan. ‘Hoe gaat ’t nou met jou? Red je het een beetje?’

‘Ach, wat zal ik zeggen,’ zei hij voor zich uit kijkend. ‘De ene dag gaat het beter dan de andere, maar het blijft behelpen.’

Hij bestudeerde de bekers in de prijzenkast. ‘Zie je die beker met de grote oren?’ vroeg hij haar. ‘Was van een toernooi in Blijdestein. Mooi elftal hadden we toen. De oude Theo Daalmeier en ik in de achterhoede, als de dood waren ze voor ons. Kees Roos stond in de voorhoede, maakte nog een gave goal. Maar een week of wat later brak hij zijn been en daar is-ie eigenlijk nooit meer van hersteld. Ik had toen net Toos ontmoet.’

‘Voor mij was ze een ouderejaars,’ glimlachte zijn vriendin. ‘Ik zat een paar jaar na haar op de verpleegsteropleiding. Toen ik stage moest lopen in het ziekenhuis, kwam ik bij haar op de afdeling. Ik keek enorm tegen haar op.’

‘Daar kan ik me iets bij voorstellen,’ grinnikte Thijs.

Willem meldde zich aan de bar. ‘Graag nog een keer van hetzelfde, Noor,’ zei hij wijzend op zijn klaverjasmaten. Hij had flarden van hun gesprek opgevangen. ‘Heeft ze je verteld hoe de vergadering afliep?’ Noor wist het nog precies. ‘Jannie kwam hem halen. Auto met chauffeur, je kent het wel. Madam stapte plompverloren naar binnen. Junior kreeg ongenadig op zijn donder. Het scheelde niks of ze had hem aan zijn oren naar buiten gesleept.’

Ze gniffelden, de Bazin – zo werd ze genoemd in de kantine – was binnen de club niet populair. Haar vader had vroeger een groentezaakje op de Nieuwedijk. Als jonge meid maakte ze overuren, ze had het met het halve elftal gedaan. Toen ze Junior aan de haak had geslagen, heette ze ineens Jeannette.

Terwijl Noor het dienblad vulde, pakte Willem even een kruk. ‘Wil je zo meteen aanschuiven?’ vroeg hij. ‘Pimmetje moet zo naar huis en we hebben een vierde speler nodig.’

‘Tijden niet gespeeld,’ zei Thijs, ‘maar als het niet om groot geld gaat, zal het wel lukken.’

‘Groot geld!’ grimaste Willem, ‘waar zie je me voor aan? Ik kan mijn contributie nauwelijks betalen.’

‘Doe mij ook nog maar een koffie, Noor,’ zei Thijs. De spelers maakten plaats en al spoedig moest hij diep uit zijn grijze cellen putten om zich de grondregels van de edele klaverjassport te herinneren. Ooit, lang geleden, had hij zich als nieuwkomer aangemeld voor een wedstrijd op de club. In zijn jonge jaren had hij leren bridgen en volgens zijn elftalgenoten kon je dan in twintig minuten klaverjassen. Hij had meteen een kip gewonnen, de tweede prijs.

Jouez mal mais jouez vite. Het was de stelregel die hem was ingehamerd. Met sierlijke zwaaien wierp hij zijn kaarten. Bij elk spel legden de jonge gasten naderhand uit wat hij eigenlijk had moeten spelen, maar het mocht de pret niet drukken. Ondertussen flitsten de moppen over tafel. Voetbalhumor, dat wel. Een beetje zoals Gordon, bedacht hij, van die verhalen waarbij de verteller zelf het hardst moest gieren.

‘Wat was dat verhaal over Jannie dat Noor vertelde?’ vroeg een van de spelers. Willem herhaalde tot algemene vreugde het verslag van de versnelde uittocht van Junior.

‘’t Is eigenlijk best een aardige meid,’ zei Willem, ‘maar het is haar een beetje in de bol geslagen. Heeft ook een forse boob job gehad.’

‘Een wat?!’ zei Thijs verbaasd. ‘Een borstvergroting,’ legde Willem uit, ‘moet je haar oude foto’s maar eens bekijken.’

Het was laat toen Thijs met Belle een blokje om ging. Er waren nog best wat mensen naar de club gekomen. Die Junior was toch een bijzonder geval, zijn vader was ook zo’n geveltoerist. ‘Er zijn twee soorten meisjes,’ had Fred ooit gezegd, ‘een voor de kermis en een om mee te nemen naar de verjaardag van je oma.’

4 De opstelling

‘De opstelling der beide elftallen!!!’ Hij wist nog goed hoe hij met zijn eigen vader – nu alweer zo’n vijftig jaar geleden – naar een voetbalwedstrijd in het Zuiderpark en één keer zelfs in het oude Olympisch Stadion was geweest. Dat, en warme worst. Hij moest eraan denken toen hij in de kleedkamer het papiertje uit zijn borstzak plukte en zijn keel schraapte.

Ben, zijn aanvoerder, vroeg om stilte. Niet dat dat veel hielp, maar als hij lang genoeg wachtte en Henk zijn laatste grap had verteld, dan zakte het geluidsniveau beneden de tachtig decibel. ‘Vandaag uit tegen Eendracht 6,’ sprak hij zijn mannen toe. ‘Een moeilijke wedstrijd. Ze zijn sterk over links, sterk over rechts en krachtig in de midden. Geen achterhoede, maar die hebben ze ook niet nodig omdat ze negentig minuten achter mekaar aanvallen.’

De commentaren vlogen door de kleedkamer. ‘Ik stel voor: alleen maar lange ballen,’ riep de een. ‘Waarom zouden we dat nou doen?’ vroeg de ander. ‘Omdat ze niet verdedigen natuurlijk, dan staat er niemand achter als we die lange bal trappen,’ volgde de uitleg. ‘Kunnen we beter alles terugspelen op Joris want die is de enige die hem verder dan dertig meter kan trappen,’ zei een derde. ‘Maar dan moet hij hem eerst wel tegenhouden,’ riep de volgende.

Het vertrouwen in doelman Joris was matig. Het was dat er niemand anders op goal wilde staan en dat hij een slechte knie had, want anders… Bovendien beschikte hij over een auto, wat handig was bij uitwedstrijden, en hij had een vreselijk mooie vriendin met lang blond haar, die nog aardig was ook. Joris was dus verzekerd van zijn plaats. Dat gold ook voor Ben. Die kon niet voetballen, maar het was een goede gast. Daarom was hij ook aanvoerder.

Ook de andere backs waren vaste waarden. Omar was van het type hier-kan-er-maar-één-staan-en-als-je-er-geen-bezwaar-tegen-hebt-dan-ben-ik-dat. Onverzettelijk. Dat had hij op straat geleerd. Op links was Edwin meer van de verfijnde soort. Tikkie terug, misplaatste schijnbeweging. Maar hij was een kampioen in de kleedkamer. En omdat hij met Ben wisselde als verdediger, was hij bovendien reserve-aanvoerder.

De kracht van het elftal lag echter in het centrale blok: Dikke Goof en Henk. Goof deed zijn bijnaam eer aan. Hij woog zeker honderdvijfentwintig kilo; het was eigenlijk een wonder dat hij nog kon bewegen. Het gerucht ging dat hij lid was van de Hells Angels, maar dat leek onwaarschijnlijk. Hij was echter wel de trotse bezitter van een enorme motorfiets. Je moest op het veld niet tegen hem aanlopen, dat was duidelijk. Beton kaatst slecht.

Bij Henk lag dat anders. Henk was fysiotherapeut en werkte in het ziekenhuis. Hij was de fantast van het derde; als hij had getraind en wat serieuzer had geleefd, had hij zo in het eerste kunnen staan. Maar Henk wilde dat helemaal niet. Als hij op het veld zo nu en dan maar mee naar voren kon, vijf man mocht passeren en alle vrije ballen binnen twintig meter van de goal mocht nemen, was hij tevreden.

Als Henk mee naar voren ging, moest Snuf achterblijven. Hij heette eigenlijk niet zo, maar zijn vader was politiecommissaris. Snuf was de techneut van het elftal. Wat zijn ogen zagen, konden zijn handen maken. Hij speelde gitaar en trad op met een eigen rockband. Dat zou je niet denken. Het was altijd een rustige jongen, deed zijn werk en miste nooit een opdracht. Maar zijn optredens met de luchtgitaar onder de douche waren legendarisch binnen het derde.

Op het middenveld deelde Snuf de taken met Willem en ‘het student’ Robert. Willem heette eigenlijk Paul, maar sinds het beroemde lied ‘Willem moet het hebben van zijn loopvermogen’ was zijn naam gewijzigd. Willem had een superlijm ontwikkeld en was daar apetrots op.

Het student Robert was een speciaal geval. Hij had ongetwijfeld het hoogste IQ van het hele elftal. Alleen zijn zus, die volgens de verhalen grensde aan het geniale, kon hem overtreffen. Wat zij niet met computers kon, was niet de moeite waard.

En dan de voorhoede. Twee spitsen, Frans en Pimmetje, en in geval van nood gedurende de laatste tien minuten Omar als extra breekijzer. Frans en Pimmetje waren de sterren van het team. Al bij de F-jes was Frans de beste, ooit kreeg hij een jeugdcontract aangeboden en mocht hij proefspelen bij Ajax. Een dikke een-negentig lang, kopsterk, met een snoeihard schot. Pimmetje daarentegen was klein en slim, kon dribbelen als de beste en had maar een minigaatje nodig om te scoren.

Op de vleugels stonden meestal Zoef en Miel. Zoef – vernoemd naar de haas van de Fabeltjeskrant – was de ultieme rechtsbuiten. Hij was snel en gaf goede voorzetten. Als hij die tenminste wilde geven. Zoef was geneigd tot de solo. Op links was dat niet veel anders. Miel was een kamper, linea recta van het woonwagenterrein. Je wist nooit waarmee hij voor de dag zou komen. Maar als je eenmaal zijn vriend was, was je dat ook voor het leven.

En dan waren er nog Rik en Lodewijk, de ‘utility’-spelers. Multi-inzetbaar en altijd paraat. Rik had een goede baan op de administratie bij het bedrijf van Junior, terwijl Lodewijk handelde in feestartikelen. Elke maand had hij wel weer een nieuwe knaller die nog harder plofte dan de vorige. Hij was ook een van de drie allochtonen, ooit in het dorp aangespoeld na een verhuizing. Scoorde in zijn eerste oefenwedstrijd meteen twee keer, en daarna nooit meer.

Het was een ritueel, maar elke keer genoten de mannen van het praatje van hun vroegere gymleraar. Iedereen speelde het spel mee. Toos was voor de meesten van hen een soort moeder geweest, de ‘baar-moeder’ noemden ze haar in hun juniorentijd, maar dat was tegenwoordig ongepast om te zeggen.

Ze wisten hoe Thijs haar miste. Voor haar begrafenis waren ze in de kleedkamer met de pet rondgegaan, zodat ze een mooi bloemstuk konden laten maken. Toen had Ben voorgesteld om hem te vragen als elftalleider.

Dus zaten ze met elkaar op de banken en luisterden, ook al was het elke keer hetzelfde verhaal. Ze wisten zelfs al wie aan de beurt waren voor een halve wedstrijd, maar reageerden toch – zoals van hen werd verwacht – teleurgesteld. Willem en Lodewijk zouden vandaag alleen de tweede helft spelen. ‘Balen,’ protesteerde Willem, ‘ik was nog wel op tijd naar bed gegaan.’

5 Polonaise

Thijs kon zijn ogen niet geloven. Wie danste er nog de polonaise?! Vroeger was dat heel normaal. Er bestond geen clubavond waarin er geen stoet werd gevormd, handen op de schouders van de persoon voor je en dan in een lange sliert stappen door de feestzaal. Hoempamuziek. Het hoogtepunt was altijd het poortje waar je moest bukken om doorgang te krijgen.

En nu liep zijn eigen elftal een polonaise! Al die jonge kerels met die mooie meiden als een lange slinger draaiend door het zaaltje. Van achter zijn biertje had hij het met pretogen aangezien, maar ze lieten hem niet ontsnappen. Franke had haar vriend Ben losgelaten en Thijs aangespoord. ‘Inhaken!’ had ze bevolen en wat doe je als zo’n griet je aan je armen overeind trekt? Daar liep hij dan te swingen alsof hij het zelf had uitgevonden.

Die middag was hij nog met Belle naar het kerkhof geweest. Even wat bloemen leggen op haar graf. Toen Toos ziek was en nauwelijks meer aanspreekbaar, speelde er altijd een lief lachje om haar ingevallen mond als hij bloemen naast haar bed zette. Ze kneep dan zachtjes in zijn hand. Terwijl haar wereld kromp, waren de bloemen haar vensters naar buiten. Ze genoot zo graag van het leven.

Ze hadden die laatste weken fijn gepraat. Over de geboorte van Fred en hoe hij opgroeide. Over de oude buren. Ze hadden met de straat nog mooi gezongen bij de bruiloften van hun zoons. Bij de oudste op de wijs van ‘Waar de blanke top der duinen’ en bij de jongste op ‘Er staat een paard in de gang’. Een van de straatgenoten werkte bij de lokale omroep, die had er gevoel voor.

Later ging Fred ook op voetbal en toen draaide alles thuis in het ritme van werk en club. De kantine was altijd druk en wedstrijdsecretaris was je 24/7. En dan zaterdags natuurlijk naar het veld om naar Fred te kijken. En thuis aan tafel maar vertellen over zijn doelpunten en hoe hij op de training er drie in de bovenhoek had geschoten. Plus twee op de lat.

Soms gingen ze met zijn drieën naar ADO. Fred droeg wel een geel-zwart shirt, maar sliep in een groen-gele pyjama. Ooit had het joch bij de supermarkt twee albums bij elkaar gespaard met alle voetbalplaatjes, maar twee bladzijden op elkaar geplakt: 020. Hij kon in die tijd de naam niet eens uit zijn strot krijgen.

Maar nadat Junior zich tot voorzitter had laten kronen, veranderde de club. Het leek FC Barcelona wel, had Toos gezegd. Als je geld op tafel legt, koop je de hele club. ‘Hij heeft een zwakke rug,’ zei ze. ‘En mensen met zwakke ruggen kun je nooit helemaal vertrouwen.’

‘Waar haal je dat nou vandaan?’ had hij gevraagd. Ze had hem een beetje kwaaiig aangekeken. ‘Da’s vrouwelijke intuïtie, dat zal jij nooit begrijpen.’

Het zal zo’n vaart niet lopen, had hij gedacht. Toen Toos werd begraven, had de club een mooie krans gestuurd, met geel-zwarte linten. De junioren hadden in clubtenue een erehaag gevormd. Het hele bestuur was aanwezig en ook de meeste spelers van het eerste elftal. Dat had de voorzitter geregeld, vertelden ze hem later.

Verdorie, daar had je het al! Het poortje. Natuurlijk was het Henk met zijn grapjes die begon. ‘Bukken!’ waarschuwde Franke nog, maar dat valt niet mee als je oud en stram bent. En vooral niet als die jonge gasten speciaal voor jou het poortje nog wat lager hangen en dan ook nog met hun in elkaar gehaakte handen op je zere rug gaan beuken.

Hij was blij toen hij weer kon gaan zitten. Frans schoof aan. Hij was alleen. ‘Geen vriendin?’ vroeg Thijs. ‘’t Is uit,’ antwoordde hij, ‘ze heeft een ander, met rijke ouders denk ik. Dikke auto, je kent het wel. Daar kan ik met mijn tweedehandsje niet tegenop.’ Ze keken samen bedrukt naar het feestgedruis. ‘Misschien is ’t maar beter ook. Het was toch nooit wat geworden.’

‘Als je het doet, moet je het goed doen,’ zei Thijs. Frans had hem aangekeken. ‘Hoe heb je Toos eigenlijk ontmoet?’ vroeg hij. ‘Lang verhaal. Als je tijd hebt, wil ik het je best vertellen.’ Frans stond op. ‘Ik haal wat bier. Mijn hoofd staat toch niet erg naar feesten.’ Met z’n tweeën zaten ze in de hoek. Zo nu en dan kwam er een stel langs en klopte er een maat Frans op zijn schouder of streek een vriendin hem door zijn haar. Ze wisten dat hij het niet makkelijk had.

Thijs vertelde over zijn eerste afspraakje met Toos, op een terras in de stad. Het was meteen raak. Hij lachte bij de herinnering. ‘Ik moest even naar de wc en toen ik terugkwam, had ze vier bier op tafel laten zetten. Nou, dan weet je het wel: dat zit goed.’

Toen hij haar naar huis bracht, was het al bijna licht. Ze hadden elkaar een keurige zoen gegeven en hij wist dat hij de ware had gevonden. Het had nog twee jaar geduurd voordat ze met elkaar naar bed waren gegaan; dat was nu eenmaal zo in die tijd. Maar het was liefde op het eerste gezicht.

‘Ik vind dat hartstikke mooi,’ zei Frans. ‘Ik hoop dat het bij mij ook zo zal gaan. Dat je weet dat het goed zit, dat er geen ander voor je kan zijn.’ Ze hadden in hun glazen getuurd. ‘Ik ben soms wat ongeduldig. Sommigen van mijn vrienden hebben gave vriendinnen,’ had Frans gezegd. ‘Er lopen inderdaad een paar fijne vrouwen rond,’ constateerde zijn elftalleider, ‘maar hoe oud ben je nou helemaal?’

Ze lachten samen. ‘Geen reden voor paniek,’ zei Frans. ‘Wie is toch die blonde vrouw die steeds alleen lijkt te dansen?’ vroeg Thijs. Frans volgde zijn ogen en zijn gezicht lichtte op. ‘Anita. Roberts zus. Ze was met Kees den Oude, ons supertalent. Hadden samen een kind en zouden trouwen, maar toen verongelukte hij met zijn vrachtauto. Het derde adopteerde de kleine Gerben als mascotte en zij wordt altijd uitgenodigd voor de partijen.’

‘Dat heb ik gehoord,’ zei hij, ‘dat was in de tijd dat Toos overleed. Ik had haar nooit ontmoet. Wat een droef verhaal.’

‘Dat mag je zeggen. Ze slaat zich zo goed als maar kan door haar ellende heen. Junior heeft speciaal voor haar een project in het leven geroepen. Ze analyseert wedstrijdgegevens van het eerste. Ze is een supernerd, maar wel een heel leuke. Wie aan haar komt, krijgt het hele elftal over zich heen.’

De avond naderde zijn einde. ‘Ik breng je wel even naar huis,’ zei zijn jonge vriend. ‘Met de tweedehands auto,’ plaagde Thijs. ‘Beter jou dan die verwelkte liefde,’ zei de spits monter. Samen liepen ze nog een rondje met de hond. ‘Dank voor het luisterend oor,’ zei Frans.

6 De driedubbele ruit

‘Alle ballen op links!’ riep Willem. ‘Hoezo links? Ik heb nog geen fatsoenlijke bal gehad,’ klaagde Zoef, maar het mededogen was beperkt. ‘Goh, Zoef, wat leuk je te horen,’ riep Ben. ‘We wisten niet dat je meedeed.’

Zoef had ‘de beurt’. Het was een merkwaardig fenomeen: eens in de zoveel tijd werd iemand uitverkoren tot de zondebok-vande-dag. Al maakte de linksback een fout en stond hij op vijftig meter afstand, dan nog kreeg de rechtsbuiten de schuld. Als elftalleider had Thijs geen benul hoe de keus werd gemaakt. Er moest een soort lijstje zijn dat werd bijgehouden.

Thijs moest eraan wennen, maar het hoorde erbij. Iedereen wist wat er aan de hand was en ook dat Zoef zou opdraaien voor het eerste rondje na de wedstrijd. De volgende keer was een ander aan de beurt. Alleen Miel werd gevrijwaard. Die was een kamper en moest je zoiets niet aandoen.

Ze speelden vandaag in een nieuwe opstelling. Thijs had het een tijdje aangekeken en als ze van de laatste plaats af wilden, moest er wat gebeuren. Dus had hij een groot vel papier meegenomen en dat met tape aan de muur van de kleedkamer geplakt. Met een viltstift in de hand had hij het team toegesproken. ‘Trainen wordt niks met jullie, dat heb ik allang in de gaten, maar enig systeem zou welkom zijn.’

‘Kan je dat voor ons spellen?’ vroeg Henk. ‘Ik zal het je wel even uitleggen,’ nam Robert het stokje over, ‘het betekent dat jij vanaf nu de bal maar één keer mag raken. Systeem-Cruijff zeg maar.’ Thijs liet ze maar wat dollen, maar nadat de rust was teruggekeerd, pakte hij zijn stift en schetste de traditionele 4-2-4-opstelling.

‘Kijk,’ zei hij, ‘we hebben vier man naast elkaar op de achterste lijn en vier voorin. Het probleem is dat Goof eigenlijk meer een stopperspil is en Henk een gefrustreerde aanvaller.’

‘Het is goed dat het eens gezegd wordt,’ onderbrak doelman Joris hem. Maar dat viel slecht. ‘Je bedoelt toch niet dat ik te dik ben om op te komen?’ vroeg Goof argwanend. Ook Henk keek getergd.

Als aanvoerder nam Ben zijn verantwoordelijkheid. ‘Laat hem nou even! Volgens mij heeft onze leider nagedacht.’

‘Dat zou de eerste keer zijn dat er iemand nadacht in dit elftal,’ vulde Edwin hem aan. ‘Juist,’ sprak de elftalleider, ‘en daarom stel ik voor dat we kiezen voor een dubbele ruit, één achter en één voor. Goof wordt laatste man en de backs blijven in principe een meter of wat voor hem. Henk schuift wat door naar het middenveld, een paar meter achter de halfspelers. En Pimmetje laat zich vanuit de spits wat terugzakken achter de voorhoede, terwijl Frans doorschuift naar voren.’ Hij tekende de nieuwe posities op het papier.

‘Eigenlijk is het een driedubbele ruit,’ constateerde het student. ‘Op het middenveld maakt Henk deel uit van de achterste ruit, maar vormt hij samen met de halfs en Pimmetje ook een middenruit. En Pimmetje staat met de buitens en Frans in de voorste ruit. Ik vind het geniaal.’ Henk lachte: ‘Dan heeft Cruijff het vast ook gezegd.’ Iedereen wist dat het student een vurig cruijffiaan was en dat als de Profeet het gezegd had, hij dat herhaalde.