Titelpagina

Michel Faber

..

Lelieblank, scharlakenrood

..

..

Vertaald door Harm Damsma en Niek Miedema

..

Uitgeverij Podium

Amsterdam

Colofon

Deze uitgave werd mede mogelijk gemaakt door de Scottish Art Council.

..

De vertalers danken de Stichting Fonds voor de Letteren voor de werkbeurs die zij voor deze vertaling hebben ontvangen.

..

..

Oorspronkelijke titel The Crimson Petal and the White

Copyright © Michel Faber 2002

Copyright © Nederlandse vertaling Harm Damsma & Niek Miedema/ Uitgeverij Podium 2003

Omslagontwerp Studio Jan de Boer

Foto omslag Barnaby Hall/Photonica/Image Store

Verzorging e-book Michiel Niesen

..

isbn 978 94 6381 035 7

..

www.uitgeverijpodium.nl

..

Deze digitale editie is gemaakt naar de negentiende druk, september 2020

Colofon

De veelbegeerde meisjes zijn zo zoet,

Zoet van hun hart tot aan hun rode lippen.

Zij zijn zo rein, zo zuiver van gemoed,

De blankste lelie kan daar niet aan tippen.

..

De veelbegeerde meisjes schenken troost

Ze zijn vooral in trek als echtgenote.

Ja, eenmaal moeder koest’ren zij hun kroost

En houden ’t veilig in hun arm omsloten.

..

Slechts weinigen zijn werkelijk in staat

Om het briljante meisje te doorgronden.

Toch is er naar haar soort voortdurend vraag.

Helaas wordt er slechts zelden een gevonden.

..

Naar ‘The Girls that are Wanted’

J.H. Gray, ± 1880

Colofon

Voor Eva, met genegenheid en dank

deel 1 - De straten

een

Kijk waar u loopt. Let goed op, u zult ogen en oren tekortkomen. De stad waarheen ik u voer is groot en verwarrend, en het is de eerste maal dat u hier bent. Misschien meent u wel dat u haar goed kent, uit andere geschiedenissen die u hebt gelezen, doch die geschiedenissen praatten u naar de mond, verwelkomden u als een vriend, behandelden u alsof u er thuis was. De waarheid is evenwel dat u een vreemdeling bent, afkomstig uit een volstrekt andere tijd en van een volstrekt andere plaats.

Toen ik daarnet uw aandacht trok en u besloot met mij mee te gaan, dacht u waarschijnlijk dat het eenvoudig een kwestie was van aankomen en u installeren. Nu u hier daadwerkelijk bent, is het bitterkoud en blijkt u te worden meegevoerd door het pikkedonker, struikelend over de oneffen bodem, zonder enig punt van herkenning. Kijkend naar links en naar rechts, knipperend met uw ogen tegen de ijskoude wind, beseft u dat u een onbekende straat bent binnengegaan met onverlichte huizen vol onbekende mensen.

En toch hebt u mij niet blindelings uitgekozen. Zekere verwachtingen werden gewekt. Laat ik het ronduit zeggen: u hoopte dat ik alle verlangens die u schroomt uit te spreken, zou vervullen, of u in ieder geval een aangename tijdspassering zou bezorgen. Nu aarzelt u, mij nog wel volgend doch geneigd mij te laten gaan. Toen u mij daarnet opnam, besefte u nauwelijks mijn volle omvang, noch verwachtte u zo snel zozeer in mijn ban te zullen geraken. Natte sneeuw bijt in uw wangen, scherpe vlokjes zo koud dat ze warm aanvoelen, als hete as in de wind. Uw oren beginnen te tintelen. Maar u hebt u op een dwaalspoor laten brengen en het is nu te laat om nog om te keren.

Het is een vaal nachtelijk uur, donkergrauw en bijkans leesbaar als de onberoerde bladzijden van een verbrand manuscript. U strompelt voort, nog steeds in mijn voetsporen, de damp in van uw eigen afgewerkte adem. De straatkeien onder uw voeten zijn nat en smerig, de lucht is ijzig en ruikt naar goedkope drank en langzaam uiteenvallende paardenmest. Van dichtbij hoort u gedempte dronkemansstemmen, doch het weinige dat u kunt verstaan klinkt niet als de zorgvuldig gekozen openingsclausen van een groots romantisch drama. Integendeel. U hoopt vurig dat de stemmen niet nader zullen komen.

De belangrijkste personages in deze geschiedenis met wie u vertrouwd hoopt te raken, zijn in geen velden of wegen te bekennen. Ze verwachten u niet, u betekent niets voor hen. Indien u denkt dat zij zullen opstaan uit hun warme bed en vele mijlen zullen afleggen teneinde u te ontmoeten, vergist u zich deerlijk.

Wellicht dat u zich afvraagt waarom ik u dan hierheen heb gebracht. Waarom al dat oponthoud? Waarom niet meteen u voorgesteld aan de mensen met wie u zou kennismaken? Het antwoord is eenvoudig: het personeel zou u niet hebben binnengelaten.

Waar het u aan ontbreekt zijn de juiste connecties en om die op te doen heb ik u hierheen gevoerd. Een volstrekt onbeduidend persoon moet u in aanraking brengen met een iets minder onbeduidend persoon, die u weer in aanraking brengt met een volgende, enzovoort, enzovoort, net zo lang tot u de drempel vrijwel als lid van het gezin kunt overschrijden.

Daarom heb ik u hier mee naartoe genomen, naar Church Lane in St Giles: ik heb de juiste persoon voor u gevonden.

Wel moet ik u waarschuwen dat ik u binnenvoer via de alleronderste sport van de ladder, het laagste van het laagste. De weelderigheid van Bedford Square en het Brits Museum mag dan slechts enkele honderden meters verwijderd zijn, tussen daar en hier loopt New Oxford Street als een rivier die te breed is om over te zwemmen, en u bevindt zich op de verkeerde oever. De kroonprins heeft, naar ik u kan verzekeren, nimmer de hand gedrukt van een der bewoners van deze straat, of zelfs maar in het voorbijgaan naar iemand hier geknikt. Zelfs heeft hij niet, onder de dekmantel van de nacht, de prostituees hier beproefd. Want hoewel er in Church Lane meer hoeren wonen dan in vrijwel elke andere straat van Londen, zijn zij niet van het niveau dat passend is voor een gentleman. Per slot van rekening is een vrouw voor de ware liefhebber meer dan een lijf alleen en men kan onmogelijk verwachten dat hij het feit dat de bedden hier vuil zijn, dat het decor armzalig is, dat de haardsteden koud zijn en dat er buiten geen huurrijtuigen voor staan, door de vingers ziet.

Kortom, dit is een volslagen andere wereld, waar voorspoed een uitheemse droom is, even ver buiten bereik als de sterren. Church Lane is het soort straat waar zelfs de katten hologig en mager zijn wegens gebrek aan vlees, het soort straat waar mannen die voorgeven arbeider te zijn nimmer enige arbeid lijken te verrichten en zogeheten wasvrouwen zelden de was doen. Weldoeners kunnen hier niet weldoen en worden met wanhoop in hun hart en stront aan hun schoenen heengezonden. Een voorbeeldig logement voor de fatsoenlijke armen dat twintig jaar geleden met veel filantropische tamtam werd geopend, is reeds in handen gevallen van ongure sujetten en gruwelijk in verval geraakt. De andere, oudere huizen ademen, niettegenstaande het feit dat zij twee of zelfs drie verdiepingen tellen, een onderaardse sfeer, alsof ze van grote diepte zijn opgegraven, halfverteerde oudheidkundige vondsten afkomstig uit een verdwenen beschaving. Eeuwenoude gebouwen, zwaar leunend op hun krukken van ijzeren afvoerbuizen, waarvan de kwetsuren en gebreken schuilgaan achter brijomslagen van pleisterwerk, geschraagd worden door een draagverband van waslijn en opgelapt zijn met rottend hout. De daken vormen een vreemd allegaartje, de bovenste ramen zijn gebarsten en even zwart als de omringende baksteen, en de hemel erboven lijkt van steviger makelij dan lucht, een gewelfde overkapping als het glazen dak van een fabriekshal of een spoorwegstation, ooit helder en doorzichtig, thans bedekt met roet.

Doch aangezien u hier om tien voor drie in een ijskoude novembernacht bent beland, bent u weinig geneigd het uitzicht te bewonderen. Uw eerste zorg is zo spoedig mogelijk een plek te vinden waar u de koude en de duisternis kunt ontvluchten, zodat u kunt worden wat u dacht te kunnen worden louter door uw hand op mij te leggen: een ingewijde.

Afgezien van het bleke gaslicht van de straatlantaarns op de verre hoeken van de straat, ziet u nergens enig licht in Church Lane, doch dat komt doordat uw ogen gewend zijn aan krachtiger blijken van menselijke waakzaamheid dan de zwakke gloed van twee kaarsen achter een besmeurd vensterglas. U komt uit een wereld waar met een enkele druk op de knop korte metten wordt gemaakt met de duisternis, doch zo zwart-wit ligt het niet altijd. Er zijn heel wat tussentinten mogelijk.

Kom met mij mee naar boven, naar het vertrek waar dat zwakke lichtschijnsel straalt. Laat mij u dit huis binnensmokkelen door de achterdeur, laat mij u leiden door een claustrofobisch smalle gang die riekt naar van vocht doortrokken karpetten en vuil linnengoed. Laat mij u redden van de kou. Ik weet de weg.

Kijk waar u loopt: van de trap zijn een paar treden doorgerot. Maar ik weet welke. Vertrouw gerust op mij. U bent nu eenmaal tot hier gekomen, dus waarom zou u niet nog ietsje verder gaan? Geduld is een schone zaak die ruimschoots zal worden beloond.

Natuurlijk zal ik u – heb ik u dat nog niet gezegd? – aanstonds verlaten. Helaas, zeg dat wel. Doch ik laat u in goede handen achter. In uitstekende handen. Hier, in dit kleine zolderkamertje waar het zwakke lichtschijnsel straalt, zult u zodadelijk uw eerste connectie opdoen.

Ze is een brave ziel, u zult haar beslist mogen lijden. En zoniet, dan is er nog geen man overboord. Zodra ze u op het juiste spoor heeft gezet, kunt u haar zonder omhaal aan haar lot overlaten. Gedurende de vijf jaren waarin ze haar eigen weg in de wereld heeft gezocht is ze nimmer zelfs maar binnen gehoorsafstand geraakt van het soort dames en heren te midden van wie u zich straks zult bewegen. Zij werkt en woont in Church Lane, waar zij ook gewis zal sterven, gekluisterd aan dit onherbergzame krot.

Evenals vele volkse vrouwen, met name prostituees, draagt zij de naam Caroline, en u treft haar aan, gehurkt boven een grote aardewerken kom die gevuld is met een lauw mengsel van water, aluin en zinksulfaat. Met behulp van een dompelaar die ze in elkaar heeft geknutseld van een houten lepel en oude zwachtels, tracht ze hetgeen luttele minuten geleden in haar werd gestort door een man die u op een haar na bent misgelopen, te vergiftigen, naar buiten te zuigen of anderszins te vernietigen. Naarmate Caroline de dompelaar vaker onderdompelt, wordt het water vuiler, een zeker bewijs, zo gelooft zij, dat ’s mans zaad gereder rondzwemt in het water dan in haar.

Terwijl ze zich afdroogt met de zoom van haar hemd, ziet zij dat de beide kaarsen bezig zijn te verflauwen. Van eentje is reeds weinig meer over dan een stompje druipvet. Zal ze nieuwe opsteken?

Wel, dat hangt af van het tijdstip en Caroline bezit geen uurwerk. Slechts weinig bewoners van Church Lane bezitten een uurwerk. Slechts een enkeling weet welk jaar het is of zelfs maar dat er achttieneneenhalve eeuw zouden zijn verstreken sedert een of andere joodse oproerkraaier werd opgehangen wegens verstoring van de openbare orde. Dit is een straat waar de mensen zich niet op een vast uur te bedde begeven doch gaan slapen wanneer de gin zijn uitwerking begint te krijgen of wanneer de uitputting verdere gewelddadigheid belet. Dit is een straat waar de mensen de slaap niet kunnen vatten wanneer de opium in het suikerwater van hun zuigelingen de stumpertjes niet langer verdoofd houdt. Dit is een straat waar de zwakkere zielen in bed kruipen zodra de zon is ondergegaan om vervolgens klaarwakker te gaan liggen luisteren naar de ratten. Dit is een straat waar slechts zeer vaag, te vaag, het geluid doordringt van kerkklokken of overheidsklaroenen.

Carolines uurwerk wordt gevormd door de vuile lucht met zijn fosforescerende bestanddelen. De woorden ‘drie uur ’s nachts’ mogen haar dan niets zeggen, ze begrijpt heel goed de betrekking die er bestaat tussen de maan en de huizen aan de overkant. Staande voor het raam tracht zij een ogenblik door het bevroren vuil op het vensterglas heen te turen. Dan licht zij de klink en duwt het raam open. Een hard knappend geluid doet haar een ogenblik vrezen dat zij het glas heeft gebroken, doch het is slechts brekend ijs. Kleine ijssplinters tinkelen op de straat beneden.

Dezelfde wind die het ijs heeft gestaald doet nu een aanval op Carolines halfnaakte lichaam, begerig om het waas van zweet op haar puisterige borsten in een sprankeltje rijp te veranderen. Ze neemt de gerafelde hals van haar opengevallen hemd bijeen in haar vuist en drukt die stijf tegen haar keel. Ze voelt een tepel stijf worden tegen haar onderarm.

Buiten is het vrijwel geheel donker, aangezien de dichtstbijzijnde straatlantaarn zich zes huizen verderop bevindt. De kinderhoofdjes van Church Lane zien niet langer wit van de sneeuw; er liggen alleen hier en daar nog kwakken natte sneeuwbrij, die als monstrueuze spermasporen gelig opgloeien in het gaslicht. Voor het overige is alles zwart.

De wereld buiten maakt op u een verlaten indruk, zoals u daar met ingehouden adem achter haar staat. Doch Caroline weet dat er waarschijnlijk andere vrouwen als zij wakker zijn, evenals voddenrapers, nachtwakers en dieven van allerlei slag. En in de buurt is een apotheek open voor het geval iemand laudanum wenst. Nog steeds zijn er dronkaards op straat die halverwege een lied in slaap zijn gesukkeld of bezig zijn van de kou dood te gaan. En ja, het is zelfs niet uitgesloten dat er ergens nog een geilaard rondstruint op zoek naar een goedkope deerne.

Caroline overweegt zich aan te kleden, haar sjaal om te slaan en naar buiten te gaan om haar geluk nog eens te beproeven in de dichtstbijzijnde straten. Ze zit krap bij kas, heeft het grootste deel van de dag verslapen en vervolgens een bereidwillige klant afgepoeierd omdat zijn gezicht haar niet aanstond. Hij had iets pokdaligs over zich, vond ze. Nu heeft ze spijt dat ze hem heeft laten lopen. Ze had inmiddels kunnen weten dat het geen zin heeft te wachten op de ideale man.

Maar toch, als ze er weer op uitgaat, zou ze nog eens twee kaarsen op moeten steken, en het zijn haar laatste. Bovendien is het beestenweer. Door al dat gewoel in bed stijgt je temperatuur en als je dan naar buiten gaat ben je uiterst vatbaar voor de kou. Een medicijnenstudent heeft haar ooit eens verteld, terwijl hij zijn broek stond aan te trekken, dat dat de manier is om een longontsteking op te lopen. Caroline heeft een heilig ontzag voor longontsteking, ook al verwart ze die met cholera en meent ze dat veel gorgelen met gin en bromide haar een gerede kans op overleving geeft.

Voor Jack the Ripper hoeft ze niet bang te zijn. Voor hem is het nog veertien jaar te vroeg en tegen de tijd dat hij ten tonele verschijnt, zal zij al lang en breed gestorven zijn aan een min of meer natuurlijke doodsoorzaak. Trouwens, hij zal zich toch niet bekommeren om St Giles. Ik heb het al eerder gezegd: ik voer u binnen via de alleronderste sport van de ladder.

Een uitzonderlijk onaangename windvlaag doet Caroline het raam weer sluiten en zich weer opsluiten in het kleine, vierkante kot dat niet haar eigendom is, doch dat ze ook niet in de strikte zin des woords huurt. Omdat ze geen luie slet wil zijn, doet ze haar best zich voor te stellen dat ze daarbuiten rondloopt met een ondoorgrondelijke blik in haar ogen en tracht ze het beeld op te roepen van een verkieslijke klant die uit het duister naar voren treedt en haar ‘schoonheid’ noemt. Het lijkt niet erg waarschijnlijk.

Caroline wrijft over haar gezicht met handenvol haar, haar dat zo dik en donker is dat zelfs de meest onbehouwen lieden het niet hebben kunnen laten het vol bewondering te strelen. Het is zijdezacht en voelt warm en aangenaam tegen haar wangen en oogleden. Wanneer zij echter haar handen weer wegneemt, ontdekt zij dat een van de kaarsen in zijn eigen poel van kaarsvet is verdronken, terwijl de andere nog steeds verwoede pogingen doet zijn brandende hoofd boven water te houden. De dag is voorbij, zo moet ze erkennen, en haar daginkomsten zijn geteld.

In de hoek van het overigens lege vertrek staat het doorgezakte bed, dat met zijn gekreukelde, afhangende lakens doet denken aan een verbonden hand waarmee men onverstandig genoeg een grof en smerig karwei heeft uitgevoerd. Het is eindelijk tijd om dit bed aan te wenden voor de slaap. Omzichtig schuift Caroline tussen de lakens en dekens, ervoor wakend dat zij met de hakken van haar rijglaarsjes het slijmerige onderlaken kapot scheurt. Later zal ze haar laarsjes uittrekken, wanneer ze wat warmer is geworden en de gedachte aan de lange rij knoopjes die losgehaakt moet worden niet langer onverdraaglijk is.

Het laatste kaarsvlammetje gaat ten onder eer ze de kans krijgt zich ernaartoe te buigen om het uit te blazen en Caroline legt haar hoofd op het kussen dat riekt naar alcohol en voorhoofden.

U kunt nu rustig tevoorschijn komen. En maak het u maar gemakkelijk, want het kamertje is in diepe duisternis gehuld, hetgeen zo zal blijven tot het krieken van de dag. U zou u zelfs voorzichtig naast Caroline uit kunnen strekken, want wanneer ze eenmaal in slaap is verzonken, verkeert ze louter in hogere gewesten zodat ze u in het geheel niet zou opmerken. Dat wil zeggen, zolang u haar niet zou aanraken.

Ja, ga gerust uw gang. Ze slaapt nu. Licht de dekens maar op en vlei u tussen de lakens. Het doet er niet toe of u een vrouw bent. Vrouwen slapen dezer dagen heel dikwijls tezamen in één bed. En als u een man bent, doet dat er al even weinig toe. Honderden zijn u hier voorgegaan.

Het is kort voor het aanbreken van de dag en u kunt, met de nog immer slapende Caroline naast u in een kamertje waar het buiten de dekens nauwelijks boven het vriespunt is, nu maar beter opstaan.

Niet dat ik mij er niet van bewust ben dat u een lange, zware tocht voor de boeg hebt, doch over weinige ogenblikken zal Caroline door het nodige lawaai wakker schieten en dan kunt u maar beter niet naast haar liggen.

Grijp deze gelegenheid aan om dit kamertje in uw geheugen te griffen: de armzalige omvang van het vertrek, de door het vocht kromgetrokken houten vloer, de door kaarsvlammen beroete zoldering, de geur van kaarsvet, zaad en opgedroogd zweet. U zult het helder in uw geest dienen te verankeren, anders vergeet u het wanneer u straks bent opgeklommen naar andere, betere vertrekken, waar de geur hangt van gedroogde kruiden, gebraden lamsbout en sigarenrook. Ruime vertrekken met hoge plafonds die even overdadig gedecoreerd zijn als het behang aan de muur. Luister naar het vage, nerveuze geschuifel achter de plinten, het zachte, half geamuseerde gejammer van Carolines dromen…

Een onmenselijk, schril gekrijs van een gevaarte van hout en ijzer dat met een klap tegen steen tot stilstand komt, wekt Caroline uit haar slaap. Dodelijk geschrokken springt ze uit bed. Haar lakens fladderen als vleugels door de lucht. Het afgrijselijke gekrijs houdt nog secondenlang aan, om daarna plaats te maken voor het minder angstaanjagende kabaal van een hinnikend dier en menselijk gevloek.

Caroline staat inmiddels voor het raam, net als vrijwel iedere andere bewoner van Church Lane. Ze tuurt het schemerduister in, haar hart bonzend van angst en opwinding, op zoek naar sporen van een calamiteit. Voor haar eigen deur valt niets te bekennen, doch verderop in de straat, in de buurt van de verlichte straathoek, ligt het wrak van een versplinterd huurrijtuig nog na te schokken terwijl de koetsier bezig is zijn doodsbange paard los te snijden.

Daar haar uitzicht wordt belemmerd door het duister en de afstand, zou Caroline het liefst verder uit het raam willen leunen, doch ijzige windvlagen drijven haar terug het kamertje in. Ze gaat tastend op zoek naar haar kleren, onder het op de grond belande beddengoed, onder het bed. Waar de laatste klant ze ook maar naartoe heeft geschopt. Ze heeft werkelijk een bril nodig. Ze zal er nooit eentje bezitten. Zo nu en dan ziet ze op een markt wel eens brillen liggen die ze dan ook prompt uitprobeert, zelfs zonder acht te slaan op de krassen. Ze passen echter nooit bij haar ogen.

Tegen de tijd dat ze bij het raam terug is, goed ingepakt en klaarwakker, hebben de gebeurtenissen zich merkwaardig snel verder ontwikkeld. Een aantal politieagenten slentert met lantaarns in de hand rond het wrak. Een grote jutezak (of misschien wel een menselijk lichaam) wordt in een wagen gehesen. De koetsier slaat het aanbod om ook aan boord te klimmen af en loopt in plaats daarvan verscheidene keren om zijn eigen gekantelde voertuig heen, er hier en daar aan sjorrend als om te zien hoeveel verder het nog uit elkaar kan vallen. Zijn inmiddels gekalmeerde paard staat te snuffelen aan het achterste van twee merries die voor de politiewagen zijn gespannen.

Zo is, terwijl de bleke zon langzaam opkomt boven St Giles, binnen luttele minuten gedaan wat er gedaan kon worden. De levenden zowel als de dode zijn weggereden, met achterlating van het wrak van het huurrijtuig. Versplinterde wielspaken en glassplinters in raamlijsten vormen roerloos een soort sculptuur.

Misschien denkt u wel, meeglurend over Carolines schouder, dat er niets meer te zien valt, doch zij blijft als gebiologeerd staan, de ellebogen steunend op het raamkozijn, haar schouders onbeweeglijk. Ze kijkt evenwel niet langer naar het wrak. Haar aandacht heeft zich verplaatst naar de gevels aan de overzijde van de straat.

Achter alle ramen vertonen zich gezichten. De zwijgende gezichten van kinderen, afzonderlijk ingelijst of in kleine groepjes, als verbleekt snoepgoed in de etalage van een opgeheven warenhuis. Ze staren naar het wrak en wachten. Dan verdwijnen, alsof er van tevoren is afgesproken hoeveel seconden er eerst behoren te verstrijken nadat de koetsier de straathoek is omgeslagen, ineens alle witte gezichtjes.

In de straat zwaait een deur open waardoor twee deugnieten naar buiten komen gerend, rap als ratten. De ene draagt slechts de schoenen van zijn vader, een versleten knickerbocker en een grote sjaal, de andere rent blootsvoets de straat op in enkel een nachthemd met daaroverheen een jas. Hun handen en voeten zijn bruin en sterk als de poten van een hond. Hun kindergezichtjes vertonen de afstotelijke sporen van mishandeling.

Zij azen op het karkas van het huurrijtuig en laten over het buitmaken daarvan bepaald geen gras groeien. Met jeugdig enthousiasme vallen ze aan op het gehavende vehikel. Met hun kleine handen wrikken ze spaken los uit het versplinterde wiel, die ze vervolgens aanwenden als beitel en breekijzer. Losgesprongen metalen randen en richels worden er op hun beurt afgewrikt. Lampen en handvatten krijgen rake klappen en er wordt aan getrokken en gesjord.

Er verschijnen meer kinderen uit andere morsige deuropeningen, bereid om hun aandeel in de buit op te eisen. Wie een kiel draagt stroopt zijn mouwen op, wie er geen draagt tijgt onverwijld aan het werk. Hoewel zij krachtige handen, borstelige wenkbrauwen en gegroefde voorhoofden hebben, is geen van hen ouder dan acht of negen jaar, want ofschoon elke bewoner van Church Lane die recht van lijf en leden is inmiddels klaarwakker is, zijn het louter de jongste kinderen die gemist kunnen worden voor de onttakeling van het rijtuig. Ieder ander is ofwel beschonken ofwel aanstalten aan het maken voor een lange werkdag en de lange wandeling ernaartoe.

Weldra wordt het rijtuig omzwermd door ‘nooddruftigen’ die zich stuk voor stuk beijveren iets van waarde te verwijderen. Vrijwel alles is van waarde, aangezien het rijtuig is gebouwd voor een klasse die ettelijke treden hoger staat dan de hunne. De carrosserie is gemaakt van zulke zeldzame materialen als ijzer, koper, degelijk droog hout, leer, glas, vilt, ijzerdraad en touw. Zelfs de inhoud van de zitkussens kan dienstdoen als vulling van een hoofdkussen dat heel wat prettiger ligt dan een opgerolde aardappelzak. Zwijgend en zich bedienend van waar zij wat betreft werktuigen en schoeisel over beschikken, timmeren en wrikken, rukken en trappen de kinderen erop los, terwijl het geluid droog weergalmt in de ijskoude lucht en het onderstel van het rijtuig op de straatkeien ligt te schudden.

Ze weten dat hen waarschijnlijk slechts weinig tijd is beschoren, doch de toegemeten ogenblikken blijken zelfs nog korter dan verwacht. Nauwelijks een kwartier nadat de eerste belhamels hun aanval op het wrak zijn begonnen, komt een zware sleperswagen met twee paarden ervoor de hoek om en het straatje in rammelen. Op de kar bevinden zich slechts de aapjeskoetsier en drie potige metgezellen.

De meeste kinderen rennen onmiddellijk naar huis met hun armen vol brokstukken. De meest door de wol geverfden volharden evenwel nog enkele seconden, tot woedende kreten als ‘Scheer jelui weg!’ en ‘Dievenpak!’ ook hen uiteen doen stuiven. Tegen de tijd dat de sleperswagen het wrak heeft bereikt, is Church Lane weer leeg en staren tal van gezichten uit de ramen van de zich van geen kwaad bewuste, in schaduwen gehulde gevels.

De vier mannen stappen af en lopen langzaam om het rijtuig heen, met de wijzers van de klok mee en tegen de wijzers van de klok in, terwijl ze de vingers van hun grote handen spreiden en sluiten en hun schouders breed maken. Dan, op een teken van de koetsier, vatten ze het wrak aan bij de vier hoeken en tillen het in één kreunende beweging op de sleperswagen. Daar blijft het min of meer rechtop staan, ook al is het van twee wielen beroofd.

Er wordt geen tijd verdaan met het verzamelen van kleinere onderdelen. Het paard blaast snuivend wolkjes stoom uit als het met de zweep tot lopen wordt aangezet en de drie helpers springen op de kar, waar ze zich tegen het gehavende rijtuig in evenwicht houden. De aapjeskoetsier houdt enkel in om zijn vuist te schudden tegen de jutters achter de ramen en te schreeuwen: ‘Dit was m’n brood!’ waarna ook hij wordt weggevoerd.

Zijn melodramatisch gebaar maakt op niemand enige indruk. In de ogen van het volk van Church Lane is hij een geluksvogel, iemand die er goed vanaf is gekomen en daar dankbaar voor zou moeten zijn. Want terwijl de sleperswagen ratelend wegrijdt, wordt een patroon van donker bloed zichtbaar dat zich als een soort purperrode slingerplant rond de straatkeien heeft gevormd.

Vanaf de plek waar u staat kunt u zien hoe er zowaar een rilling van afschuw tussen Carolines schouderbladen door loopt. Ze kan eigenlijk geen bloed zien, heeft dat ook nooit gekund. Heel even lijkt de kans groot dat ze zich van het raam zal afwenden, doch dan huivert ze een keer overdreven om zich van het kippenvel te ontdoen en leunt ze weer naar voren.

De sleperswagen is verdwenen en hier en daar in de gevels zwaaien er deuren open waar gestalten door naar buiten komen. Ditmaal zijn het geen kinderen doch volwassenen, dat wil zeggen die geharde zielen die de leeftijd van tien jaar zijn gepasseerd. Degenen die nog een ogenblik de tijd hebben – de aanplakker, de straatveger en de man die papieren molentjes verkoopt – blijven even staan om een onderzoekende blik op de bloedvlek werpen. De anderen lopen er gehaast aan voorbij en wikkelen sjaals of dassen om hun magere hals terwijl ze moeizaam de laatste broodkorst proberen door te slikken. Voor hen die in de fabrieken en de confectieateliers werken, betekent te laat komen ontslag op staande voet en voor hen die tijdelijk werk zoeken is op tijd zijn van levensbelang, in het vooruitzicht anders vijftig man sterk weggestuurd te worden nadat de sterksten zijn uitverkoren.

Caroline huivert nogmaals, ditmaal van de kou die haar bekruipt vanwege een verre herinnering. Want ooit maakte zij zelf deel uit van dit slavengilde en spoedde ook zij zich iedere morgen het ochtendgrauwen in, om iedere avond huilend van uitputting weer thuis te komen. Zelfs nu nog wordt ze, telkens wanneer ze te veel heeft gedronken en te diep slaapt, oudergewoonte ruw uit haar slaap gewekt zodat ze op tijd naar de fabriek kan gaan. Gejaagd, nauwelijks bij bewustzijn, schuift ze dan het bed uit en laat ze haar lichaam zakken op de kale vloer zoals ze destijds placht te doen. Eerst als ze naar de stoel is gekropen waarop haar katoenen werkkiel altijd klaar hing en daar geen kiel aantreft, herinnert ze zich wie en wat ze is geworden en kruipt ze terug naar haar warme bed.

Vandaag is ze echter door het ongeluk zo klaarwakker geschrokken dat het geen zin heeft nog te proberen wat slaap mee te pikken. Wellicht dat ze het vanmiddag nog eens kan proberen. Ja, dat kan ze inderdaad maar beter doen, om de kans dat ze vanavond naast een of andere snurkende idioot in slaap valt te verkleinen. Een simpele wip is tot daaraan toe, maar als je een man daadwerkelijk bij je laat slapen denkt hij binnen de kortste keren dat hij zijn hond en zijn duiven mag meebrengen.

Verantwoordelijkheden, allemaal verantwoordelijkheden. Dat je voldoende slaap krijgt, dat je niet vergeet je haar te kammen, dat je je na elke man goed wast: dat zijn het soort zaken die ze deze dagen onder geen beding mag veronachtzamen. Vergeleken met de plichten die ze ooit deelde met haar medeslaven en -slavinnen van de fabriek valt het wel mee. En wat het werk betreft, och… het is minder smerig of gevaarlijk dan dat in de fabriek en minder saai. Ten koste van haar onsterfelijke ziel heeft ze zich het recht verworven doordeweeks ’s ochtends uit te slapen en op te staan wanneer het haar goeddunkt.

Caroline staat bij het raam en ziet Nellie Griffiths en de oude mevrouw Mulvaney langskomen op weg naar de jamfabriek. Arme, afstotelijke wijfjes die zich van de vroege ochtend tot de late avond voor een hongerloontje in een verzengende hitte afbeulen om daarna weer naar huis te gaan waar ze een dronken echtgenoot aantreffen die hen alle hoeken van de kamer laat zien. Indien dat het loon is voor het bewandelen van het rechte pad is Caroline blij dat ze een gevallen vrouw is. Waar heeft God anders een kut voor gemaakt, dan om te voorkomen dat vrouwen slavenwerk moeten doen?

Er is evenwel één kleinigheid waarom Caroline deze vrouwen benijdt, één zaak die een bescheiden verlangen naar vroeger bij haar aanwakkert. Zowel Nellie als mevrouw Mulvaney heeft kinderen, en ooit had Caroline ook een kind, doch dat heeft ze verloren en nu zal ze er nooit meer een krijgen. Haar kind was ook geen onwettige bastaard. Het werd geboren binnen een liefdevol huwelijk in een prachtig dorpje in Noord-Yorkshire. In Carolines huidige wereld is daarvan echter niets meer over. Misschien dat er in haar geruïneerde binnenste zelfs wel helemaal geen tweede kind meer wil groeien en dat al dat gespoel met aluin en zinksulfaat even doelloos is als bidden.

Wanneer het was blijven leven zou haar kind nu acht jaar geweest zijn. En het had inderdaad nog kunnen leven wanneer Caroline in Grassington Village was blijven wonen. In plaats daarvan verkoos de kersverse weduwe samen met haar zoon naar Londen te trekken omdat er in de buurt in het stadje Skipton geen fatsoenlijk werk te vinden was voor een vrouw met weinig scholing en ze ervan gruwde te moeten leven op kosten van haar schoonmoeder.

En dus had Caroline met haar zoon plaatsgenomen in een trein die hen naar een nieuw leven moest voeren, doch in plaats van af te reizen naar Leeds of Manchester – steden waarvan ze op goede gronden vermoedde dat ze zondig en gevaarlijk waren – had ze kaartjes gekocht naar de hoofdstad van de beschaafde wereld. Vastgepind in haar boerse bonnet zaten acht biljetten van een pond, tezamen een aanmerkelijk bedrag, genoeg voor maanden eten en onderdak. De gedachte daaraan had haar moeten bemoedigen, doch in plaats daarvan was ze gedurende de gehele reis geplaagd door hoofdpijn, alsof het volle gewicht van die bankbiljetten zwaar op haar nek drukte. Ze had gewild dat ze haar fortuin meteen had kunnen uitgeven om maar bevrijd te zijn van de angst het te zullen verliezen.

Binnen luttele dagen na haar aankomst in de metropool kreeg zij hulp aangeboden voor het oplossen van dit dilemma. Een beroemde kleermakersfirma was zo geïmponeerd door haar wellevend optreden dat zij haar in opdracht thuis vesten en pantalons liet maken. De firma voorzag haar van alle benodigde materialen, doch eiste wel een bedrag van vijf pond bij wijze van borgsom. Toen Caroline zich verstoutte op te merken dat zij vijf pond een erg fors bedrag vond, was de man die haar aannam haar bijgevallen onder de verzekering dat hij niet degene was die het bedrag had vastgesteld. Ongetwijfeld was de directeur van de firma, zijn onmiddellijke chef, ontgoocheld geraakt door het oneerlijke gedrag van de mensen die hij in inschikkelijker tijden in dienst had genomen. Tientallen meters stof van de beste kwaliteit waren achterovergedrukt en op straat aan de man gebracht, met als resultaat dat zij eindigden als de todden van een schooiersjong. Een waarschuwing voor iedere zakenman met een edelmoedige inborst die te goed van vertrouwen was, vond Caroline ook niet?

Dat vond Caroline inderdaad toentertijd ook. Zij was een fatsoenlijke vrouw, haar zoon was geen schooiersjong en in eigen ogen behoorde ze tot dezelfde wereld die haar werkgever trachtte te beschermen. En dus had ze hem de vijf pond overhandigd en was ze begonnen aan haar loopbaan als maakster van vesten en pantalons.

Het werk bleek niet al te moeilijk te zijn en werd, naar het haar voorkwam, alleszins redelijk betaald. Er waren weken bij dat ze zes shilling of meer verdiende, al moesten daar nog wel de kosten van het katoen, van de kolen voor het strijken en van de kaarsen van afgetrokken worden. Op kaarsen bezuinigde ze nimmer omdat ze vastbesloten was niet zo’n halfblinde naaister te worden die in de schemeravond bij een venster boven haar werk zat te loensen. Ze beklaagde de overhemdenmaaksters die in ‘Het lied van het overhemd’ de hemel in werden geprezen evenzeer als een respectabele neringdoende een in lompen gehulde straatventer beklaagde. Hoewel zij zich ten zeerste bewust was van het feit dat zij ettelijke treden op de maatschappelijke ladder was gedaald, was zij niet ontevreden. Er was genoeg te eten voor haar en haar zoon, hun onderkomen in Chitty Street was proper en net en daar Caroline geen echtgenoot had, kon zij haar geld naar eigen inzicht verstandig besteden.

Toen werd het winter en natuurlijk werd het kind ziek. Door het verplegen van het jongetje verloor Caroline kostbare tijd, met name overdag, en toen hij ten slotte weer herstelde, had zij geen andere keuze dan hem bij haar werk in te schakelen.

‘Jij moet mijn grote, dappere man zijn,’ had ze tegen hem gezegd, met wangen die gloeiden, de ogen afgewend naar de enige kaars die hun overschaduwde gezwoeg verlichtte. Geen enkel voorstel dat ze in latere jaren zou doen kon beschamender zijn dan dit.

En dus werden moeder en zoon compagnons. Tegen haar benen geleund zat het kind de kledingstukken die zij had genaaid te vouwen en te strijken. Ze trachtte er een spelletje van te maken en riep voor hem het beeld op van een lange rij naakte, huiverende heren die op hun broek stond te wachten. Zij raakte evenwel steeds verder achterop en haar slaperige zoontje zakte steeds vaker voorover, zodat ze hem, om te voorkomen dat hij zich aan de strijkbout zou branden (of de stof zou schroeien), met de achterkant van zijn hemd aan haar japon moest vastspelden.

Het onzalige compagnonschap hield niet erg lang stand. Terwijl er nog tientallen vesten lagen te wachten werden de rukjes aan haar rokken steeds talrijker, zodat het alras duidelijk werd dat de knaap niet alleen maar moe was: hij was doodziek.

Derhalve begaf Caroline zich naar haar werkgever met het verzoek haar de borgsom terug te geven. Zij keerde terug met twee pond en drie shilling en een bittere, machteloze woede die een maandlang aanhield.

Met het geld kon ze nauwelijks langer toe en toen haar kind, dankzij enige medische zorg, lichtjes was hersteld, vond Caroline werk als hoedenmaakster bij een uitbuiter in wiens benauwde vertrek zij lappen stof moest aandrukken op ijzeren koppen waar de stoom vanaf sloeg. De hele dag stond zij in een rij van vrouwen donkere, glanzende, gloeiend hete hoeden door te geven, alsof ze dienbladen met eten doorgaf in een keuken waar krankzinnig veel stoom hing. Haar kind (excuseer de onpersoonlijke aanduiding, doch Caroline noemt nooit meer zijn naam) bracht zijn dagen binnenskamers door, opgesloten in hun erbarmelijke nieuwe onderkomen, spelend met zijn gekleurde bal en zijn houten speelgoed, kwakkelend met zijn gezondheid en lijdend aan het feit dat hij geen vader had. Hij was altijd dwars en drensde om het minste of geringste, alsof hij haar tartte haar geduld te verliezen.

Toen, op een nacht aan het eind van de winter, begon hij te hoesten en te hijgen als een dolgeworden hondenjong. Het was net zo’n nacht als deze, bitterkoud met buien. Omdat ze vreesde geen enkele dokter bereid te zullen vinden haar op een dergelijk uur en in zulk hondenweer zonder betaling te vergezellen naar haar woonstee, verzon Caroline een list. O zeker, ze had gehoord van artsen die goedhartig waren, hun roeping ten zeerste toegedaan, en die onvervaard de sloppenwijken zouden binnentrekken in hun strijd tegen hun oervijand Ziekte, doch zolang Caroline in Londen woonde had ze nog nooit een dergelijke arts ontmoet, weshalve het haar beter leek het eerst met een list te proberen. Ze trok haar mooiste kleren aan (het lijfje was gemaakt van vilt dat zij van de fabriek achterover had gedrukt) en sleepte het jongetje met haar mee de straat op.

Het plan was de dichtstbijzijnde geneesheer ervan te overtuigen dat zij pas in Londen was komen wonen en nog geen huisarts had, dat zij de hele avond in het theater had doorgebracht en pas bij haar terugkeer, toen zij de kindermeid in alle staten had aangetroffen, had beseft dat haar zoontje ziek was, waarna zij onmiddellijk een huurrijtuig had aangehouden, want zij was niet iemand die op de centen keek.

‘Zal de dokter ons niet wegsture?’ vroeg het kind, waarmee hij haar, als immer, feilloos in haar grootste angst trof.

‘Doorlope,’ was het enige dat ze kon zeggen.

Tegen de tijd dat ze een huis vonden waar buiten de ovale lamp brandde, hijgde de knaap zo hard dat Caroline, half gek van angst, haar trillende handen ternauwernood kon bedwingen zijn keeltje open te rijten om hem meer lucht te geven. In plaats daarvan belde zij bij de dokter aan. Na enkele minuten verscheen er aan de deur een man in nachtgewaad, die in het geheel niet leek op enige dokter die Caroline tot dusver had ontmoet, en die ook niet als een dergelijke dokter rook.

‘Mijnheer,’ zo richtte zij zich tot hem, haar uiterste best doende zowel de wanhoop als haar boerse accent uit haar stem te bannen. ‘Mijn zoontje heeft een dokter nodig!’

Een ogenblik nam hij haar van top tot teen op, waarbij hem haar ouderwetse effen japon, de rijp op haar wangen en de modder op haar schoenen opvielen. Vervolgens gebaarde hij dat ze binnen moest komen en zei glimlachend, terwijl hij zijn brede hand op de trillende schouder van haar zoontje legde: ‘Komt dat even goed uit. Ik heb namelijk een vrouw nodig.’

Vijf jaar later stoot Caroline, terwijl ze zich slaperig door haar slaapkamertje beweegt, haar teen tegen de aardewerken kom, wat haar ertoe prikkelt het kamertje op te ruimen. Voorzichtig giet ze de onwelriekende, contraceptieve vloeistof over in de nachtspiegel, al gietende toeziend hoe de kiemen van andermans nazaten zich vermengen met pis. Ze tilt de volle pot op de vensterbank en duwt het raam open. Ditmaal klinkt er geen gekraak van ijs en buiten is het stil. Het liefst zou ze het vocht met een boog het raam uit smijten, doch de inspecteur voor de volksgezondheid is kortelings wezen rondsnuffelen en heeft iedereen eraan herinnerd dat we niet meer in de achttiende, doch in de negentiende eeuw leven. Er is met uitzetting gedreigd. Het wemelt in Church Lane van de katholieke Ieren, stuk voor stuk rancuneuze roddelaars, en Caroline wil niet dat ze haar ook nog eens beschuldigen van het aanlokken van cholera.

Zodoende kantelt ze de nachtspiegel langzaam om en laat ze het mengsel zo onopvallend mogelijk langs het metselwerk naar beneden druipen. Korte tijd zal het huis eruitzien alsof God Zelf ertegen heeft staan wateren, doch voordat de buren wakker worden heeft het probleem zichzelf al opgelost, ofwel doordat de zon de natte plek heeft doen opdrogen ofwel doordat verse sneeuw deze heeft schoongespoeld.

Caroline heeft inmiddels honger gekregen, een stekend gevoel in haar buik, niettegenstaande het feit dat ze normaal gesproken pas veel, veel later wakker wordt. Ze heeft het wel vaker gemerkt: wanneer je te vroeg wakker wordt, voel je je meteen uitgehongerd, doch wanneer je later wakker wordt, voel je je goed, totdat je later alsnog honger krijgt. Blijkbaar nemen wensen en behoeftes gedurende de slaap toe en af, staan ze aanvankelijk op de deur van het bewustzijn te bonzen om bevredigd te worden, om zich vervolgens weer enige tijd terug te trekken. Een diepe denker noemde haar echtgenoot haar altijd. Te veel scholing had haar wellicht meer kwaad dan goed gedaan.

Carolines ingewanden maken het geluid van een biggetje. Ze lacht en besluit Eppie te verrassen door al vroeg een bezoek te brengen aan Moeders Mooiste. Hem een lach op zijn lelijke gezicht te bezorgen en haar maag een pasteitje.

In het kille daglicht kunnen de kleren die ze gehaast heeft aangetrokken om het verongelukte rijtuig te kunnen zien er nauwelijks mee door. Ruwe handen hebben de stof gekreukeld, vuile schoenen hebben op de zomen gestaan en er zitten zelfs bloedspatten op die afkomstig zijn van de schurftige schenen van Leo de stoffenverver. Caroline trekt ze uit en begint opnieuw, ditmaal met een wijde, blauwgrijs gestreepte japon met een strak, zwart lijfje, recht uit haar kleerkast.

Zich aankleden is voor Caroline heel wat eenvoudiger dan voor de meeste andere vrouwen die u in de loop van deze geschiedenis zult tegenkomen. Ze heeft heel geraffineerd kleine veranderingen aangebracht aan al haar kleren. Sluitingen zijn, in weerwil van het modebeeld, verschoven naar plaatsen waar zij erbij kan en elke kledinglaag verbergt doorsteekjes naar de onderliggende laag. (Ziet u? Zo kwamen haar vaardigheden als naaister haar uiteindelijk toch nog te stade.)

Aan haar gelaat en haardos besteedt Caroline ietsje meer aandacht. Iedere bijzonderheid wordt met zorg bekeken in de kleine handspiegel die ze omgekeerd aan de wand heeft gehangen. Ze mag er nog best zijn voor een vrouw van negenentwintig. Een paar verbleekte littekens op voorhoofd en kin. Een zwarte tand die helemaal geen pijn doet en maar het beste met rust gelaten kan worden. Ogen die enigszins bloeddoorlopen zijn, doch groot en innemend, als die van een hond die het met zijn baas heeft getroffen. Redelijke lippen. Wenkbrauwen die voor geen andere onder hoeven te doen. En natuurlijk haar fraaie bos haar. Met een draadborstel ontwart ze het voorste haar en laat het uitstaan op haar voorhoofd, waar ze het met de rug van haar hand vlak boven haar ogen schikt. Daar ze te ongedurig is en te hongerig om de rest te kammen, gaart ze die bijeen tot een slordige knot die ze boven op haar hoofd met speldjes vastzet en vervolgens afdekt met een donkerblauwe hoed. Op haar gezicht brengt ze kundig een laagje poeder en rouge aan, niet om te verbergen dat ze oud is of lelijk, of dat ze slap in het vlees zit, want dat gaat nog in geen van de gevallen voor haar op, doch veeleer om de bleekheid van haar van zon verstoken bestaan enige fleur te geven, voor zichzelf en niet voor de klanten.

Zoals ze nu de omslagdoek om haar schouders schikt en de voorkant van haar japon gladstrijkt, heeft ze meer weg van een respectabele, welgestelde vrouw dan ooit had gekund in de tijd dat ze zich omwille van haar eer en deugd stond af te beulen in de stoom van de hoedenfabriek. Niet dat een echte dame binnen vijf minuten zelfs maar haar eigen jarretelle zou kunnen vastmaken, laat staan dat zij zich geheel zou kunnen kleden zonder de hulp van een kamenier. Caroline weet maar al te goed dat ze een goedkope nabootsing is, doch beschouwt zichzelf wel als een onbeschaamd geslaagde nabootsing, zeker gezien de weinige moeite die zij ervoor doet.

Ze glipt haar kamertje uit, sierlijk als een nachtvlindertje dat uit een cocon van gedroogde zwadder tevoorschijn komt. Volg haar zo onopvallend mogelijk. Meen evenwel niet dat u nu al opwindender plaatsen zult bezoeken. Daarvoor zult u nog wat langer geduld moeten oefenen.

Op de overloop en de trap zijn alle kaarsen die daar de afgelopen nacht hebben gebrand inmiddels gedoofd. Pas vanmiddag, wanneer de meisjes weer mannen mee naar huis brengen, zullen er nieuwe worden ontstoken. Er is dus weinig licht om Caroline de trap af te zien lopen. Op de overloop valt nog een klein strookje zonlicht vanuit Carolines kamertje, waarvan ze de deur aan heeft laten staan om de stank zich evenrediger door het huis te laten verspreiden, doch de trap, die zich wentelend omlaag begeeft in een vensterloos trappenhuis, is in verstikkend duister gehuld. Caroline heeft dikwijls gedacht dat deze benauwende spiraal in niets verschilt van een schoorsteen. Misschien zullen ooit de onderste treden vlam vatten terwijl zij net naar beneden onderweg is en zullen de vlammen als in een goed trekkende schoorsteen omhoog gezogen worden, zodat zij, terwijl de rest van het huis onaangeroerd blijft, met donkere wenteltrap en al, in een wolk van rook en vonken door het dak naar buiten zal schieten. Opgeruimd staat netjes, zullen sommigen wel zeggen.

Het eerste wat Caroline ziet wanneer ze het licht van de hal betreedt is kolonel Leek, gezeten in zijn rolstoel. Hoewel hij vlak bij de voet van de trap staat geparkeerd, zit hij met zijn gezicht naar de voordeur en met zijn rug naar Caroline toe gekeerd, en ze hoopt dat hij deze ochtend nu eens één keer in slaap zal zijn gesukkeld.

‘Je denkt dat ik slaap hè, meisje?’ zegt hij prompt met een grijns.

‘Nee hoor,’ lacht ze, al is het nog veel te vroeg voor haar om al overtuigend te kunnen liegen. Ze wringt zich langs de kolonel en gunt hem enkele ogenblikken om haar onderzoekend op te nemen, om hem niet voor het hoofd te stoten, want hij onthoudt ieder affront.

Kolonel Leek is de oom van de verhuurster, model potkachel, die de warmte bij zich houdt met behulp van overjassen, sjaals en dekens, brandt op roddel en de rook afvoert via een neuswarmertje. Verborgen onder al die lagen draagt kolonel Leek nog altijd zijn militaire uniform, met medailles en al, ook al is daar een zakdoek overheen genaaid om te voorkomen dat ze ergens aan blijven haken. In de laatste oorlog waaraan hij heeft deelgenomen, is de kolonel door een kogel aan zijn ruggengraat verwond geraakt toen hij een paar lukrake schoten afvuurde op muitende Indiërs. Sindsdien heeft zijn nicht hem onder haar hoede en hem als ‘tolgaarder’ in de hal geposteerd, toen ze de ongebruikte kamers van haar huis voor prostituees openstelde.

Kolonel Leek vervult zijn taak met grimmige doeltreffendheid, doch zijn ware passie blijft oorlog en andere uitbarstingen van gewelddadigheid en onheil. Wanneer hij zijn krant zit te lezen, weten aangename gebeurtenissen en eervolle prestaties zijn belangstelling niet te wekken, doch zodra hij iets catastrofaals tegenkomt, weet hij zich niet te beheersen. Het gebeurt regelmatig dat Caroline, hard aan het werk in haar kamertje, opeens veel luider in het oor van haar klant moet gaan hijgen om het van beneden opklinkende geluid te overstemmen van een met schorre stem nagebruld krantenbericht, zoals: ‘Zesduizend Tataren zijn de vijftien jaar geleden China afhandig gemaakte provincie Amoor binnengevallen!’

Nu vestigt de kolonel zijn bloeddoorlopen ogen op Caroline en fluistert gewichtig: ‘Er zijn er die niet door alle rampen heenslapen. Er zijn er die weten wat er omgaat.’

‘U bedoelt dat huurrijtuig vannacht?’ raadt Caroline, die maar al te vertrouwd is met ’s mans hersenkronkels.

‘Ik heb het gezien,’ teemt de kolonel met verlekkerde blik terwijl hij zich met zijn eeuwig zwerende achterste van de zitting tracht te verheffen. ‘Dood en verderf.’ Hij valt terug op de kussens. ‘Maar dat was slechts het begin. Een klein deel van wat er loos is. De plaatselijke verschijningsvorm. Maar overal! Overal! Rampen en onheil!’

‘Ik mot d’r echt vandoor, kolonel. As ik niet snel een stukkie eet ga ik tegen de vlakte.’

De oude man kijkt omlaag, naar de deken die over zijn schoot ligt als ware het een nieuwsblad en bast terwijl hij zijn vinger periscopisch omhoog steekt: ‘Trein met rampzalige gevolgen ontspoord bij Bishop’s Itchington. Buskruit ontploft langs het Regent’s kanaal. Stoomboot gezonken in de buurt van de Golf van Biskaje. De Cospatrick halverwege Nieuw-Zeeland door brand verwoest. Vierhonderdzestig personen omgekomen. Luttele dagen geleden. Denk je eens in! Dat zijn tekenen! De draaikolk van het onheil. En daar middenin… wat denk je dat daar zit? Wat denk je dat daar zit?’

Caroline fronst nadenkend het voorhoofd, doch heeft geen idee wat daar wel mag zitten. Als enige van de drie vrouwen voor wie het huis van mevrouw Leek als onderkomen dienstdoet, is Caroline merkwaardigerwijs op de oude man gesteld, zij het niet voldoende om aan zijn krankzinnige profetieën de voorkeur te geven boven een stevig ontbijt.

‘Tot ziens, kolonel,’ roept ze terwijl ze de deur openwerpt en de straat op zwiert, hem achter zich van de wereld afsluitend.

Bereid u thans voor. Nog even en Caroline brengt u in aanraking met iemand wier vooruitzichten lichtelijk beter zijn. Zie hoe haar lijfje rijst als zij de lucht van een nieuwe dag diep inademt. Wacht tot zij veilig haar weg door Church Lane heeft gevonden, zorgvuldig acht slaande op de plekken waar zich de meeste mest heeft opgehoopt. Kijk dus goed waar u loopt wanneer u haar volgt in de richting van Arthur Street, terwijl u met gezwinde tred langs de sliert afval gaat die is achtergebleven in het kielzog van het huurrijtuig: eerst het bloed, vervolgens een spoor van kussenvulsel en houtsplinters. Wellicht dat ze helemaal leiden naar Moeders Mooiste, de taveerne waar vanaf het ochtendkrieken warme pasteitjes worden verkocht en niemand je zal vragen of je de vrouw die is omgekomen, kende.

twee

Overal langs de glimmende stoepen van Greek Street zijn de neringdoenden al in de benen, de tweede golf van vroege vogels. Vanzelfsprekend beschouwen ze zichzelf als de eerste golf. De akelige stoet van confectiearbeidsters en fabrieksslaven die Caroline vanuit haar venster heeft gadegeslagen, had, ofschoon hij minder dan een uur geleden op slechts enkele honderden meters afstand van hier voorbijkwam, evengoed in een andere tijd en in een ander land kunnen optrekken. De beschaving begint in Greek Street. Welkom in het werkelijke leven.

Zo vroeg opstaan als de winkeliers doen, is in hun ogen een blijk van stoïcijns heldendom dat het begrip van slaaplustiger stervelingen verre te boven gaat. Ieder schepsel dat vroeger dan zij rondscharrelt, moet wel een knaagdier of insect zijn dat aan strik of gif heeft weten te ontkomen.

Niet dat zij harteloos zijn, deze nijvere lieden. Velen van hen zijn heel wat beminnelijker dan de mensen voor wie u hier gekomen bent, de verheven hoofdrolspelers die u zo vol ongeduld verbeidt. Het is simpelweg zo dat de neringdoenden van Greek Street zich niets gelegen laten liggen aan de schimmige schepselen die feitelijk de goederen vervaardigen welke zij verkopen. De wereld is de vroegere vertrouwdheid van een meer landelijke levenswijze ontgroeid. Dit is de moderne tijd. Er wordt een bestelling geplaatst voor vijftig stukken teerzeep en een paar dagen later rijdt er een kar voor en wordt de bestelling afgeleverd. Hoe die zeep tot stand is gekomen is niet iets wat de moderne mens zich afvraagt. Alles in deze wereld ontspringt volledig gevormd aan de lendenen van een goedaardig monster genaamd fabricage, een nimmer eindigende stroom voorwerpen, van een vaste kwaliteit, volstrekt eenvormig, afkomstig uit een opening die schuilgaat achter sluiers van rook.

Nu kunt u erop wijzen dat de wolken roet uit de fabrieksschoorstenen van Hammersmith en Lambeth de stad overal eenzelfde zwart aanzien geven, een deemoedig stemmende herinnering aan waar de hoorn des overvloeds werkelijk vandaan komt. Deemoedigheid is echter niet een eigenschap die bij de moderne mens in het oog springt en smerige lucht kan nog steeds goed ingeademd worden. Het enige nadeel is de laag vuil die zich op de etalageruiten vormt.

Doch wat baat het, verzuchten de winkeliers, terug te verlangen naar vroeger? Het tijdperk van de machine is aangebroken, de wereld zal nimmer meer schoon worden, doch wat staat daar niet tegenover!

Inmiddels werken ze zich al in het zweet – de enige keer overigens dat ze vandaag zullen zweten – om zo meteen de zaak te kunnen openen. Met behulp van een spons en lauw water ontdoen zij de ramen van de bezwalkte ijsbloemen en vegen met een harde bezem de sneeuwbrij in de goot. Op hun tenen en met gestrekte armen verwijderen zij de luiken, panelen, ijzeren grendels en staken die hun goederen weer een nachtlang hebben beveiligd. Overal in de straat rammelen sleutels in sleutelgaten terwijl de sierlijke metalen bedekking van elke winkel wordt weggehaald.

De mannen hebben nu haast, voor het geval er iemand met geld langskomt die aan een wijd open winkel de voorkeur geeft boven eentje die nog maar halfopen is. De schaarse mensen die op dit vroege uur voorbijkomen zijn vaak van een zonderling slag, doch in principe kan iedereen Greek Street binnenstruinen en er valt geen peil op te trekken wie iets wil uitgeven.

Terwijl Caroline naar Moeders Mooiste onderweg is, komt er gaandeweg een overvloed aan producten beschikbaar. Ze worden haar op weinig welvoeglijke wijze aangeboden door winkeliers die, nadat ze de poorten van hun bolwerk hebben geopend, nu druk doende zijn hun meest aanlokkelijke waren te selecteren om buiten op de stoep uit te stallen. Het is alsof zij, nadat ze hun zedige luiken en deuren hebben ontsloten, geen enkele noodzaak meer zien enigerlei vorm van betamelijkheid in acht te nemen. Schappen met boeken waarvan sommige wellustig opengeslagen met hun kleurenplaten liggen te pronken, worden Caroline voor de voeten geschoven. Grote ledenpoppen strekken hun gestikte handen uit en smeken Caroline de kleren die ze dragen te kopen. Etalages ontdoen zich zonder enige waarschuwing van hun zware draperieën.

‘Mogge, mevrouw,’ roept meer dan één van de mannen als Caroline voorbijsnelt. Ze weten allemaal dat ze geen dame is, alleen al het feit dat ze op dit uur van de dag op is, maakt dat duidelijk, maar zij zijn per slot van rekening ook niet bepaald heren van stand en kunnen het zich niet permitteren op bepaalde klanten neer te kijken. Zich ten zeerste bewust van het feit dat zij ettelijke treden lager staan op de ladder der neringdoenden dan de grote zakenlieden, nimmer te verwarren met winkeliers, van Regent Street, verkopen zij hun broodjes, bottines, boeken en bonnetten net zo lief aan een hoer als aan wie ook.

Er bestaat inderdaad een wezenlijke overeenkomst tussen Caroline en de winkeliers van Greek Street die naar haar gunsten dingen: veel van wat zij hopen te verkopen verkeert allesbehalve in maagdelijke staat. Hier vindt u boeken waarvan de randen der bladzijden de rafels vertonen van het papiermes van een vroegere bezitter. Ginder staat meubilair dat als oudmodisch van de hand is gedaan er nog altijd vrijpostig bij, nog immer goed bruikbaar en goedkoop, eenieder die maatschappelijk is afgezakt tartend nog ietsje verder te zakken. Kijk eens hoe heerlijk zacht u neerkomt, dames en heren! Hier vindt u bedden die reeds zijn voorbeslapen, door de properste personen ter wereld, meneer, de allerproperste. (Of mogelijk door een ziek iemand, wiens aandoening zich nog immer schuil kan houden in het matras. Zulks zijn de morbide fantasieën diergenen welke door bankroet, zwendelpraktijken of opheffing zozeer aan lager wal zijn geraakt dat zij hun onderkomen niet meer rechtstreeks van Regent Street kunnen meubileren.)

Van nog veel dubieuzere aard is de kleding. Niet alleen betreft het stuk voor stuk confectieartikelen (dat wil zeggen: voor niemand in het bijzonder gemaakt), doch sommige zijn reeds gedragen en niet slechts één keer bovendien. De winkeliers zullen dat natuurlijk ontkennen. Zij beelden zich graag in dat vlooienmarkt en uitdragerij zich even ver onder hen op de maatschappelijke ladder bevinden als Regent Street boven hen.

Doch genoeg over deze lieden. Straks verliest u Caroline nog uit het oog. Zij heeft, door de honger aangespoord, haar pas versneld. Ik zie u reeds aarzelen tussen twee vrouwen die voor u uitgaan, beide welgevormd, beide met een zwart lijfje, beide met een grote strik die onder het voortgaan boven hun achterste op en neer wipt. Welke kleur had Carolines rok? Blauw en grijs gestreept. Ik zou maar wat op haar inlopen, als ik u was. De andere hoer, wie zij ook is, zal u met niemand van belang in aanraking brengen.

Caroline heeft bijna haar doel bereikt. Ze heeft haar ogen gevestigd op het houten uithangbord van Moeders Mooiste met een bladderende voorstelling van een rondborstige deerne en haar afzichtelijke moeder. Nog een laatste obstakel – een stapel nieuwsbladen die pal voor haar de stoep op komt glijden – dan ruikt ze de onweerstaanbare geur van warme pasteitjes en versgetapt bier en duwt ze de oude, blauwgeschilderde deur waarop een ingelijst bordje met het opschrift niet met de deur slaan: slapende dronkaards is bevestigd, open. (De waard houdt wel van een grap en heeft graag dat anderen met hem mee lachen. In de tijd dat hij het bordje pas had opgehangen, heeft hij de spreuk zo vaak voor Caroline herhaald dat ze er bijna van overtuigd was dat hij haar had leren lezen. Doch alras verwarde zij de deur met het slaan en de dronkaards met het slapen.)

Als u Caroline naar binnen volgt, zult u zien dat zich hier helemaal geen slapende dronkaards bevinden. Moeders Mooiste staat een paar treden hoger dan de nederigste drankhuizen en hanteert, niettegenstaande de snaakse spreuk, de stelregel dat zatladders eruit worden gesmeten zodra zij op de vuist dreigen te gaan of moeten overgeven. Het is een degelijke, propere kroeg, een en al koper en gebrekkig geverfd hout, waar ter versiering aan de zoldering een bonte verzameling biervaatjes hangt (niettegenstaande het feit dat men slechts één enkele biersoort tapt) en tegen de muur achter de toog een collectie bierviltjes en flessendoppen ligt uitgestald.

Van de negenenveertig ogen in het vertrek wenden slechts acht of tien zich naar de deur om Carolines binnenkomst gade te slaan, want toegewijd drinken en mopperen zijn de hoofdbezigheden hier. Zij die wel een blik op haar werpen, doen dat net lang genoeg om te zien wie of in elk geval wat ze is, om vervolgens de blik weer te laten afdalen naar het goudgele schuim op hun bittere, bruine bier. Mogelijk dat zij haar vanavond laat zullen begeren, doch op dit ochtendlijke, katterige uur heeft het idee te moeten betalen voor lichamelijke inspanningen weinig aantrekkelijks.

Het is een sjofel gezelschap dat op dit uur van de dag de ellebogen laat rusten op de tafeltjes van Moeders Mooiste. Van de aanwezigen mag niet echt gezegd worden dat ze nietsnutten zijn, doch veel nuttigs doen ze evenmin. Aan hun jassen en hemden zitten de meeste knopen nog stevig vast, de gebreide sjaals om hun hals zijn vermoedelijk recentelijk nog gewassen en de schoenen aan hun voeten zijn stevig en, ook al glimmen ze amper, hooguit dof. Het merendeel van deze mannen is nog niet zo lang werkeloos en de meeste van hen zijn getrouwd met een vrouw die de hoop voor hen nog niet heeft opgegeven. Carolines aanwezigheid hier houdt voor hen in genen dele iets aanstootgevends of verrassends in. U hebt nog een lange weg te gaan voor u een voet mag zetten in het soort gelegenheden waar uitsluitend heren worden toegelaten.

‘Hallo, Caddie,’ zegt de waard terwijl hij een harige hand opsteekt die glimt van het bier. ‘Wakker geworre van de haan?’

‘Niks daarvan, Eppie,’ zegt Caroline. ‘Van de geur van je pasteitjes en je bier.’

De opmerkingen over en weer zijn louter een formaliteit, want hij is reeds een kroes voor haar aan het vullen terwijl hij naar zijn vrouw gebaart dat ze een pasteitje moet aanreiken. Van alle klanten is Caroline de enige die op de pof mag eten en drinken, omdat zij de enige is van wie de waard ervan opaan kan dat ze hem later zal betalen. Welke man wiens aanwezigheid in een herberg op dit uur van de dag zijn werkeloze staat verkondigt, kan met recht staande houden dat hij, hoewel hij thans op zwart zaad zit, morgenavond weer over contanten beschikt? Sinds Caroline haar eer verloren heeft, heeft zij daar waar zij dat het meest behoeft, aan respect gewonnen.

Hetgeen geenszins wil zeggen dat zij verstandig met geld omgaat. Zoals de meeste prostituees geeft ze haar geld even snel weer uit als ze het heeft verdiend. Voor wat ze niet besteedt aan eten en huur koopt ze taartjes, drankjes, chocolaatjes, soms kleren, ’s zomers ijsjes, en ’s winters bezoekt ze gelegenheden waar het warm is, zoals taveernes, variététheaters, rariteitenkabinetten, kindervoorstellingen. Als ze de kou maar kan ontvluchten. O ja, en dan koopt ze nog de ingrediënten voor haar irrigatie, en brandhout, en kaarsen, en elke zondag een sterretje, het soort vuurwerk waar ze sinds haar kinderjaren dol op is en dat ze ’s avonds laat op haar kamertje ontsteekt zoals een paap een votiefkaars. Geen van deze zwakheden kosten heel veel, dat wil zeggen vergeleken met wat een man kan vergokken of met wat medicijnen voor een kind kosten, en toch slaagt Caroline er niet in ook maar een shilling te sparen. Een tweedehands japon, een sterretje, een taartje, een goedkope voorstelling… hoe kan het dat er aan dergelijke zaken zoveel geld op gaat? Er moeten nog andere uitgaven zijn, al zou ze bij God niet weten welke. Maar och, wie maalt erom. Haar inkomsten zijn vlottend, dus zit ze nooit lang krap bij kas.

Caroline verslindt haar pasteitje met een ongedwongen gretigheid die ze in anderen zou hebben afgekeurd toen ze nog een fatsoenlijke huisvrouw in Yorkshire was. Vork en mes zijn niet nodig want ze neemt het lillend samenstel van bloem, schaapsschinkel, ossenstaart en warme vleessaus zo in haar hand. Ze kauwt met open mond zodat de lucht de spijsbrok kan afkoelen. Binnen luttele minuten likt ze haar eigen handpalm af.

‘Bedankt Eppie, daar was ik hard an toe.’ Ze drinkt haar kroes leeg, staat op en schudt de pasteikruimels van haar rokken. De waardin zal ze met een zuur gezicht achter haar opvegen. Caroline blaast hem een afscheidskus toe en vertrekt.

Buiten is de beschaafde wereld nog altijd niet helemaal ontwaakt. De winkeliers zijn nog immer bezig met het uitstallen van hun waren terwijl dieven, aanplakkers, bedelaars en loopjongens toekijken. Er zijn geen vrouwen op straat met uitzondering van twee in het zwart gehulde bloemenverkoopsters die kalmpjes staan te ruziën over een goede stek. De verliezer duwt haar kruiwagen dichter naar de plek waar de sleperspaarden staan, met haar getaande rug bijna dubbel gebogen over haar voorraad ruikertjes van twijfelachtig allooi.

Caroline is niet gewend zo vroeg op straat te zijn en ziet bijna op tegen het grote stuk dag dat ze nog door moet. Ze vraagt zich af of ze haar lichaam aan iemand zou moeten aanbieden, alleen om de tijd door te komen, doch ze weet dat ze waarschijnlijk geen moeite zal doen tenzij de gelegenheid zich aan haar opdringt. Er is nog geen dringende noodzaak. Ze kan op haar gemak kaarsen gaan kopen. Waarom zou ze zich zorgen maken over geldgebrek wanneer ze in twintig minuten meer kan verdienen dan vroeger in een dag?

Ze weet dat het pure luiheid en karakterzwakte zijn die haar ervan weerhouden te sparen, zoals ze eigenlijk zou moeten doen. Dankzij haar verdiensten zou ze, als ze in de loop der jaren zuinig was geweest, haar oude bonnet tot barstens toe hebben kunnen vullen met banknoten, doch ze heeft de neiging tot spaarzaamheid verloren. Na het verlies van haar kind en haar onsterflijke ziel, lijkt het oppotten van munten in de hoop ze ooit voor gekleurd papier te kunnen inwisselen een zinloze bezigheid. Elk gevoel van doel, van verantwoordelijkheid, ja van enige denkbare toekomst is uitgewist met de dood van haar man en die van haar zoontje. Zij waren het die van haar leven een geschiedenis maakten, die er een begin, een midden en een eind aan leken te geven. Tegenwoordig heeft haar leven meer weg van een krant, het dient geen enkel doel, bestaat bij de gratie van de dag en staat bol van de betekenisloze gebeurtenissen die kolonel Leek zou kunnen opdreunen wanneer niemand er aandacht aan schenkt. In termen van maatschappelijk nut had ze, als we even afzien van het feit dat zij zo nu een dan een kwak sperma opvangt die anders een eerbare echtgenote tot last zou zijn geweest, evengoed dood kunnen zijn. Toch leeft ze en is ze, hoe onwaarschijnlijk dat ook mag klinken, gelukkig. Wat dat betreft is ze duidelijk in het voordeel tegenover de jonge vrouw die u zo meteen zult ontmoeten.

‘Su?’

Op de terugweg naar Greek Street is Caroline blijven staan voor een klein, schemerig winkeltje met schrijfbenodigdheden, omdat ze daarbinnen – is ze het werkelijk? – Su meende te herkennen. En ja, het is Su, ofwel Sugar zoals de buitenwereld haar kent. Zelfs in het schemerduister, juist in het schemerduister, is het onmiskenbaar haar lijf: mager als een lat, met een platte boezem en knokig als een jonge teringlijder, met handen die bijna te groot zijn voor vrouwenhandschoenen. Dat is verrassend genoeg altijd weer de eerste, verontrustende indruk die men van Sugar krijgt: die van een lange, uitgemergelde knaap die van top tot teen in vrouwenkleren is gestoken, om vervolgens, bij een eerste glimp van het gezicht van dit vreemde wezen, te beseffen dat deze knaap van de vrouwelijke kunne is.

Bij het horen van haar koosnaam draait de vrouw zich om, met tegen het donkergroene lijfje van haar japon een riem blanco schrijfpapier gedrukt. Er zit, achteraf bezien, toch een boezem onder dat lijfje. Onvoldoende om een zuigeling mee te voeden misschien, doch voldoende om een zeker slag mannen mee te plezieren. En niemand heeft haar van een zo oranjegouden tint als Sugar, of een zo doorschijnend bleke huid. Alleen al haar ogen zouden, ook al was ze ingepakt als een Arabische odalisk, zodat er niets anders van haar lijf te zien was, haar geslacht verraden hebben. Het zijn naakte ogen, omrand door zachte haartjes, glanzend als geschild fruit. Het zijn ogen vol beloften.

‘Caddie?’

De vrouw in het schemerduister brengt een groene handschoen boven haar ogen en tuurt met half toegeknepen ogen naar het zonlicht dat vanaf de straat binnenvalt. Caroline zwaait. Het is nog niet tot haar doorgedrongen dat haar vriendin door het licht wordt verblind. Door de zwaaiende armbeweging glijden er hele bundels licht heen en weer over de wanordelijke schappen, zodat Sugar haar ogen nog verder moet toeknijpen. Ze beweegt haar hoofd van links naar rechts op haar lange hals, in een poging door de stekelige warwinkel van ganzenveren, potloden en vulpennen heen te ontdekken wie er naar haar heeft geroepen. Schuw – ze heeft hier immers niets te zoeken – stapt Caroline de winkel binnen.

‘Caddie!’

Het gezicht van de jongste der beide vrouwen straalt, bij het herkennen van haar vriendin, van wat zovele mannen onweerstaanbaar hebben gevonden: een ogenschijnlijke verrukking uit dankbaarheid voor het feit dat zij een dergelijk samentreffen mag beleven. Zij snelt op Caroline af, omhelst en kust haar, terwijl achter de toonbank de winkelier een gezicht trekt. Hij voelt zich niet zozeer in verlegenheid gebracht door het genegenheidsbetoon als wel gekrenkt in zijn trots. Toen hij zojuist Sugar hielp, had hij gemeend met een dame van doen te hebben en was zijn gedrag jegens haar nogal kruiperig geweest, terwijl nu uit de gemene aard van haar vriendin blijkt dat hij zich heeft vergist.

‘Verder nog iets, mevrouw?’ vraagt hij na zijn keel te hebben geschraapt, terwijl hij met geaffecteerde bewegingen een kleine plumeau over een rek met flesjes inkt laat gaan.

‘Nee, dank u,’ zegt Sugar met haar melodieuze, sierlijke klinkers en scrupuleuze medeklinkers. ‘Ik vraag me alleen af of u alstublieft zo goed zou willen zijn te zorgen dat ik het iets gemakkelijker kan dragen.’ En ze overhandigt de riem papier, die lichtjes gekreukt is doordat deze bij de omhelzing klem heeft gezeten tussen de beide boezems, aan de winkelier. Met een stuurse blik wikkelt hij de koopwaar in gestreept papier waarna hij er een lint omheen doet met een lus waaraan het geheel gedragen kan worden. Onder vleiend gekir van dankbetuigingen neemt Sugar het pakje van hem aan en laat, vol bewondering voor zijn kunde, ten bewijze van het feit dat hij fraai werk heeft afgeleverd, de vingers van haar gehandschoende hand in een sensuele streling over het papier gaan. Dan keert ze hem haar rug toe en neemt haar vriendin bij de arm.

Buiten in het zonlicht nemen Caroline en Sugar elkaar van dichtbij keurend op, al wenden zij voor dat niet te doen. Het is maanden geleden dat zij elkaar voor het laatst gezien hebben. In een dergelijk tijdsbestek kan het uiterlijk van een vrouw onherstelbaar in verval zijn geraakt, haar huid aangevreten door de pokken, haar haren uitgevallen vanwege acute reuma, haar ogen bloeddoorlopen en haar lippen scheef geheeld van een verwonding met een mes. Doch Caroline noch Sugar is erg afgetakeld. Het leven is hen goed gezind geweest, heeft hen althans zijn ergste wreedheden bespaard.

Sugars lippen zijn, naar het de oudste van de twee opvalt, bleek, droog en schilferig, doch waren ze dat niet altijd al? In de tijd dat het Sugar nog niet voor de wind ging, voordat ze naar een chiquere omgeving verhuisde, woonden Caroline en zij in St Giles drie huizen van elkaar af, en zelfs toen kwam het voor dat klanten aan de verkeerde deur aanklopten en vroegen naar ‘het meisje met de droge lippen’. Caroline weet bovendien dat er onder Sugars handschoenen iets mis is met haar handen. Niets ernstigs, doch een lelijke huidaandoening welke, wederom, mannen steeds maar al te graag bereid leken door de vingers te zien. Waarom mannen dergelijke onvolkomenheden bij Sugar dulden, was en is Caroline nog altijd een raadsel. Sterker nog, er is geen enkel lijfelijk onderdeel waarvan ze naar eer en geweten kan zeggen dat Sugar haar daarop overtreft.

Zij moet over ongeziene kwaliteiten beschikken.

‘Je ziet ’r patent uit,’ zegt Caroline.

‘Ik voel me beroerd,’ zegt Sugar kalm. ‘Voor mij kan God mijn rug op, met zijn hele flikkerse schepping erbij.’ Haar gezicht en haar stem zijn beheerst. Ze had een opmerking over het weer kunnen maken. Haar lichtbruine ogen stralen – althans dat lijken ze te doen – een vriendelijk, zonnig humeur uit. ‘Kom maar op met dat armageddon, wat jij?’

Caroline vraagt zich af of ze een grap gemist heeft, van het soort dat Sugar uitwisselt met ontwikkelde mannen nu ze zich in Silver Street heeft gevestigd. Vroeger, in de tijd van Church Lane, kon je altijd lachen met haar. Als Caroline denkt aan de toneelstukjes die Sugar soms opvoerde, en waar alle hoeren dol op waren, moet ze nog lachen. Niet dat ze zich die precies meer kan herinneren, trouwens. Het was namelijk niet alleen een kwestie van overdreven gebaren en mimiek, maar ook van woorden, honderden woorden, en die woorden waren nog het leukste van al. Sugar die deed alsof ze een onzichtbare man aan het verleiden was, hem smekend met een stem die bijna hysterisch klonk van lust. ‘O, laat mij toch alstublieft uw ballen mogen strelen. Ze zijn zo bekoorlijk. Even bekoorlijk als… als een hondendrol. Een hondendrol die zich heeft genesteld onder uw…’ Onder uw wat? Su had er zo’n prachtig woord voor. Een woord waardoor je het bijna in je broek deed. Doch Caroline is vergeten welk woord het was en dit is niet het ogenblik om het te vragen.

Het feit dat Sugar als hoer zoveel meer werd begeerd en in trek was dan zijzelf heeft haar altijd verbaasd, maar ach, het is nu eenmaal niet anders en als ze mag afgaan op de roddels die de ronde doen, gaat dat vandaag de dag meer op dan ooit. Het lijdt in elk geval geen twijfel dat de verhuizing van mevrouw Castaway van St Giles naar Silver Street, op een steenworp afstand van de breedste, weelderigste en belangrijkste verkeersader van Londen, evenzeer het gevolg was van de vraag naar Sugar als van de ambitie van de madam.

Hetgeen de vraag opwerpt: wat doet Sugar hier in een morsig winkeltje voor schrijfbenodigdheden in Greek Street, wanneer ze tegenwoordig zo dicht bij de schitterende winkels van het West End woont? Waarom zou ze het gevaar lopen de zoom van haar prachtige groene japon te bevuilen op straten waar niemand snel de paardenstront zal wegvegen? Ja, waarom zou ze zich zelfs maar de moeite getroosten voor de middag uit bed te komen (een bed waarvan Caroline zich voorstelt dat het van een koninklijke weelderigheid is)?

Doch wanneer Caroline vraagt: ‘Wat voer jij hier eigenlijk uit, zover van honk?’ glimlacht Sugar alleen maar met haar bleke lippen, droog als de vleugels van een mot.

‘Ik ben… bij een kennis op bezoek geweest,’ zegt ze. ‘De hele nacht.’

‘Dat wil ik grif gelove,’ meesmuilt Caroline.

‘Nee werkelijk,’ zegt Sugar ernstig. ‘Een vrouwelijke kennis. Een oude vriendin eigenlijk.’

‘En hoe was ’t met haar?’ vraagt Caroline, die naar een naam vist.

Sugar sluit kort haar ogen. Haar wimpers zijn, wat ongebruikelijk is voor iemand met rood haar, vol en weelderig.

‘Ze is… vertrokken. Ik ben afscheid wezen nemen.’

Ze vormen een vreemd stel, Caroline en Sugar, zoals ze daar samen over straat gaan. De oudste van de twee heeft een smalle leest, een rond gezicht en een volle boezem, en ziet er heel aardig en welgevormd uit in vergelijking met haar gezellin, een lang, beweeglijk schepsel, gekleed in een moskleurige japon van peau de soie. Hoewel ze niet over een noemenswaardige boezem beschikt, deze Sugar, en haar botten alarmerend door de stof van haar lijfje priemen, beweegt ze zich niettemin met meer waardigheid, met meer vrouwelijke trots dan Caroline. Zij houdt haar hoofd fier rechtop en lijkt een geheel te vormen met haar kleding, alsof het haar eigen vacht of verentooi is.

Caroline vraagt zich af of het deze dierlijke onverstoorbaarheid is die mannen zo aantrekkelijk vinden. Plus de dure kleding natuurlijk. Doch zij vergist zich: het heeft allemaal te maken met het feit dat Sugar het vermogen bezit een gesprek te voeren met mannen zoals degene die u zo aanstonds zult ontmoeten. Bovendien zegt ze nooit ‘nee’.

Nu vraagt Sugar aan Caroline: ‘Hoe ver van huis ben je vandaag van plan te beginnen?’

‘Niet hier,’ antwoordt de oudste van de twee met een frons en gebaart achter zich in de richting van St Giles. ‘In Crown Street misschien.’

‘Meen je dat?’ zegt Sugar belangstellend. ‘Een paar maanden geleden deed je toch anders goede zaken in de buurt van Soho Square?’ (Hier ziet u nog een reden waarom Sugar het zo ver heeft geschopt in haar branche: haar vermogen zich ook de minder fascinerende bijzonderheden uit andermans leven te herinneren.)

‘Ik kon de moed niet meer opbrenge,’ zegt Caroline met een zucht. ‘’t Was mooi voor een dag, voor die dag dat ik jou tegen ’t lijf liep en zo enthousiast was over Soho Square. Ik had achtermekaar twee eersteklas klante binnegehaald en ik dacht: vanaf nou is dit m’n stekkie. Maar ’t was puur beginnersgeluk, Su. Ik hoor gewoon niet zo ver in de goeie buurte. Ik mot m’n plaats wete.’

‘Onzin,’ zegt Sugar. ‘De helft van de mannen ziet het verschil niet. Trek een zwarte japon aan, haal een keer diep adem, blaas je wangen bol en ze zien je aan voor de koningin.’

Caroline grijnst weifelend. Haar ervaring is dat de grote, geblaseerde wereld zich niet zo gemakkelijk in de luren laat leggen.

‘Ze hebbe me door, Su. As je voor ’n dubbeltje gebore ben, wor je nooit ’n kwartje.’

‘O, ik denk van wel,’ zegt Sugar, ernstig opeens. ‘Het hangt helemaal af van de koper.’

Caroline zucht. ‘Nou ja, zolang ik me tot m’n eige buurt beperk, verkoop ik meer ja dan nee. Maar elke keer as ik het voorbij Crown Street perbeer, gaat ’t moeizaam.’ Ze tuurt met toegeknepen ogen Greek Street af in de richting van Soho Square, alsof alles wat voorbij de jodenschool en het armenhuis ligt te hoog gegrepen is. ‘O, ik krijg natuurlijk wel buitenlanders, en jonges van buite de stad, van het slag dat niet beter weet te doen dan alsmaar achter je an te lope. Je houdt ze onderweg zo lang mogelijk aan de praat: “En wat mag iemand as u naar Londen brenge, m’neer?” en voor ze ’t wete benne ze in Church Lane en kenne ze niet meer terug. Dus krijge ze ’t volle pond, betale je d’r goed voor en hebbe d’r weer ’n ervaring bij. Maar je heb ook van die figure die maar blijve zeure: “Is ’t nog ver, is ’t nog ver, benne we d’r haast? As je maar niet zo’n slet uit de Old City bent.” As ze van dat slag benne, ken je ze soms nog wel es meeneme in een steegje voor een vluggertje tege de muur, maar soms hake ze halverwege af, echt hartstikke bot, en zegge: “Waarom perbeer je geen klante te vinde van je eigen soort?” Ik zweer je, Su, ’t komt hard an as ze dat doen. Dan voel je je zo min, dan wil je enkelt nog maar naar huis om een potje te janke…’

‘Nee, nee,’ bezweert Sugar haar, terwijl ze haar hoofd schudt. ‘Zo moet je dat niet bezien. Je hebt hun een min gevoel gegeven, dat is wat je gedaan hebt. Ze dachten dat ze heel wat waren en jij hebt hun duidelijk gemaakt dat ze veel minder voorstellen dan ze dachten. Als hun klasse zo duidelijk aan hen viel af te lezen, waarom zou een vrouw als jij hen dan benaderd hebben? Ik zweer je, zij zijn het die naar huis gaan om een potje te janken, opgeblazen bibberkonten die het zijn. Ha!’

De vrouwen schieten samen in de lach, doch Caroline maar voor even.

‘Nou, hoe ze-n-et ook bekijke,’ zegt ze, ‘ik ga d’r van griene. En nog wel waar anderen ’t kenne zien.’

Sugar grijpt Carolines hand – een groene en een grijze handschoen die in elkaar sluiten – en zegt: ‘Kom met me mee naar Trafalgar Square, Caddie. Dan kopen we een paar gebakjes, gaan de duiven voeren en zien ons het doodgraversbal aan.’

Ze lachen opnieuw. Het ‘doodgraversbal’ is een privé-grapje van hen beiden en grappen zijn het enige dat er na de drie jaar die zijn verstreken sinds ze buren waren en lief en leed met elkaar deelden, nog over is.

Weldra lopen ze samen door een doolhof van straten waar ze geen van beiden iets aan hebben, straten die ze alleen kennen als de plek waar het bordeel of rendez-voushuis van andere vrouwen staat, straten die al door stadsplanners zijn aangemerkt om geruimd te worden ten gunste van een brede avenue die genoemd zal worden naar de graaf van Shaftesbury. Als ze de onzichtbare grens tussen St Anne en St Martin-in-the-Fields oversteken, zien ze geen spoor van heiligen of velden, tenzij men het met bomen omzoomde grasveld van Leicester Square meerekent. Wel kijken ze of ze dezelfde banketbakker terug kunnen vinden waar ze de laatste keer dat ze elkaar tegenkwamen, heen zijn geweest.

‘Was het hier niet ergens?’ (Winkels komen en gaan zo snel tegenwoordig.)

‘Nee, verderop.’

De Londense banketbakkerijen (of ‘patisserieën’ zoals ze zichzelf de laatste tijd met een chique term aanduiden) zijn kleine zaakjes die eruitzien als opgesmukte ijzerhandels, met in de etalage een variëteit aan vierkante voorwerpjes die namen van gebaksoorten dragen. De Fransen die een bezoek aan Engeland brengen, mogen er dan hun neus voor ophalen, Frankrijk is ver weg, helemaal aan de overzijde van een zeestraat, en de patisserie op Green Street is uitheems genoeg voor Caroline en haar gelijken. Wanneer Sugar haar door de deur mee naar binnen voert, lichten haar ogen op van puur genot.

‘Twee van die graag,’ zegt Sugar en ze wijst naar de kleverigste en zoetste gebakjes met de meeste slagroom. ‘En doe die ook maar. Twee graag, ja, twee van elk.’ De beide vrouwen giechelen, vrijmoedig geworden door het oude, vertrouwde gevoel van meiden onder elkaar. Een groot deel van hun leven moeten ze uitkijken met wat ze zeggen of doen om te voorkomen dat de gezwollen, doch o zo wankelmoedige trots van de man wordt aangetast. Welk een opluchting om dan eindelijk eens iedere schroomvalligheid van zich af te kunnen werpen!

‘Mogen ze samen in één zak, mèdammes?’ Het gezicht van de winkelier die zich ervan bewust is dat zij evenmin dames zijn als hij een Fransman is, vertoont een zalvende grijns.

‘Ja, graag.’

Caroline wiegt de beide papieren puntzakken zachtjes in haar handen en vergelijkt de vier romige punten onderling om te beslissen welke ze het eerst zal opeten. Eenmaal betaald neemt de winkelier afscheid met een opgewekt ‘Bon sjoer’. Wanneer hoeren twee taartjes per persoon kopen, mogen ze wat hem betreft zijn zaak platlopen. Gebakjes blijven niet vers als ze alsmaar op deugdzaam volk moeten staan wachten en het glazuur al is begonnen te zweten. ‘Graag tot ziens, mèdammes!’

Op nu naar het volgende vertier. Terwijl ze Trafalgar Square naderen, is – welk een volmaakte timing – de pret net begonnen. De onzichtbare kolos van Charing Cross Station heeft zich zojuist van zijn meest overvloedige lading passagiers van de dag ontdaan en die mensenstroom is nu bezig op te rukken door de straten. Honderden klerken gekleed in stemmig zwart stromen nader, een stortvloed van monochrome uniformiteit spoelt in de richting van de kantoren die hen stuk voor stuk zullen verzwelgen. Hun grote aantal en hun haast maken hen belachelijk en toch vertonen ze allen een ernstige en onaandoenlijke uitdrukking op hun gelaat, alsof hun geest is gericht op een hoger doel, hetgeen het alleen nog maar vermakelijker maakt.

‘’t Dóódgraversbal, ’t dóódgraversbal,’ zingt Caroline als een kind. De grap heeft al lang een baard, doch ze koestert hem vanwege de vertrouwdheid.

Sugar is minder gemakkelijk te amuseren. Voor haar riekt elke vertrouwde reactie naar opgesloten zitten. Een oude grap opnieuw vertellen, een oud liedje nog eens zingen, zijn voor haar tekenen van overgave, het bewijs dat men instemt met zijn lot. In de hemel kijken de schikgodinnen toe en wanneer zij dergelijke dingen horen, mompelen ze tegen elkaar: ‘Ach, kijk, daar hebben we iemand die content is met haar omstandigheden. Als we in haar lot zouden ingrijpen, zouden we haar alleen maar in verwarring brengen.’ Welnu, Sugar is vastbesloten anders te zijn. De schikgodinnen mogen zo dikwijls op haar neerkijken als ze willen, ze zullen haar altijd zien afwijken van de grote massa, bereid om zich te laten beroeren door de toverstaf der verandering.

En dus mogen in haar ogen de uitzwermende klerken geen doodgravers meer heten. Wat zouden ze kunnen zijn? (De banale waarheid is natuurlijk dat ze kantoorklerken zijn, doch dat kan onmogelijk volstaan. Niemand is ooit naar een beter leven ontkomen zonder de hulp der verbeelding.) En dus zijn ze… een enorm gezelschap banketgangers dat uit een chic hotel is weggevlucht. Ja, dat zijn ze. Er is alarm geslagen. Brand! Overstroming! Redde wie zich redden kan! Sugar werpt een blik op Caroline en vraagt zich af of ze haar van haar nieuwe visie moet verwittigen. Doch de lach van de oudste van hen beiden komt haar weinig fantasierijk voor en ze besluit er het zwijgen toe te doen. Laat Caroline zich maar houden bij haar dierbare doodgravers.

Het wemelt nu werkelijk van de kantoorklerken. Ze stromen uit omnibussen en marcheren af in allerlei richtingen, hun boterhammen voor tussen de middag, verpakt in met een touwtje dichtgebonden papier, vast in de hand. En steeds weer komen er nieuwe omnibussen aangedenderd met op de buitenbanken nog meer klerken, huiverend in de wind.

‘Ik wou dat ’t ging regene,’ meesmuilt Caroline en denkt aan de laatste keer, toen ze met Sugar gillend van de pret onder een afdak stond terwijl de omnibussen de klerken door een meedogenloze stortbui voerden. Degenen die binnen zaten deerde het niet, doch de ongelukkigen op de buitenbanken zaten zielig bijeengekropen onder een opeengedrongen baldakijn van paraplu’s. ‘Kijk me die lui toch ’s an!’ had ze gekraaid. Nu slaat ze haar gehandschoende handen ineen als voor een gebed en wenst dat de hemel zich mag openen zodat dezelfde aanblik zich nog eens aan haar zal voordoen. Vandaag blijven de hemelen evenwel gesloten.

Onder een weldadig zonnetje wordt het allengs nog drukker op straat. Er ontstaat een baaierd van voetgangers en voertuigen die weinig onderscheid maken tussen rijweg en voetpad. Heel voorzichtig, als boeren die hun hooiwagens tussen een kudde schapen door trachten te manoeuvreren, mennen koetsiers de coupés der joodse commissionairs tussen de horden klerken door. Naast de mannelijke inzittenden zitten de dames uit de mercantiele adel te pronk met bibberende schoothondjes op schoot. Groothandelaren stappen, met zichtbaar fierder geheven hoofd dan kleinhandelaren, uit huurrijtuigen en banen zich met een zwaai van hun wandelstok een weg.

De omvang van de parade laat zich evenwel het beste vanaf het midden van Trafalgar Square aanzien, terwijl de klerkenmassa voorbij stroomt als een reusachtig leger dat zich rond Nelson verdringt. Het enige dat Sugar en Caroline hoeven te doen is, met omhoog gehouden taartjes en pakketje, door te dringen naar het eigenlijke Square. Bij elke stap die ze zetten maken mannen, ondanks het gedrang der lichamen, ruim baan voor hen. Sommige wijken terug uit onkundige wellevendheid, andere in welbewuste afschuw.

Opeens lijken Caroline en Sugar alle ruimte van de wereld te hebben. Ze leunen tegen het voetstuk van een van de stenen leeuwen, eten met hun hoofd achterover hun gebakjes op en likken de gemorste slagroom van hun handschoen. Uit oogpunt van eerbaarheid hadden ze evengoed spetters ejaculaat kunnen oplikken. Een fatsoenlijke vrouw zou alleen taart eten van een bord, in een hotel of ten minste in een warenhuis, al valt niet te voorzien wie, of wat, men in een dergelijke vrij toegankelijke gelegenheid tegen het lijf kan lopen.

Doch op Trafalgar Square lopen slechte manieren minder in het oog. Per slot van rekening is het een geliefd trefpunt voor vreemdelingen en een zo mogelijk nog geliefder trefpunt voor duiven, en wie is in staat na te gaan of alle fatsoensregels naar behoren worden nageleefd te midden van zoveel vuil en verengefladder? Het slag mensen dat zich druk maakt om dergelijke zaken (waartoe onder andere lady Constance Bridgelow behoort, doch u bent nog lang niet zover dat u haar onder ogen kunt komen) zal u vertellen dat het die ellendige schepselen (waarmee zij de duiven bedoelen, al valt niet uit te sluiten dat ook de vreemdelingen onder die aanduiding vallen) nota bene zijn aangemoedigd door de wettiging van het plaatsen van een stalletje waar papieren puntzakjes met vogelzaad voor een halfpenny per stuk worden verkocht. Als Sugar en Caroline hun taartjes op hebben, kopen ze bij dit stalletje ieder een zakje vogelzaad omdat het zo’n komisch gezicht is elkaar bedolven te zien onder de vogels.

Dat was Carolines idee. Inmiddels is de stroom klerken, die goeddeels verzwolgen zijn door de ambassades, banken en kantoren, aardig uitgedund. En hoe dan ook, Caroline heeft al weer genoeg van hen gezien. (Voor ze op het slechte pad geraakte, kon Caroline urenlang gebiologeerd kijken naar een borduurwerkje of het langzame ooggeknipper van een zuigeling, doch tegenwoordig kan ze haar aandacht nauwelijks houden bij een orgasme, ook al is het niet het hare, dat in een van haar eigen openingen plaatsgrijpt.)

Wat Sugar aangaat, wat kan haar vermaken? Ze neemt Caroline met een welwillende glimlach op, als een moeder die maar nauwelijks kan geloven dat haar dochter behagen schept in zulke eenvoudige zaken, terwijl Sugar zelf een meisje van nog geen twintig is. Indien het rondstrooien van zaad voor een zwerm onbeschofte vogels haar geen plezier verschaft, wat dan wel? Tja, om dat te weten zou u dieper in haar binnenste moeten graven dan tot dusver iemand gelukt is.

Wel kan ik u antwoord geven op eenvoudiger vragen. Hoe oud is Sugar? Negentien. Hoe lang zit ze al in de prostitutie? Zes jaar. Een eenvoudig rekensommetje levert u een verontrustend antwoord op, zeker wanneer u bedenkt dat in deze tijd meisjes niet voor hun vijftiende, zestiende jaar in de puberteit geraken. Maar ja, Sugar was altijd al voorlijk. En opmerkelijk. Zelfs toen ze pas was ingewijd in haar beroep sprong zij er al uit in de misère van St Giles als een afstandelijk en ernstig kind te midden van het kabaal van onbehouwen gelach en dronkemanstumult.

‘Het is een rare, die Sugar,’ zeiden haar medehoeren. ‘Die schopt ’t nog ver.’ En dat heeft ze inderdaad gedaan. Helemaal tot Silver Street, een paradijs vergeleken bij Church Lane. Toch, als zij menen dat zij onder een parasol over De Baan heen en weer paradeert, vergissen zij zich. Zij zit vrijwel altijd binnen, opgesloten in haar kamer, alleen. De andere hoeren van Silver Street, die in de aanpalende huizen werken, vinden het schandalig dat Sugar zo weinig rendez-vous geeft op een dag. Soms zelfs helemaal geen. Wie denkt ze wel dat ze is? Er gaan geruchten dat zij van de ene man vijf shilling vraagt en van de andere twee gienje. Wat voor spelletje speelt zij eigenlijk?

Over één ding is iedereen het eens: het meisje houdt er eigenaardige gewoonten op na. Zo blijft ze hele nachten op, zelfs wanneer er geen mannen meer voorhanden zijn. Wat voert ze daarbinnen in hemelsnaam uit met alle lichten aan, als ze niet slaapt? Verder eet ze de vreemdste dingen. Iemand heeft haar een keer rauwe tomaat zien eten. Na iedere maaltijd brengt zij tandpoeder op haar tanden aan en spoelt het weg met een waterige vloeistof die ze in een flesje koopt. Ze draagt nooit rouge, doch houdt haar wangen verschrikkelijk bleek. En ze drinkt nimmer sterke drank, tenzij een man haar ertoe dwingt (en zelfs dan spuwt ze de slok, als zij hem zover weet te krijgen dat hij zich even omdraait, snel weer uit of leegt zij haar glas in een vaas). Maar wat drinkt ze dan wel? Thee, warme chocola, water, en dat, afgaande op haar eeuwig schilferende lippen, dan in piepkleine hoeveelheden.

Vreemd? Volgens de andere hoeren hebt u de helft nog niet gehoord. Niet alleen kan Sugar lezen en schrijven, ze vindt het nog heerlijk om te doen ook. Haar faam op het gebied van de liefde mag zich dan onder mondaine heren snel verbreiden, dat is niets vergeleken met de faam welke zij heeft onder haar medeprostituees als ‘dat grietje dat al die boeken leest’. En geen stuiversromannetjes, nee, dikke boeken, met meer bladzijden dan zelfs het knapste meisje van Church Lane ooit zou kunnen doorworstelen. ‘Jij leest je eigen nog ’s blind,’ zeggen haar vakgenotes steeds maar weer, of: ‘Denk je nou nooit ’s: nou is ’t genoeg, dit is m’n laatste boek?’ Doch Sugar heeft nooit genoeg. Sinds de verhuizing naar het West End steekt Sugar regelmatig Hyde Park door en de Serpentine over om zich naar Knightsbridge te begeven, waar ze herhaaldelijk een bezoek brengt aan de twee Georgiaanse huizen aan Trevor Square, die er mogen uitzien als luxebordelen, doch in werkelijkheid een openbare bibliotheek herbergen. Ook koopt ze couranten en dagbladen, zelfs bladen waar nauwelijks afbeeldingen in staan, ja zelfs bladen waarop staat dat ze uitsluitend voor heren bestemd zijn.

Het meeste geld besteedt zij echter aan kleren. Zelfs naar de maatstaven van het West End is de kwaliteit van Sugars japonnen opmerkelijk, doch in de gribus van St Giles was die ronduit verbijsterend. In plaats van dat ze een oud en afgedankt stel kleren koopt van een vleeshaak op de vlooienmarkt van Petticoat Lane of een alleszins bruikbare imitatie van de huidige mode in een morsig zaakje in Soho, legt zij net zo lang iedere sixpence opzij tot ze zich iets kan veroorloven dat eruitziet alsof het door de chicste kleermaker speciaal voor haar is gemaakt. Dergelijke begoochelingen zijn, hoewel ze in warenhuizen te koop zijn, niet goedkoop. Alleen al de namen van de stoffen – Levantijnse folicé, velouté-satijn en algerine in de kleuren lucine, granaat en gerookte jade – klinken zo uitheems dat de ogen van de andere hoeren glazig worden als Sugar ze beschrijft. ‘Wat doe je toch steeds een moeite,’ heeft een van hen ooit eens opgemerkt, ‘voor kleren die toch binnen vijf minuten weer uit moeten en waar een man alleen maar op gaat staan.’ Doch de mannen van Sugar blijven heel wat langer bij haar in de kamer dan vijf minuten. Sommige blijven wel uren en als Sugar vervolgens naar buiten komt, ziet ze eruit alsof ze zelfs niet uit de kleren is geweest. Wat doet ze daarbinnen toch met hen?

‘Praten,’ luidt het antwoord, wanneer iemand zich verstout haar daarnaar te vragen. Het is een plagerig antwoord, gegeven met een plechtige glimlach, doch het is niet de gehele waarheid. Wanneer ze eenmaal haar man heeft gekozen, is ze bereid zich aan werkelijk alles te onderwerpen. Als het haar kut is waar ze op uit zijn, kunnen ze die krijgen, hoewel mond en rectum de openingen zijn die haar voorkeur genieten. Dat geeft na afloop minder knoeiboel en meer gemoedsrust. Haar hese stem is het gevolg van de punt van een mes dat haar op haar vijftiende net iets te hard tegen de keel werd gedrukt door een van de weinige mannen die zij niet heeft weten te bevredigen.

Het is evenwel niet louter de bereidheid zich aan allerlei perversiteiten te onderwerpen die Sugar te bieden heeft. De onderwerping aan perversiteiten op zich stelt weinig voor. De eerste de beste tandeloze snol doet wat een man ook van haar vraagt als zij maar haar luttele pennies voor drank krijgt. Wat Sugar tot een zeldzaamheid maakt is niet zozeer dat ze alles doet wat de meest wanhopige stoephoer ook wil doen, doch dat ze het doet met een kinderlijk onschuldige lach. Er is binnen Sugars professie geen zeldzamer schat dan een maagdelijk ogend meisje dat zich kan overgeven aan een stortvloed van smeerlapperijen om er vervolgens geurend als een roos uit op te rijzen, met ogen zo vriendelijk als die van een spaniël en een glimlach rein als absolutie. De mannen komen steeds weer terug en vragen uitdrukkelijk naar haar, in de overtuiging dat haar hang naar hun specifieke verdorven voorkeur die van hen evenaart. Wanneer Sugars medehoeren zien hoezeer de mannen door haar in de luren worden gelegd, kunnen ze slechts vol naijverige bewondering het hoofd schudden.

Degenen die geneigd zijn een hekel aan haar te hebben, tracht ze voor zich in te nemen. Daarbij bewijst haar bizarre geheugen haar goede diensten. Ze is, naar het schijnt, in staat om zich alles wat iemand ooit tegen haar gezegd heeft, opnieuw te binnen te brengen. ‘En, hoe is het je zuster in Australië vergaan?’ kan ze bijvoorbeeld vragen aan een oude kennis die ze een jaar lang niet gezien heeft. ‘Is die O’Sullivan uit Brisbane nog met haar getrouwd of niet?’ Waarbij haar ogen niets dan oprechte belangstelling uitdrukken, althans iets dat zozeer op belangstelling lijkt dat zelfs de meest sceptische slet geroerd wordt.

Sugars scherpe geheugen komt haar al evenzeer te stade in de omgang met haar mannen. Naar verluidt is muziek bij machte de meest onbehouwen borst te doen bedaren, doch Sugar heeft een nog doeltreffender manier ontdekt om een grof besnaard man tot kalmte te brengen, namelijk door zich zijn opinie over de vakbonden of de onmiskenbare voordelen van zwarte snuif boven bruine te herinneren. ‘Natuurlijk herinner ik mij u!’ zal zij zeggen tegen de weerzinwekkende gorilla die twee jaar voordien zo hard aan haar tepels heeft getrokken dat ze bijna flauwviel van de pijn. ‘U bent die heer die meent dat de brand in Tooley Street werd aangestoken door tsaristische joden!’ Nog enkele van dergelijke oprispingen en hij is bereid haar de hemel in te prijzen.

Jammer eigenlijk dat Sugars brein niet in een mannenhoofd werd ingeplant, doch zich in plaats daarvan, ingeperkt en omklemd, in allerlei bochten moet wringen binnen de bevallige schedel van een jonge vrouw. Welk een bijdrage had ze anders kunnen leveren aan het Britse rijk!

‘Excuseer, dames!’

Caroline en Sugar draaien zich om en zien een man staan die, gewapend met een statief en een camera, niet ver achter hen op Trafalgar Square zijn liefhebberij beoefent. Hij ziet er schrikwekkend uit met donkere wenkbrauwen, een baard als die van Trollope en een geruite overjas, en de vrouwen nemen voetstoots aan dat hij hen voor zijn door een statief ondersteunde cyclopenoog vandaan wil.

‘O nee, nee, nee-ee dames!’ protesteert hij wanneer zij opzij treden. ‘Het zou mij een eer zijn. Een eer om uw beeltenis voor de eeuwigheid vast te leggen!’

Ze kijken elkaar aan en lachen. Daar heb je weer zo’n amateurfotograaf die, net als de anderen, zo vurig is als een geestdrijver en zo gek als een deur. Daar heb je een man met zoveel charisma dat hij de duiven ertoe kan bewegen hun plaats in te nemen in het door hem gekozen tafereel, of, als dat niet lukt, wel zo genereus is om voor de voorbijgangers die het treffen een puntzakje met vogelzaad te kopen. Nog beter is het als ze er zelf eentje kopen!

‘Ik ben u werkelijk zeer erkentelijk, dames! Als u nu nog een ietsje verder uit elkaar zou kunnen gaan staan…!’

Ze giechelen en kunnen onmogelijk stil blijven staan terwijl de duiven om hen heen fladderen, neerstrijken op hun bonnet, naar hun uitgestrekte armen graaien en zich op hun schouders neerzetten, waar er maar zaad is gespild. Niettegenstaande het gefladder vlak voor hun ogen doen ze hun best niet te knipperen in de hoop dat zij op het beslissende moment in een gunstig licht gevangen zullen worden.

Het hoofd van de fotograaf beweegt heen en weer onder het doek, hij spant zijn hele lichaam aan en dan is er de huivering der ontlading. Binnen in zijn camera is een scheikundig beeld van Sugar en Caroline geboren.

‘Duizendmaal dank, dames,’ zegt hij ten slotte, en ze weten dat dit zoveel wil zeggen als adieu. Niet au revoir doch vaarwel. Hij bezit nu alles van hen wat hij wilde.

‘Heb je gehoord wat hij zei?’ zegt Caroline terwijl ze toezien hoe hij zijn trofeeën in de richting van Charing Cross draagt. ‘Voor de eeuwigheid. De eeuwigheid. Dat kan toch niet waar zijn, hè?’

‘Ik weet het niet,’ zegt Sugar peinzend. ‘Ik ben eens in het atelier van een fotograaf geweest en heb naast hem gestaan in de donkere kamer terwijl hij de beelden liet verschijnen.’ Ze herinnert zich maar al te goed dat ze in het rode licht haar adem inhield toen ze zag hoe de beelden tevoorschijn kwamen in hun ondiepe bak met chemicaliën, als stigmata, als geestverschijningen. Ze overweegt Caroline dit alles te vertellen, doch weet dat zij haar bij elk woord een nadere uitleg zou moeten verschaffen. ‘Ze komen uit een bad,’ zegt ze, ‘en ik kan je verzekeren dat ze stinken. Iets wat zo stinkt kan onmogelijk een eeuwig leven beschoren zijn, daar ben ik zeker van.’ Haar frons gaat schuil onder haar dikke pony. Ze is er allesbehalve zeker van.

Ze vraagt zich af of de fotografieën welke er in de betreffende studio van haar zijn gemaakt eeuwig bewaard zullen blijven en hoopt dat dat niet het geval zal zijn. Destijds, toen het gebeurde plaatsgreep, had zij volstrekt geen scrupules gehad en naakt geposeerd naast allerlei potplanten, met kousen aan bij een hemelbed en tot haar middel in een kuip met lauwwarm badwater. Ze had zelfs niemand hoeven aanraken! Recentelijk heeft zij er echter spijt van gekregen, dat wil zeggen nadat een van haar klanten een beduimelde foto van een onbeholpen ogend naakt meisje tevoorschijn had gehaald en Sugar had gevraagd precies dezelfde pose aan te nemen met precies dezelfde haarborstel, ten behoeve waarvan hij zo attent was geweest zijn eigen exemplaar mee te brengen. Toen pas begreep Sugar wat het betekende voor altijd als Sugar, Lotty of Lucy, of wie je ook maar was, gevangen te zijn op een vierkant stukje karton en naar believen aan Jan en alleman getoond te kunnen worden. Welke schendingen zij gewoontegetrouw ook binnen de beslotenheid van haar slaapkamer toestaat, ze verdwijnen in het niets op het ogenblik dat ze voorbij zijn, al halfvergeten als het zweet nog niet is opgedroogd. Doch om scheikundig vastgelegd te zijn in de tijd en voor eeuwig van hand tot hand te gaan, dat is een vorm van naaktheid die nooit meer bedekt kan worden.

Waarschijnlijk zou u, wanneer ik u de fotografieën van Sugar zou laten zien, denken dat zij zich nergens zorgen om had behoeven te maken. ‘O, maar die zijn alleraardigst,’ zou u zeggen. ‘Onschuldig, curieus, zelfs merkwaardig chic.’ Nog ruim een eeuw, of laten we zeggen nog zo’n honderddertig jaar, en ze kunnen overal gereproduceerd worden zonder dat ook maar iemand denkt dat zij de gevoelige ziel kunnen corrumperen of verderven. Misschien wordt hun zelfs wel een artistiek aureool verleend door die grote vereffenaar van vroegere euveldaden, het luxe boek voor op de salontafel. Onbekende prostituee, circa 1875, zou er in het boek kunnen staan en wat zou nog anoniemer kunnen zijn? Doch dan zou de kern van Sugars schaamte u ontgaan.

‘Stel je toch ’s voor,’ zegt Caroline. ‘Dat ’r honderde jare na je dood nog altijd ’n beeltenis van je in omloop is. En dat as ’k ’n raar gezicht trok, dat ’t gezicht zou zijn dat ’k voor altijd zou hebbe… Ik krijg d’r bijkans de kriebels van.’

Sugar laat afwezig haar hand over de rand van haar pakketje gaan terwijl ze zint op een mogelijkheid om het gesprek in rustiger vaarwater te leiden. Ze staart over het plein in de richting van de National Gallery en de pijnlijke herinnering aan de man met de haarborstel lost op.

‘En geschilderde portretten?’ zegt ze als ze zich Carolines overdreven bewondering herinnert voor een jonge aankomende schilder die haar ooit bij wijze van betaling had afgescheept met een schets waarvan hij beweerde dat deze de valleien van Yorkshire voorstelde. ‘Krijg je daar ook niet de kriebels van?’

‘Dat is anders,’ zegt Caroline. ‘Die benne… ’k weet niet… van koninge en dat soort mense.’

Sugar laat een ondeugend, vals lachje horen uit haar alomvattende repertoire. ‘Kitty Bell heeft haar portret laten schilderen, weet je niet meer, door die ouwe bok van de Royal Academy die voor haar was gevallen? Het heeft zelfs op een tentoonstelling gehangen. Kitty en ik zijn nog wezen kijken. “Bloemenverkoopster” heette het.’

‘O ja, je heb gelijk, de slet.’

Sugar zet een pruillip op. ‘Je bent jaloers. Denk je eens in, Caddie, dat een schilder jou de hele tijd smeekte om jouw portret te mogen schilderen. Jij zit de hele tijd stil, hij is aan het werk, en aan het eind overhandigt hij jou een olieverfschilderij dat… dat de weerspiegeling is van hoe jij jezelf zou zien in een spiegelglas op de dag van je leven dat je er op je mooist uitzag.’

Caroline likt bedachtzaam de binnenkant van de papieren puntzak schoon, half in verleiding gebracht door het beeld dat Sugar voor haar geschilderd heeft, half vermoedend dat ze in het ootje wordt genomen. Doch alle scherts terzijde. Sugar is oprecht van mening dat Caroline een fraai schildersmodel zou zijn. Haar knappe gezichtje en haar stevige postuur zijn zoveel schildergenieker in de klassieke zin des woords dan haar eigen knokige gestalte. Ze stelt zich voor hoe Caddies schouders oprijzen uit een avondjapon, glad, smetteloos en perzikzacht, en vergelijkt dit roze getinte beeld met haar eigen fletse torso, waarvan de sleutelbeenderen uit haar sproetige borst naar voren steken als de handvatten aan een rooster. Toegegeven, de mode van de jaren zeventig wordt steeds ijler, doch wat in de mode is en wat een vrouw in haar hart gelooft dat vrouwelijk is, vallen niet noodzakelijkerwijs samen. Iedere prentenzaak is tot de nok toe gevuld met ‘Carolines’ en haar gezicht kom je overal op tegen, van zeepwikkels tot de gebeeldhouwde fronten van openbare gebouwen. Bewijst dat niet dat Caroline de ideale vrouw vrijwel benadert? In elk geval vindt Sugar dat. O zeker, ze heeft in de bladen gelezen over de prerafaëlieten, doch dat zegt niet zoveel. Ze zou Burne-Jones of Rossetti nog niet herkennen als ze over hen struikelde. (Nu is een dergelijk onfortuinlijk samentreffen ook niet erg waarschijnlijk, gezien de statistisch geringe kans: twee schilders op tweehonderdduizend hoeren.)

Wanneer haar gezicht weer tevoorschijn komt uit de puntzak zit er een toefje slagroom op Carolines kin. Nu zij de fantasie heeft gesmaakt de muze te zijn van een schilder en af te zien van geld ten faveure van de grotere eer van haar eigen geschilderde portret, heeft ze besloten het erbij te laten.

‘Nee, dank je,’ zegt ze met een mij-belazer-je-nietstem. ‘As ik iets heb geleerd is ’t dat je je niet in mot late met spelletjes waar je geen verstand van heb. Anders hebbe ze je ’t vel over de ore gehaald voor je weet wat ’r gebeurd is.’

Sugar gooit haar puntzak op de grond en schudt de taartkruimels en het vogelzaad van haar rokken. ‘Zullen we gaan?’ stelt ze voor en veegt, terwijl ze naar Carolines gezicht reikt, voorzichtig de slagroom van haar kin. Caroline deinst enigszins terug, geschrokken door dit onverwachte lichamelijke contact buiten werktijd.

Het is halfnegen. Het doodgraversbal is voorbij en de straten zijn wederom spaarzaam bevolkt. Eerst de ateliermeisjes, de losse arbeiders en de fabrieksarbeiders, thans de kantoorklerken. De stad verzwelgt hele legers van ploeteraars zonder ooit genoeg te krijgen. De ganse dag komt uit alle hoeken van Engeland, uit alle hoeken van de wereld, verse aanvoer binnen. En vanavond zal de Theems alles wat niet nodig was verzwelgen.

Caroline gaapt en laat daarbij één zwarte tand zien tussen de witte, waarna ook Sugar bij wijze van reactie een geeuw slaakt, waarbij ze ingetogen haar gehandschoende hand voor haar mond houdt.

‘God, ik zou zo in me bed kenne valle en een gat in de dag slape,’ verklaart Caroline.

‘Ik ook,’ zegt Sugar.

‘Ik was al heel vroeg wakker. D’r reed zich in Church Lane een huurrijtuig te pletter, niet verder van m’n raam dan…’ (ze wijst naar koning George) ‘dan dat standbeeld daar.’

‘Waren er nog gewonden?’

‘Ik heb begrepe dat ’r ’n vrouw is omgekome. De politie heb in elk geval ’n lijk weggedrage met rokken an.’

Sugar overweegt Caddie aan het lachen te maken met een beschrijving van het beeld dat haar grammaticale fout oproept: een stoet van ernstige, besnorde politieagenten die pronken met de beeldige rokken die onder hun sombere overjassen uitkomen. In plaats daarvan vraagt ze: ‘Was het iemand die jij kende?’

Caroline knippert onnozel met haar ogen. De gedachte was nog niet bij haar opgekomen.

‘Sjee, dat weet ’k niet. Stel je voor dat ’t…’ Ze vertrekt haar gezicht in een poging zich voor te stellen dat een van haar hoerenvriendinnen op dat vroege tijdstip op straat was. ‘Ik mot geloof ’k maar weer es op huis an.’

‘Ik ook,’ zegt Sugar. ‘Anders zou Maison Castaway haar reputatie wel eens kunnen verspelen.’ En ze lacht een lach die het begrip van iemand als Caroline verre te boven gaat.

Ze omhelzen elkaar kort en zoals altijd verrast het Caroline dat Sugar daarbij zo onzeker en weifelachtig reageert. Dat het meisjeslichaam dat bekendstaat om zijn plooibaarheid in de handen van mannen, zo weerbarstig en stug aanvoelt in de armen van een vriendin. Het zware pakketje met het schrijfpapier dat aan Sugars vuist bungelt, slaat tegen Carolines dij, hard als een blok hout.

‘Kom weer es langs,’ zegt Caroline en laat Sugar uit haar omarming vrij.

‘Doe ik,’ belooft Sugar terwijl eindelijk een blos haar wangen begint te kleuren.

Wie moet u nu volgen? Niet Caroline, zij voert u slechts terug naar waar u vandaan bent gekomen, en welk een armoedige buurt was dat. Blijf nu maar bij Sugar. U zult er geen spijt van krijgen.

Sugar kijkt Caroline niet na, doch verlaat in allerijl het plein. Zich voortreppend alsof ze wordt nagezeten door een stel straatrovers die eropuit zijn haar te wurgen, zoekt ze haar weg naar de Haymarket.

‘Met mijn ben u d’r sneller, juffie!’ schreeuwt een aapjeskoetsier vanaf een van de standplaatsen bij een hotel. De rauwe klank van zijn stem maakt duidelijk dat hij door de vermomming van haar dure kledij heen heeft gezien.

‘Je mag ook bij mijn paardjerije, as je dat wil!’ brult hij haar na als ze hem negeert. Andere koetsiers in de rij bulderen het uit van de pret en zelfs hun paarden briesen.

Met onbewogen gelaat en rechte rug spoedt Sugar zich voort over de stoep. De andere mensen op straat bestaan eenvoudigweg niet voor haar. De mannen die rondhangen bij het koffiestalletje doen bij haar nadering een stap terug om niet aan de knieën te worden geraakt door haar slingerende pakket. Een afficheplakker zet zijn emmer dichter bij de zuil waarop hij bezig is zijn plakkaat op te plakken, om te voorkomen dat die aanstonds door haar wordt omgetrapt en zijn stijfsel over de straatstenen wegstroomt. Een enigszins wazig uit zijn ogen kijkende heer, pas aangekomen uit Amerika aan zijn hoed en pantalon te oordelen, neemt haar met waarderende blik van het hoofd tot de voortijlende voeten op. Zijn onschuld zal ras het veld ruimen wanneer tegen de avond een zwerm lichtekooien de Haymarket komt opgefladderd en hij om de tien stappen wordt aangesproken.

‘Neemt u me niet kwalijk, ma’am,’ mompelt hij wanneer Sugar hem opzij duwt.

Door Great Windmill Street gaat Sugar, langs Saint Peter’s, waar de beste kinderprostituees zich later zullen verzamelen, langs de Argyll Rooms waar momenteel de crème de la crème der mannelijke adel ronkend zijn roes ligt uit te slapen te midden van hoeren die plakken van de champagne. Feilloos slaat ze hoeken om, schiet steegjes door en steekt vrijwel zonder op te zien drukke straten over, als een kat met een lumineus idee in haar kattenbrein. Ze houdt niet halt voor ze is aanbeland op Golden Square, vanwaar ze het dak en de rokende schoorstenen van Maison Castaway en het chaotische verkeer van Silver Street al kan zien. Dan, met nog slechts enkele meters te gaan, kan ze zich er niet toe brengen die laatste stappen te zetten en aan te kloppen aan de deur van haar eigen huis. Onder de groene zijde van haar japon is het zweet haar uitgebroken, niet alleen doordat ze hard heeft gelopen doch ook vanwege een nieuwe, kwellende gedachte. Ze draait zich om, klemt het pakket tegen haar boezem en slentert in de richting van Regent Street.

Op de stenen treden van de kerk van Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopneming in Warwick Street ligt een jong kind van onbestemd geslacht ingepakt in een geelblauw dekentje dat glinstert van de gesmolten rijp. In het bleke zonlicht schittert het straaltje snot op de lippen van het kind als ongestold eigeel en vol walging kijkt Sugar een andere kant op. Of het nog leeft of al dood is, dit kind is gedoemd. In deze wereld is het niet mogelijk iemand anders te redden dan jezelf. God vindt zijn vermaak in het feit dat Hij genoeg eten, warmte en liefde heeft verstrekt ter ondersteuning van een honderdtal menselijke wezens te midden van een zich verdringende, voortschuifelende miljoenenmenigte. Eén brood en één vis om verdeeld te worden onder vijfduizend stumpers, een betere grap kan Hij zich niet voorstellen.

Sugar is de straat al overgestoken als ze tot staan wordt gebracht door een stemmetje, een zwak, kortademig geblaat, dat woordloze nonsens zou kunnen zijn, doch ook ‘aalmoes’ of ‘mama’ zou kunnen betekenen. Ze draait zich en ziet dat het kind nog leeft, wakker is geworden en in zijn vuilwollen windsels gebaartjes ligt te maken. De onverbiddelijke façade van de kerk, opgetrokken uit nieuwe baksteen, zonder benedenramen en met kijkgaten in de donkere, afgesloten deur, maakt nadrukkelijk duidelijk geen boodschap te hebben aan antikatholieke oproerkraaiers en kinderen op zoek naar naastenliefde.

Sugar aarzelt en voelt, terwijl ze heen en weer wiegt op de ballen van haar voeten, het zweet in haar rijglaarsjes prikken en sudderen tussen haar tenen. Ze kan onmogelijk teruggaan nu ze besloten heeft door te lopen. Ze is de straat nu eenmaal overgestoken en hem nog eens oversteken is uitgesloten. Trouwens, het is een uitzichtloze affaire. Ze zou met honderd mannen per dag kunnen neuken en de gehele opbrengst aan behoeftige kinderen kunnen geven, zonder dat het enige zoden aan de dijk zou zetten.

Ten slotte, wanneer haar hart wild begint te kloppen in haar borst, neemt ze een muntstuk uit haar reticule en werpt het naar de overkant van de straat. Zij heeft goed gemikt en de shilling landt op het bleekgele dekentje. Opnieuw draait ze zich om, nog altijd onzeker omtrent het geslacht van het kind. Het doet er niet toe. Binnen een dag, een week of een maand zal het kind de vergetelheid in worden gesleurd als een stuk vuilnis dat door het Londense riool wordt gespoeld. God kan haar rug op, met zijn hele flikkerse schepping erbij.

Sugar loopt door, haar blik strak gevestigd op de drukke Regent Street die voor haar prikkende ogen schemert. Zij heeft slaap nodig en ja, om heel eerlijk te zijn, als u het met alle geweld wilt weten, zij lijdt. Lijdt zozeer dat het haar zou opluchten indien zij stierf, of anders iemand om zou brengen. Een van tweeën. Zolang er maar een beslissende, bevrijdende slag zou worden toegebracht.

Het is niet het gezelschap van Caroline dat deze stemming heeft veroorzaakt. Daarvoor is Caroline, zoals u reeds weet, te onbeduidend. Zij stelt geen eisen.

Neen, wat Sugar zo ondraaglijk op de proef heeft gesteld is het volgende: dat zij gister de gehele dag en de gehele nacht in een stinkend krot in Seven Dials lijdzaam en zorgzaam heeft moeten waken bij een vriendin, Elizabeth, die op sterven lag. En o, het duurde zo lang voor Elizabeth, die de gehele tijd Sugars hand vasthield, stierf. En wat een klamme, koude hand was het, al die uren. Bij de gedachte eraan beginnen Sugars eigen handen nog meer te zweten, te jeuken en te prikken binnen de gepoederde voering van haar handschoenen.

Doch een gevallen vrouw te zijn heeft soms ook zijn kleine voordeeltjes en daarvan maakt Sugar nu gebruik. De regels aangaande het uitgaanstenue zijn duidelijk voor wie ze doorziet. Mannen mogen naar eigen willekeur handschoenen dragen of niet. Arme, sjofele vrouwen mogen geen handschoenen dragen (alleen al de gedachte is ronduit belachelijk!), anders lopen zij de kans door de politie te worden aangehouden met de vraag hoe zij daaraan gekomen zijn. Van respectabele vrouwen uit de lagere standen, met name als zij een zuigeling op de arm hebben, kan het feit dat zij geen handschoenen dragen door de vingers worden gezien, doch echte dames dienen ze te allen tijde te dragen tot zij veilig in huis zijn teruggekeerd. Sugar is gekleed als een dame en mag derhalve onder geen beding haar handen in het openbaar ontbloten.

Niettemin trekt zij onder het lopen, vingertop na vingertop, vinger na vinger, het zachte, groene leer van haar handen. Onverhuld glimt haar zwetende, blanke huid in het zonlicht. Met een diepe zucht van opluchting, niet te onderscheiden van de zucht die zij slaakt wanneer een man het zijne met haar gedaan heeft, strekt zij haar vingers vol barsten en kloven in de koude lucht.

Volg Sugar nu de grote, open ruimte in, de weidse leegte van Regent Street. Bewonder de oprijzende honingraten van vorstelijke gebouwen die zich uitstrekken tot in de nevelen der architectonische oneindigheid. Bewonder de duizenden identiek gevormde ramen, verdieping na verdieping. En bewonder de brede straatweg die zich, ontdaan van sneeuw, glanzend uitstrekt. Het is met elkaar een beginselverklaring, een proclamatie dat in de ophanden zijnde, stralende toekomst plekken als St Giles en Soho met hun smalle doolwegen, verzakte krotten en klamme, vervallen schuilhoeken waar het wemelt van het menselijk wrakhout, zullen worden weggevaagd en vervangen door een nieuw Londen dat geheel lijkt op Regent Street: ruim, ordelijk en proper.

Op De Baan heerst op dit uur van de ochtend al een levendige bedrijvigheid. Niet de krankzinnige drukte die er heerst in het zomerseizoen, doch voldoende om indruk op u te maken. Huurrijtuigen rijden af en aan, dikbebaarde heren in donkere kledij schieten ervoor langs, mannen met sandwichborden om banjeren rond langs de goten en ginds staat een drietal straatvegers gebogen over een afvoerput terwijl ze de opeengehoopte brij van natte sneeuw, vuil en paardenmest met hun bezems door het rooster duwen. Nog terwijl zij staan te zwoegen, komt er een equipage vol zakenlieden van buiten de stad tingelend voorbij, een dampende guirlande van vijgen achter zich latend.

Een omnibus wordt tot staan gebracht en een stuk of vijf, zes passagiers stappen uit. Een van hen, een eenvoudig gekleed persoon van doorsnee lengte en bouw, heeft onfatsoenlijk veel haast en trapt bijna in de stronthoop. Hij weet nog juist op tijd zijn voet terug te trekken, als een potsenmaker die op straat in Seven Dials voor gierende toeschouwers zijn fratsen opvoert. Dodelijk geschrokken rukt hij zich de hoed van het hoofd en vervolgt zijn weg met omzichtige pas. Zijn haar, dat aldus de vrijheid heeft gekregen, valt op door de wijze waarop het op zijn hoofd zit, of beter gezegd alle kanten op springt. Van zijn tenen tot aan zijn voorhoofd maakt hij een verschrikkelijk ernstige, ja zelfs bekommerde indruk, alsof hij te laat is voor zijn werk en hem een reprimande te wachten staat, doch boven zijn voorhoofd vormt hij een komische bron van verrukking. Een dartele bos goudblonde krullen, net een klein, harig dier dat uit de lucht is komen vallen en op het hoofd van een man terecht is gekomen, is vastbesloten koste wat kost zijn steunpunt vast te houden.

Sugar glimlacht, opgelucht eindelijk iets grappigs in de wereld te zien. Dan klemt ze haar pakket opnieuw tegen de borst en begint doelloos langs De Baan te kuieren. Nog een paar minuten hier, op de beklinkerde kust van Londens toekomst, en ze is weer in staat naar huis te gaan.

Laat Sugar nu maar alleen. Ze verlangt ernaar hier alleen te lopen, in alle anonimiteit. Ze denkt al niet meer aan de man met het belachelijke haar, van wie u hebt aangenomen dat hij gewoon een van de vele voorbijgangers was, een oplichtend onderdeel van de couleur locale waardoor u even werd afgeleid van uw zoektocht naar de mensen voor wie u hier bent gekomen. Staak nu uw gedagdroom. Steek de schitterende Rubicon van Regent Street over, kijk uit voor het verkeer en de hopen mest en ga op zoek naar die clowneske man.

Wat u ook doet, laat hem niet opgaan in de massa, want hij is werkelijk een heel belangrijk man en hij zal u verder meevoeren dan u zich ook maar bij benadering kunt voorstellen.

drie

William Rackham, voorbestemd hoofd van Rackham Parfumerieën doch tot op heden geen doorslaand succes in het leven, is van oordeel dat hij onverwijld een nieuwe hoed nodig heeft. Vandaar dat hij zich zo haast. Daarom kunt u maar beter ophouden de dansende queue van Sugars japon na te staren terwijl zij zich van u heen spoedt, ophouden te staren naar haar scherp afgetekende schouderbladen, haar wespentaille en de oranje sliertjes haar die onder haar bonnet uit wapperen, en William Rackham naijlen.

U aarzelt. Sugar is op weg naar huis, een huis van lichte zeden dat de wel zeer merkwaardige naam ‘Maison Castaway’ draagt. En u zou graag eens een dergelijk huis vanbinnen willen bekijken, nietwaar? Waarom zou u wat op het punt staat te gebeuren mislopen, enkel om deze onbekende, deze… man na te lopen. Toegegeven, die dansende bos goudblond haar was komiek, doch voor het overige was de man niet erg boeiend, vooral vergeleken met deze vrouw die u nog maar net een beetje begon te leren kennen.

William Rackham is evenwel voorbestemd hoofd te worden van Rackham Parfumerieën. Hoofd van Rackham Parfumerieën! Als u vorderingen wilt maken, kunt u zich niet permitteren lang te verwijlen in het gezelschap van hoeren. U moet bij uzelf buitengemene belangstelling zien te wekken voor de vraag waarom William Rackham van oordeel is dat hij onverwijld een nieuwe hoed nodig heeft. Ik zal u bijstaan zoveel ik kan.

Onder het voortgaan houdt hij zijn hoed in de hand, daar hij zich liever blootshoofds in een wereld van behoede lieden begeeft, dan dat hij hem nog één minuut langer draagt, zozeer schaamt hij zich voor de onmodieuze hoogte en rafelige rand van zijn hoofddeksel. Natuurlijk, het maakt niet uit of hij zijn hoed nu wel of niet op heeft, de mensen staren hem toch wel vol medelijden aan, net als zij in de omnibus naar hem hebben zitten staren. Menen zij werkelijk dat hij hen niet besmuikt ziet lachen? Goeie God! Hoe heeft het zover kunnen komen? Het leven heeft tegen hem samengespannen… doch neen, hij heeft niet het recht een dergelijke allesomvattende beschuldiging te uiten… Volsta te zeggen dat hem onwelgezinde elementen in het leven tegen hem samenspannen en dat hij geen duidelijke weg naar de victorie voor zich ziet.

Uiteindelijk zal hij evenwel triomferen. Hij moet wel triomferen, omdat zijn geluk, naar hij meent, van doorslaggevend belang is binnen een meeromvattend wereldplan. Niet dat hij het noodzakelijkerwijs verdient gelukkiger te zijn dan anderen, dat niet. Zijn lotsbestemming is echter een soort… een soort scharnier waar tal van andere zaken om draaien, en als hij door een onfortuinlijk verloop van zaken te gronde mocht gaan, zou iets van veel grotere omvang met hem sneuvelen, en dat risico zal het leven toch zeker niet willen lopen.

William Rackham is de stad in gegaan…

(Luistert u eigenlijk nog wel?)

William Rackham is de stad in gegaan omdat hij weet dat hij in Regent Street een einde aan zijn schande kan maken door een nieuwe hoed aan te schaffen. Hetgeen geenszins wil zeggen dat hij niet even goed een hoed bij Whiteley in Bayswater zou kunnen kopen en zichzelf de reis besparen, doch hij heeft nog een andere, heimelijke reden om hiernaartoe te komen, of liever gezegd twee heimelijke redenen. Om te beginnen wil hij liever niet gezien worden bij Whiteley, waarover hij zich tijdens de etentjes waarvoor hij vroeger altijd werd uitgenodigd wel eens geringschattend heeft uitgelaten door de zaak als hopeloos ordinair te bestempelen. (Ook de zaak waarheen hij zich nu begeeft, is natuurlijk ordinair, doch daar loopt hij minder kans gezien te worden door iemand die hij kent.) Ten tweede wenst hij een oogje te houden op Clara, de kamenier van zijn echtgenote.

Waarom? Och, dat is allemaal heel kwalijk en ingewikkeld. Toen hij zich er onlangs toe had gezet eens enkele berekeningen te doen inzake de huishoudelijke uitgaven, was William Rackham tot de conclusie gekomen dat hij door zijn eigen personeel werd bestolen. En niet op kleine schaal, met hier en daar eens een kaars of een plakje spek, doch werkelijk grootscheeps. Het leed geen twijfel of zijn dienstmeiden maakten gebruik van de ziekte van zijn vrouw en zijn eigen neiging zich verre te houden van financiële beslommeringen, doch ze vergisten zich deerlijk indien ze meenden dat een en ander hem ontging. Deerlijk!

En dus proefde William (die aan de deur had staan luisteren), zodra zijn eega Clara te verstaan had gegeven wat zij wenste dat er de volgende ochtend in Londen gekocht zou worden, hebzucht. Terwijl hij, vanaf het schemerige portaal op haar neerziend, Clara de trap af zag dalen, meende hij reeds de plannen tot verduistering in haar gedrongen lijfje te kunnen zien pruttelen, tot vlak bij het kookpunt.

‘Voor Clara durf ik mijn hand in het vuur te steken,’ had Agnes met de voor haar kenmerkende overdrijving tegengeworpen toen hij haar onder vier ogen van zijn vermoedens op de hoogte had gesteld.

‘Dat mag dan zo zijn,’ was zijn reactie geweest, ‘maar dat neemt niet weg dat ík haar mijn geld niet toevertrouw.’ Daarop was een pijnlijk moment gevolgd waarin Agnes’ gezicht zich subtiel had vertrokken terwijl zij overwoog of zij zou toegeven aan de verleiding hem erop te wijzen dat het niet zijn geld betrof doch dat van zijn vader, en dat hij slechts zijn vaders eisen behoefde in te willigen om nog veel meer te krijgen. Ze had zich evenwel ingehouden en William had gemeend haar te moeten belonen met een compromis. Hij zou Clara de feitelijke inkopen wel toevertrouwen, doch haar ‘puur toevallig’ naar de stad vergezellen.

En zo komt het dat de heer des huizes en de kamenier samen van Notting Hill naar de stad zijn gereisd met de omnibus. Aangezien van een huurrijtuig uiteraard geen sprake kon zijn. Niet (zo hoopt Rackham dat de dienstmeid zal begrijpen) omdat hij zich tegenwoordig geen rijtuig meer kan permitteren, doch om te voorkomen dat mensen zouden gaan roddelen.

Een ijdele hoop. Uiteraard verkoos de dienstmeid te geloven dat zij getuige was van het zoveelste blijk van de maatschappelijke neergang van haar mijnheer. (Ook was haar opgevallen hoe sleets en oudmodisch zijn hoed was geworden, sterker nog, zij was de enige die het was opgevallen doordat hij beschaamd al zijn modebewuste vrienden uit de weg is gegaan.) Elke verandering in de vaste gang van zaken binnen het huishouden, hoe onbeduidend ook, en elk voorstel tot bezuiniging, hoe redelijk ook, wordt door Clara uitgelegd als verder bewijs voor het feit dat William Rackham als een slak wordt vermorzeld door de laars van zijn vader.

In haar vreugde over zijn vernedering komt het niet in haar op dat hij, indien hij niet uit zijn netelige positie wordt bevrijd, uiteindelijk niet langer in staat zal blijven haar in dienst te houden. Haar inzichten zijn van een andere orde. Zo heeft zij bijvoorbeeld een lafhartig terugtrekken bespeurd inzake de kwestie van de eigen koetsier, wiens komst jarenlang is aangekondigd, doch die tot dusver nimmer gestalte heeft gekregen. Sinds kort lijkt er een stilzwijgende afspraak te bestaan dat er over zijn mythische komst niet langer gesproken wordt. Doch Clara onthoudt alles! En wat te zeggen van Tilly, de dienstbode? Nadat zij was ontslagen omdat ze zwanger was geraakt, is ze nooit vervangen, met als gevolg dat Janey nu veel meer hooi op haar vork moet nemen dan van een keukenhulpje mag worden verwacht. Rackham zegt dat het slechts van tijdelijke aard is, doch de maanden verstrijken en er gebeurt niets. Goede kameniers als Clara mogen dan moeilijk te vinden zijn, het wemelt toch zeker van de gewone dienstbodes? Rackham zou er binnen een uur eentje kunnen krijgen als hij het geld er maar voor had.

Het is al met al een schandelijke situatie waar Clara het beste van probeert te maken, dat wil zeggen door op alle mogelijke manieren van haar ongenoegen blijk te geven, met uitzondering van rechtstreekse brutaliteit.

Vandaar de gekwelde uitdrukking welke zij gedurende de gehele rit met de omnibus naar Londen op haar gelaat wist te bewaren, een uitdrukking die de ellendige Rackham pas opmerkte toen de paarden het voertuig onder de Marble Arch door trokken. Misschien dat alle leden van de vrouwelijke kunne wel ziekelijk van aanleg zijn, bedacht hij toen, gissend dat de dienstmeid wel ergens pijn zou hebben.

Mogelijk (zo trachtte hij zichzelf gerust te stellen) is mijn arme, zieke Agnes toch niet zo uitzonderlijk.

William is met opzet vroeg naar de stad afgereisd, opdat hij na zijn thuiskomst nog volop tijd zal hebben voor het bestuderen van de voortgangsrapporten en kostenramingen van Rackham Parfumerieën, iets wat hij al te lang voor zich uit heeft geschoven. (Of tenminste volop tijd om ze uit de enveloppen te halen waarin zijn vader ze hem gestuurd heeft.) Dan zal hij morgen (misschien) een bezoek brengen aan de lavendelkwekerij, al is het maar om daar gezien te worden, zodat gerucht dienaangaande zijn vader ter ore zal komen. Het zou zelfs waarschijnlijk aanbeveling verdienen de arbeiders een paar steekhoudende vragen te stellen, als hij er tenminste een paar weet te bedenken. Daartoe zal het doorlezen van de papieren ongetwijfeld behulpzaam zijn, als dat hem niet voortijdig radeloos maakt.

Gekkenhuis of armenhuis: is dat waar zijn keuze zich toe beperkt? Bestaat de enige weg vooruit er dan in dat hij… dat hij zijn vader een vals beeld van zichzelf voorspiegelt door geestdrift voor te wenden voor iets weerzinwekkends? Hoe kan hij, in godsnaam… Doch hij mag niet stilstaan bij de diepere implicaties. Dat is de vloek van het hogere intellect. Hij moet de eisen van de dag een voor een afhandelen. Een nieuwe hoed kopen. Een oogje op Clara houden. Naar huis gaan en een begin maken met die papierwinkel.

William Rackham beeldt zich niet in dat hij de finesses van het familiebedrijf in één dag onder de knie zal krijgen. Neen, zijn oogmerk is bescheidener. Als hij een weinig belangstelling toont zal zijn vader zich mogelijk bereid tonen een weinig extra geld af te staan. Hoeveel tijd kan het in vredesnaam kosten om wat papieren door te kijken? Eén vergooide middag is daartoe toch zeker voldoende? Goed, ooit heeft hij in Cambridge, in een studententijdschrift, de opvatting gedebiteerd dat ‘één dag besteed aan zaken welke de ziel niet tot voedsel strekken een gestolen dag is, een verminkte dag, een dag versmeten in het riool van het lot.’ Het leven van Cambridge kan, zoals zijn huidige haarsnit bewijst, evenwel niet eeuwig duren. Hij heeft het toch al de nodige jaren weten te rekken.

En dus spoedt William zich, ijlhoofdig en knipperend tegen het zonlicht, met benen die nog enigszins stijf zijn van de lange rit met de omnibus, voort over De Baan. Naast hem, in de stevige greep van zijn in handschoenleer gehulde vingertoppen, zwaait de vermaledijde hoed heen en weer. Enkele meters voor hem uit loopt zijn vermaledijde dienstmeid. En onmiddellijk achter hem volgt zijn schaduw. Thans kunt u hem gerust even na als zijn schaduw volgen, want hij zal zeker niet omzien.

Daar, verderop, waar zijn voorname, geheimzinnige interieur hem met duizend lichten tegemoet glanst, staat het gebouw dat hem uit zijn lijden zal verlossen. De aanschaf van een nieuwe hoed zal niet meer dan een uur vergen en Clara’s boodschappen kunnen maar beter nog minder tijd kosten, althans dat is haar geraden. Meteen naar binnen, halen wat er gehaald moet worden en dan weer meteen naar buiten, zo moet het gaan. Tegen de middag weer thuis.

William Rackhams zicht op de enorme glazen gevel van het warenhuis Billington & Joy is, nu het niet wordt belemmerd door een mensenmassa zoals die waardoorheen hij Agnes de laatste keer dat hij hier was had moeten loodsen, panoramisch. Tientallen etalageruiten, reusachtig van formaat vergeleken met de bescheiden ramen van de meeste andere zaken, verkondigen de grootschaligheid en eigentijdsheid van het warenhuis. Achter elk van de ramen bevindt zich een uitstalkast, waarin het publiek een ware overdaad aan goederen ter bewondering wordt aangeboden (op een mogelijke verkoop wordt in het geheel niet gezinspeeld). Deze goederen worden op kunstzinnige wijze gepresenteerd tegen een trompe-l’oeil-achtergrond van een stijlvertrek waarin ze tot hun recht zouden komen. Clara beweegt zich juist langs de etalage met de eetkameraccessoires, slechts door een dikke glazen ruit gescheiden van de tafel die rijkelijk is gedekt met tafelzilver, porseleinwerk en gevulde wijnglazen. Op het geschilderde paneel achter de tafel brandt heel overtuigend een haard met levensechte vlammen, terwijl aan de zijkant twee porseleinen handen voorzien van witte manchetten en een klein stukje zwarte mouw, door een kier in een echt gordijn naar buiten steken en een stuk gebraad van papier-maché omhooghouden.

Zo imposant zijn deze etalages, zo afleidend, dat William bijna halsoverkop voorover tuimelt. Uit de muur steken namelijk op enkelhoogte haken waaraan honden kunnen worden vastgemaakt, en over een daarvan is hij bijna gestruikeld. Het is maar goed dat Clara al op zijn bevel even voor hem door de grote, witte deuren van Billington & Joy naar binnen is gegaan. Wat zou ze hem graag hebben zien vallen!

Eenmaal binnen tracht William haar weer in het vizier te krijgen, doch ze is reeds zoek geraakt in het wonderland van gespiegeld licht. Er is glas en kristal alom en er hangen spiegels in elke tussenruimte, die de kroonluchters met gaslampen tot een sterrenhemel van licht vermenigvuldigen. Zelfs wat niet van glas of kristal is, glimt alsof het wel het geval is. De vloer blinkt, de geverniste toonbanken glinsteren, zelfs het haar van het personeel glanst van de pommade en ook de bonte overvloed aan koopwaar is oogverblindend.

Voor alle duidelijkheid: naast talloze sierlijke en onmisbare artikelen verkoopt men bij Billington & Joy ook magnetische borstels die binnen vijf minuten de meest afschuwelijke vormen van migraine genezen, galvanische armbanden die levenskrachtige impulsen afgeven en geglazuurde mokken met daarop in bas-reliëf het stuurse gelaat van de koningin. Doch zelfs deze voorwerpen lijken reeds de status van excentrieke museumstukken te hebben, alsof ze louter in de vitrines liggen opdat het publiek zich eraan kan vergapen. Het geheel doet inderdaad zozeer denken aan de wereldtentoonstelling in het Crystal Palace waarop het warenhuis is gemodelleerd, dat sommige bezoekers uit diep ontzag aarzelen iets te kopen, omdat de uitstalling erdoor zou worden verstoord. Het feit dat er nergens prijskaartjes te zien zijn draagt alleen maar bij aan hun schroomvalligheid, daar zij vrezen bij navraag over onvoldoende middelen zullen blijken te beschikken.

Derhalve wordt er minder verkocht dan gekund had, doch daarentegen wordt er ook weinig gestolen. Voor de straatschenders en dieven van Church Lane is Billington & Joy de hemel, dat wil zeggen, niet bestemd voor hun slag. Nog lichter zouden zij door het oog van een naald gaan, dan dat zij door de grote, witte deuren zouden ingaan.

Wat het aantal gevallen van breukschade betreft: zelfs de meest breekbare uitstallingen gaan maandenlang schadevrij mee, daar zelfs rijke kinderen hier zelden gezien worden en in voorkomende gevallen strak aan banden worden gelegd. Van veel groter belang is echter nog dat de ontwikkeling van de damesmode ervoor heeft gezorgd dat modebewuste vrouwelijke klanten zich vrijelijk door de zaak kunnen bewegen zonder dat zij voortdurend zaken omver stoten. Ja, men kan gerust zeggen dat Billington & Joy en vergelijkbare etablissementen floreren bij de gratie van de verdwijning van de crinoline. De moderne vrouw gaat gestroomlijnder door het leven, hetgeen haar in staat stelt gemakkelijker haar geld uit te geven.

Voor hij de trap naar de hoedenafdeling bestijgt, kijkt William nog een keer de winkel rond op zoek naar Clara. Hoewel ze hooguit een tiental passen voor hem uit liep, lijkt ze van de aardbodem verdwenen. Het enige dat aan een dienstmeid doet denken is de namaakdienster achter het etalagegordijn, doch zij bestaat slechts uit twee lichaamloze gipsen armen die abrupt bij de ellebogen ophouden en op ijzeren staken zijn bevestigd.

Clara moet, zonder enig toezicht, in de tijd dat William Rackham een nieuwe hoed uitzoekt, voor haar meesteres achttien el okerkleurige zijde met bijpassend boordsel kopen, waarvan een japon moet worden vervaardigd wanneer mevrouw Rackham zich sterk genoeg voelt om zich te wijden aan het patroon en de naaimachine. Clara doet dit soort inkopen maar al te graag. Niet alleen omdat ze daarbij het genoegen smaakt ‘Ja, brave man, ik heb achttien el nodig’ te kunnen zeggen en al dat geld door haar vingers te voelen gaan, doch ook doordat ze zich een listig bedriegerijtje permitteert door nog iets extra’s te kopen, zogenaamd voor haar mevrouw. Dat is het heerlijke van voor de Rackhams werken: hij betaalt, doch heeft geen flauw benul waarvóór. Zij heeft zekere behoeften, doch heeft geen idee wat die zouden moeten kosten. En de rekeningen verdwijnen in de kloof daartussen. En er is geen huishoudster! Dat is nog het handigst van al. Ooit is er wel een huishoudster geweest, een tonronde Schotse aan wie mevrouw Rackham zich zeer hechtte, zeg maar vastklampte, tot het in tranen eindigde. Sedertdien heeft er op het onderwerp ‘huishoudster’ een taboe gerust.

‘Wij kunnen het huis uitstekend met zijn tweetjes bestieren, nietwaar, Clara?’ O ja, m’vrouw, dat kunnen we heel goed!

Clara heeft gisteren, toen ze de aanschaf van de stof voor de japon met mevrouw Rackham besprak (‘O die prijzen van tegenwoordig, m’vrouw. U gelooft het gewoon niet!’) besloten iets voor zichzelf te kopen. Een goed figuur, als u het per se wilt weten.

Clara heeft een gruwelijke hekel aan haar onelegante dienstkledij en ze weet maar al te goed dat zij dit jaar met Kerstmis precies hetzelfde cadeau zal krijgen als vorig jaar. Jaar in jaar uit dezelfde belediging: zeven el dubbelbrede zwarte merino, twee el linnen en een gestreepte rok. Precies wat ze nodig heeft om een nieuw uniform te maken. Stel je voor! Die vervloekte William Rackham en zijn gierigheid. Hij verdient alles wat hem toevalt.

Het hele jaar door slooft zij zich uit om haar mevrouw mooi te maken en breekt zij, met een gemaakt lachje van geveinsde bewondering, haar nagels op de sluithaakjes van mevrouw Rackhams corset, en wat is zij er nu, na vijf jaar, beter van geworden? Haar eigen lijf wordt rond het middel dikker en wrok etst rimpels in haar gezicht. Ze beschikt over niets dat een man zelfs maar vluchtig een blik op haar zou doen werpen. Dat wil zeggen: tot nu toe. Met bonzend hart haast ze zich terug naar de corsettenafdeling, waar ze achter een gordijn wegduikt om haar wederrechtelijke aankoop, ingepakt en wel, in haar ruim bemeten directoire te proppen.

Ofschoon het gedeeltelijk uit vrees voor een dergelijke wandaad was dat William erop stond Clara vandaag te vergezellen, is er werkelijk niets dat hij kan doen om het te voorkomen. Het enige wat hij kan nagaan, zonder zijn geest met geldzaken te bezoedelen, is dat Clara daadwerkelijk, zoals overeengekomen, met een groot pak in haar armen uit het warenhuis naar buiten komt. De diefstal die ze thans begaat, en die in striktere huishoudens dan die van de Rackhams licht ontdekt en zonder mededogen bestraft zou worden, zal onopgemerkt blijven.

Niettegenstaande zijn ergernis betreffende de zwakke gezondheid van zijn echtgenote, is het nog niet recht tot William doorgedrongen dat Agnes, naarmate er meer maanden van afzondering verstreken, toch wel zeer onwetend is geraakt inzake het reilen en zeilen van de buitenwereld. Zo zou hij bijvoorbeeld nimmer hebben kunnen bevroeden dat zij het geraamde bedrag voor achttien el stof aan een dienstmeid zou toevertrouwen. In plaats daarvan is hij opgelucht dat zij niet langer japonnen voor zich laat maken, daar die luxe hem in het verleden een fortuin heeft gekost. Verspilde centen bovendien, wanneer men bedenkt hoe weinig tijd Agnes buiten bed doorbrengt.

Gelukkig lijkt Agnes ermee in te stemmen. Toen zij haar kleermaker inwisselde voor een mechanisch tuig heeft zij het verlies van maatschappelijk aanzien zoveel mogelijk weten te vermijden door geaffecteerde verveling als excuus aan te voeren. De eentonigheid van het bestaan tijdens een periode van herstel kan op zoveel aangenamer wijze verdreven worden, zegt ze, met behulp van een verstrooiende (om vooral niet te zeggen: geldbesparende) uitvinding als de naaimachine. Hoe dan ook, ze is een moderne vrouw en machines vormen een onderdeel van het moderne landschap, althans dat blijft Williams vader beweren.

Ze probeert zich groot te houden, dat begrijpt William wel. In haar meer verwijtende ogenblikken laat Agnes hem maar al te zeer voelen hoe vernederend het is geaffecteerde verveling te moeten voorwenden terwijl iedereen kan zien dat ze aan het bezuinigen is. Zou hij niet een verzoeningsgebaar naar zijn vader toe kunnen maken, bijvoorbeeld door een brief te schrijven, waardoor alles weer goed zou komen? Dan konden ze eindelijk een koetsier in dienst nemen en dan kon zij… Doch neen, waarschuwt William haar. Rackham sr. is een onredelijke oude baas die, toen het hem niet lukte zijn eerstgeborene te koeioneren, zijn pijlen op William is gaan richten. Als Agnes meent dat zij lijdt, moet zij ook eens bedenken wat haar echtgenoot allemaal moet verduren.

Waarop Agnes reageert met een geforceerd lachje en de verklaring dat de zilverkleurige Singer werkelijk een alleraardigste nouveauté is, en dat ze maar beter weer achter haar machine kan gaan zitten.

Agnes’ bereidheid om geld te besparen door haar kleren zelf te maken doet William ten zeerste deugd, doch wat hem minder deugd doet is dat hij zijn nieuwe hoed bij Billington & Joy moet betrekken en daar ter plekke moet afrekenen, als betrof het gepofte kastanjes of een schoenpoetsbeurt, en dat hij zich die niet kan laten aanmeten bij een gerenommeerde hoedenmaker en de kosten op zijn jaarrekening kan laten zetten. Wel allemachtig, een eersteklas gentleman brengt om de paar dagen een bezoek aan zijn hoedenmaker, alleen om zijn hoed te laten strijken! Hoe heeft het zover kunnen komen? Behoeftigheid, behoeftigheid en stukje bij beetje meer schande, en dat voor een man die eigenlijk steenrijk zou behoren te zijn. Staan bij Billington & Joy de schappen niet vol met parfums, zeepsoorten en cosmetica-artikelen van Rackham? De naam Rackham kom je overal tegen! En toch moet hij, William Rackham, erfgenaam van het Rackham-fortuin, rondhangen bij hoedenplanken, wachtend tot een ander de hoed heeft neergelegd die hij wil passen! Ziet de Almachtige, of het Goddelijk Beginsel, of wat daar nog van rest nu de wetenschap de stallen van het universum heeft schoongespoeld, niet dat hier iets fundamenteel mis is?

Doch als Het dat al doet, blijft Het hem niettemin bits afwijzen.

Om kwart voor elf treffen William en Clara elkaar even kort voor het warenhuis. Clara houdt een groot, krakend pak tegen haar boezem gedrukt, en loopt wat stijver dan gebruikelijk. William heeft zijn nieuwe hoed ferm op zijn hoofd geplant. Zijn oude hoed is weggezonden naar de verborgen opslagruimte waarheen alle ongewenste hoeden, paraplu’s, bonnetten, handschoenen en nog duizend andere verweesde zaken worden verbannen. Waar ze uiteindelijk naartoe gaan? Naar zendingsposten op Borneo misschien, of naar een vurige oven. In elk geval niet naar Church Lane in St Giles.

‘Het schiet me opeens te binnen,’ zegt William terwijl hij zijn dienstmeid met toegeknepen ogen aankijkt (want ze is precies even groot als hij), ‘dat ik nog een andere zaak moet afhandelen. In de stad, bedoel ik. Het lijkt me derhalve het beste dat je alleen teruggaat.’

‘Zoals u wilt, m’neer.’ Clara buigt deemoedig het hoofd, hetgeen niet wegneemt dat William een toon van lichte spot meent te bespeuren. Alsof ze denkt dat hij liegt. (Dat denkt ze nu juist een keer niet. Ze geniet slechts op voorhand van het feit dat ze de hele rit naar huis met de omnibus niet met dat geheime pakje tegen haar jeukende billen hoeft te zitten.)

‘Zul je er goed op passen?’ zegt William en wijst naar Agnes’ schat aan zijde.

‘Ja m’neer,’ verzekert Clara hem.

William haalt zijn horloge uit zijn vestzak, neemt het in de palm van zijn hand en doet alsof hij het raadpleegt, zodat hij dat ergerlijke, verwaande nest, dat hij 21 pond per jaar betaalt als gezelschapsdame van zijn vrouw, niet langer hoeft aan te kijken.

‘Wel, ga dan maar gauw,’ zegt hij en ‘Ja m’neer,’ antwoordt zij, en daar gaat ze, met een aanstellerig loopje alsof ze haar best doet geen winden te laten. Doch William ziet het niet. Sterker nog, wanneer hij straks, veel later op de dag, Clara door zijn huis zal zien rondfladderen met een taille die ze tevoren niet bezat, zal hem dat evenmin opvallen.

Ooit was dat anders. In het verleden was William Rackham juist iemand die kleine, zelfs piepkleine verschillen in kleding en persoonlijk voorkomen ogenblikkelijk opmerkte. In de bloei van zijn universiteitsjaren was hij een echte dandy, met een wandelstok met zilveren knop en gouden lokken tot op zijn schouders. In die tijd was het heel gewoon dat hij een halfuur lang treuzelde voor de vazen met bloemen in zijn ‘kot’ om een bepaalde bloem uit te zoeken voor een bepaald knoopsgat. En als hij een zijden halsdoek van een zekere kleur moest zoeken bij een vest van een andere, kostte hem dat soms nog meer tijd. En zijn favoriete broek was donkerblauw met een fijn mauve ruitje. Bij één gedenkwaardige gelegenheid gaf hij zijn kleermaker opdracht een knoopsgat van zijn vest te verplaatsen om te voorkomen dat een problematische knoop indiscreet van achter zijn overjas naar buiten zou gluren. ‘Een halve centimeter naar rechts, niet meer en niet minder,’ had hij gezegd, en wee het gebeente van de man indien hij het niet precies zo zou uitvoeren.

In die tijd rekende William het zich tot een eer tekortkomingen aan zijn kledij te corrigeren waarvoor slechts weinigen de goede smaak bezaten die zelfs maar op te merken. Nu valt zijn kledij, als gevolg van zijn slinkend vermogen, ten prooi aan tekortkomingen die door iedereen, zelfs door zijn personeel, maar al te gemakkelijk worden opgemerkt.

Nerveus tast William boven zijn hoofd om te controleren of alles nog op zijn plaats zit. Dat is het geval, doch hij heeft gegronde redenen om zich zorgen te maken. Nog geen uur geleden heeft hij in een spiegel een beeld gezien, zo schokkend, dat hij het nog altijd niet uit zijn geheugen heeft weten te wissen. Voor het eerst sinds hij zich in Regent Street overhaast zijn oude hoed van het hoofd rukte, werd hij zich bewust van de anarchie die er op zijn schedel was uitgebroken.

Er is een tijd geweest dat zijn haar het lichaamskenmerk was waarop hij het meest trots was. Gedurende zijn gehele jeugd was het zacht en goudbrons van kleur, waar tantes zowel als onbekende voorbijgangers hoog van opgaven. Als student in Cambridge droeg hij het lang, tot op zijn schouders, naar achteren geborsteld met olie. Hij was toen slank en zijn golvende haar verhulde de peervorm van zijn hoofd. Trouwens, lang haar stond voor Shelley, Liszt, Garibaldi, Baudelaire, individualisme, dat soort dingen.

Doch indien het, toen hij een paar dagen geleden die lange lokken duchtig liet kortwieken, zijn bedoeling was geweest daarmee in de anonimiteit terug te treden, is dat jammerlijk mislukt. In de spiegel heeft hij gezien wat zijn haar heeft gedaan in weerwil van het meedogenloze kapperswerk. Het heeft zich bevrijd uit de geoliede greep en is ronduit rebels tegen hem in opstand gekomen. Hemelse goedheid, hoeveel toeschouwers hebben hem in deze staat gadegeslagen! Een potsenmaker met een belachelijke krans van plukken en krulletjes. William had, midden op de hoedenafdeling van Billington & Joy, een rilling van gêne niet kunnen onderdrukken en zijn wollig aureool schielijk verborgen onder de eerste de beste hoed die hij in handen wist te krijgen. En dat was de hoed die hij, ondanks de vele die hij daarna nog had geprobeerd, uiteindelijk had gekocht.

Vervolgens heeft hij het aureool platgekamd en er meer olie op gedaan, doch heeft het zijn lesje geleerd? Met zijn vingertoppen voelt hij er zenuwachtig aan en duwt het terug onder de rand van de hoed. Zijn borstelige bakkebaarden prikken. ‘Ik wil het net zo hebben als Matthew Arnold,’ had hij tegen de kapper gezegd, doch in plaats daarvan had die van hem de orang-oetan van Borneo gemaakt. Wat heeft hij ermee gedaan? Hij had zichzelf ervan overtuigd (wel, bijna) dat een bescheiden nieuw uiterlijk hem zou helpen het laatste kwart van de eeuw kloekmoedig tegemoet te treden. Of houdt zijn haar er andere ideeën op na?

Terwijl William de kant van de Theems uit loopt, kijkt hij steeds uit naar een steegje, het doet er niet toe wat voor verscholen, obscuur, klein steegje, waarin hij, onttrokken aan kritische blikken, nog eens een kam door zijn haren kan halen. Hij heeft deze ochtend al vaak genoeg de fatsoensregels geschoffeerd.

Ten slotte dient zich een bruikbaar steegje aan, een steegje zo nauw dat het geen naam mag hebben. William glipt het onmiddellijk in. Daar, in het schemerduister tussen de vuile muren, slechts enkele passen verwijderd van Jermyn Street, moet hij uitkijken niet in allerlei van maden vergeven afval te trappen terwijl hij zichzelf kastijdt met een kam met een ivoren greep.

Een stem achter hem, een lelijk, nasaal geluid, jaagt hem de stuipen op het lijf.

‘Ben u aardig, heer?’

William draait zich met een ruk om. Een minstens veertigjarig hoertje met muisgrijs haar komt uit het halfduister op hem afgescharreld, gehuld in wat een oud tafellaken lijkt. Wat voert zij in godsnaam uit in dit deel van de stad, zo vlak bij de paleizen en de beste hotels?

Sprakeloos van afschuw wijkt William terug. Vier haastige stappen brengen hem terug in de zonneschijn. Op zijn pasgekamde schedel is het zweet hem tintelend uitgebroken en tegen iedere logica in beeldt hij zich in dat zijn haar overeind springt en zijn hoed als een dobber doet opwippen.

Enkele minuten later, niet ver van Trafalgar Square, komt William langs een banketbakkerij. Hij vindt dat hij wel een kleine traktatie verdiend heeft.

Wat hij natuurlijk echt zou moeten doen als hij ergens wil tafelen, is naar de Albion, de London of de Wellington gaan, waar zijn vroegere studiegenoten op dit eigenste moment waarschijnlijk zitten en hun eerste sigaar van de dag opsteken, dat wil zeggen, wanneer ze niet nog liggen te slapen in de armen van hun maîtresses. Doch William is niet in de stemming om naar een dergelijk etablissement te gaan. Toch is hij tegelijkertijd bang dat hij, als hij op Trafalgar Square een taartje gaat eten, door een belangrijke kennis zal worden gezien en voor altijd gemeden.

Ach, was hij maar weer een zorgeloze student. Is het werkelijk twaalf jaar geleden dat hij de meest schandaleuze dingen deed in het gezelschap van zijn lachende, onverschrokken kameraden, zonder dat zijn prestige ooit in twijfel werd getrokken? Ging hij destijds niet naar de gewone arbeiderskroegen, waar geen klassenonderscheid werd gemaakt, en dronk hij zich daar niet laveloos, gewoon tussen de tandeloze oude wijven en zuiplappen? Kocht hij niet gewoon op straat, bij een stalletje, oesters die hij zo in zijn mond wierp? Knipoogde hij niet vrijpostig naar langsflanerende matrones, louter om hen te choqueren? En zong hij met zijn bariton geen schuine liedjes, luider en gewaagder dan elk van zijn vrienden, terwijl hij blootshoofds op de Waterloo Bridge danste?

Ik moet mijn liefje wel beminnen

Met al haar dubb’le onderkinnen.

Heur haar is rood, net als haar neus.

Onder haar rok stinkt het affreus

Wat lette hem om het nu nog eens te zingen?

Iedereen in de banketbakkerswinkel is een en al oor, vol afwachting. ‘Ja, die graag,’ mompelt hij binnensmonds. Hij waagt het, hij waagt het (dat wil zeggen het taartje, niet het schuine liedje), al is het maar uit heimwee naar zijn vroegere, prijsgegeven ik.

En dus neemt hij zijn chocolade-kersengebakje zorgzaam, bezorgd, mee naar Trafalgar Square. De onderste helft van zijn lijf begint nu pas te reageren op de toenaderingspoging van de hoer in het steegje en aangezien ze nu uit het zicht, uit zijn gedachten en uitgesloten is, lonkt hij naar een drietal Franse meisjes dat opgewekt tussen de duiven rondrent.

‘Moi aussi! Moi aussi!’ gillen ze, want er is een fotograaf in de buurt die doet alsof hij foto’s neemt van andere zaken dan hen. Ze zijn schattig, hun japonnetjes zijn schattig en ze bewegen zich allerschattigst, doch William kan hen niet de aandacht schenken die zij verdienen. In plaats daarvan broedt hij op een kleurrijke herinnering aan een foto die een week geleden van hem is gemaakt, kort voordat hij zijn lokken liet afknippen. Met andere woorden: de laatste foto van de oude (de jonge) William Rackham.

De foto is reeds veilig weggestopt, thuis in een lade, als betrof het een pornografische afbeelding. Doch het beeld staat gegrift in zijn herinnering. Op de foto is hij nog immer de dandy uit Cambridge, helemaal de aanmatigende student in zijn kanariegele vest dat zelfs de huidige generatie fatten niet zou durven dragen. Ook zijn gelaatsuitdrukking is een relict uit het verleden, in die zin dat hij ook die niet langer vertoont. Het is de uitdrukking die Downing College op zijn gezicht te voorschijn riep, dwars tegen de verwachtingen van zijn vader in. Een uitdrukking van luchthartige minachting voor de wereld van alledag.

Het moeilijkste was nog geweest de fotograaf uit te leggen waarom hij zo ouderwets gekleed ging. De foto moest namelijk beschouwd worden als een… (hoe moet hij het zeggen?) een retrospectieve vastlegging van een stukje geschiedenis, een doen herleven van een stukje verleden. (Hij had zich de moeite kunnen besparen. De muren van de ontvangstruimte van de fotograaf waren behangen met lichtelijk verwelkte debutantes in weer voor de dag gehaalde triomfale gewaden, tonronde oude mannen die zich in slanke militaire uniformen hadden geperst en een keur aan andere uit de as herrezen dromen.)

‘Moi aussi, o maman!’

Terug op Trafalgar Square krijgt een witzijden meisje van een jaar of negen toestemming om voor de man met de camera te poseren. Een handjevol zaad en ze wordt overspoeld door duiven, net op tijd voor de opname. Ze schreeuwt het uit van opwinding en wekt zo de naijver van de andere meisjes.

‘Et moi maintenant, moi aussi!’

Een derde meisje eist met luide stem haar beurt op en nu al is William verveeld. Hij heeft zijn taartje op, trekt zijn handschoenen aan en vervolgt zijn weg naar St James’s Park, terwijl hij zich somber afvraagt hoe hij, als dergelijke bekoorlijke tafereeltjes hem al zo snel vervelen, ooit in staat zal zijn Rackham Parfumerieën te leiden.

Wat een ramp dat zijn vader dat niet inziet! De oude heer, die rijk geworden is door veertig jaar lang dag in dag uit van acht uur ’s morgens tot acht uur ’s avonds hetzelfde te doen, heeft ieder natuurlijk gevoel verloren voor de pijn die eentonig, geestdodend werk een fijngevoeliger ziel kan berokkenen. Voor Henry Calder Rackham is zelfs de onlangs ingevoerde vrije zaterdagmiddag een schandelijke verspilling van manuren.

Niet dat Henry Calder Rackham tegenwoordig nog even hard werkt als in de beginjaren. Zijn betrokkenheid bij het bedrijf beperkt zich thans voornamelijk tot bureau-arbeid. Begrijp me goed, hij is nog steeds zo sterk als een paard, doch met het oog op Williams huwelijksvooruitzichten waren enkele veranderingen noodzakelijk. Een beter vestigingsadres, ordentelijk zittend werk, een enkel aanbod van hulp aan leden van de aristocratie die pecuniair een wat moeilijker tijd doormaken. Zonder dergelijke gebaren van de kant van Rackham sr. zou diens zoon nimmer de hand van Agnes Unwin hebben gewonnen. Indien de oude baas nog altijd in zijn kamgaren jas en op laarzen door de lavendelvelden had gebanjerd, had het geen enkele zin gehad lord Unwin zelfs maar te vragen of Agnes nog vrij was.

In plaats daarvan had Rackham sr. ten tijde van de huwelijksonderhandelingen ‘een oogje op zijn zaak gehouden’ vanuit een zeer presentabel huis, nog wel net in Bayswater doch vlak bij Kensington. En zijn zoon William was waarlijk een veelbelovend jongmens, dat zonder twijfel een persoon van aanzien zou worden in… wel, in de een of andere richting.

Natuurlijk ging men er zonder meer van uit dat Rackham jr. te zijner tijd de leiding van Rackham Parfumerieën zou overnemen, doch zijn greep op de leidsels zou vrijwel onzichtbaar zijn en het publiek zou slechts zijn andere, meer verheven prestaties zien. In de tijd dat hij Agnes het hof maakte, wist William, ofschoon hij de universiteit reeds lang achter zich gelaten had, nog altijd iets uit te stralen van het aura van oneindige belofte dat de academicus aankleeft en van de levendige charme van iemand die zijn tijd vergenoegd in ledigheid doorbrengt. Louter façade? Hoe durft u! Nog immer houdt William zich op de hoogte van de laatste ontwikkelingen op het gebied van de zoölogie, de beeldhouwkunst, de politiek, de schilderkunst, de archeologie, de romankunst… noem maar op, van alles wat in de betere maandbladen wordt besproken. (Neen, hij kan onmogelijk zijn abonnementen opzeggen, zelfs niet één, verstaat u!)

Hoe zal hij echter ooit zijn stempel op een van die gebieden kunnen drukken (vraagt William zich bezorgd af als hij zijn favoriete bankje in St James’s Park bezet vindt) wanneer hij in feite door chantage gedwongen wordt tot een leven van eentonige arbeid? Hoe kunnen ze in ’s hemelsnaam verwachten dat hij…

Doch laat mij voorkomen dat u kopje-onder gaat in William Rackhams gedachtestroom, in dat stilstaand water, flauwtjes in beroering gebracht door zelfmedelijden. Geld, daar komt het allemaal op neer. Hoeveel geld, onvoldoende geld, wanneer krijgt hij het, waar gaat het naartoe, hoe kan hij het behouden, enzovoorts.

De kale feiten zijn als volgt: Rackham sr. heeft er zo langzamerhand genoeg van Rackham Parfumerieën te moeten bestieren. Schoon genoeg. Zijn eerstgeboren zoon, Henry, is als opvolger van geen enkel nut, daar hij reeds op jeugdige leeftijd zijn leven heeft gewijd aan God. Hij is beslist geen onaardige kerel en drukt als spaarzaam vrijgezel nauwelijks op de begroting, alleen neemt hij, als hij werkelijk van plan is carrière binnen de kerk te maken, wel danig de tijd om dienaangaande te beslissen. Doch geen nood: dan moet zijn jongste zoon William het maar opknappen. Evenmin als Henry geeft hij bijster snel blijk over zekere talenten te beschikken, doch hij heeft een dure smaak, een vrouw die met de mode meegaat en een redelijk groot huishouden, hetgeen al met al een zware wissel trekt op de vaderlijke goedgeefsheid. Strenge berispingen hebben tot dusver geen enkel effect gehad, zodat Rackham sr. thans door stukje bij beetje te korten op Williams toelage, de pas van Rackham jr. richting het leiderschap van de zaak tracht te versnellen. Iedere maand gaat er weer iets van de toelage af, zodat de staat die zijn zoon gewend is te voeren gedurig verder wordt besnoeid.

Reeds heeft William het aantal dienstmeiden van negen terug moeten brengen naar zes. Uitstapjes naar het buitenland behoren tot het verleden. Zich per huurrijtuig laten vervoeren is, zo het geen luxe is geworden, toch zeker niet langer een vanzelfsprekende zaak. Spullen die versleten zijn of uit de tijd worden door William niet meer per ommegaande vervangen. En de droom een man in dienst te nemen – de ware maatstaf voor welvarendheid – blijft nadrukkelijk een droom.

Wat William nog het meest kwetst, is het feit dat zijn lijden zo volstrekt onnodig is, gezien de waarde van het familiebezit. Indien zijn vader slechts bereid zou zijn zijn bedrijf in zijn geheel van de hand te doen, zou het geldbedrag dat het opbracht zo enorm zijn dat de Rackhams er generatieslang van konden leven. Men zou zeggen: waar had de oude baas immers al die jaren anders voor gewerkt?

Het verlangen nog meer geld te verdienen terwijl er al meer dan genoeg is verdiend, wekt de afschuw van William, die van nature socialist is. Bovendien, indien Rackham sr. zijn bedrijf zou verkopen en de opbrengst zou beleggen, zou het geld zichzelf aanvullen. Het zou zelfs tot in lengte van dagen genoeg kunnen zijn en te zijner tijd wellicht beschouwd worden als ‘oud geld’. En als het sentimentele gehechtheid aan het bedrijf is die de oude baas ervan weerhoudt het te verkopen, waarom moet dan in godsnaam Wílliam de last van het leiderschap op zich nemen? Waarom kan er niet een of andere capabele, betrouwbare figuur uit de gelederen van Rackham Parfumerieën zelf worden aangesteld?

In zijn gekwetstheid neemt William zijn toevlucht tot een politieke constructie van eigen makelij, een stelsel waarvan hij hoopt dat het ooit de Engelse maatschappij zal worden opgelegd (het Rackhamisme, zoals de geschiedenis het zou kunnen noemen). Het is een theorie waar hij al een jaar of tien mee speelt, hoewel hij haar onlangs nader heeft aangescherpt. Zij houdt onder meer in de afschaffing van wat hij aanduidt als ‘onverdedigbaar kapitaal’, dat vervangen dient te worden door wat hij aanduidt als ‘billijk fortuin’. Dit houdt in dat iemand, zodra hij een vermogen heeft vergaard dat ruim genoeg is om zijn huishouden (gedefinieerd als een gezin van hoogstens tien personen, met niet meer dan tien bedienden) blijvend te onderhouden, van verdere aanwas wordt uitgesloten. Speculatieve investeringen in Argentijnse goudmijnen en dergelijke zouden worden verboden. In plaats daarvan zou er van overheidswege op worden toegezien dat er slechts in veilige en solide ondernemingen werd geïnvesteerd, teneinde van een blijvend, zij het niet spectaculair, rendement verzekerd te zijn. De stroom van bovenmatige inkomsten zou, weg van de vermogendste lieden, worden doorgesluisd naar de openbare middelen, ter verdeling onder de onfortuinlijken van de samenleving, de nooddruftigen en daklozen.

Een revolutionair voorstel, daarvan is hij zich ten zeerste bewust, en zonder twijfel voor velen een bron van afschuw, aangezien de huidige scheidslijn tussen de klassen erdoor zou worden opgeheven. Er zou niet langer sprake zijn van een aristocratie in de zin die men er thans aan geeft. Hetgeen in de ogen van William een verduiveld goede zaak zou zijn, daar hij zijn buik ervan vol heeft alsmaar te worden herinnerd aan het feit dat Downing College bepaald geen Corpus Christi is, en dat hij van geluk mag spreken dat hij er überhaupt is toegelaten.

Ziedaar de gedachten (enigszins besnoeid inzake de herhalingen) van William Rackham, gezeten op zijn bankje in St James’s Park. Mocht u thans mateloos verveeld zijn, laat mij u dan mogen troosten met de belofte dat er in de zeer nabije toekomst sprake zal zijn van heuse neukpartijen, om nog maar te zwijgen van waanzinnigheid, ontvoering en onnatuurlijke dood.

Ondertussen wordt Rackham hardhandig uit zijn sombere gepeins opgeschrikt doordat hij zijn naam hoort roepen.

‘Bill!’

‘Ja waarachtig. Het is Bill!’

William kijkt op. Zijn hoofd voelt nog altijd zwaar aan, zodat hij slechts sprakeloos zijn twee beste vrienden, zijn onafscheidelijke makkers uit Cambridge, Bodley en Ashwell, die opeens voor zijn neus staan, kan aanstaren.

‘Nog even, Bill,’ roept Bodley, ‘en we kunnen aan het vieren slaan!’

‘Vieren?’ zegt William. ‘Wat dan?’

‘Alles, Bill! Het hele godvergeten bacchanaal van Kerstmis! Wonderbaarlijke nazaten die onverwacht uit maagden kribbes in duiken! Bergen dampende plumpudding! Liters port! En voor je het weet mag je weer een jaar onderstoppen.’

‘Nog één keer een flinke beurt en 1874 gaat ronkend onder zeil,’ grijnst Ashwell, ‘terwijl een sappig, jong 1875 alweer op de drempel staat te trappelen om eenzelfde behandeling te ondergaan.’

(Ze lijken sprekend op elkaar, Bodley en hij, in hun leeftijdloze ‘ouwejongens’-voorkomen. Onberispelijk gekleed, licht ontvlambaar en futloos tegelijk, met een uitgeslapen gezicht en een hoed van een heel wat betere kwaliteit dan die welke bij Billington & Joy worden verkocht. Ze lijken zelfs zo sprekend op elkaar dat William hen in het verleden in ogenblikken van verregaande dronkenschap wel eens heeft aangesproken als Bashley en Oddwell. Doch Ashwell onderscheidt zich van Bodley door smallere bakkebaarden, iets minder blozende wangen en een geringer embonpoint.)

‘Heb je in geen tijden gezien, Bill. Wat heb je allemaal uitgespookt? Naast dat je je hebt laten kortwieken?’

Bodley en Ashwell laten zich met een plof naast William op het bankje vallen en leunen vervolgens overdreven aandachtig naar voren, waarbij ze hun onderkinnen en gevouwen handen op de knop van hun wandelstok laten rusten. Het zijn net waterspuwers die voor dezelfde toren zijn gebeeldhouwd.

‘Agnes zat de laatste tijd in de lappenmand,’ antwoordt Rackham, ‘en verder is er nog altijd die kwestie met die vervloekte zaak die ik moet overnemen.’

Zo, hij heeft het gezegd. Als Bodley en Ashwell hem tot frivoliteiten willen verleiden, kan hij hen maar het beste meteen laten weten dat hij niet in de stemming is. Of dat ze daarvoor tenminste beter hun best moeten doen.

‘Kijk maar uit dat die zaak jou niet overneemt,’ waarschuwt Ashwell. ‘Voor je het weet ben je een enorme droogpruim die alleen nog maar kan doorzagen over… weet ik veel… de opbrengst van de gewassen.’

‘Zit daar maar niet over in,’ zegt William benauwd.

‘Dan maar liever een natte pruim die er wel pap van lust,’ bromt Bodley theatraal, waarna hij Rackham en Ashwell aankijkt in de verwachting van een compliment.

‘Dat is wel een hele zwakke, Bodley,’ zegt Ashwell.

‘Kan zijn,’ snuift Bodley. ‘Maar je hebt voor heel wat slechtere goed geld neergeteld.’

‘Hoe dan ook, Bill,’ vervolgt Ashwell, ‘alle schunnigheden op een stokje, je mag niet toelaten dat Agnes je op deze manier weghoudt van de grote stroom des levens. Zoals jij je sappel maakt over nota bene een vrouw… Dat is gevaarlijk. Op die manier ligt de… eh… wat is het woord ook maar weer dat ik zoek, Bodley?’

‘Liefde, Ashwell. Zelf lust ik het niet.’

Er trekt een flauw lachje over Williams gezicht. Scherts maar, brave vrienden. Scherts maar.

‘Maar in alle ernst, Bill. Je moet van dat probleem met Agnes geen familiedrama maken. Zoals in die vreselijke, ouderwetse romans, waarin er allerlei ontzinde vrouwen uit kasten springen. Je moet goed beseffen dat je niet de enige man bent in een dergelijke positie. Er lopen hordes geschifte echtgenotes rond. De helft van de vrouwelijke bevolking van Londen is stapelgek. Verdomme, Bill, je bent een vrij man! Het heeft geen enkele zin jezelf als een ouwe das in je burcht op te sluiten.’

‘Londen buiten het seizoen is al vervelend genoeg,’ onderbreekt Ashwell. ‘Dus kun je je tijd maar het beste in stijl verdoen.’

‘En hoe,’ vraagt William, ‘hebben jullie je tijd zoal verdaan?’

‘O, wij hebben heel hard gewerkt,’ zegt Ashwell geestdriftig. ‘Aan een simpelweg buitengewoon nieuw boek. Het is hoofdzakelijk mijn werk,’ (hier laat Bodley luide schimpgeluiden horen) ‘en Bodley schaaft het stilistisch hier en daar wat bij. Het gaat heten: De doeltreffendheid van het gebed.’

‘Komt werkelijk ontzettend veel bij kijken. We hebben hordes oprechte gelovigen ondervraagd om te horen of ze ooit wel eens iets gekregen hadden waar ze om gebeden hadden.’

‘En dan bedoelen we niet van die vage nonsens als ‘bemoediging’ of ‘troost’. Nee, we bedoelen echte resultaten, zoals een nieuw huis, de genezing van moeders doofheid, een belager die door de bliksem wordt getroffen, et cetera.’

‘We zijn ongelooflijk grondig te werk gegaan, al zeg ik het zelf. Naast honderden individuele gevallen hebben we ook de algemene formuliergebeden onderzocht die duizenden mensen jarenlang elke avond hebben opgezegd. Van het slag: verlos ons van de boze, vrede op aarde, mogen de joden tot bekering komen, en zo meer. De conclusie is zonneklaar: aantal en volhardendheid leggen eveneens geen enkel gewicht in de schaal.’

‘Zodra we het allemaal op papier hebben staan, gaan we eens praten met een paar hoge geestelijken, of tenminste proberen of we van hen een schriftelijke reactie kunnen krijgen, om te horen wat zij ervan vinden. Wij willen iedereen duidelijk maken dat dit boek de neerslag is van een objectief, wetenschappelijk onderzoek, en dat wij geheel openstaan voor commentaar of kritiek van de… eh… slachtoffers.’

‘We willen Jezus eens flink de oren wassen,’ komt Bodley ertussen, terwijl hij zijn rotting de natte grond in drijft.

‘We hebben een paar verrukkelijke vondsten gedaan,’ zegt Ashwell. ‘Werkelijk met de meest fantastische gekken gesproken. Bijvoorbeeld met een predikant uit Bath (heerlijk om daar weer eens te zijn, vorstelijk bier) die ons vertelde dat hij bad of de buurtkroeg mocht afbranden.’

‘“Of anderszins ten onder gaan”.’

‘Hij zei dat hij aannam dat God de juiste tijd afwachtte.’

‘Volstrekt overtuigd van zijn uiteindelijk succes.’

‘Drie jaar lang heeft hij daar om gebeden. Iedere avond!’

De beide mannen stampen in honende vervoering met hun wandelstok op de grond.

‘Denken jullie,’ zegt William, ‘dat er ook maar de geringste kans bestaat dat jullie een uitgever zullen vinden?’ Zijn stemming is er inmiddels behoorlijk op vooruitgegaan, hij is al bijna gewonnen, doch voelt zich niettemin verplicht hen te wijzen op de keiharde werkelijkheid die nog wel eens spelbreker wil zijn. Bodley en Ashwell grijnzen alleen maar veelbetekenend naar elkaar.

‘O jawel. Gegarandeerd. Er is tegenwoordig een overstelpende vraag naar boeken die de structuur van onze samenleving ondermijnen.’

‘En dat geldt ook voor romans,’ zegt Ashwell met een nadrukkelijke knipoog naar William. ‘Houd dat vooral in gedachten als je nog steeds plannen hebt om iets op dat terrein te ondernemen.’

‘Maar werkelijk, Bill, je moet je wat vaker vertonen. We hebben je al in geen tijden meer in een van onze vaste gelegenheden gezien.’

‘Je moet je slechte naam hooghouden, kerel.’

‘Zorgen dat je het niet verleert.’

‘Je niet laten dwarsbomen door de tand des tijds.’

‘Hoe bedoel je?’ vraagt William geschrokken. Zijn traumatische knipbeurt heeft een aantal vroegtijdig grijze haren tussen het goud aan het licht gebracht, en dus is hij erg gevoelig voor elke opmerking inzake het vorderen van de leeftijd.

‘Pubermeisjes, William. Worden ingehaald door de tijd. Blijven niet eeuwig rijp, beste kerel. Een halfjaar maakt een wereld van verschil. Je hebt al een paar meisjes gemist die legendarisch zijn geworden, Bill. Legendarisch!’

‘Om je één voorbeeld te noemen: Lucy Fitzroy.’

‘O ja. Godallemachtig, ja!’

De beide mannen springen als op een van tevoren afgesproken teken overeind van de bank.

‘Lucy Fitzroy,’ begint Ashwell, als betrof het een aankondiging in het variététheater, ‘was een nieuw meisje bij madam Georgina aan de Finchley Road, waar men niet terugschrikt voor een tuchtiging.’ Ter illustratie laat Ashwell zijn rotting een aantal malen hard neerkomen op zijn kuit. ‘Neer, vlees! Omhoog, vlees! Neer!’

‘Rustig aan, Ashwell.’ Bodley legt een vermanende hand op de arm van zijn vriend. ‘Bedenk dat slechts iemand van adel een kreupele gang enig aanzien kan geven.’

‘Wel, zoals je waarschijnlijk wel weet, werpen Bodley en ik bij gelegenheid een blik naar binnen bij madam Georgina om te zien wat voor kaliber meisje daar de zweep hanteert. En eind vorig jaar troffen we daar een absolute parel, die door de madam werd voorgesteld als Lucy Fitzroy, de onwettige dochter van lord Fitzroy, die het paardjerijden duidelijk in het bloed zat.’

‘Wel, dat is ongetwijfeld allemaal lariekoek, maar het meisje zelf leek ervan overtuigd. Veertien jaar oud, zo glad en stevig als een zuigeling en met een verrukkelijk fiere houding. Ze droeg een rijkostuum met alles erop en eraan, en ze droeg het met flair. En dan kwam ze de trap af, zijwaarts, zo, eerst de ene laars, dan de andere, alsof ze de trap afsteeg. En dan had ze een heel kort en heel venijnig rijzweepje onder de arm, en je zag dat haar wangen gloeiden, echt gloeiden, dat zweer ik je. En madam Georgina vertelde ons dat het meisje, telkens wanneer er iemand naar haar toe gestuurd werd, de betreffende man op die manier op het trapportaal opwachtte en de arme dwaas, wanneer hij dicht genoeg in haar buurt gekomen was – shhhwish! – met het zweepje op de wang striemde, er vervolgens mee naar het bed wees en zei…’

‘Goeie genade!’ roept Ashwell uit, die toevallig in de richting kijkt waarheen Bodleys rotting wijst. ‘Godallemachtig! Kijk eens wie we daar hebben!’ Hij houdt zijn hand boven de ogen en tuurt ingespannen naar het andere einde van het park. Bodley komt in dezelfde houding naast hem staan en tuurt eveneens in die richting.

‘Nee maar, het is Henry,’ roept hij opgetogen.

‘Ja, ja, inderdaad, samen met juffrouw Fox.’

‘Uiteraard.’

De beide mannen wenden zich weer naar William en maken plechtig een buiging.

‘Zou je ons willen verontschuldigen, Bill?’

‘Ja, we gaan Henry treiteren.’

‘Mijn zegen hebben jullie,’ zegt William met een zelfgenoegzaam lachje.

‘Hij vermijdt ons namelijk… hij vermijdt ons als de pest. Sedert… eh… hoe zal ik het zeggen…?’

‘Sedert zijn persoonlijke engel is neergedaald aan het voeteneinde van zijn bed.’

‘Precies. Hoe dan ook, we moeten opschieten, anders gaat hij er zo meteen vandoor.’

‘O nee, dat lukt hem nooit. Niet met juffrouw Fox op sleeptouw. Ze zou het niet overleven. Ze maken geen schijn van een kans, dat zweer ik je.’

‘Tot kijk, Willy.’

En daarmee gaan zij ervandoor, in allerijl hun slachtoffer nazettend. Ja, zij lopen, niettegenstaande het feit dat zij in avondkleding zijn, met zulk een gezwinde pas, dat ze met hun armen moeten zwaaien om hun evenwicht te bewaren. Ze bekommeren zich evenwel geen ogenblik om de indruk die ze ongetwijfeld maken op wie hen ziet gaan. Sterker nog, voor hun eigen plezier overdrijven ze al puffend en blazend hun belachelijke gang nog eens extra. In het gras laten ze twee lange, natte, donkergroene sporen achter, en op het bankje een tamelijk verbouwereerde William Rackham.

Bodley en Ashwell mengen zich altijd plompverloren in een gesprek om zich er kort daarop weer even plompverloren aan te onttrekken, en wie zich in hun gezelschap op zijn gemak wil voelen kan hen maar het beste daarin volgen. Terwijl William hen door het park ziet voortstormen, daalt eens te meer de last der vertwijfeling op zijn schouders neer. Hij heeft, door gebrek aan oefening, zijn lef voor en behendigheid in dit soort kortswijl, voor deze vorm van exhibitionisme verloren. Zou hij zelfs nog wel zo hard kunnen lopen als zijn vrienden? Het is alsof hij zijn eigen lichaam door het park ziet rennen, een jonger ik dat er als een haas vandoor gaat.

Zou hij nog op kunnen springen en hen achterna gaan? Neen, het is te laat. Zij zijn niet meer te achterhalen. Ze zijn nog slechts donkere, vlietende figuurtjes tegen een stralende horizon. William laat zich terugvallen op het bankje en zijn gedachten, die korte tijd door Bodley en Ashwell in beweging waren gebracht, keren terug tot hun eerdere roerloosheid.

Wat hem nog het meest kwetst, is het feit dat zijn lijden zo volstrekt onnodig is, gezien de waarde van het familiebezit. Indien zijn vader slechts bereid zou zijn het bedrijf in zijn geheel van de hand te doen…

Doch dat hebt u allemaal reeds gehoord. U kunt William nu maar het beste een minuut of tien aan zijn lot overlaten. En terwijl zijn brein een afzetting van bespiegelende algen vormt, zal in die tussentijd de rest van hem de invloed ondergaan van al hetgeen waarmee hij die morgen is bestookt: de toenaderingspoging van de hoer in het steegje, de aanblik van de Franse meisjes op Trafalgar Square, het gepraat van Bodley en Ashwell over bordelen, hun eigen plagerige hofmakerij jegens hem, gevolgd door hun desertie en (pas gedurende het laatste uur of zo) de komst in St James’s Park van een aantal beeldschone jongedames.

Een krachtig brouwsel, al met al. Eenmaal genoegzaam bedwelmd, zal William opstaan van zijn bankje en zijn verlangens volgen, tot zijn weg hem uiteindelijk naar Sugar voert.

vier

Natuurlijk hoeft u, in afwachting van het moment waarop William weer in beweging komt, niet de hele tijd zonder te knipperen naar zijn schoot te zitten staren. Waarom werpt u in plaats daarvan niet een blik op de voorwerpen van zijn verlangen? Per slot van rekening zijn die naar St James’s Park gekomen om bekeken te worden.

Indien u een modeliefhebber bent, had u een minder jaar kunnen uitkiezen om hierheen te komen. De geschiedenis permitteert zich vaak vreemde grillen in de wijze waarop zij haar vrouwen kleedt. Nu eens neemt zij de zwaan als model, dan weer balorig de kalkoen. Dit jaar echter is de ongewoon elegante stijl van de kleding en kapsels der vrouwen die in het begin der jaren zeventig een aanvang nam, wijdverbreid geraakt, althans onder hen die het zich kunnen veroorloven. Die stijl zal zich handhaven tot William Rackham een zeer, zeer hoge leeftijd heeft bereikt, en tegen die tijd zal hij zozeer op schoonheid zijn uitgekeken dat hij zich niet meer druk kan maken over het verdwijnen ervan.

Van de dames die deze zonnige novembermiddag door St James’s Park flaneren zal tussen nu en het einde van de eeuw niet gevraagd worden dat ze veel aan hun uiterlijk veranderen. Zij kunnen zo meedoen op de schilderijen van Tissot, de sensatie van de jaren zeventig, doch ook twintig jaar later zouden zij er nog goed mee door kunnen voor bijvoorbeeld Munch (al zou die mogelijk enkele kleine wijzigingen willen aanbrengen). Ten slotte zal slechts een wereldoorlog aan het vigerende modebeeld een einde maken.

Het zijn niet louter de kleren en de haarstijl die dit modieuze aanzien bepalen. Het is ook een houding, een wijze van doen, een uitdrukking van verborgen intelligentie, van uitheemse hauteur en raadselachtige melancholie. Zelfs in deze vroege beginjaren van de stijl is er iets griezeligs aan de vrouwen die in hun herfstdracht als dryaden over deze vochtige grasvelden glijden, alsof ze het fin de siècle vroegtijdig oproepen. Het beeld van de lieftallige demon, de halve spookverschijning van gene zijde, wordt hier reeds gecultiveerd, niettegenstaande het feit dat de meeste van deze dames lichthartige, wellevende vlinders zijn zonder ook maar één demonische gedachte in hun hoofd. Het spookachtig aura dat zij uitstralen is vooral het gevolg van hun strakke korsetten. Daar zij te zeer zijn ingesnoerd om voldoende zuurstof in te ademen, zijn zij slechts in die zin etherisch dat zij voor hetzelfde geld naar de ijle lucht van de Mount Everest konden snakken.

Eerlijk gezegd voelden sommige van deze vrouwen zich meer thuis in crinolines. Verweesd in het midden van zo’n baleinen kooi was hun behoefte om als een verwende zuigeling behandeld te worden tenminste zonneklaar, terwijl hun huidige vertoon van la ligne en het on-Britse zelfvertrouwen dat er bij hoort, wijst op een sensualiteit die zij niet bezitten.

Moreel gezien is het een merkwaardig tijdvak, zowel voor hen die worden gadegeslagen als voor hen die gadeslaan. De mode heeft het lichaam opnieuw in het aanzijn geroepen terwijl de moraal voorschrijft dat het volkomen wordt genegeerd. Het kuras van het lijfje omsluit strak de boezem en buik, de voorzijde van de rok kleeft als het ware aan het bekken en hangt recht naar beneden, zodat een krachtige windvlaag voldoende is om de aanwezigheid van benen te verraden, en de queue de Paris aan de achterzijde van de japon benadrukt het verborgen achterste. Desalniettemin mag geen rechtschapen man het wagen te denken aan de dingen des vlezes, en geen rechtschapen vrouw zich ervan bewust zijn vleselijke begeerten op te wekken. Wanneer een geestdriftige wildeman uit een primitieve uithoek van het Britse rijk op dit moment St James’s Park binnen zou lopen en een van deze dames zou complimenteren met haar delicieuze vormen, zou haar reactie er hoogstwaarschijnlijk noch een van verrukking noch een van laatdunkendheid zijn, doch een onmiddellijke bezwijming.

Zelfs zonder hulp van een onbeschaafde inwoner van een der koloniën is het niet moeilijk een flauwte te bewerkstelligen bij een moderne vrouw. Meedogenloos taps toelopende lijfjes vergen meer van een vrouw die niet van nature slank is, dan omwille van de schoonheid van haar mag worden verlangd. En het moet gezegd dat heel wat van de schimmige dames die door St James’s Park glijden vanochtend even mollig uit bed zijn gestapt als de belles van de vorige generatie, doch vervolgens hun ruimvallende nachtgewaden hebben verruild voor een slopende sessie met hun kamenier. Zelfs indien er (zoals thans meer en meer in zwang raakt) niet daadwerkelijk rijgveters aangesnoerd behoeven te worden, zijn er altijd wel stukken leer die vastgegespt dienen te worden en ijzeren sluithaakjes die moeten worden vastgemaakt, waardoor de draagster de adem wordt benomen, haar ribbenkast onherstelbaar wordt vervormd en zij een rode neus krijgt die regelmatig gepoederd moet worden. Zelfs lopen vereist meer vaardigheid dan voorheen, op de hogere hakken van de kuitlange laarsjes die thans in de mode zijn.

Toch zijn ze beeldschoon, die mollige Engelse meisjes die slank als een den zijn gemaakt, en waarom zouden ze niet beeldschoon zijn? Het is niet meer dan billijk dat ze anderen de adem benemen als ze zelf zulk een benauwenis moeten verduren.

En William, waar heeft die zijn zinnen op gezet? Al die aantrekkelijk geklede vrouwen die om zijn bankje heen draaien (zij het op enige afstand), hebben zij hem rijp gemaakt voor een naakte vrouw? Zo goed als.

Hij heeft inmiddels zo lang over zijn financiële ontluistering zitten broeden dat hem als vanzelf een metafoor daarvoor is ingevallen: hij ziet zichzelf als een wild dier dat rusteloos heen en weer loopt door zijn kooi, waarvan de tralies worden gevormd door onvervalste ijzeren £-tekens, die als volgt met elkaar vervlochten zijn: ££££££££££££££££££££££. O, als hij toch eens zou kunnen uitbreken!

Opnieuw komt er van achter hem een jongedame voorbij gegleden, ditmaal vlak langs zijn bankje. Haar schouderbladen tekenen zich nadrukkelijk af in haar satijnen kuras, haar zandloperfiguur wiegt nauwelijks waarneembaar heen en weer en haar paardenharen queue de Paris deint zachtjes op en neer op het ritme van haar tred. Williams financiële onvermogen richt zich op iets anders, is niet langer een uitdaging voor zijn verstand doch wordt een uitdaging voor zijn geslacht. Voor de jongedame in satijn twintig passen verder is, heeft William zichzelf er reeds van overtuigd dat hij iets belangrijks, iets essentieels, inzake het leven zou bewijzen indien hij slechts zijn gang kon gaan met een vrouw.

En dus veranderen de voorbijkomende wandelaarsters in St James’s Park zonder dat zij het zich bewust zijn in sirenen en roept elk fier lichaam de gedachte op aan zijn maatschappelijke afschaduwing, de prostituee. En een klein, blind penisje dat zit ingebakerd in een pantalon maakt geen onderscheid tussen een hoer en een dame, met dien verstande dat de hoer beschikbaar is zonder dat men hoeft te duelleren met vertoornde beschermers van haar eer, zonder dat zij de wet aan haar zijde heeft, zonder getuigen, zonder klachten. Vandaar dat William Rackhams eerste reactie, wanneer hij zich opgescheept ziet met een erectie, is daarmee onverwijld naar de dichtstbijzijnde hoer te gaan.

Ironisch genoeg is hij echter te trots op zijn pas ontwikkelde metafoor voor financiële gevangenschap, de kooi met tralies in de vorm van ijzeren pond sterling-tekens, om haar al te snel los te laten. Er zit iets groots, iets verheffends zelfs, aan de uitzichtloosheid van zijn benarde positie, aan deszelfs tragische onbillijkheid. Beknot en gedwarsboomd kan hij koning Lear zijn. Wanneer hem een ontlading gegund wordt, is hij mogelijk voor hij het weet de Nar. En dus roept Williams geest nog angstwekkender beelden op van zijn kooi: l£rg£r en l£rg£r en l£rg£r. En als reactie roept zijn lust nog levendiger fantasieën op van seksuele verovering en wraak. Beurtelings onderwerpt hij de wereld met geweld aan zijn wil of krimpt hij in deerniswekkende vertwijfeling in elkaar onder haar laars, telkenmale meedogenlozer, telkenmale kruiperiger.

Uiteindelijk springt hij op van zijn bankje in de volle overtuiging dat niets anders – werkelijk niets anders, hoort u? – dan de volledige, gelijktijdige onderwerping van twee jonge hoeren een einde kan maken aan zijn verwarring. Sterker nog, hij heeft zo het idee dat hij wel weet waar hij twee meisjes kan vinden die voor dit doel bij uitstek geschikt zijn. Hij gaat er meteen naartoe om Gods water over Gods akker te laten lopen (slechts bij wijze van spreken, uiteraard).

Vervelend genoeg heeft de strategische herverdeling van bloed over Williams organen geen enkele invloed op de omwenteling van de aarde, zodat hij, wanneer hij terugkeert in het centrum van de stad, tot de ontdekking komt dat het in Londen lunchtijd is en dat de klerken in groten getale op de been zijn. William en zijn mannelijkheid worden ruw opzij gedrongen door een hongerige menigte, een zwarte zee van ambtenaren, pennenlikkers en andere onbeduidende personen die hem dreigt mee te voeren wanneer hij tegen de stroom in tracht te zwemmen. En dus blijft hij dicht tegen een muur gedrukt staan en ziet toe in de hoop dat de zee zich weldra voor hem zal openen.

Au contraire. Het gebouw waartegen hij gedrukt staat en dat slechts wordt aangeduid door een koperen bordje met het opschrift compton, hesperus & dill, werpt plotseling zijn deuren open, waarna hij opnieuw door een stroom kantoorklerken terzijde wordt geduwd.

Dat is de druppel die de emmer doet overlopen. William onderdrukt zijn laatste oprisping van gewetenswroeging en steekt zijn hand uit boven de meute om een rijtuig aan te houden. Wat doet het er nu nog toe dat hij zich eerder vanochtend een rit met een huurrijtuig heeft ontzegd? Nog even en hij is een rijk man en al dat getob over onbetekenende uitgaafjes niet meer dan een armzalige herinnering.

‘Drury Lane,’ beveelt hij terwijl hij zijn voet op de treeplank van een wiegende hansom zet. Hij slaat het deurtje achter zich dicht, stoot met zijn nieuwe hoed tegen het lage dak en wordt door het plotseling in beweging komen van het paard achterover op zijn zitplaats geworpen.

Het doet er niet toe. Hij is op weg naar Drury Lane waar (naar Bodley en Ashwell hem bij herhaling verzekeren) goede en goedkope bordelen in overvloed zijn. Wel, in elk geval goedkope. Bodley en Ashwell zoeken graag hun vertier in de achterbuurten, niet omdat ze krap bij kas zitten, doch omdat het hen amuseert in snelle opeenvolging van de goedkoopste naar de duurste hoeren te gaan.

‘Wijn van een zeer goed jaar en herbergbier,’ noemt Bodley het graag. ‘Bij het najagen van genot hebben beide hun plaats.’

Op zijn tripje naar Drury Lane is William slechts geïnteresseerd in het ‘herbergbier’-type meisje, wat maar goed is ook, aangezien hij zich ook niet meer kan veroorloven. De twee meisjes die hij speciaal in gedachte heeft… wel, om eerlijk te zijn heeft hij hen nooit eerder gezien, doch hij herinnert zich over hen gelezen te hebben in Aan de zwier in Londen – Tips voor de mondaine man, met speciale raadgevingen voor nieuwkomers. Het lijkt vreselijk lang geleden dat hij dat handboek regelmatig raadpleegde (weet hij zelfs wel zeker waar het zich momenteel bevindt? In de onderste lade van zijn bureau?), doch hij herinnert zich duidelijk twee zeer ‘nieuwe’ meisjes die in de gids waren opgenomen op grond van hun prille leeftijd.

‘Weet je, het is toch onbegrijpelijk,’ heeft Ashwell meer dan eens opgemerkt. ‘Duizenden lichamen in de aanbieding, maar het blijft donders moeilijk een echt sappig jong ding te vinden.’

‘Alle echt jonge meisjes zijn straatarm, dat is het probleem.’ (Bodleys antwoord.) ‘Tegen de tijd dat ze ontluiken, hebben ze al schurft gehad, zijn ze hun voortanden kwijt en zitten er korsten in hun haar. Maar als je een kleine albasten Afrodite wilt, moet je wachten tot ze een gevallen vrouw wordt.’

‘Het is godgeklaagd. Maar, zolang er leven is… Ik heb net in de laatste uitgave van Aan de zwier iets gelezen over twee meisjes in Drury Lane…’

William doet zijn uiterste best zich de namen van de meisjes te binnen te brengen of de naam van hun madam – hij tracht zich de bladzijde uit het handboek voor de geest te halen – doch het lukt niet. Hij weet enkel nog het huisnummer, dat in zijn geest staat gegrift doordat het gevormd wordt door de datum van zijn geboortedag. Een simpel ezelsbruggetje.

Het bordeel ontsluit zijn poorten voor Willam Rackham vrijwel op hetzelfde moment dat hij aan de bel trekt. De ontvangstkamer is in schemerduister gehuld en de madam is oud. Ze zit als een soort dwerg op de sofa, geheel in het paars gehuld, met haar grillig gerimpelde handen gevouwen in haar schoot. William heeft geen flauw idee meer hoe zij of enig lid uit haar stal zou kunnen heten, en dus noemt hij Aan de zwier in Londen en vraagt naar ‘de twee meisjes, het koppel’.

De rode oogjes van de vrouw, die lijken te zwemmen in een honinggele vloeistof die te dik is voor tranen, staren William strak aan met een blik van meelevende verwarring. Ze lacht en ontbloot daarbij een rij parelwitte tanden, doch over haar bepoederde voorhoofd trekt een frons. Zij vormt met haar handen een spitse toren waarmee ze lichtjes tegen haar neus tikt. Een dikke, grijze kat, die zich voorzichtig van achter de sofa waagt, ziet William en trekt zich weer haastig terug.

Dan opeens ontvouwt de oude vrouw haar handen en heft haar handpalmen in verrukking, alsof daarin vanuit de hemel, of in elk geval door de zoldering, een antwoord valt.

‘Natuurlijk! De twee meisjes!’ roept ze uit. ‘De tweeling!’

William knikt. Hij kan zich niet herinneren dat er sprake was van een tweeling toen ze in Aan de zwier in Londen werden opgenomen. Ongetwijfeld is de eerste bloei van hun jeugd verstreken, waardoor verdere prikkeling noodzakelijk is geworden. De madam sluit haar ogen in voldoening en haar oogleden, die doen denken aan lapjes rauw spek, glimmen als ze lacht.

‘Claire en Alice, meneer. Ik had het moeten weten. Iemand als u, meneer. U wilt natuurlijk mijn beste meisjes, mijn allerspeciaalste meisjes.’ Haar accent en wijze van uitdrukken doen lichtelijk uitheems aan en maken het lastig uit te maken hoe welopgevoed of niet ze is. ‘Ik zal zorgen dat ze u zo kunnen ontvangen.’

Zij verrijst van de sofa, hetgeen haar nauwelijks groter maakt, meters donkere zijde met zich medenemend, en doet alsof ze hem rechtstreeks naar de trap wil begeleiden. Dan houdt ze evenwel theatraal de pas in en werpt haar blik op de vloer alsof ze te beschaamd is om de woorden te spreken: ‘Misschien dat u, om u achteraf de moeite te besparen, meneer…? ’En ze kijkt nogmaals naar hem op, met ogen die druipen van doorschijnend vocht.

‘Vanzelfsprekend,’ zegt William en staart vijf tellen lang in dat afzichtelijke lachje van haar voordat hij vraagt: ‘En… wat is de prijs, madam?’

‘O, ja. Neemt u mij niet kwalijk. Tien shilling alstublieft.’

Ze buigt als William haar de muntstukken overhandigt en trekt vervolgens aan een van de drie koorden die naast de trapleuning hangen.

‘Een ogenblik nog, meneer. Meer tijd hebben zij niet nodig. Maak het u gemakkelijk in een van de chaises-longues. En als u wilt roken, ga gerust uw gang.’

Dus zo’n soort bordeel is het, denkt William Rackham, doch het is nu te laat om zich terug te trekken. En bovendien, hij wil hoe dan ook bevrediging.

Alleen om zijn blik op een sigaar te kunnen laten rusten in plaats van op het lelijke gezicht van de madam, zet William zich op een chaise en rookt, terwijl hij wacht tot zijn voorganger klaar is. Ongetwijfeld bevindt er zich aan de achterzijde een tweede trap, waarlangs deze het huis kan verlaten, waarna de vuile lakens worden vervangen en hij… William trekt gemelijk aan zijn sigaar, alsof hij net een kaartje heeft gekocht voor een tweederangs goochelvoorstelling waarbij de mouwen van de goochelaar uitpuilen van de attributen en er van onder de vloerplanken een sterke konijnenlucht opstijgt.

Doch laat mij u, terwijl William in somber gepeins is verzonken, iets vertellen over Claire en Alice. Zij zijn bordeelmeisjes in de meest ware en platvloerse zin van het woord. Dat wil zeggen dat ze in alle onschuld zijn aangekomen in Londen, waar ze tot hun gevallen staat zijn verleid door een madam die zich van de aloude truc bediende door hen op het station op te pikken, hen in de angstaanjagende nieuwe metropool een nachtelijk onderkomen aan te bieden en hen vervolgens van hun geld en kleren te beroven. Berooid en hulpeloos zijn zij vervolgens, samen met verscheidene andere meisjes die er op dezelfde wijze waren ingeluisd of anders van hun ouders of voogden waren gekocht, in het huis geïnstalleerd. Sindsdien hebben zij hier, in ruil voor ordentelijke nieuwe kleren en twee maaltijden per dag, hun werk gedaan, aan de achtertrap in de gaten gehouden door een of andere onnozelaar en aan de voorzijde door de madam, zonder zelfs maar te kunnen raden voor hoeveel of hoe weinig zij worden gehuurd.

Ten slotte is het zover en kan William Rackham naar boven worden begeleid. De kamer van Claire en Alice blijkt, bij zijn binnentreden, klein en vierkant, en rondom behangen met lange, rode gordijnen die rommelig neerhangen op de groezelige plinten. Het enige venster van het vertrek wordt aan het oog onttrokken door een van die draperieën, zodat het kamertje ter grootte van een kloostercel minder door de zon dan door kaarsen wordt verlicht, er een ziekelijk geel licht hangt en het er veel te warm is. Geplette fluwelen kussens liggen verspreid over het versleten Perzische tapijt en boven het grote rococo-bed hangt, in een druk versierde lijst, een foto van een naakte vrouw die binnenshuis rond een meiboom danst. Claire en Alice, gekleed in eenvoudige witte hemdjes, zitten samen op het bed met hun bevallige handjes gevouwen in hun schoot.

‘Hoe maakt uwes ’t?’ verwelkomen ze hem eendrachtig.

Doch, eendrachtig of niet, het is duidelijk dat ze geen tweeling zijn. Ze zijn zelfs, theoretisch gesproken, geen meisjes, zoals William vaststelt wanneer hij het hemdje van Alice verwijdert. De onderzijde van haar borsten staat niet langer uit van haar middenrif, doch ligt er plat tegenaan. Door het roze van haar haarloze vulva schemert een veelzeggende schaduw en haar lippen vormen niet langer een rozenknop, doch een roos in volle bloei.

Erger nog, ze beweegt als de eerste de beste doorsnee hoer. Een beetje speelse nieuwsgierigheid zou heerlijk zijn, doch deze routineuze onderworpenheid, als een makke labrador die op zijn rug gaat liggen, is ontmoedigend. Wel voor de drommel! Kan een mens dan nooit eens werkelijk waar voor zijn geld krijgen? Moet het altijd een vermogen kosten om zijn dromen vervuld te krijgen? Is dat het enige waar de moderne wereld op uit is: het fnuiken van idealen en het aankweken van cynisme?

Wanneer Alice in de wasachtige warmte haar lichaam rond het zijne begint te plooien, wenst William opeens het huis te ontvluchten. Dan maar zijn geld vergooid. Even trekt hij zich terug en zoekt hij zich wriggelend te bevrijden, doch hij weet zijn erectie niet over te halen met hem mee te doen. En dus trekt hij, in een poging er maar het beste van te maken, ook Claire het hemdje uit, om tot de ontdekking te komen dat zij jonger is dan Alice en kegelvormige borstjes heeft met tere, hyacintroze bultjes als tepels.

Hierdoor aangemoedigd werpt William zich vol vuur in de strijd teneinde al zijn grieven en frustraties uit te bannen. Er ligt een antwoord klaar, een uitweg voor zijn lijden, indien hij slechts weet heen te breken door de belemmeringen des vlezes. Met zulk een verbeten heftigheid neukt hij erop los dat hij bij tijden elk besef van wat hij aan het doen is, verliest, zoals een bezeten krijger op zeker moment geen oog meer heeft voor zijn tegenstanders. Dat neemt niet weg dat dat voor hem de beste ogenblikken zijn.

Afgezien van dergelijke korte transcendente momenten schept hij weinig genoegen in het gebeuren. De meisjes zijn niet goed: ze bewegen niet zoals hij wil, ze zijn niet juist van bouw, ze zijn niet van de juiste grootte, ze zijn niet van de juiste consistentie, ze storten onder hem ineen wanneer ze verondersteld worden zijn gewicht te dragen, ze wankelen wanneer ze verondersteld worden kloekmoedig te blijven staan, ze huiveren en krimpen ineen en bewaren de gehele tijd een vermaledijd stilzwijgen. Verreweg het grootste gedeelte van de tijd voelt William zich alleen in het vertrek met zijn eigen ademhaling, alleen met het licht absurde geluid van een kussen dat door toedoen van zijn voet over het tapijt heen en weer schuift, het eentonige, ritmische geplonk van de springveren, het komieke uche-uche van zijn eigen allergische hoest.

De schuld legt hij geheel en al bij Claire en Alice. Heeft hij in het verleden niet de meest sublieme, de meest heugelijke uren met prostituees doorgebracht? Met name in Parijs. Ah, Parijs! Dáár had je nog eens meisjes die wisten hoe ze het een man naar de zin moesten maken. Terwijl William met zijn volle gewicht neerdrukt op deze mistroostige Engelse vrouwen, die zelf borst aan borst onder zijn verpletterende last terneerliggen, moet hij daar onwillekeurig weer aan terugdenken. Met name aan één gelegenheid waarbij hij Bodley, Ashwell en de anderen had achtergelaten bij hun drinkgelag in de Cul-de-Sac en er alleen opuit was getrokken naar de Rue St. Aquine. Door een of ander dom toeval, God mag weten hoe (hij zat tot zijn oren vol drank), belandde hij in een vertrek vol uitzonderlijk welwillende hoeren. (Is er iets heerlijkers dan het gelach van aangeschoten jonge vrouwen?) Hoe het ook zij, geïnspireerd door hun baldadige vulgariteit, had William een hilarisch erotisch spelletje bedacht. De meisjes moesten gehurkt in een kring dicht om hem heen komen zitten, met de benen gespreid, waarna hij voorzichtig doch zo goed mogelijk mikkend muntstukken naar hun spleetjes wierp. De regel was dat als een munt bleef steken, het meisje die mocht behouden.

In de lange jaren die sedertdien zijn verstreken hebben de beelden en geluiden van die uitzonderlijke nacht niets aan levendigheid ingeboet. Zelfs nu nog kan hij het gegiechel en de extatische kreetjes van Ici, monsieur! Ici! om hem heen horen. Ach, en dan te bedenken dat die meisjes op dit eigenste ogenblik waarschijnlijk werkeloos in de Rue St. Aquine liggen, terwijl hij hier ligt te zwoegen, honderden mijlen van hen verwijderd, in een moeizame poging om aan deze slome Engelse huichelaarsters nog een spatje bezieling te ontlokken.

‘Probeer toch eens jullie best voor mij te doen,’ spoort hij Claire en Alice aan, terwijl hij hun opeengeperste lijven van elkaar trekt, waarbij hem opvalt dat elk van de beide klamme bovenlijven de rode afdrukken draagt van de ribben van de ander. Hij draait hen om, en nog eens en nog eens, alsof hij een opening hoopt te vinden die nog niet door vorige klanten is ontdekt. Zijn lust is inmiddels bijna een eigen droomleven begonnen. Hij eist, met een stem die hij nauwelijks meer als de zijne herkent, steeds verdergaande vrijheden, en de meisjes willigen zijn eisen in als waren ze verdichtsels van zijn eigen trage droom.

Hij weet nauwelijks wat hij zegt, wanneer hij Alice bij de polsen grijpt en haar het bevel geeft dat vele levens zal veranderen.

Het meisje schudt haar hoofd.

‘Dat soort dinge doen ik niet, m’neer. ’t Spijt me.’

William laat haar polsen los, een voor een. Met de eerste hand die weer vrij is strijkt Alice nerveus een haarlok achter haar oor. William wipt hem terug op haar wang.

‘Hoe bedoel je, dat je dat soort dingen niet doet?’ Zijn blik gaat van Alice naar Claire, die in het vermoeden dat de beproeving voorbij is stiekem haar nachtjapon over haar schouders trekt.

‘Ik ook niet, m’neer.’

William legt zijn handen op zijn blote knieën. Hij is sprakeloos van woede. Zijn bloed stijgt van beneden weer naar boven en kleurt zijn wangen en hals donkerrood.

‘We zouwen ’t graag wille doen, m’neer,’ zegt Alice terwijl ze haar plaats naast Claire op de rand van het bed weer inneemt. ‘Maar ’t gaat gewoon niet.’

William grijpt als in een droom naar zijn pantalon.

‘Merkwaardig,’ zegt hij, ‘om juist daar de grens te trekken, en niet… eh… ergens anders.’

‘’t Spijt me, m’neer,’ zegt de oudste (want dat is zij duidelijk), ‘en ’t spijt Claire net zo goed, dat weet ik zeker. ’t Heb ook heus niks met uwes van doen, m’neer. We zouwen ’t voor niemand niet doen, m’neer, dat zweer ik. We zouwe d’r enkelt maar door van ons stokkie gaan, m’neer, dat zweer ik. Compleet van ons stokkie. En dan zouwe we helemaal geen sou meer voor u waard zijn, m’neer.’

‘O,’ vervolgt William, die weer een sprankje hoop begint te krijgen, ‘maar dat zou ik jullie helemaal niet kwalijk nemen. Welnee. En het geeft ook helemaal niet. Jullie zouden daarna niets meer behoeven te doen. Alleen dat ene, en desnoods met jullie ogen dicht.’

De gezichten van de meisjes zijn inmiddels afstotelijk van schaamte.

‘Astublief, m’neer,’ smeekt Alice, ‘dringt u niet vedder an. ’t Gaat gewoon niet en meer valt ’r niet te zegge. En ’t spijt ons dat we-n-u voor het hoofd hebbe gestote. Het enige wat ik voor u ken doen is uwes ’n naam geve. De naam van iemand die wél doet wat uwes vraagt.’

William, die zich geprikkeld bezig is aan te kleden en een van zijn sokophouders niet kan vinden, weet niet zeker of hij het juist gehoord heeft.

‘Wat zei je daar?’

‘Dat ik u zou vertelle wie ’t wel voor uwes wil doen, m’neer.’

‘Werkelijk?’ Hij zit gespannen rechtop, klaar om zijn toornfiolen uit te storten over de zoveelste hoer die zich eruit tracht te bluffen. ‘Een of andere pokkensnol in Bishopsgate?’

Alice lijkt oprecht geschokt.

‘O nee, m’neer! ’t Is juist ’n eersteklas meisje in ’n eersteklas goed huis. In Silver Street, m’neer, vlak bij De Baan. Mevrouw Castaway is daar madam, en ze zegge dat dat meisje ’t beste meisje van ’t huis is. Ze is de eigenste dochter van de madam, m’neer, en ze heet Sugar.’

William is inmiddels volledig gekleed en heeft zich ook weer volledig in de hand. Hij zou iemand van een liefdadigheidsinstelling kunnen zijn of een geestelijke die gekomen is om hen te bewegen een beter leven te zoeken.

‘Als… als dat zo’n eersteklas meisje is,’ zo redeneert hij, ‘waarom zou zij dan bereid zijn… zoiets te doen?’

‘D’r is niemendal dat Sugar niet wil doen, m’neer. Niks niemendal. Iedereen weet, m’neer, dat alle speciale wense die een gewoon meisje niet ken bevredige door Sugar worre ingewilligd.’

William maakt een gemelijk, wantrouwig geluid, doch in werkelijkheid is hij getroffen door de naam.

‘Wel,’ glimlacht hij mat. ‘Ik ben je ten zeerste erkentelijk voor je goede raad.’

‘O, ik hoop dat ik u heb kenne helpe, m’neer.’

Alleen in het stinkende steegje achter het bordeel balt William zijn vuisten. Het zijn niet Claire en Alice waar hij boos op is. Zij zijn reeds vergeven en half vergeten, weggesloten als afgedankt meubilair in een donker zolderkamertje waar hij nimmer zal weerkeren. Doch zijn frustratie is gebleven.

Ik laat mij niet dwarsbomen, zegt hij hardop – wel, bijna. De woorden klinken luid in zijn hoofd en liggen op het puntje van zijn tong, en worden slechts weerhouden uit angst dat de uitroep ‘Ik laat mij niet dwarsbomen!’ in een steegje bij Drury Lane aan lompe voorbijgangers wel eens de nodige spot zou kunnen ontlokken.

Het is William zonneklaar dat hij rechtstreeks moet doorgaan naar Silver Street om daar naar Sugar te vragen. Niets is eenvoudiger. Hij is in de stad, zij is in de stad, dit is het juiste ogenblik. Hij hoeft zelfs geen geld te verspillen aan een huurrijtuig. Hij kan gewoon de omnibus naar Oxford Street nemen en daar die naar Regent Street en dan is hij er al bijna.

Rackham zet de pas erin en haast zich naar New Oxford Street waar, alsof het universum is geïmponeerd, nee, geïntimideerd, door zijn vastbeslotenheid, bijna onmiddellijk een omnibus komt aanzetten, zodat hij kan instappen zonder zelfs maar zijn pas te hoeven inhouden.

Mevrouw Castaway. Sugar. Geef me Sugar, en geen smoesjes.

Doch wanneer William eenmaal daadwerkelijk in de omnibus is gezeten en het solide straatbeeld achter de beroete ramen een bewegend panorama wordt, begint zijn besluit te wankelen. Om te beginnen wordt hij er door het kaartje dat hij moet kopen aan herinnerd hoeveel geld hij al heeft uitgegeven aan zijn nieuwe hoed, om nog maar te zwijgen over de geringere uitgave voor Alice en… hoe heette ze ook maar weer. Wie weet hoeveel die Sugar wel niet mag kosten? De straten rond Golden Square bestaan uit een mengeling van uiteenlopende huizen. Sommige ogen voornaam, andere zien er armoedig uit. Stel dat het meisje meer vraagt dan hij op zak heeft!

William staart naar de passagiers tegenover hem, ingedutte ouwe fossielen en opgedirkte matrones, en ziet hoe levend en echt zij zijn, vergeleken met de schimmige wereld aan de andere zijde van het vensterglas. Heeft hij werkelijk een andere keus dan op zijn plek te blijven zitten, als passagier te midden der overige passagiers, tot de paarden van de omnibus hem helemaal naar Notting Hill terug hebben gevoerd?

En zou hij los daarvan niet gewoon naar huis moeten gaan? De verantwoordelijkheden die daar op hem wachten verdragen geen uitstel en verdienen zoveel meer zijn aandacht dan die heimelijke vonk van lust die in hem gloeit. Die Sugar, wie of wat ze ook mag zijn, kan hem alleen maar armer maken, terwijl enkele uren van plichtsgetrouwe studie hem van de financiële ondergang kunnen redden.

Zonder iets te zien staart William voor zich uit, diep in gedachten verzonken. Tot opeens het gerimpelde gezicht tot hem doordringt van een douairière die naar hem terugstaart. Welk een ongemanierd schepsel bent u toch! lijkt zij te denken. Tot de orde geroepen buigt hij zijn hoofd en blijft stoïcijns zitten, ook als de omnibus langs Regent Circus ratelt. Hij heeft voor vandaag genoeg buitensporigs beleefd. Hij heeft duidelijk gemaakt waar hij staat. Nu laat hij zich achterover zakken, sluit zijn ogen en brengt de rest van de rit doezelend door.

‘Hoek Chepstow Villááás!’ kweelt de conducteur. William keert weer met een schok tot de werkelijkheid terug. De wereld is groener geworden, de bebouwing schaarser. Het slaperige Notting Hill ligt in de zonnegloed van de namiddag. Londen is verdwenen. Knipperend met de ogen en enigszins wankel klimt William uit de omnibus, vlak achter een dame die hij niet kent. Hij botst zelfs bijna tegen haar aan doordat hij niet zo snel om de sleep van haar zwart en lichtrood gestreepte rokken heen kan. Onder gunstiger omstandigheden had hij haar waarschijnlijk betoverend gevonden, doch nu is ze te dicht bij huis en hij hunkert nog altijd naar Sugar.

‘Neemt u mij niet kwalijk, mevrouw,’ zegt hij terwijl hij zich met een bocht onttrekt aan haar slakkengang.

Ze werpt hem een woedende blik toe alsof hij haar verachtelijk heeft behandeld, doch William meent dat een tweede verontschuldiging te veel van het goede zou zijn. Er zou een grens moeten worden gesteld aan de mate waarin mannen rekening houden met het delicate tempo waarin vrouwen zich voortbewegen.

Op zijn weg naar huis spoedt William zich langs het lange sierlijke hek van het plantsoen waarvan hij als een van de particulieren de sleutel bezit. Waar die sleutel uithangt mag Joost weten. Hij laat tegenwoordig de fletse bloemen, de heesters en de marmeren fonteinen die zo aardig schitteren achter het smeedijzeren traliewerk bij voorkeur links liggen. O, toegegeven, aanvankelijk, toen Agnes nog niet ziek was, ging hij wel eens met haar een luchtje scheppen in het plantsoen om haar te laten zien dat Notting Hill ondanks alles een alleraardigste plaats kon zijn, doch tegenwoordig…

Hij vertraagt zijn pas, want het statige huis recht vooruit is de Rackham-residentie, zijn eigen huis, zo te zeggen, waarin zijn echtgenote, een bron van grote zorg, zijn ondankbare personeel en een stapel onleesbare zakelijke paperassen waar (bespottelijk genoeg) zijn hele toekomst van afhangt, op hem wachten. Hij haalt een keer diep adem en treedt dan nader.

Nog voor hij evenwel ook maar een voet in eigen tuin heeft kunnen zetten, stuit hij reeds op een obstakel. Net buiten het hek zit een hond. Goed, een vrij kleine hond, doch uiterst waakzaam, alsof hij zijn diensten als deurwachter wil aanbieden. Als William nader treedt, kwispelt hij met zijn staart en knikt hij met zijn kop. Natuurlijk is het een ordinaire straathond. Alle fatsoenlijke honden zitten binnen.

‘Vort,’ snauwt William, doch de hond geeft geen krimp.

‘Vort,’ snauwt William opnieuw, doch het beest is óf halsstarrig, óf confuus, óf simpelweg dom. Wie weet wat er omgaat in de hersenen van een hond? (Wel, om eerlijk te zijn: William heeft ooit, in zijn Cambridge-tijd, een artikel gepubliceerd onder de titel Canis versus het canaille. De verschillen toegelicht, zij het dat Bodley er een deel van had geschreven.) William trekt het hek open en haast zich erdoor naar binnen, onderwijl het hondenlijf met het grote, scharnierende traliehek opzijschuivend.

Aldus buitengesloten laat het dier zijn ergernis over de afwijzing blijken. Het richt zich op tegen het hek, met poten die krassen over de smeedijzeren tierelantijnen, en blaft William woedend na terwijl deze het hellende pad naar zijn eigen voordeur oploopt.

Deze laatste paar passen van zijn thuisreis putten hem meer uit dan alle vorige. Het gazon aan weerszijden van het pad is in geen maanden gemaaid. De oprit voor zijn privé-koets leidt naar een leeg koetshuis en een stal zonder paarden, en dient slechts om hem te herinneren aan de Sisyfusarbeid die hem te wachten staat.

En ondertussen blaft de hond onverdroten voort.

Het zou niet nodig moeten zijn ergens meer dan één keer te schellen, en met name niet bij de eigen huisdeur. Dergelijke stelregels zouden op de duim van iedere dienstmeid getatoeëerd dienen te staan, opdat geen van hen het vergete. Niettemin heeft William zijn arm reeds voor de derde maal geheven voor een ruk aan de bel wanneer Letty’s gezicht eindelijk in de deuropening verschijnt.

‘Goedemiddag, meneer Rackham,’ zegt ze stralend.

Hij stormt meteen langs haar heen naar binnen en weerstaat de drang haar een fikse uitbrander te geven uit angst dat zij zal tegenwerpen dat haar late opendoen te wijten was aan de drukkende last van haar nieuwe plichten. (Niet dat een dergelijke klacht ooit uit Letty’s mond te verwachten valt, en William kan haar schaapachtige onbewogenheid dan ook maar beter nemen voor wat zij is in plaats van haar aan te zien voor de onwillige berusting van Clara.)

Terwijl Rackham naar de trap klost, besterft de lach op Letty’s gelaat. Zij heeft haar meneer wederom teleurgesteld. Vlak na het ontslag van Tilly was hij nog zo gul met loftuitingen, doch sedertdien… Zij bijt op haar lip en sluit de voordeur zo zachtjes mogelijk.

In werkelijkheid kán zij William eenvoudigweg niet plezieren. Haar nieuwe hoedanigheid heeft haar van een menselijk wezen, zij het van een lagere orde, veranderd in een wandelend, ademend teer punt. Er valt eenvoudigweg niet te ontkomen aan het feit dat hij voor het congé van Tilly twee dienstmeisjes had, één voor de eigen verdieping en één voor die van het huispersoneel, van wie er nu nog maar één over is. Dat is, zoals Rackham maar al te goed weet, de uitkomst van een eenvoudig rekensommetje dat ieder kind kan maken, dus wat moet hij dan afleiden uit Letty’s opgewekte gepruttel? Of dat ze nog dommer is dan een kind, óf dat ze doet alsof.

Iedere keer dat William het woord tot haar richt, moet hij denken aan de bemoedigende woorden die hij heeft gesproken toen hij haar vertelde hoe vanaf dat moment de zaken in huis zouden gaan. Hoe hij benadrukte dat zij zich bevoorrecht mocht voelen, ‘bevorderd’ te worden en een pond extra salaris te krijgen, omdat ‘die ongehoorzame Tilly’ niets deed dat Letty niet veel beter alleen kon doen. En is het huishouden van de Rackhams tegenwoordig niet veel gemakkelijker bij te houden nu mijnheer zo zelden thuis is en mevrouw slechts zelden het bed verlaat? (Je reinste lariekoek, doch Letty leek het maar wat graag te slikken en o, wat verachtte William haar daarom, niettegenstaande zijn opluchting.)

Dat is dus de reden dat William ervan afziet haar een verklaring te vragen voor het feit dat zij zo laat kwam opendoen.

(Bent u er overigens niet nieuwsgierig naar? Neen, ze zat niet te dommelen of te roddelen, noch nam ze juist iets weg uit de provisiekast. Doch wanneer een dienstmeid bezig is een haardstede uit te ruimen wanneer de bel gaat, moet zij eerst haar handen wassen, haar mouwen omlaag stropen en twee trappen afhollen, hetgeen ze onmogelijk in minder dan twee minuten kan doen.)

Wanneer hem een ogenblik van bezinning wordt vergund, is onze Rackham echter geen onredelijk man. Diep in zijn droeve hart weet hij maar al te goed dat onmiddellijk dienstbetoon slechts verwacht kan worden in een huis dat tot de nok toe gevuld is met personeel waarvan ieder lid slechts geringe taken heeft. Letty doet het, gezien de omstandigheden, zeker niet slecht en in elk geval toont zij hem altijd een gulle lach.

Waarschijnlijk houdt hij haar wel in dienst, wanneer de situatie verbetert.

Ondertussen is hij bijna gewend geraakt aan het trage dienstbetoon. Sinds kort voert hij zelfs eigenhandig kleine huishoudelijke taken uit, zoals het sluiten van de gordijnen, het openen van een raam of het leggen van hout op het haardvuur. In moeilijke tijden dient een ieder zijn steentje bij te dragen.

Op dit eigenste moment is hij juist in zijn rookvertrek bezig hout op het haardvuur te leggen. Clara is weliswaar ontboden, doch ook zij verschijnt niet ogenblikkelijk en hij kan niet langer blijven koukleumen. En dus heeft hij zelf een takkenbos op het vuur geworpen. Het is eigenlijk niet eens zo moeilijk. In feite is het zo gemakkelijk dat hij zich afvraagt waarom die drommelse dienstmeiden het niet wat vaker doen.

Wanneer Clara eindelijk binnenkomt, treft ze hem aan, genesteld in zijn lievelingsfauteuil, zijn hoofd lusteloos tegen de antimakassar gevleid, tot rust komend met een sigaar. De handen van het meisje liggen zedig gevouwen voor haar nieuwe taille van ruim vijftig centimeter en ze kijkt beslist alsof ze iets te verbergen heeft.

‘Ja, meneer?’ Haar stem klinkt koeltjes en enigszins uitdagend. Ze heeft al een vernuftig antwoord gerepeteerd op de vraag: ‘Hoe kom je aan zo’n slanke taille?’ – een nogal onwaarschijnlijk verhaal waarin een niet-bestaand nichtje een rol speelt.

In plaats daarvan vraagt William slechts: ‘Hoe maakt mevrouw Rackham het vandaag?’ waarna hij van haar wegkijkt.

Clara slaat haar handen ineen achter haar rug als een schoolmeisje dat op het punt staat een gedicht op te zeggen.

‘Niet anders dan anders, meneer. Ze heeft een boek gelezen. Ze heeft de krant gelezen. Ze heeft wat zitten borduren. Ze heeft me één keer gevraagd een kop warme chocola voor haar te maken. Voor het overige is ze zo gezond als een vis.’

‘Zo gezond als een vis.’ William haalt zijn wenkbrauwen op in de richting van de onvoldoende afgestofte boekenkasten. Geen wonder dat Agnes beweert dat zij haar hand voor Clara in het vuur durft te steken. Die twee zijn twee klamme vrouwenhanden op één buik, die eendrachtig het beeld tot aanzijn roepen dat het verval van het huis der Rackhams niet te wijten valt aan mevrouw – want is zij niet een ware dame die zo gezond is als een vis? – doch louter het gevolg is van het gebrek aan wilskracht van haar echtgenoot, van diens angst voor het hem toegemeten lot. O neen, er is nimmer iets aan de hand geweest met de kleine vrouw van boven, op wie nooit iets aan te merken valt, en niettemin eist haar wrede en incapabele echtgenoot hardnekkig een uitputtend verslag van al haar doen en laten. William ziet Agnes voor zich, zoals ze thans haar steentje bijdraagt aan de instandhouding van deze leugen door met een uitgestreken cameeengezicht rechtop in bed Grote inzichten voor jongedames verhelderd of iets dergelijks te zitten lezen, terwijl hij, de schurk uit het stuk, hier onderuitgezakt in zijn vettige fauteuil hangt.

‘Verder nog iets?’ informeert hij gemelijk.

‘Ze zegt dat ze niet wil dat de dokter vandaag langskomt, meneer.’

William knipt het puntje van een volgende sigaar en werpt het in de open haard.

‘Dokter Curlew komt vandaag net als anders.’

‘Goed, meneer. Maar u bent een slapjanus en dat is het enige wat uw echtgenote ziek maakt.’ Wel, die laatste zin zegt Clara in werkelijkheid niet. Althans niet hardop.

De schaarse tijd die nog rest voor het avondmaal brengt William door met een boek. En waarom ook niet? Hij kan toch moeilijk met de eigendomspapieren van de firma Rackham beginnen als hij ieder moment kan worden weggeroepen naar de eetkamer?

Het boek van zijn keuze is Verkenningen eens ervaren reizigers, of Een reis rond de wereld in tachtig maagdenvliezen, en hij doet geen enkele moeite het te verbergen of zelfs maar de titel ervan aan het gezicht te onttrekken wanneer Letty de kamer binnenkomt om het vuur op te stoken. Ze kan nauwelijks haar eigen naam schrijven, dus moeilijke woorden als ‘vleesheuvels’ en ‘steigerend lid’ zijn haar een volslagen raadsel.

U ziet hen daar samen in de rookkamer, William en Letty, en u vraagt zich af of dit zo’n tafereel wordt uit een moralistisch drama, een verhaal in de geest van Samuel Richardson over verleiding en ondergang, want Letty is een dienstmeid zonder middelen van verweer of wettelijke toevlucht, alleen in een vertrek met haar heer en meester terwijl deze prikkelende lectuur zit te lezen. Niettemin beëindigt zij haar taken en verlaat zij het vertrek zonder te zijn aangerand, want voor de in beslag genomen William is zij niet meer dan het mechanisme waardoor de lampen worden ontstoken, niet levender dan de draden en knopjes die bij u voor licht zorgen.

William vervolgt zijn lectuur met de nonchalance die mannen graag voorwenden wanneer zij zich met pornografie onledig houden. Naar eigen idee is hij het toonbeeld van kwajongensachtige wereldwijsheid, zoals hij daar zit in zijn leunstoel, doch in hem woedt nog altijd een klein doch heftig vuur, waardoor de woorden die aan zijn kalme blik voorbijtrekken worden omgezet in een smeulende tondel van lichaamsdelen.

‘Het eten is klaar, meneer,’ komt een van de dienstmeiden hem melden, waarop hij zijn boek sluit en het neerdrukt in zijn schoot, half ter streling, half ter onderdrukking van zijn verlangen.

‘Ik kom eraan.’