Voor Peter, mijn eerste gids in wielerland

© 2020 Wilfried de Jong

Omslagontwerp Rouwhorst + Van Roon

Foto auteur Stephan Vanfleteren

Verzorging e-book Coco Bookmedia

ISBN e-book 978 94 6381 041 8

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, juni 2020

www.uitgeverijpodium.nl

www.wilfrieddejong.nl

When you are riding a bike, the number one enemy to safety is yourself. Your own inattention, stupidity, arrogance, vanity or folly are all liable to kill you; and you can kill yourself on a bicycle without any help from a motorcar, just by falling off and breaking your head on a kerb.

THE PENGUIN BOOK OF THE BICYLE (1978)

De papegaai van Scarponi

De vraag in de straten van Filottrano is: zou de bekende papegaai uit het Italiaanse dorp al weten van de dood van zijn fietsmaatje? Michele Scarponi werd tijdens een trainingsritje aangereden door een busje en overleefde de klap niet. Na zijn overlijden verschenen filmpjes op internet van een fietsende Scarponi, in het gezelschap van papegaai Frankje.

De kraaiende stem van de wielrenner tegen de fladderende vogel.

‘Ciao Frankje, hoeveel rondjes gaan we trainen?’

‘Hé, wat zit jij aan mijn helm te knagen?’

‘Kom, Frankje, vlieg lekker mee!’

Scarponi filmde met zijn mobieltje in de selfiestand. Hij fietste met één hand aan het stuur en zag op zijn schermpje Frankje in de verte op een elektriciteitskabel zitten. Een paar uitroepen waren genoeg om de papegaai te lokken. Even later landde hij op de schouder van de wielrenner. Of op het kromme stuur.

‘No, no Frankje, niet aan de rem zitten.’

Keer op keer speelde ik het filmpje af. Jaloersmakend, dat was het. Een frisse fietsochtend in de heuvels van de Marche, cipressen langs de kant van de weg, een blauwe lucht. En een fietsmaatje dat nooit aan je kop zeurt.

Scarponi vertelde dat hij tientallen van dit soort filmpjes met Frankje had gemaakt en er slechts een paar op internet had gezet. De onderlinge band was innig, zo leek het. Er verscheen een kinderlijke glimlach op het gezicht van Scarponi als de blauw-gele ‘macaw’ rond zijn fiets fladderde of even de vleugels stilhield in een glijvlucht.

Er zijn topsporters met honden, paarden, sierkarpers, katers. Maar gewone huisdieren halen het niet bij een los vliegende papegaai, in gezelschap van een wielrenner. De romantiek druipt ervan af; noem het gerust een sentimenteel beeld.

Wat zal hij de papegaai allemaal toevertrouwd hebben? Dat hij een vrouw en twee kinderen had? Dat hij de afgelopen week nog een etappe won in de Alpen? Dat hij dopingarts Fuentes kende en weleens met zijn vingers in een verboden potje had geroerd?

Wat is er heerlijker dan een vogel die alles aanhoort en zonder je te veroordelen trouw met je blijft meevliegen?

De helm waar Frankje in de filmpjes zo graag aan knaagde, heeft Scarponi niet voor de dood kunnen behoeden. De Italiaan was zevenendertig jaar en geliefd in het peloton. Snikkend stonden de renners aan de start van de klassieker Luik-Bastenaken-Luik. Alejandro Valverde won en beloofde zijn winstpremie — 20.000 euro — aan de weduwe te sturen.

De vraag in het rouwende dorp Filottrano blijft: hoe maak je een papegaai duidelijk wat er is gebeurd? Zal Frankje begrijpen waarom die ene wielrenner in de straten van het dorp nooit meer zijn naam zal roepen voor een tochtje door de heuvels?

Buitenaards goed

Vanaf nu wordt alles anders in het cyclisme. De oude sport moet op de schop. Of eigenlijk is het al zover: een wonderlijke jongen met een eeuwige blos op zijn wangen slaat de maat in het peloton.

Mathieu van der Poel bepaalt hoe een wielrenner zich voor, tijdens en na een wedstrijd gedraagt.

Ik meld u wat vandaag bij het grootvuil kan: trainingsschema’s uit de vorige eeuw, de hartslagmeter, te kleine zonnebrillen, de klassieke zwarte koersbroek, een bidon met warme thee, bang en afwachtend fietsen.

Er was tijdens de Amstel Gold Race nog enige argwaan; ach, die arme Mathieu, had hij zich ruim veertig kilometer voor de finish toch uit de tent laten lokken met een demarrage uit het peloton. Het avontuurtje leek hem niets op te leveren, hij werd weer ingelopen en had alleen zichzelf ermee gehad.

Nodeloze energieverspilling, zo leek het.

Als een regenworm een stukje van zijn lijf kwijtraakt, voorzie je een spoedige dood van het beestje. Maar van binnen blijft het levensvuur kennelijk branden in zo’n snotterig slangetje. Dan maar gekortwiekt — verder kruipen zal het beestje.

Mathieu van der Poel laat zich niet inperken. Het geloof in eigen kunnen is extreem. Deze jongeman weet beter dan zijn coach, beter dan journalisten, beter dan opa Poupou en vader Adrie wat er voor exceptioneels in zijn borstkas huist.

Het is niet uit te leggen en maar voor een deel te meten via computers. Het is iets nieuws, iets onbenoembaars nog. De andere renners gaan vertwijfeld bij zichzelf te rade: ‘Wat heeft Van der Poel wat ik niet heb?’

Zoveel kracht en herstellingsvermogen hebben, dat duidt op talent, op lichamelijk surplus en op de juiste genen. Na dit wielervoorjaar, na de uitbarsting van kracht, het recuperatievermogen en koersinzicht in Zuid-Limburg, is de enige constatering dat Mathieu van der Poel een nieuw niveau heeft bereikt in het wielrennen.

Zoals een sprinter eindelijk onder de tien seconden finishte.

Zoals een verspringer verder kwam dan acht meter.

Maar laat ik mezelf intomen, het is allemaal nog zo vers en nieuw. Wat is het? Waar eindigt dit?

Mathieu van der Poel zelf blijft nederig en bescheiden. Wars van borstklopperij. Hij is innemend voor zijn collega’s in het peloton, nuchter tegen journalisten.

Op zijn rug liggend, de voeten tegen het frame van zijn gevallen fiets, hapte hij na afloop op het warme asfalt naar adem en greep naar zijn hoofd. Eerst leek het of hij zich had bezeerd, maar het bleek ongeloof. Hij kon het allemaal niet begrijpen en lag daar maar.

Tien minuten later zat hij kalm op een soort Sinterklaasstoel in een tentje achter de finish. Heerser in het voorjaar. Terwijl hij appjes op zijn mobieltje las, bungelde het oortje tegen het kruis van zijn witte koersbroek.

Mathieu van der Poel ging staan en ontblootte zijn spierwitte torso. Met een washandje gleed hij heen en weer over de ribben, als de hand van een jongetje over een speelgoedxylofoon.

Zo jong, zo dartel nog en al zo buitenaards goed.

Lachen is verdacht

Het ziekenhuis had een kuurtje epo voorgeschreven aan mijn oude vader. Zijn beenmerg functioneerde nauwelijks. Rode bloedlichaampjes werden niet meer aangemaakt. Epo was een laatste redmiddel.

Het spul hoefde niet afgehaald te worden door een motorrijder met een schuilnaam. Het lag open en bloot op de balie.

Na een injectie met epo werd mijn vader een paar dagen later gecontroleerd. Het effect was nul. De rest van de epo kon in de verpakking blijven. Enkele weken na de toediening van de dope droeg ik mijn vader naar zijn graf.

Waar de drie kuurtjes epo zijn gebleven, weet ik niet meer. We hadden als familie wel wat anders aan ons hoofd. Zonde. Het was een duur medicijn, had ik begrepen. De jongens van het ‘oude’ wielrennen konden er zeker wat mee. Of had ik de epo in een gewatteerde enveloppe naar het hoofdkantoor van de Rabobank moeten sturen? De directie wist vast een paar geschikte postadressen.

Sinds de cyclobiechten ligt het wielrennen onder de loep, zeg maar rustig onder de microscoop. We turen naar de prikgaatjes in aderen van renners en weten niet meer hoe een fiets eruitziet. De stoere werkers op de weg veranderen tijdens hun bekentenissen in wegkijkende stotteraars met zweethanden.

Lachen is verdacht, huilen een pre.

Na het verlaten van het biechthokje word je op het plein nog even gemangeld door het volk. Pek, veren, tomaten, een azijnspons in je mond en een trap na van de nieuwe generatie.

De grote klassiekers staan voor de deur. Neem ik de sport nog serieus? Ja, misschien zelfs te serieus. Er is de afgelopen decennia een groot reizend circus geschapen, maar de clowns wordt nu gevraagd de dopneus even op het achterhoofd te zetten. Het elastiekje trekt een extra frons op het voorhoofd.

Doping is vooral serious business geworden.

Journalisten en renners bekijken elkaar met argwaan. Wat vraag je over doping, wat ga je zeggen? Paranoia van twee kanten ligt op de loer.

Ach, geen paniek. De schoonheid en realiteitszin moeten hand in hand gaan, dan komt het wel goed met de wielersport. Een goede wedstrijd is gebaat bij duidelijke regels. Overtreden is niet verboden en ook niet erg, er staat alleen wel een straf op.

Clean in het leven is niemand. Ook de renners van nu niet. Je hoopt maar dat wielrenners geen doetjes worden. Topsport is oneerlijk. Topsport is een bedrijfstak met grote financiële belangen. Als profrenner kom je hoe dan ook met je voorwiel bij een grens uit. Rijd je eroverheen of stop je voor de streep?

Wielrennen is een zwaar beroep, lichamelijk en geestelijk.

Onlangs keek ik naar een interview met mijn held Sonny Rollins. Nee, geen oud-profrenner, Rollins is de grootste nog levende saxofonist. Hij was in zijn jonge jaren aan de heroïne. Hij kreeg een vraag toegespeeld: ga je van dope beter blazen? ‘I think it does, to a certain degree,’ zei Rollins. ‘Het geeft je een gevoel van: wow! Maar je kunt jezelf er ook pijn mee doen.’

Rollins zat er vorstelijk bij. Geen greintje reserve, geen spijt. Hij valt het leven aan, met alle risico’s van dien. Soms gaat het goed, soms gaat het fout.

Epo is een medicijn. Mijn vader is dood. Heroïne is een drug. Rollins leeft nog. Zo loopt het soms. Mooi, hè?

Pedalando

Via de spiegel van de kledingkast kijk ik naar mezelf. Ik sta in mijn blootje, in de slaapkamer van het appartement. Het lichaamsvet is ver te zoeken. De ribben steken aan de zijkant nog uit de borst. De verleiding van de bergen in Umbrië is onweerstaanbaar. Ik wil fietsen, ik wil spanning voelen op mijn kuiten, doorgaan met trappen waar een ander zou afstappen. Ik wil een top halen, kilometers steil wegdek achter me laten.

Stom. Geen fiets bij me, wielerkleding vergeten.

Vanuit het appartement kijk ik uit over het dal dat smoort in de hete middagzon. In de verte, op de hoogste top van de omgeving, ligt een dorpje. Ik pak de gedetailleerde wegenkaart erbij. Ik volg de weg vanaf het appartementencomplex, kom met mijn vinger uit op een doorgaande weg in het dal en moet dan naar het westen om het hele stuk naar het dorpje te klimmen. Er zitten haarspeldbochten in, ze zijn met drie zwarte pijltjes aangegeven op de kaart. Dat is het zwaarste stuk. De klim eindigt in San Caracalla. Ik zie dat de weg in het dorp ophoudt.

Ik fantaseer over het centrale plein van San Caracalla waar ik na een glorieuze klim zal eindigen op een terras, overwoekerd door klimop, met een lieve dochter van de cafébaas die me iets koels voorzet.

Ik trek een wit voetbalbroekje aan met zwarte bies. En een retro-shirt van Dukla Praha met de legendarische kleuren van de Praagse club — geel met een ouderwets soort paars. De beroemde Tsjechische spits Masopust speelde in een soortgelijk hemd. Bij gebrek aan wielerschoenen pak ik een paar gympen van Puma uit mijn koffer.

Terwijl ik de veters aantrek, kijk ik naar een kabbelende Touretappe op Rai Tre. Virenque kan de overwinning niet meer ontgaan, hij is weggereden van zoon Merckx en fietst met de tong uit zijn mond naar de finish. Het Italiaanse verslag van de etappe is al de hele dag loom, er rijdt dan ook geen landgenoot van voren. Simoni fietst gedemoraliseerd achter in het peloton, van de talentvolle Ivan Basso voorlopig geen spoor.

Ik loop de receptie van het appartementencomplex binnen. Ze verhuren fietsen waarmee je de streek kunt verkennen. De streek verkennen? Niet aan mij besteed. Fietsen om het hardst, daar draait het om.

‘Quanto è, un bici?’ Voor simpel Italiaans kun je me altijd wakker maken.

‘U bent Nederlands?

Daar sta je dan. Also, man spricht hier holländisch.

‘Een fiets huren, voor een middag?’

Dat zoekt het Nederlandse hulpje even op in een schriftje vol handgeschreven tekst. Ondertussen probeer ik meer aan de weet te komen over de staat van de fietsen. Ik ga straks niet op een zadel zitten om de geur van bloeiende kamperfoelie op te snuiven.

Aan het receptiemeisje heb ik niets. Ze haakt al af als ik vraag hoeveel kransjes er achter op de pion zitten. ‘Onze fietsen zijn allemaal even goed. Ze zijn vorige maand allemaal een keer langsgelopen.’

Ja ja, door Cavanna zeker, de blinde masseur van Fausto Coppi, die elke vermoeide vezel van de campionissimo wist op te vijzelen maar het afmonteren van een mooie Bianchi vast overliet aan de mecanicien van de ploeg, en aan de afstelling van een Campagnolo-derailleur al helemaal niet begon.

‘Hier heb ik het. Het aantal uren maakt niet uit. Het is twaalf euro, una giornata.’

Een zeer particolare prijs, voor de bici. Vooruit met de geit. Ik betaal met een biljet van twintig euro en doe het wisselgeld in een portemonneetje dat ik aan de touwtjes van mijn broek vastbind en binnenboord hang tegen mijn onderbuik.

Ik wil weg. Het meisje wijst me naar een losse schuur op het terrein waar de huurfietsen staan. Ik moet niet zeuren als het verzet op die racefietsen straks te zwaar is. Ik kom die berg wel op. Dan maar even uit het zadel en dansen op de pedalen bij de steilste stukken. En boven op het dorpsplein vooral niet laten merken hoe zwaar je de klim vond.

Door het stoffige raam van de schuur heen zie ik een paar frames. Ik blijf in de deuropening staan. Daar staan ze, de ‘topfietsen met makkelijke verzetten’ uit de reisbrochure. Mountainbikes zijn het, verrotte mountainbikes. Vroegoude muilezels die al maanden onaangeroerd staan uit te hijgen, zo aan de roestkleurige tranen op de frames te zien.

Er staan drie rode en twee blauwe fietsen. Ik zie al direct een kapotte trapper, drie lekke achterbanden, een loshangende rem en een scheef zadel. De tweede blauwe lijkt nog het meest in vorm. Ik hurk en bestudeer de derailleur.

Ik haat de uitvinder van de mountainbike, de uit Amerika overgewaaide ‘bergfiets’. Alsof de beroemde modellen van fietsenmaker signor Bianchi hier in eigen land niet geschikt zijn voor de oplopende wegen van de Stelvio, de Cipressa, de Mortirolo of de klim naar Sestrières.

Achter me komt iemand de schuur binnen.

‘Posso aiutare?’

Of ik hulp nodig heb?

Op de grond zie ik een paar goede instappers en het begin van een lange broek. Het is in Italië al een week iedere dag meer dan vijfendertig graden. Dit is Italian style. Goede kleding is belangrijker dan een onvermijdelijke zweetvlek. Ik voel me meteen verbonden met de man, een oudere heer, zo blijkt als ik oog in oog met hem sta. Mooie bril met zo’n protserige hoofdletter G van Gucci op beide poten.

Er zit weinig druk op de banden, maak ik de man met lange broek duidelijk. Hij snapt het. Hij loopt weg. Ik zet alvast een flesje met tè al limone in mijn bidon. Kom hier op het appartementencomplex niet aan met isotone dorstlessers of beter, een kartonnetje Extran. Je kunt kiezen uit tè al limone, tè alla pesca of met mela.

Limone dan maar. Citroen boert tenminste niet op.

De man komt aangelopen met een pompje voor een kinderfietsje. Zo’n kort buisje met een slap rubberen lulletje waarvoor vrouwen gillend onder de lakens kruipen. Ik had van hem eigenlijk een of ander hydraulische, volautomatische falluspomp verwacht waarmee je hier in de streek dorpspleinen bladvrij kunt blazen.

‘Ah, grazie,’ schmier ik.

Ik begin te pompen. Er komt geen lucht bij in de band. Voor- en achterwielen blijven maar halfvol. Ik doe alsof ik klaar ben en bedank de man. Hij salueert en vertrekt.

Voor ik wegrijd, controleer ik op de parkeerplaats al fietsend alle verzetten. Vóór zie ik drie tandwielen. Houd ik niet van, ik wil de klassieke stijl, twee voorbladen met 52 en 42 tandjes. En van achter staan er zeven kransjes klaar. Ik schat in: 16 tot 28. Dat moet geen probleem zijn, straks tijdens de beklimming. Misschien laat ik de lichtste verzetten wel onbenut en kan ik op de macht omhoog.

Weg ben ik.

Meteen op de eerste meters voel ik kracht in mijn benen. Dat is goed, na zoveel weken van inactiviteit. Vanaf de slagboom van mijn vakantieplek loopt de weg meteen steil naar beneden. Na een hoop gepruts aan het oude hendeltje heb ik het grootste verzet op staan. Meetrappen is nauwelijks meer nodig. De snelheid is enorm. Het tellertje op het stuur schiet naar de zestig kilometer. Ik voel het asfalt bonken onder mijn stuitje. De achterband is zo slap als wat. Een band met brede profiellaag. Heel breed. Alsof ik op tractorbanden mijn eerste fietsles heb.

Het is een kilometer of twee dalen. Ik draai in een scherpe bocht onhandig de doorgaande weg op. Het landschap glooit.

In voetbaltenue op een klote mountainbike rammel ik als een ontspoord boemeltje door een gehucht in het dal. Ik moet lachen om het lawaai dat ik veroorzaak. Schreeuwend wil ik mijn excuses aanbieden aan de inwoners.

‘Signore, signori! Mi scusi!’

Rechts langs de weg verschijnt een benzinepomp van een uitgestorven merk. De twee pompen zitten onder het stof. Het is drie uur in de middag. In de schaduw van de garageklep zitten vijf mannen onderuitgezakt op een stoel. Ze kijken naar een herhaling van de Formule 1 van het afgelopen weekend.

Ik vermoed dat de luchtslang van het pompstation precies op het ventiel van mijn tractorband past. Aan de Italiaanse mannen hoef ik niets te vragen zolang de Formule 1 wordt herhaald. Ze laten in dit land hun vrouw in bed liggen als de televisie een slippende Ferrari in een chicane toont.

Naast de tweede pomp zie ik een slang op de grond liggen. Het tuutje duw ik op het ventiel. Nu moet er ergens een drukknop zijn. Ik volg de slang en kom uit bij een roodstalen bak met een stukgeslagen glazen venster. Kapot.

Schumacher rijdt door een bocht.

Ik stap op de fiets.

In de berm zie ik het bordje San Caracalla staan. Nog vijf kilometer. In de verte ligt het dorpje, boven op de top van de berg. De langgerekte vale huizen en de kerktoren steken nog net boven de hoogste bomen uit. De klim is begonnen, ik voel het aan de spanning in mijn bovenbenen. Het valt niet mee om tempo te houden op deze fiets. Geen enkel verzet bevalt me. Het is net of de fiets ergens aanloopt en de band lijkt alweer iets leger te zijn.

Achter me hoor ik gezoem.

Een andere fietser. Op een racefiets met dunne bandjes. Ik begin meteen harder te trappen, dat gaat bijna automatisch. Jaloers zie ik vanuit mijn ooghoeken de glimmende spaken naast me op het wegdek verschijnen. Ongeschoren benen. Witte tenniskousen. Sukkel. Hij gaat me langzaam voorbij. Ik kijk even op. Onder zijn helm vandaan zie ik een paar vochtige plukken grijs haar. Hij grijnst even en kijkt dan weer voor zich.

Godver.

Die ouwe rijdt echt niet in een goed tempo, het is een recreant. Het is een vreemde ervaring te moeten vechten om bij te blijven. Ik fiets thuis graag alleen. En graag hard. Een rondje van veertig kilometer is mooi, met een snelheid van 37 kilometer gemiddeld. Ik passeer altijd, ik word nooit gepasseerd. En zeker niet door mannen met lang grijs haar die met dezelfde sokken willen fietsen en tennissen.

Het gaat moeilijk op die mountainbike. Ik schakel iets zwaarder en bekoop het met een onverhoedse slingerbeweging. Even schiet het voorwiel in de berm. Met de moed der wanhoop trek ik de fiets weer in het gareel.

De man kijkt om en ziet me ploeteren.

Durf je wel? Een geoliede racefiets tegen een uitgedroogde mountainbike? Laf.

Hij ligt al vijftig meter op me voor in de klim naar San Caracalla. De man heeft rare billen, zie ik nu, er zit geen vlees aan. Hij heeft een rug met een gaatje; het loopt van zijn nek in één rechte lijn door naar beneden. Ik ga op mijn trappers staan en kom weer dichterbij. Nog een paar meter. Ik duw mezelf naar zijn achterwiel en blijf kleven. Hij komt niet zomaar van me af.

Gisteren, dat was een mooie dag. Zonder mountainbike, gewoon lekker wandelen in Spoleto, veertig kilometer verderop. In een boekwinkel in het ommuurde centrum zag ik het woord BARTALI vet op een kaft staan. Klassieke, turquoise letters op zwaar papier. Op de foto zag ik de Italiaanse wielerheld met een grimas van pijn een berg oprijden. Ik moest mijn gezicht tegen de etalageruit duwen om de titel te kunnen lezen. L’uomo che salvò l’Italia pedalando. De man die Italië fietsend redde.

Zo’n boek moet je kopen, ongeacht of je het ooit uitleest, ongeacht of het goed gerecenseerd is. Het ligt naast mijn bed in het appartement.

Pedalando op deze klotefiets. Naar de top. Net als Gino Bartali.

Het asfalt blijft korrelig, de man voor me rijdt in een regelmatig tempo terwijl ik de hele tijd schakel, ik kom maar niet in een goed ritme.

Opeens heb ik er genoeg van. Ik knijp in de remmen en zet mijn linkervoet op de grond. Het gaat niet meer. Het is allemaal de schuld van het meisje van de receptie, de schuld van de tekstschrijver van de brochure met zijn gezever over ‘topfietsen met makkelijke verzetten’, de schuld van de nette heer zonder deugdelijke fietspomp. Ik hijg uit over mijn stuur.

De man klimt door. Hoeveel zal het nog zijn naar het dorpje, naar het plein met het koude drankje van het barmeisje?

Hij kijkt al klimmend om en doet zijn duim omhoog.

Klootzak. Je zou eens moeten ruilen met die ellende die ik onder mijn reet heb. De duim als overwinningsgebaar? Over mijn lijk.

Pakken die vent. Ik fiets alweer.

Hij is verdwenen achter een scherpe bocht. Ik ga op de trappers staan en sleur mezelf met de fiets de berg op. Daar komt de haarspeldbocht. Als je kracht hebt, neem je ze aan de binnenkant, steiler maar korter. Het lukt, al is het nog steeds of de mountainbike niet met me mee omhoog wil.

Onder me schudt het flesje tè al limone in de bidonhouder. Met één hand sturend, probeer ik de dop los te draaien. Het lukt niet. Ik draai hem met mijn tanden open waardoor de helft van de thee over mijn shirt klotst. Eindelijk, drinken in deze hitte. Ik proef een zoete, lauwe artificiële thee met synthetische citroen. Ik spoel mijn mond ermee — het doet me denken aan dat mondwater, aan Bocasan. De rest spuug ik uit op het asfalt.

Ik schakel naar een zwaarder verzet en begin boven mijn macht te trappen. Mijn slapen bonzen, maar het werkt; eindelijk vind ik een behoorlijk tempo. Op een recht stuk krijg ik de man in het vizier. Ik loop in. Zienderogen.

Rechts schuift een huis voorbij. Er staat een jongen op het erf, hij schiet met een plastic bal tegen een muur. Het is een dooie boel in deze streek. Wat moet je hier in godsnaam als je uit een huwelijk van een boer en een huishoudster geboren wordt? En stel, je wilt iets met dat onbestemde maar steeds heviger wordende gevoel in je onderbuik en alleen je nichtje twee heuvels verderop is van jouw leeftijd?

Mijn tempo blijft hoog. Nog een paar stevige trappen en ik zit weer in zijn achterwiel. Op de witte lijn van de weg zie ik een klein stroompje vocht dat als bron een kartonnetje met vruchtendrank heeft. Het ligt platgeknepen op de weg. Dit is een voorteken. Die grijze muis voor me is uitgedroogd aan het raken. Hij dronk hier al zijn meegenomen voorraad drank leeg. Hij heeft niets meer over. Pesca, lees ik nog net, als ik met de brede voorband over het pakje rijd. Perzik. Zoete rotzooi. Voor amateurs. Daar kom je niet ver mee. Helpt niet tegen de dorst. Zet alleen de geest even op een ander spoor.

In de verte staat de kerktoren van San Caracalla. Het zal ongeveer halfvier zijn, eigenlijk geen tijd om te fietsen in deze vochtige hitte. Nog steeds op dezelfde afstand zie ik die vent uit het zadel komen. Hij heeft het zwaar. Ik kan hem pakken.

Mijn ritme wordt weer onregelmatiger. Verdomme, ik moet terugschakelen. De ketting ratelt. Ik maal een paar keer in het luchtledige en begin te wankelen. De top kan niet ver meer zijn. De man raakt weer uit zicht door een bocht. Het wordt steiler en steiler, met steeds meer haarspeldbochten. Ik schakel naar mijn lichtste verzet en kruip meter voor meter omhoog.

Eindelijk komt er een makkelijk stuk. De weg daalt even om daarna weer te stijgen. De man heeft de geul al genomen. Hij ligt een paar honderd meter op me voor, maar dat is schijn. Als ik deze afdaling neem, ben ik weer bij hem in de buurt.

Dalen is heerlijk. Ik ben niet bang voor snelheid, nooit bang geweest, ook niet toen ik een paar jaar geleden op mijn eigen fiets met tachtig kilometer per uur de hoge Galibier afdenderde. Je geeft je over aan het lot, krijgt een enorm vertrouwen in de afgesleten remblokjes. Het maakt niet meer uit; dan maar dood langs de kant gevonden worden in een korte broek. In Zuid-Italië eindigen mannen in chique pakken in de berm met hun afgesneden lul in de mond. Dat is nog eens andere koek.

Vai, vai, vai!

Het asfalt is ruw, met kleine steentjes die een beetje los van elkaar liggen. Het geluid van mijn banden is hard, ik mis het zingen van dunne tubes. Door de snelle afdaling tranen mijn ogen. Net als ik ze droogveeg, schiet er vlak voor mijn wiel vanuit de berm iets de weg over.

Bonk.

Een kleine trilling in mijn stuur. Ik rem en kijk, voor ik stilsta, al achterom.

Ik heb een slang overreden.

San Caracalla ligt midden in beschermd natuurgebied. Op de ansichtkaarten in de tabacchi staan foto’s van beesten die hier in de Monte Sibillini nog in het wild leven. Beren, wolven, lynxen. En slangen.

Ik stap af en loop met mijn fiets aan de hand naar de plek waar het beest ligt, zo’n veertig meter terug. Een piaggio, zo’n klein gemotoriseerd driewielertje met een laadbak achter, passeert met schelle claxon.

De slang ligt in een rare kronkel op de weg, zijn staart raakt nog net de witte markeringsstreep aan de bermkant. Het beest is zwart en ongeveer een meter lang. Ik leg mijn fiets in de berm en buig voorover naar het kopje.

De slang is precies in het midden van zijn lijf overreden. Er zit een deukje in zijn huid. Ik kijk voor me. De fietser is uit beeld. Natuurlijk. Hij rijdt op zijn gemak naar de top. Zo kan ik ook winnen. Of moet ik nu opstappen en nog één keer de longen uit mijn lijf rijden?

De kop van de slang ligt weggedraaid in het stof.

In de verte fladdert een tricolore aan een stok, hoog boven het dak van een huis. De hemel is op een enkele witte wolk na onbewolkt. De hitte is ondraaglijk nu ik stilsta.

Achter me hoor ik een piepend geluid. Ik kijk om en zie in een flits de oude recreant op me afkomen. De man heeft twee handen aan het stuur. Hij remt uit alle macht. Terwijl hij langsrijdt, kijkt hij naar de dode slang. Hij wijst naar zijn voorhoofd en daalt verder af.

Ik kijk omhoog. Hij kon me al vrij vroeg zien staan. Hij moet gezien hebben dat ik met de fiets in de hand over iets heen en weer gereden ben.

Met mijn schoen geef ik een tikje tegen de slang. Dood. Op mijn hurken bekijk ik het beest nog eens goed. Het lijf ligt in een flauwe bocht op het asfalt. De bek staat halfopen, ik zie twee kromme tanden achter zijn lip, het zijn net nagels uit de poot van een valse straatkat.

Het is stil. Het enige geluid wordt gemaakt door zoemende insecten in de berm. Ik pak de slang met twee handen op. Hij lijkt op een gevlochten leren riem voor een broek. Als je de ingewanden eruit haalt en er met zo’n speciale tang een paar gaatjes in knipt, kun je hem zo door de lussen heen trekken.

Naar de top hoef ik niet meer. Ik neem de slang mee. Alleen, ik heb geen zakken in mijn broek. Onder mijn zadel hangt een zwart tasje met wat sleutels en een reparatiesetje. Ik had het al horen tikken tijdens de afdaling maar dat beest krijg ik nooit tussen een tube lijm, plakkertjes en drie bandenlichters gepropt.

Tijdens de afdaling zal ik straks twee handen nodig hebben. Ik pak de slang beet en leg het middelste deel om mijn nek. De staart en de kop stop ik in de hals van mijn shirt.

Voorzichtig stap ik op en begin te trappen, met de slang als een stugge sjaal om mijn nek. Ik suis naar beneden en voel het beest onophoudelijk trillen. Op het valse plat kom ik weer langs de benzinepomp, de mannen zitten nog altijd naar de Formule 1 te kijken.

Nog even en ik begin aan de klim naar het vakantiecomplex. Flauwe bocht naar rechts, van de doorgaande weg af, naar links en omhoog. Ik schakel terug op de helling. Er is geen tegenstander meer, ik heb verloren en wil zo snel mogelijk van de fiets af. Als ik uit het zadel ga om wat meer kracht te geven, denk ik een giftandje van de slang tegen mijn navel te voelen. Door het shirt heen zie ik ter hoogte van mijn buik de platgereden kop van het beest lichtjes heen en weer slingeren.

Ik schakel verder terug in de laatste, steile bocht. Ik zet de ketting vóór op het lichtste van de drie tandwielen. Koffiemolengeluid. Kinderfietsverzet. Ik geef het op en stap af. Wat een nederlaag.

In de struiken met paarse bloemen sterft het van de vlinders. Farfalle, op zijn Italiaans, had de tuinman op het appartementencomplex me geleerd. Sint-jansvlinder, kleine vos, dagpauwoog, nachtpauwoog, koninginnenpage.

Een vlinder weet niet wat klimmen is.

Vlak voor de slagboom spring ik weer op de fiets. Als ik langs de receptie rijd, kijkt het Nederlandse meisje net naar buiten. Ze zwaait. ‘Ging het lekker?’ vraagt ze door de openstaande deuren.

‘Heerlijk!’ roep ik. Domme muts.

In de schuur gooi ik de mountainbike extra hard tegen een paar andere fietsen aan. Ze vallen om tegen de wand.

Met het beest nog onder mijn shirt loop ik naar mijn appartement. Pas daar trek ik het Dukla Praha-shirt uit. De slang leg ik op de keukentafel.

Na het douchen wrijf ik wat vette Nivea op mijn zak. Zo’n klein stuk klimmen en dan al rode plekken in het kruis. Ik trek een lange broek aan en zie op de televisie de samenvatting van de Touretappe. Virenque wint. Hij komt solo aan op de top. Zijn vingers wijzen naar de hemel. Aansteller. Hoe zou die grijze vent aangekomen zijn op het plein? Vast heel saai.

Ik pak een schoon, wit overhemd en sta in de deuropening. In de verte ligt San Caracalla al in de schaduw van de rondom liggende bergen.

Ik krijg trek in een pasta. Het is halfacht, het restaurant is net opengegaan.

Als ik me omdraai, zie ik de slang liggen op tafel. Misschien moet ik hem meenemen voor Giorgio, de baas van het restaurant. Ik pak een Gazzetta dello Sport en rol de slang in de roze krant.

‘Hé, daar hebben we onze sportieveling,’ zegt Giorgio in gebroken Engels, als ik binnenstap. ‘Ik zag je een uur geleden fietsen op de doorgaande weg. Ik heb maar niet getoeterd, je zag er doodmoe uit. Meer trainen, jongen.’

‘Moet je kijken. Ik ben me rot geschrokken. Hier.’ Ik gooi de in de krant verpakte slang op tafel.

Giorgio ontrolt de Gazzetta en is geïmponeerd. ‘Zo. Een vipera berus. En geen kleintje ook. Heeft hij je aangevallen?’

‘In de berm. Ik heb hem doodgeslagen met een tak.’

De restaurantbaas pakt het dier zorgvuldig beet en aait met zijn vingers over het kopje. Hij bekijkt het platte gedeelte eens goed. ‘Nou, je hebt hem flink toegetakeld. Zijn hele kop ligt aan gruzelementen.’

Ik knik.

Giorgio wrijft met zijn hand over de slang, alsof hij nog leeft. ‘Het is een beschermde diersoort.’

Ik maak hem duidelijk dat hij het beest mag houden. Giorgio weet nog wel iemand die de slang voor hem leeghaalt en opzet. Hij biedt me een glas prosecco aan. Ik ga aan een tafel zitten.

Het restaurant is verder nog leeg.

Ik sterf van de honger, ik wil snel een pasta, een vongole of een alla Norma. Als hoofdgerecht kies ik ossobuco, de maag mag vol vandaag. Giorgio schenkt mijn glas vol met de tintelende wijn. Hij neemt er zelf ook een. Voor de lol proost hij met de onderkant van zijn glas tegen de slang.

‘Wil je pasta alla Norma? Is zo klaar. De ossobuco gaat wel even duren,’ zegt Giorgio.

Het maakt me niet uit. Ik heb alle tijd van de wereld.

Daar is het bord pasta al. Ik draai mijn vork een paar maal en steek de slierten spaghetti in mijn mond. Ik ben tot nog toe de enige gast. Als ik een slok wijn neem, hoor ik achter me iemand binnenkomen. Klik-klak. Het zijn slippers die tegen hielen slaan. Daar zijn ze, blauwe sportslippers. Ik zie witte sokken en ongeschoren benen in een korte broek. De man heeft grijze, natte plukharen in een patersrandje rond een kale schedel. Ik ken die plukken.

De man draait zich om en gaat, met slechts één tafel tussen ons, recht tegenover me zitten. Ik doe of ik in de menukaart kijk. Dit houd ik niet lang vol. Langzaam geef ik me over. Hij grijnst.

Giorgio komt uit de keuken gelopen. Hij loopt op het tafeltje van de nieuwe gast af.

‘Buonasera Carlo, come stai?’ Dat kan ik nog verstaan. Daarna brabbelen ze in snel Italiaans door elkaar. Giorgio loopt naar het tafeltje waar de slang nog altijd op de krant ligt. Hij pakt het beest bij de staart en maakt een stoere vuist in mijn richting, alsof hij wil laten merken hoe trots hij is dat ik in mijn eentje een monster doodde.

De pasta alla Norma smaakt als een galgenmaal. Hij is met rundergehakt bereid, maar ik krijg de smaak van slangenvlees niet uit mijn hoofd.

De ober neemt het halfvolle bord pasta weg.

De grijze man pakt een homp brood. Terwijl zijn kaken malen, kijkt hij dwars door me heen. Ik zie als een berg op tegen de ossobuco.

Een veld van varens

De man met zijn fiets had een nieuwe route gekozen. Steeds maar hetzelfde rondje twee keer in de week, dat ging hem vervelen. Thuis op zijn laptop had hij een andere weg uitgestippeld en die route naar zijn mobieltje gestuurd. Het begin was niet moeilijk; zo’n vijftien kilometer parallel aan de snelweg, dan bij een grootkruispunt rechts het groene land in.

De man had voor het eerst geen lange broek aan, de wind voelde fris langs zijn witte benen. Het kilometerlange, kaarsrechte fietspad eindigde in een T-splitsing. Hier wist de man het niet meer en stopte om op zijn mobieltje te kijken. Hij moest linksaf langs een smalle bosrand gaan rijden. De bladeren aan de bomen waren lichtgroen en doorzichtig, alsof ze nog niet helemaal gewend waren aan daglicht.

Boven in een kruin zag de man iets bewegen. Hij had geen haast, dit was een ontspannen middagritje. Zachtjes remmend zette hij zijn fiets stil aan de kant van het pad en tuurde omhoog. In de boom zag hij een dunne tak op en neer gaan zonder teken van leven. Tot er een oranje pluimstaart door het groen flitste. Een eekhoorn, zijn lievelingsdier. Haastig trok hij zijn mobieltje weer uit de zak van zijn shirt. Met zijn zonnebril op kon hij het beeldscherm niet goed zien. Waar stond dat icoontje voor het maken van foto’s? Per ongeluk drukte hij ‘galerij’ in en zag een onscherpe selfie met een houten ophaalbrug als achtergrond. In de boomtop was geen beweging meer te bespeuren.

Jammer.

De man wilde eigenlijk weer wegrijden toen hij even verderop twee e-bikes tegen een boom zag staan. Oudjes op pad in de natuur. Zij hadden de eekhoorn natuurlijk weggejaagd met hun schommelige passen op de ongelijke bosgrond. Stapvoets reed hij over het fietspad en zocht ondertussen naar de twee fietsers. Diep in het bos, op zo’n twintig meter, zag hij plukken grijs haar boven de wild groeiende varens uitkomen. Abrupt zette hij zijn racefiets stil. Het vrouwenhoofd keek schuin naar beneden. Het haar wapperde als zilverdraad alle kanten op. Gegeneerd bukte de man zich en ging met zijn kruis op de fietsstang zitten. Wat moest dat mens daar? Heel langzaam duwde hij zichzelf met zijn fiets tussen zijn benen richting de plek. Hij zag nu ook een tweede hoofd. Op dezelfde hoogte als het vrouwenhoofd. Dit was een man; een kale glimschedel, grijze ringbaard. Het stel zat op hun knieën in een veld van varens. De oude man droeg een zwarte coltrui, bij haar zag de man met zijn fiets een paarse sjaal met sliertjes om haar hals. De profielen van hun gezichten leken gefiguurzaagd, zo expressief waren hun kenmerken. Scherpe neuzen, knokige koppen. Ze maakten kleine, onhandige bewegingen. Het hoofd van de vrouw ging voorover en verdween tussen de varens. Haar man bleef met een rechte rug zitten en keek met een grimas omhoog naar de boomtoppen. De man op de fiets kon het tafereel niet meer aanzien. Met zijn voeten duwde hij zich naar achteren, totdat de wielen weer op het fietspad stonden. Hij ging van de stang weer op het zadel zitten en zonder zijn wielerschoenen in de pedalen te klikken zachtjes weg. Hij keek nog één keer opzij. Zijn snelheid lag al te hoog. Het stelletje was niet meer te traceren.

Ruim een uur later reed hij over hetzelfde fietspad door het bos terug naar huis. Hij naderde de bosrand en hield even in. De twee fietsen stonden er niet meer. Op die plek liep nu een man met een felrode cap op. In zijn hand een lijn voor de hond. Er klonk een hoog fluitje. Er gebeurde niets. Nog een keer dat fluitje. Links van het pad sprong een herdershond uit het bos. In zijn bek zwiepte een lichtblauwe seniorluier heen en weer. De hond holde op zijn baas af. Omkijken deed de man op de fiets niet meer. Even verderop nam hij met enig risico de splitsing en schakelde ondanks de tegenwind een tandje zwaarder.

Over en uit

Mijn eerste ervaring met communicatie op afstand had ik via twee conservenblikjes met een lang vliegertouw ertussen. Als ik iets in het blikje zei, zorgde de trilling in het touw ervoor dat mijn vriendje verderop mij kon verstaan, met zijn blikje aan het oor.

‘Kun je me horen, over?’

‘Ja, ik hoor je. Hoor jij mij ook, over?’

‘Ja, ik hoor jou ook. Over en uit.’

Daarna holden we snel naar elkaar toe om weer normaal te praten. De sensatie van het horen zelf was vele malen groter dan de inhoud van het gesprek.

Ik vermoed dat de opmerkingen door de ‘oortjes’ in het peloton niet veel meer diepgang kennen. Je drukt op je knopje en schreeuwt dat je achterband leegloopt. Omgekeerd meldt de ploegleider vanuit de volgwagen wie er op kop rijdt en waar gevaar schuilt.

In de sportwereld wordt veel geluld, maar weinig gezegd.

De organisatie van Omloop Het Nieuwsblad wilde terug naar af. Geen oortjes in het peloton. De renners moesten het weer eens zelf uitzoeken. Ach, oortjes, het mag van mij. Maar als een mens ergens in tekortschiet, is het wel in communicatie.

In de slotfase ontsnapte Sebastian Langeveld. Hij versnelde op een kasseienstrook. Alle favorieten zagen het. Ze deden niets.

Langeveld begon aan een stille solo. Hij reed in een soepele stijl alleen op kop. Hij kreeg twee minuten voorsprong. Met een ontspannen gezicht keek hij voor zich uit. Een knipoog naar een kinderkopje, een fluim voor een haakse bocht.

Geen oortje. Geen stemmen in het hoofd. Wat een weldadige rust.

Langeveld hoorde alleen het tikken van de regen op zijn helm, het stuiteren van zijn wielen op het wegdek. Als hij zich concentreerde, hoorde hij zelfs zijn hartslag in zijn oren dreunen.

Juan Antonio Flecha ging in de achtervolging. Hij was Langeveld tot op honderd meter genaderd. Opeens zakte het tempo. De Spanjaard had een dip. Met een oortje had Langeveld de opgewonden stem van zijn ploegleider gehoord: ‘Trappen, Flecha zit stuk!’ Alle Hollandse wielerfans voor de televisie schreeuwden de longen uit hun lijf. ‘Rijden Sebas, nu!’

Langeveld had niets door. Hij liet zich gewillig inlopen. Flecha reed met een reep in zijn mond meteen naar de kop en werkte braaf met Langeveld samen.

Het was een adembenemend schouwspel. Wij als kijkers wisten meer dan de hoofdrolspelers zelf; daar is alle drama in de literatuur en de speelfilm op gebaseerd.

Ploegleider Nico Verhoeven beaamde achteraf dat hij de oortjes miste op het moment dat hij Flecha naar adem zag happen. Hij had Langeveld zeker opgedragen harder te gaan rijden om alleen voorop te blijven. Met die oortjes hadden we de meeslepende tweestrijd tussen Flecha en Langeveld gemist.

Twee renners in de straten van Gent, met grimassen van de kou en modder op het gezicht. Vermoeide mannen zonder dopjes in het oor. Twee solisten aan het eind van de dag uiteindelijk samen. Loeren, toneelspelen, vertragen, versnellen, met kramp in de kuiten. Het zwaarste verzet. Een laatste duw tegen het stuur.

Langeveld komt als eerste over de streep. Wat moet je zeggen? Een conservenblikje pakken, het touwtje spannen en erin schreeuwen, naar iedereen die het horen kan: ‘Ik win. Over en uit.’

Waaiers

Weerman Erwin Kroll stond in een kleine toonzaal te kijken naar de wolken op een oud doek. Het was Museumnacht in museum Boijmans Van Beuningen. Het publiek wachtte in spanning af wat Kroll over ‘het weer in de kunst’ te zeggen had.

De handen van Erwin zweefden langs de meesterwerken, met precies dezelfde motoriek als op televisie. Alsof zijn vingers twee grote douchekranen opendraaiden. Met zijn hoofd kwam hij vlak bij de perkamenten wolken op het schilderij. Hij leek van iedere penseelstreek te genieten.

‘Typisch Hollands dagje. Grijs, grijs,’ zei Kroll.

In de namiddag had ik thuis zitten kijken naar de voorjaarsklassieker Omloop Het Volk. Je hebt altijd het idee dat de coureurs een tijdje op stal zijn geweest. Het fietsende vee moest nog wennen aan het parcours, wennen aan het frisse weer.

Er ging een stevige wind over het landschap. De renners zochten beschutting. Als ze schuin achter elkaar reden, zag je de ‘waaiers’ ontstaan, zeker als er vanuit de helikopter werd gefilmd; kleurige, steeds veranderende slierten van renners, die het gevecht met de tegenwind aangingen.

Al kilometers voor het einde was de wedstrijd beslist. De Waalse coureur Philippe Gilbert reed weg en bleef alleen vooruit. Vol ongeloof keek ik naar de krachtsinspanning van Gilbert. Helemaal in zijn eentje, kop in de wind. En ik maar denken dat je in een waaier moest blijven zitten wilde je kans maken op de overwinning.

‘De wind, je kan er geen peil op trekken. Dan weer van voren, soms op de flank,’ zei de verslaggever op de motor. Ik keek naar de toppen van de bomen, maar kon de windrichting ook niet vaststellen. Velzeke-Ruddershove. Scheldewindeke. Als het daar niet waaide, waar dan wél op aarde?

’s Nachts in het museum laafde Erwin Kroll zich aan de luchten op de schilderijen van oude meesters. Net als de wielrenners taxeerde hij de lucht, iedere dag weer. Kroll fixeerde zich op donkergrijze kwaststreken die zwanger waren van de regen. En steeds vond hij de windrichting.

Kroll betrapte de schilders op onvolkomenheden. Ze gingen slordig met het weer om. Hoe kon Jan van Goyen (1596–1656) op één doek een paar grazende koeien en dreigende lucht zo samenbrengen?

‘Wat doet een koe als ze zulke wolken ziet?’ vroeg Kroll. Het publiek bleef stil. ‘Dan draait ze haar kont naar het weer, natuurlijk.’

Zondag keek ik weer naar het wielrennen, Kuurne-Brussel-Kuurne. Ik kon alleen nog maar naar de lucht turen. Grijs, zoals op de schilderijen van zaterdagnacht. Ik zag onheil. Wind, veel wind. Een dag voor waaiers.

Net als de renners probeerde ik na iedere bocht in het parcours te kijken waar de wind zat. Wapperende vlaggen, dan moesten ze de wind schuin tegen hebben. Maar waarom hing het lange haar van de vrouw op het boerenerf dan zo doodstil toen de koplopers langskwamen?

De latere winnaar Steven de Jongh bleef in de laatste kilometers achter de rug van zijn medevluchter zitten. Verstandig. De Jongh pufte als een lekke blaasbalg. Na de finish stonden de strepen van de inspanning op zijn gezicht. Ze wezen naar alle windstreken.

Ik zag Erwin Kroll weer voor het werk van de oude meesters staan. Eén blik naar het wolkenpak en hij wist alles over het weer. De weerman moet een keer mee met de koers, in een volgwagen. Dan kan hij in de oordopjes van de coureurs praten. Over stapelwolken, drukgebieden en hoosbuien. En over wind. Allerlei soorten wind.

Ik zweer het je, het zou een jas schelen.

Schuim

De man op zijn fiets keek vanaf de dijk naar rechts. In hetzelfde tempo voer een binnenschip op de Lek. Op het achterdek stond een auto, een oud model, de bumpers waren nog verchroomd. Voorin zaten een man en een vrouw met elkaar te praten. De man met zijn fiets keek even voor zich, het fietspad was uitgestorven. Hij draaide zijn hoofd weer naar het binnenschip. De man en de vrouw in de auto waren nog steeds met elkaar in gesprek. Het leek alsof ze ruzie hadden; achter het stuur maakte de vrouw met beide handen wilde gebaren zonder de man aan te kijken. Net voor de auto stond een jongen in de hoger gelegen stuurhut achter het wiel. Hij rookte. Af en toe ontsnapte er een rookpluim via het halfopen zijraam. Zonder het te kunnen horen, zag de fietsende man dat de jongen uit volle borst zong terwijl hij het schip in het midden van de rivier hield.

Het was niet druk op het water. Zondag was geen gewone reisdag voor binnenschippers. Meestal lagen de lege schepen zij aan zij in de haven van de stad, te wachten op een lading die in de komende week stroomopwaarts moest. De dijk week af van de rivier, op de uiterwaarden stonden rijen populieren in de drassige grond. Het fietspad was er omheen gelegd. De man met zijn fiets volgde de flauwe bocht naar links. Aan de andere kant van de dijk zag hij op het balkon van het vrijstaande huis een meisje in een lichtblauw zwempak zitten. Ze had een koptelefoon op en knikte in een sloom ritme op en neer. Het deksel van de plastic brievenbus op de dijk stond halfopen, er staken twee kranten uit. De man herkende een streekkrant en een landelijk dagblad. Hij ontweek een gat in het ruwe asfalt en stuurde naar de zijkant van het pad.

Ondanks de flinke tegenwind stonden de populieren er stil en stijf bij. Dit was weer waarin ze zouden moeten deinen. De man reed om de bomen heen en nam een lichte bocht richting rivier. Het water verscheen weer, zilverachtig vanwege de lage zon. Het binnenschip had zo’n vijftig meter voorsprong genomen en liet een witte streep schuim achter. De man schakelde naar een zwaardere versnelling. Hij keek naar het zwarte asfalt dat net op deze plek was aangelegd. Het rook nog naar teer. De man reed nu weer ter hoogte van de auto op het achterdek. De vrouw was uitgestapt. Ze stond met haar buik tegen het gesloten portier, twee handen steunend op het dak. Haar haar wapperde één kant op. De man trapte hard om langs haar te kunnen kijken. Door de voorruit zag hij het lichaam van de man voorover in de stoel liggen. Zijn hoofd lag in een knik op zijn borst. De vrouw probeerde met een vluchtige beweging haar lokken te fatsoeneren. De jongen keek vanuit de stuurhut naar de rivier. In de verte kwam een schip aan. Hij moest zoetjesaan wat meer naar de kant manoeuvreren. Voor de zekerheid liet hij met de scheepstoeter een lang signaal horen. Op dat moment sprong de vrouw van het achterdek. De man met zijn fiets zag hoe de witte schuimstreep achter het roer dunner werd tot hij weer één was met het water.

De Vogelzangstraat

Ik zou wel in de Vogelzangstraat geboren willen zijn, in een klein kotje direct aan de weg. Na een voorspoedige bevalling zou ik afgespoeld zijn met witbier, daarna mocht mijn tongetje even likken aan de schuimkraag van een verse kriek. Een grote zuster wreef me droog met een grove handdoek en zette me warm in een wiegje aan het raam, met uitzicht op het Vlaamse land.

Onmogelijk.

De Vogelzangstraat is een geheime straat, verboden terrein voor een nuchtere Hollander als ik. De straat ligt midden in wielerland, alleen toegankelijk met een Vlaamse pas. Ze spreken daar bovendien een andere taal. De Belgische tv-commentatoren geven het voorbeeld: ‘De Vogelzangstraat! Nick Nuyens is weg. Je moet een kaart trekken. Nick Nuyens. Er mag een kruis over, als je het zo afmaakt!’

Doe de boeken van Kuifje, Suske en Wiske en Cowboy Henk de deur uit. Er is een nieuwe stripheld opgestaan. Hij zit op een fiets en vreet kasseien. Probeer nog aan de eerste druk te komen, al vrees ik dat die sinds zaterdag is uitverkocht. Titel: Nick Nuyens in de Vogelzangstraat.

Wielerfans loeren op de middag van de Omloop Het Volk de beroemde straat af. Een paadje van dertienhonderd meter steentjes. Andy Warhol wist niets van fietsen, maar alles over tijdelijke roem. Gun deze historische passage fifteen seconds of fame. Veel langer hebben de renners niet nodig.

Applaus voor de Vogelzangstraat.

‘Nick Nuyens, wat gaat die het zwaar krijgen om dit te houden. Drieëntwintig seconden. Nog acht kilometer. Een keer of tien haaks draaien en hij is thuis.’

In de Vogelzangstraat komt geen post aan. De postbode kijkt wel linker uit. Met de fiets over die kasseien? Hij is niet van lotje getikt. Ze komen de pakketten en brieven maar aan het loket afhalen. En het zijn niet alleen die steentjes, nee, die kale boomtakken zonder knoppen als klauwen afstekend tegen de lucht, beangstigend gewoon, dat doe je een normaal mens niet aan in het voorjaar.

‘Nick Nuyens, serieuze klasse. Kanonnen!’

Hij dendert zijn laatste meters over de Vogelzangstraat. Hij heeft zich de hele dag verstopt in het peloton. Niet demarreren in de Munkbosstraat of in Scheldewindeke. En al helemaal niet op de Hundelgemsesteenweg. Je zult wel gek zijn als je op de Hundelgemsesteenweg al van voren zit en op de ongelijke steentjes van de Lange Munt je kop in de wind moet duwen terwijl iedereen weet dat je het ’s Heeremeersstraatje nog voor de boeg hebt. Nooit doen. De voornaamste les van het voorjaar: pas hard gaan rijden op de Vogelzangstraat.

Nick Nuyens heeft een universitair diploma in de communicatiewetenschappen. Hij won de Grote Prijs van Prato, Parijs–Brussel. Weegt 68 kilogram. ‘Hij is niet al te groot, wel krachtig. Ziet er goed uit!’

Nog even en de Vogelzangstraat is weer een jaar uit beeld. De straat waar de witte was niet droogt. De straat waar een personenauto voor omrijdt. De straat die eigenlijk een weggetje is. De straat die geen asfalt duldt. De straat waar je Omloop Het Volk wint. Die straat dus.

Ik zie de rode vlag van de laatste kilometer in beeld verschijnen. Maar dat is te plat verwoord. Op de Vlaamse zender klinkt het zo: ‘Vod van de verlossing. Nick Nuyens, op naar huis. De vogels gaan vliegen.’

Het wielerseizoen is geopend. O, o, wat was het mooi op de steentjes van de Vogelzangstraat. Ik ben er niet geboren, maar mag ik er dan op zijn minst sterven? Het liefst op een fiets.

Meisje Vos

Een man in een windjack trok aan een gevlochten touw de vlag omhoog. Handmatig de nationale driekleur hijsen, dat zie je niet veel meer in de sport. Dan moet je toch echt bij het volkse veldrijden zijn, bij de wielerwedstrijd ‘op een veldje van stront’.

Het Wilhelmus klonk. Het publiek was stil rond het parcours van Zeddam, waar het wereldkampioenschap veldrijden 2006 werd verreden. Marianne Vos stond met een gouden medaille om haar hals op het podium. Het dunne mondje in het schrale gezicht ging open. Ze zong de eerste strofe van het volkslied mee.

Een kwartiertje eerder had ze op het bevroren parcours het achterwiel van haar rivale Hanka Kupfernagel gekozen. Op het laatste stukje asfalt kwam ze achter de rug van Kupfernagel vandaan. Vos won de sprint. Een middelbare scholiere troefde een Duitse oerprof af.

Na de finish viel Vos schreeuwend in de armen van haar verzorger. Eenmaal van de fiets liep ze dodelijk vermoeid met kromme rug en stramme benen weg. Voor de gefinishte vrouwen stond even verderop een plastic partytent klaar die we, sinds de moord op Van Gogh, herkennen als artificiële scheidswand tussen leven en dood. In het hoekje stond Kupfernagel moederziel alleen in de hoek te simpen. Even verderop zat Vos op een klapstoeltje te wachten op de huldiging.

De tv-camera vond de ouders van Marianne. Ze stonden al klaar achter het hek bij het podium. Moeder Vos, een gewone Brabantse met twee voeten op de bevroren klei, verborg haar ogen als een Italiaanse mama achter een zonnebril. Vader Vos prutste onhandig aan een digitaal fototoestelletje.

Marianne Vos ging op de hoogste trede staan. Daar klonk het Wilhelmus. Een hummeltje liet zich meenemen door de nationale hymne. Geen vrouw, nee, een meisje nog. Meisje Vos.

Ik zie Marianne voor me, in haar eigen kamer tussen opengeslagen schoolboeken, posters van Robbie Williams aan de muur. In de hoek een toilettafel vol met smeerseltjes om de onrustige huid te behandelen.

Marianne zit op haar bed, de dopjes van de iPod in haar oren. Meisje Vos neuriet mee met Tripping van hete Robbie. ‘First they ignore you, then laugh at you and hate you, then they fight you, then you win.’

Op het podium in Zeddam zong ze weer mee, nu met het Wilhelmus. Wezenloze woorden als ‘getrouwe’ en ‘onverveerd’ ontsnappen uit haar mond. Ongelofelijk, wat de muffe zinnen uit het volkslied bij haar losmaakten. Meisje Vos zong zichzelf de tranen uit haar ooghoeken. De zoute druppels gleden over de rode huidwondjes in haar gezicht.

Vaders lip trilde als een espenblad, moeder hield zich groot achter haar zonnebril. In het tijdsbestek van één Wilhelmus leerde ik de Vosjes kennen via een intiem familieportret. Het was vroeg in de zondagmiddag, ach, ik jankte lekker mee. Heerlijk. Winters zonnetje, gouden plak, huilend meisje.

‘Heb ik altijd geëerd...’

Het volkslied stierf weg in de kou van Zeddam. Meisje Vos gooide haar armen in de lucht, alsof ze met het volkslied in de finale van Idols stond. Applaus voor een regenboogtrui. En nu naar huis. Vader haalt de fiets uit elkaar. Het frame is smerig. Morgen een sopje. Moeder zegt tegen haar dochter dat er nog wel wat lekkers in de koelkast ligt. Meisje Vos mag een dagje spijbelen. In haar eigen kamer hangen. Regenboogtrui aan, Robbie over de oordopjes en zingen, zingen, zingen.

Het geweer

De man met zijn fiets huurde een huisje in het Limburgse heuvelland en had na twee dagen onafgebroken lezen in een boek over Napoleon zin om te sporten. Hij haalde zijn fiets uit de achterbak van de auto. Het achterwiel in het frame steken kostte hem moeite. Ook nu weer, vooral die ketting wilde maar niet over de tandwielen. Zijn vingers zaten onder de smeer, hij veegde ze af aan het donkere stuurlint en reed weg.

Op zijn teller stond al 54,3 kilometer toen hij na een pittige helling op een open plek belandde. Links en rechts langs de weg lagen gekapte boomstammen opgestapeld. Er stonden alleen nog stompjes in de grond. Een kerkhof voor dode bomen. De man stapte af, zette zijn fiets tegen een stapel en voelde aan het afgezaagde hout. Aan de ringen te zien waren de bomen rond de twintig jaar oud. Hadden ze ziekte onder de schors of waren ze na amputatie geschikt voor het fabriceren van een boekenkast en kinderledikant?

Over de kale vlakte kwam een man aangelopen met ongelijke passen. De droge takjes knerpten onder zijn voeten. Hij droeg een leren jack, een smerige spijkerbroek en een hoed met een geknakt veertje. Over zijn schouder hing een geweer. De loop van dof staal kwam achter zijn rug vandaan.

‘Mag ik u iets vragen, jager?’

‘Als het niet te lang duurt.’

‘Waarom zijn al die bomen gekapt?’

‘Ziek.’

‘Welke ziekte?’

‘Ouderdom.’

‘Dat is geen ziekte.’

‘Daar kom je nog wel achter. Ik ben net zestig geworden en kan u verzekeren: geen feest.’

De man keek naar het zweterige gezicht van de jager. Hij had een diepe frons tussen zijn ogen en een scheve neus vol mee-eters. Op zijn voorhoofd zat een vers korstje; het bloed was nog maar net opgedroogd. De jager zette de roodhouten kolf op de grond naast zijn laarzen.

‘Ik heb nog nooit op zo’n raceding gezeten. Gaat-ie hard?’

‘Als je flink trapt wel.’

‘Mag ik de heuvel af?’

De man was altijd zuinig op zijn fiets. De jager was zeker een kop kleiner. Eigenlijk moest hij het zadel lager zetten en de jager kon vast niet lekker trappen met laarzen aan. Maar het ging om een klein stukje en er was geen verkeer te bekennen.

‘Vooruit. Maar wel uitkijken, u glijdt zo met uw zolen van de pedalen.’

‘Hier, een onderpand!’ riep de jager en hij gaf zijn geweer aan de man.

‘Hoeft niet, hoor.’

De jager had de fiets al gepakt en slingerde zijn rechterbeen onhandig over het zadel. ‘Paar minuutjes, dan ben ik terug.’

‘Voorzichtig met het afdalen.’

De jager zette met één laars af. Hij wankelde even en kreeg langzaam de gang in de fiets.

‘Heel goed!’ riep de man.

Met zijn handen boven op het kromme stuur zette de jager in een flink tempo de afdaling in. Het gedeukte hoedje verdween al laatste uit beeld. Hij zou nog een hele kluif krijgen aan de klim terug.

De man zocht een plek om uit te rusten. Met de blokjes onder zijn wielerschoenen schuifelde hij naar een boomstronk en ging erop zitten, het geweer op schoot. Hij maaide met zijn handen in de rondte om vliegen te verjagen. Het hielp niet, ze bleven in de buurt.

Nooit eerder had de man een geweer in zijn handen gehad. Hij taxeerde het gewicht. Nog best zwaar. Bovenop zat een telescoop. Als hij er doorheen keek, zou hij dan zo’n kruis zien zoals in speelfilms, als iemand onder schot werd genomen?

Nog wat onwennig legde hij de kolf tegen zijn schouder, wijsvinger door het gat van de trekker. Met toegeknepen oog keek hij door de telescoop. Hij schrok ervan hoe dichtbij alles leek. Haarscherp zag hij blaadjes in de bomen en een houten kilometerpaaltje verderop. Als hij het geweer goed stil zou houden, kon hij het vermoeide gezicht van de jager straks mooi in beeld krijgen.

Net toen hij een vlieg wegblies, hoorde hij het hoge geluid van een motor. Hij keek opzij. Op tien meter stopte een vrouw op haar scooter. Uit de borstzak van haar bomberjack pakte ze haar mobieltje en begon een nummer in te tikken. De motor draaide hoge toeren.

Geschrokken maakte de man met één hand een verontschuldigend gebaar. Hij wilde iets zeggen over de jager op zijn uitgeleende fiets maar er kwam niets over zijn lippen.

De vrouw stopte haar telefoon weer weg.

Snel legde de man het geweer neer. Hij staarde langs zijn wielerbroek naar de grond. Er landde een vlieg met blauwe glimvleugels op zijn blote knie. De jager was in geen velden of wegen te bekennen.

‘Waar is die schijtluis van me?’

De vrouw gaf gas en reed met grote snelheid de heuvel af.

Strade Bianche

Aan de vooravond van de Toscaanse klassieker Strade Bianche werd Johnny Hoogerland tijdens een radio-interview gevraagd hoe het hem beviel bij zijn Italiaanse ploeg.

Zijn stem klonk eenzaam via de telefoon: ‘De taal is moeilijk. En ze gaan hier allemaal tegelijk aan tafel, dat is wennen.’

Daar zit je dan als Zeeuw tussen etende Italianen te wachten tot ze eindelijk eens klaar zijn. Antipasti, pasta, secondo, dolce. En maar verlangen naar de eenvoud van zo’n pot met mosselen. Zilte damp in je neus.

Rare Hoogerland.

Net als hier was het voorjaar in Italië. Hoogerland ging een van de mooiste wedstrijden van het jaar rijden door Toscane. En wat was er eigenlijk mis met gezamenlijk eten? Nee, dit leek me geen goed moment voor heimwee naar Nederland en al helemaal niet naar mosselen.

De volgende dag keek ik naar de Toscaanse wielerwedstrijd. Het peloton reed in de zon over onverharde wegen. Achter de renners vormden zich wolken van stof. In de namiddag werden de schaduwen langer. Op de kam van een heuvel stonden cipressen als lange soldaten in het gelid. Wat een decor om in te mogen fietsen.

Was Johnny Hoogerland nog in koers?

Peter Sagan reed weg uit de kopgroep, de Pool Michal Kwiatkowski voegde zich bij de Slowaak. Samen reden ze de laatste kilometers. De finishlijn lag op het Piazza del Campo in hartje Siena, het schelpvormige plein waarop ik ooit met mijn geliefde in slaap viel na een lome vakantiedag.

Het signaal werd me duidelijk: ik moest en zou de volgende dag zelf gaan fietsen. Een voorjaarssolo door het achterland van Rotterdam.

De tondeuse deed zijn werk. Laagje olie op de huid. Drank in de bidon, repen in de achterzak. Banden op spanning.

Onderweg knikte ik meewarig naar de mensen die met zwarte kousen onder hun kleding de kerk uit liepen. Voor hen geen sport op zondag. Ik kwam aan de rand van de stad. Op de parkeerplaats van het crematorium stond geen enkele auto. Het was ook geen dag om te sterven.

Op een boerenpad in de polder stuurde ik behendig om platgereden koeienstront heen. Links en rechts stonden knotwilgen langs de sloot. Mooi, maar het leek in de verste verte niet op Toscane.

Bij het bruggetje over de Vlist stond het terras van een café buiten. Ik zette mijn fiets tegen een muur en ging zitten. Terwijl fietsers en motorrijders voorbijreden, kreeg ik mijn koffie. Het was een Hollandse cappuccino.

Met wind tegen reed ik terug naar de stad.

Thuis zocht ik op mijn mobiel op of Hoogerland in de Strade Bianche de finish had gehaald. Ja, daar stond hij in de uitslag: drieëntachtigste. De Zeeuwse renner had ’s avonds vast met zijn ploeggenoten in een hotel gegeten. Weer allemaal tegelijk aan tafel. En de Italianen in de ploeg weer met elkaar ratelen in hun eigen taal.

Het is wennen natuurlijk, voor een renner van Hollandse komaf. Maar toch; Hoogerland is een bofkont.

Een druppel aan de neus

Over de zompige strade bianche fietsten poppen van klei. Onder de bandjes verdwenen de sporen van volgauto’s, busjes, motoren en ook de voetafdrukken van toeschouwers die met ijsmutsen op een stukje meeholden met hun favoriet.

Van bovenaf leek Toscane bedrieglijk veel op het landschap van de hoogzomer, met groene cipressen op de heuvelkammen en de rijen olijfbomen tegen de flanken.

Maar de winter had nog geen afscheid genomen.

Op twaalf kilometer van de finish in Siena zag ik in een achtertuin een omgevallen stapel plastic tuinstoelen liggen naast een leeg zwembad, groen uitgeslagen door alg.

Er hing nog een ijskoude druppel aan de neus van Italië.

Het vrouwenpeloton mocht het eerst over het parcours, de RAI zond live uit. In de stromende regen fietste Anna van der Breggen alleen op kop. Terwijl ze door het slijk ploegde, reed een motor met sproeiend achterwiel veel te dichtbij. Tot twee keer toe riep ze — in puur Hollands, met een h — ‘Hé!’ tegen de motorrijder.

Met een vertragende camera eenmaal naast haar was pas goed te zien wat deze tocht over onverharde wegen deed: een doorleefd zandgezicht, uitgeslagen van regen en kou. Haar oogleden wisten als slome ruitenwissers vuil van haar netvlies.

Toen viel het beeld weg.

De vaste camera’s maakten plaatjes op en rond Piazza del Campo, het schelpvormige plein waar de eindstreep getrokken was. Wachtende carabinieri, de uitverkoop van Motivi, een natte duif onder een dranghek.

Publiek stond er nauwelijks, de voorverhalen over deze klassieker stonden op pagina 28 van de roze sportkrant. De Italianen hielden nog winterslaap.

Zou de RAI meer televisietechnici laten uitrukken voor een verkiezingsbijeenkomst dan voor een vrouwenkoers? Zien Italianen liever de artificiële botoxlach van Berlusconi dan het naturelle masker van winnares Anna van der Breggen?

O, ironie van een machocultuur; tijdens de mannenwedstrijd was de live-televisieverbinding weer op orde.

Eerst weer beelden vanuit de heli. Alsof een reuzenhand met een kwast een lik okergele verf door het landschap had getrokken. En dan weer op de grond, met die besmeurde koppen op de onverharde wegen. Wout van Aert en Tiesj Benoot reden als aanstormende voormannen op kop.

Flandriens van nu dienden zich aan in middeleeuws Italië.

De absolute winnaar van de Strade Bianche was het parcours zelf. Deze klassieker is een veelkoppig wezen; vuil en lyrisch, feeëriek aan de finish, hels onderweg.

Aan de voorkant zagen de coureurs er door het slijk uniform uit, als zwart-witsoldaten, maar op hun schone ruggen schreeuwden de kleuren en de typografie van de wielershirts.

Van de winter naar het vroege voorjaar; omslag in één oogwenk.

Ik moet er maar voor uitkomen — nog voordat Vlaanderen en Parijs-Roubaix verreden zijn: de Strade Bianche is een ideale versmelting van natuur met het wielrennen en daarmee voorlopig de mooiste klassieker in het voorseizoen, voor man en vrouw.

Ongelooflijk dat de Italianen dit nog niet beseffen.

Mona Lisa

De soldaat had een karabijn in de aanslag. Hij keek over me heen, naar de bergtop. De punt van de bajonet stond schuin naar voren gericht, klaar om in de borst van een Duitser te prikken. Doorstoten tot je de ribben hoorde breken.

Mort pour la patrie.

Ik fietste in traag tempo en kon daardoor lang naar het stenen beeld kijken. Hoeveel oorlogsmonumenten waren er in Frankrijk? Overal zag je standbeelden van jongens met stoere gezichten onder hun helmen. Nooit eens een huiverige blik in de ogen of een urineplek in de vechtbroek.

Het was laat in de middag. Anderhalf uur geleden had ik mijn hete hoofd ondergedompeld in een betonnen waterbak bij een openbare kraan. Alsof je een gloeiende pan onder een koude straal houdt, zo groot was het temperatuurverschil geweest. Proestend was ik weer bovengekomen.

Van dat sprankelende gevoel was niets meer over. Het was benauwd. Mijn hoge hartslag bonkte in mijn slapen.

Pas toen ik op de pedalen ging staan, verdween de soldaat langzaam uit beeld. Ik vroeg me af of de remblokjes van het achterwiel aanliepen. Onzin. Het was gewoon steil. Ik keek naar rechts. De weg die ik gereden had slingerde door het dal als een zwarte slang in het groen. Een slok uit mijn bidon. Het ging hard met het vocht vandaag.

In de berm schuurden krekels hun vleugels over elkaar. Het geluid dat ze maakten klonk als een noodsignaal; de berg stond op het punt oververhit te raken.

De Fransen in deze streek zochten in de zomer een paar weken verkoeling aan de Côte d’Azur, 150 kilometer verderop. Zelfs de waakhonden van de spaarzame woningen langs mijn route lagen versuft op het erf.

Ik reed over gekalkte letters die deels waren weggewassen door regenwater. Ze stonden omgekeerd op het wegdek. Ik kon er geen naam van maken. Was de Tour de France hier gepasseerd? Ik kon het me niet herinneren.

Een verkeerspaaltje gaf aan op welke hoogte ik inmiddels zat: 825 meter. Nog een flink stuk verwijderd van Col de l’Homme Mort, een berg van de eerste categorie.

Ik slurpte het bodempje water uit mijn bidon. Leeg. Stom dat ik niet een tweede houder op mijn frame had gemonteerd.

Voor me bleef het asfalt oplopen. Ik kon geen moment bijkomen. Doorfietsen. Twintig meter verder stond in de berm een houten bordje geplant. Het had de vorm van een pijl. MONA LISA 500 M, was erop geschilderd.

Mona Lisa. Gekke naam in dit Provençaalse landschap. Marie verwachtte je. Christine. Of Jeanne-Marie, als je gewichtig wilde doen met je voornaam. Mona Lisa. Zo’n bordje hoorde in Parijs in het Louvre te staan, zodat je de snelste weg kon nemen naar het schilderij van Leonardo da Vinci.

Ik reed het bordje voorbij. Waar kon ik me nu op richten?

De laatste teug uit de bidon had niet geholpen tegen de dorst. Mijn tong lag droog in mijn wijd opengesperde mond.

In de verte stond eenzelfde pijl. Ik praatte op mezelf in. Als ik de pijl haalde, zou ik zonder afstappen bovenkomen.

Net als op het vorige bord was elke letter van de naam in een andere kleur geschilderd. De a kwam als enige letter twee keer voor. Het deed me denken aan de waterverf van vroeger op de lagere school. Meer water dan verf.

MONA LISA 100 M.

Het pijltje zou me de weg wijzen naar een kraan. Mona Lisa; het kon een garage zijn, een zaak in schilderijlijsten, een bedrijfje in truffelolie. Het maakte me niet uit, als er maar koud water uit de kraan kwam. Col de l’Homme Mort kon me gestolen worden.

Het pijltje werd een pijl. MONA LISA, stond er weer op, de letters nu twee keer zo groot als op het vorige bordje. Met als extra aanduiding: LAVANDE. De pijl wees schuin naar beneden, om duidelijk te maken dat je van de stijgende asfaltweg af moest.

Een onverhard pad leidde naar beneden. Ik stapte af. Met kleine passen en aangetrokken remmen liep ik naast mijn fiets. De blokjes onder mijn wielerschoenen maakten het naar beneden lopen verraderlijk.

Aan het einde van het pad doemde een oud stenen huisje op. De pannen op het schuine dak waren overwoekerd door klimop. De deur was half afgeschuurd en stond op een kier.

‘Bonjour,’ zei ik.

Het bleef stil. Alleen de krekels gingen onverstoorbaar door met hun eentonige geluid.

‘Allo?’ riep ik, op weifelende toon, om aan te geven dat ik niets kwaads in de zin had.

Er gebeurde niets.

Voor het huis stond een kromgetrokken houten tafel. Tussen bosjes lavendel lag een stuk karton met een handgeschreven mededeling: Retour dans quinze minutes.

Ik zette mijn fiets tegen een boom en trok de lege bidon uit de houder. Hoelang geleden waren die vier woorden opgeschreven? Misschien kwam de eigenaar van het huis al binnen een paar minuten aangewandeld.

Ik keek op mijn horloge. Het was zes uur. Als ik omkeerde en afdaalde naar mijn hotel, zou ik anderhalf uur later onder de douche staan en zat ik voor het diner nog met een biertje op het terras. Maar goed, ik had mezelf vandaag een doel gesteld: de top bereiken van l’Homme Mort.

Ik liep om het huis heen en zocht naar een tappunt voor water. De azuurblauwe luiken voor de ramen waren dicht. Tegen de buitenmuur stonden keurig bijgehouden bakken met bloeiende tijm en lavendel. Nergens een kraan. Ik deed mijn helm af en hing hem aan het stuur.

Voor de deur hingen plastic slierten die moesten verhinderen dat er ongedierte naar binnen vloog.

Langzaam duwde ik met mijn hoofd de slierten opzij.

‘Allo... bonjour?’

Mijn ogen moesten wennen aan het donker. Het rook weeïg. Naar vochtig beddengoed.

Ik deed een paar passen naar binnen. Het huis bestond uit één ruimte. In de hoek stond een eenpersoonsbed met een rommelig laken erop. In het midden van de ruimte zag ik een ronde metalen terrastafel, met twee plastic stoelen. Tegen een muur was een formica keukenblok geplaatst.

Met een kraan, gelukkig.

Ik ontwaarde steeds meer details. Aan de linkermuur hing een oude schoolkaart van Frankrijk. Met potlood waren er routes op getekend. Naast de kaart hingen eenvoudige schilderijen van bergtoppen, soms bedolven onder een laag sneeuw, soms in de zon.

De muur achter het bed was van boven tot onder gevuld met foto’s van wielrenners. Terwijl mijn knieën op het matras steunden, keek ik wie het waren. De foto’s waren haastig geknipt en gescheurd uit tijdschriften. Ik herkende het logo van Paris Match. Op de frames van de fietsen en de bezwete gezichten zag je de reflectie van de zon. Het blauw van de luchten was het blauw uit mijn jeugd: helder, stralend.

De wand was een ode aan beroemde klimmers. Ik herkende de koppen op de meeste foto’s: Bahamontes, Indurain, Bartali, Pingeon, Hinault, Simpson, Coppi, Zoetemelk, Pantani, Armstrong, Fuente, Herrera. Her en der waren er krantenkoppen overheen geplakt uit de Franse sportkrant L’Équipe.

De eigenaar van het huisje moest een volslagen wielerfanaat zijn.

Ik deed een paar passen richting de keuken. Tegen het gootsteenkastje stond een achterwiel met een lekke band. Onder het aanrecht lag een kluwen zwarte binnenbanden. Als levenloze palingen kronkelden ze om elkaar heen. Ik boog voorover om te kijken wat voor ventiel eraan zat.

‘Bonjour, monsieur!’

De begroeting klonk schel. Ik draaide me om. In de deuropening stond een grote vrouw. De plastic slierten hingen als dreadlocks om haar hoofd. Ze deed een paar stappen naar voren en zwierde vervolgens handig om het tafeltje en de stoelen heen.

Pas nu kon ik haar gezicht zien. Een ovaal hoofd, veel rimpels boven haar wenkbrauwen, lang rood haar dat door een grijze scheiding in twee gordijnen langs haar slapen viel.

‘Je suis Lisa.’

Ze lachte een tikje overdreven.

Ik schudde haar de hand en wilde me verontschuldigen voor het feit dat ik haar huis was binnengestapt. Maar ze nam zelf meteen het woord.

‘Wat is het? Een lekke band, een kapotte derailleur? Of moet u een tangetje hebben voor het stellen van uw rem? Zeg het maar.’

Ik hield mijn bidon omhoog.

‘Hij is leeg.’

De vrouw pakte hem uit mijn hand, liep naar de kraan en vulde het ding tot aan de rand met water. Daarna zette ze de bidon op het terrastafeltje midden in de kamer.

‘Allez, kom zitten, dan geef ik je wat beters te drinken. Water is voor planten.’

Ze trok een gordijntje weg voor een open kast, pakte een karaf met rood sap en zette die, samen met twee glazen, op tafel.

‘Bosbessensap, goed voor je darmkanaal.’

Ik ging zitten. Ik had het idee dat ik niet anders kon, niets anders mocht in deze ruimte, waar deze vrouw de baas was.

Zonder iets te zeggen dronken we het sap. Over mijn glas heen keek ik naar haar. Een rozige huid, veel sproeten in haar gezicht, blote schouders en stevige armen. Ze had een frisse blik in haar ogen. Maar haar stijve motoriek en rimpelige huid verraadden dat ze een jaar of zestig moest zijn.

‘Waar moet je heen?’

‘Ik logeer in de buurt van Sault.’

Ze sloeg haar hoofd achterover om de laatste druppels sap uit haar glas te krijgen. Het bovenste knoopje van haar bloemetjesjurk stond open; ze had geen borsten, ze had een boezem.

‘Wat heb je voor verzet?’

‘50 en 34 voor, 13 tot 26 achter.’

Ze keek onder het tafeltje door naar mijn blote benen, toen naar mijn bovenlijf, daarna naar mijn gezicht.

‘Ik kan je zo niet laten gaan. Dat haal je nooit.’

De vrouw liep naar de keuken, deed een kastje open en trok er een pan uit. Ze vulde die met water en zette hem op het fornuis. Met een lucifer ontstak ze het vuur.

‘Mooie collectie. Van u?’ Ik wees naar de foto’s.

Ze keek naar de muur terwijl ze met de gedoofde lucifer achter haar snijtand pookte.

‘Ik ken al die mannen als mijn broekzak. Ik weet alles van ze: de belangrijke uitslagen, de grootte van hun frame, hun hartslag bij rust en inspanning, hun gewoonten, hun stamboom, hun lief en leed.’

De vrouw stak de achterkant van de lucifer in het spleetje tussen haar voortanden. Ze bewoog hem snel heen en weer en bekeek daarna haar buit. Ze gooide de lucifer in een asbak en kwam weer zitten.

Na een slok sap stond ik op en liep naar de wielerfoto’s. Ik wilde haar kennis testen. Was deze Lisa een fantast of wist ze echt iets van wielrennen?

‘Miguel Indurain. Toch?’

Ze keek schuin omhoog naar een foto die ik aanwees. ‘Ach ja. Miguel. Die lange van Pamplona. Vijf keer achter elkaar de Tour de France gewonnen. Zoals hij in 1990 in de klim naar Luz Ardiden op het einde wegreed van wereldkampioen LeMond. Zo mooi. Handen losjes op het stuur, zwaar verzet. Als ik dat knikje zag in Miguels nek, dan wist ik: hij heeft een goede dag.’

Ze liep weer naar het fornuis.

De test had ze goed doorstaan. Ik herinnerde me die bergetappe. Indurain op zijn sterkst.

Lisa scheurde een pak spaghetti open en gooide de inhoud in de pan met kokend water.

‘Even wat koolhydraten naar binnen, goed voor je motortje.’

Ik durfde geen nee te zeggen. Bovendien had ze gelijk: ik had een lege maag. Kon ze dat aan me zien?

‘Ik wilde hier alleen maar mijn bidon vullen en dan weer door.’

‘Leer mij de wielrenner kennen,’ zei ze.

Ze bleef met haar rug naar me toe staan. De trage beweging van haar achterwerk maakte duidelijk dat ze in de pan roerde.

Ik liep naar buiten. De zon stond al behoorlijk laag, desondanks bleef het warm. Mijn fiets stond nog tegen de boom. Ik drukte op mijn stuurcomputertje. Distance: 41,7 kilometer. Zo ver was ik verwijderd van mijn hotel. Als ik hier bleef eten werd het laat. En dan moest ik nog naar de top van l’Homme Mort.

‘Fertig!’ riep ze.

Ik liep naar binnen.

In het huis hing de walm van net afgegoten pasta. Op het aanrecht kieperde de vrouw de spaghetti op twee borden en ze goot er een rode saus uit een potje overheen. Ze roerde het geheel met een handige beweging door elkaar en zette de borden op tafel.

‘Eten,’ zei ze, in de gebiedende wijs.

Ze pakte een paar glazen en een aangebroken fles rode wijn. Ze schonk in en maakte aanstalten om te toosten.

‘Op alle wielrenners van de hele wereld,’ zei ze.

We aten en dronken in stilte. Mijn maag knorde nog bij de eerste happen.

Toen haar bord leeg was begon ze te vertellen.

‘Mijn man was wielrenner. Jean Hochon. Je zult hem niet gekend hebben. Hij was een matige renner in de regio hier. Hij reed nooit een prijs. Moest overdag gewoon werken in het slachthuis. Kon alleen ’s ochtends heel vroeg een rondje trainen. Dan wordt het nooit wat.’

Ze bracht de borden naar de keuken. De spaghetti lag zwaar op mijn maag, maar ik voelde de energie toenemen. Ja, ik moest mijn bidon pakken en weer gaan fietsen. Ik stond op. Lisa kwam dicht bij me staan.

‘Ga eens op bed liggen.’

Ze klonk beslist.

‘Eh, ik wilde u eigenlijk iets betalen voor het lekkere eten en...’

‘Ga nou maar liggen. Lisa maakt haar werk af.’

Goed, ik had brutaal haar woning betreden en rondgeneusd. Niet netjes, maar ik had geen enkele verplichting om nog langer te blijven.

Lisa bleef naar het bed wijzen. ‘Ik weet hoe zwaar l’Homme Mort is,’ zei ze.

Het was die vastberaden, dwingende blik in het ovale gezicht waar ik voor zwichtte. Wat kon me gebeuren als ik op bed ging liggen? Ging ze voor me bidden? De streek was katholiekgezind.

Uit beleefdheid deed ik mijn wielerschoenen uit. Ik zette ze naast het bed en ging langzaam op mijn rug liggen. Er zat spinrag aan de sponning van het raam.

Het bed voelde klam aan. Er was vaker op de lakens gelegen. Ze roken naar mannen. Zwetende mannen.

‘Waar is uw echtgenoot, als ik vragen mag? Fietst hij nog steeds?’

Ze liep naar het aanrecht en haalde een spuitbus achter een paar pannen vandaan. Ze schudde er wild mee.

‘Jean is dood. Al twintig jaar. Hij kreeg een infectie op de slachterij. Hij had een wondje opgelopen tijdens het uitbenen. Zijn arm werd hard en blauw. Ze hebben hem met hoge koorts opgenomen in het ziekenhuis van Carpentras. Drie dagen later was hij dood. Een zware bloedvergiftiging, zeiden ze.’

Ze ging naast me op bed zitten en trok mijn witte sokjes uit. Ik schaamde me voor mijn zwarte teennagels, maar Lisa leek ze niet te zien.

‘Mijn man was misschien niet zo’n heel goede wielrenner,’ zei Mona Lisa met een dromerige blik in haar ogen, ‘maar hij bezat de mooiste benen van de streek. Hij was er zelf ook trots op. Ik schoor ze om de dag. Gewoon nog met het kappersmes en een warm scheerpapje. Dat lekkere geluid van het lichte krassen over zijn huid. Ik hoor het nog steeds, als de dag van gisteren. Jean haatte het als je stoppels zag. En eerlijk gezegd: ik ook. Een rennersvrouw kan haar man ’s nachts niet beminnen als zijn scherpe stekeltjes in haar zachte vlees prikken.’

Ze schudde nog een paar keer met de spuitbus en begon te spuiten. Wit schuim over mijn bruine benen. Handig smeerde ze het schuim over mijn twee benen uit. Ik zat helemaal onder.

‘Even een paar minuten stil blijven liggen.’

Waar diende dit spul voor? De geur deed denken aan de ontsmettingszeep in ziekenhuizen. Of misschien was het een soort tijgerbalsem. Dan zouden mijn benen snel warm moeten aanvoelen.

Boven me beklom Lucho Herrera met de bolletjestrui een steile asfaltweg. Hij werd aangevuurd door supporters met ontblote bovenlijven. Met gebalde vuisten schreeuwden ze de bergkoning toe, de adem niet in het minst gebroken door de ijle lucht. Herrera. De kleine Colombiaan kon tijdens vlakke ritten in de Tour de France het peloton nauwelijks bijhouden. Pas in de bergen voelde hij zich thuis, weg van het zenuwachtige gewriemel in het peloton. Het stuur-aan-stuur-rijden trok hem niet. Hij was, zoals klimmers wel vaker zijn, een eenling op de fiets.

Lisa kwam aangelopen met een handdoek die droop van het water. Ze legde hem op mijn dijbenen en wreef met harde hand heen en weer.

‘Voilà!’ riep ze.

Met het wegvegen van het schuim verdwenen ook de haren op mijn benen. Door mijn bruine huid heen verschenen aders die ik nog nooit zo duidelijk gezien had.

Als dit alles was, waar was ik dan bang voor geweest? Lisa deed goed werk. Ze liep naar een kast. Gerinkel van flessen. Ik keek opzij. Ze pakte een fles met doorzichtig groen spul en schroefde de dop los.

‘Wat is dat?’ vroeg ik.

‘Mijn geheim,’ zei Lisa. Ze goot het over mijn kale benen. De vettige stroompjes kietelden. Ik rook eucalyptus en kwam met mijn hoofd uit het kussen om te zien wat ze deed. Ze wreef met haar mollige handen het spul over mijn boven- en onderbenen uit.

‘Ze hebben hier allemaal op dit bed gelegen. Alle grote coureurs boven je. Herrera. Ik kon voelen hoe zijn spieren vastzaten aan zijn botten. Kleine varkenshaasjes, in het midden bol, aan de uiteinden steeds een beetje harder. Hij viel altijd bij me in slaap. Praten met elkaar konden we niet, hij met zijn Spaans, ik met het argot hier uit de streek. Onmogelijk. Maar mijn handen begrepen zijn benen.’

Ik liet mijn hoofd op het kussen zakken. Ik voelde hoe ze nog een scheut van het lichtgroene spul op mijn benen goot. Handig tilde ze mijn been op. De vloeistof liep over mijn huid. Met een snelle beweging smeerde ze de achterkant van mijn dijen in, zonder dat het ging druppelen op de lakens.

‘En Bernard Hinault, die gekke Breton, die moest ik hard aanpakken. Hij had zo’n dikke huid, taai vlees, daar moest ik met mijn duimen doorheen drukken, wilde ik bij zijn spieren komen. Plus fort, plus fort! riep hij dan. Een wildeman, die Hinault.’

Er kwam een vreemde giechel vanuit haar middenrif, die veel hoger klonk dan haar normale stemgeluid.

Met duim en wijsvinger van beide handen pakte ze mijn kuitspieren beet en wreef de olie in de richting van mijn knie. Het was of ze met het bloed speelde dat in de spier verzameld was. Het was pijnlijk maar ook lekker.

‘Koblet. Een zakkenwasser van de eerste orde. Verwijfd. Mooie Hugo noemden ze hem, hè? Een wielrenner met een kammetje in zijn koersshirt. Nou, ik voelde stug geitenvlees. Als ik hem masseerde, kreeg ik dunne rolletjes vuil onder mijn vingertoppen. Een renner die zich niet waste. Jij bent lekker schoon. Je zweet, maar het is schoon zweet. Fietszweet. Die geur is met niets te vergelijken.’

Lisa veegde haar handen af aan haar jurk en liep naar het midden van de ruimte. Ze pakte het doosje lucifers en stak een grote, half afgebrande kaars aan die in het midden van de tafel stond. Het summiere licht viel op haar gezicht. Haar rimpels vormden een zee van kleine golven.

Ik onderdrukte een geeuw. Het was benauwd binnen. Lisa liep terug naar het bed en ging weer naast me zitten. ‘Fausto Coppi, dat was mijn lieveling. Zacht vlees in de kuiten, doorbloed tot in de diepste vezel. Voor hem had ik alle tijd. Fausto, de schat. Als hij met zijn fiets aan de hand hier het pad naar ons huis af liep, floot hij altijd de melodie van het liedje over Mona Lisa.’

Ze begon op fluistertoon te zingen, in slecht Engels. Ik moest moeite doen om de woorden te kunnen verstaan. Mijn ogen vielen dicht. Ze begon over mijn dijbenen te wrijven. Met twee handen pakte ze de grootste spier, kneep er zachtjes in en gleed tot aan mijn liezen naar boven. Die beweging herhaalde ze keer op keer.

Ik liet haar begaan. Ze duwde de vermoeidheid uit mijn benen. Ze leken lichter te worden. Coppi. De Italiaanse kampioen had toch een blinde masseur? Cavanna. Een voorzichtig met stok lopende figuur met een zonnebril op. Op de tast door de wereld van het cyclisme. Pas als Cavanna massageolie rook en de benen van zijn Fausto aanraakte, wist hij precies de weg in de wirwar van spieren en pezen.

Ik kon het gapen niet meer onderdrukken. Het was een gevecht tegen de slaap.

Lisa wreef over mijn bovenbenen. Ze gloeiden. De hele kamer rook naar eucalyptus.

Ik moest het gesprek gaande houden. Slapen ging een stap te ver. Ik kende Lisa niet. Bovendien moest ik nog een flink stuk rijden om weer bij mijn hotel te komen. Ik probeerde me te concentreren. Kwamen de renners hier langs om te trainen in deze bergen? Bahamontes kwam uit Toledo, Pantani woonde in Italië. Wat zochten ze hier?

Lisa liep weer naar de tafel. Ze pakte de fles wijn en nam een flinke teug.

‘Lisa, wat bracht al die beroemde klimmers eigenlijk hier?’

Ze kwam vlak bij me staan. In haar hals en op haar bovenarmen waren rode vlekken verschenen. Ze praatte zachter dan eerst: ‘Mon ami, je vraagt te veel. Geniet, zoals je voorgangers genoten.’

Ik wilde nog een nieuwe vraag verzinnen. Want Coppi... Hoe kon Coppi in hemelsnaam hier op bed hebben gelegen? Hij was in 1960 overleden, op 2 januari, dat had ik altijd onthouden nadat ik zijn biografie had gelezen.

‘Lisa, heb jij Coppi nog levend gezien?’ vroeg ik loom. ‘Hoe oud ben je dan?’

Ik begon te rekenen.

Ze goot wat meer eucalyptusolie op mijn benen. Ik voelde het langs de binnenkant van mijn linkerdij lopen. Bekende jeuk. Ik was te moe om te krabben.

Ik hoorde Lisa fluisteren: ‘Ze zijn bang in de bergen. Bang om alleen te zijn, net als iedereen. Ik geef ze mijn glimlach om de angst te overwinnen. Wie hier heeft gelegen overkomt niets. Dat weten alle renners.’

Haar handen gleden over mijn dijbenen. Mijn spieren voelden zachter aan dan ooit. Ik probeerde omhoog te komen. Mijn vingers vonden geen houvast, het matras was spekglad. Ik spande mijn bovenarmen, mijn buikspieren, even leek ik me op te kunnen richten.