Arjen Lubach studeerde Wijsbegeerte aan de Rijksuniversiteit Groningen, maar vertrok zonder bul naar Amsterdam. Hij publiceerde vier romans, werkte bij de radio, als tekstschrijver voor televisie en theater en is muziekproducent. Bij het grote publiek werd Lubach vooral bekend door zijn televisieprogramma Zondag met Lubach dat bekroond werd met de Nipkowschijf en de Televizierring. Hij woont en werkt afwisselend in Amsterdam en op het platteland van Friesland.

Arjen Lubach

Stoorzender

Uitgeverij Podium
Amsterdam

© 2020 Arjen Lubach

Omslagontwerp Martine de Jong

Verzorging e-book Coco Bookmedia

Foto auteur Merlijn Doomernik

ISBN e-book 978 94 6381 057 9

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, augustus 2020

www.uitgeverijpodium.nl

www.arjenlubach.nl

Voor Martine

Overeenkomsten met bestaande personen of gebeurtenissen zijn niet geheel toevallig, tenzij het voor gedoe gaat zorgen.

I

LOS ANGELES

Out where the skies are a trifle bluer, Out where the friendship’s a little truer, That’s where the West begins;

Arthur Chapman

Het duurt acht minuten voor een straal zonlicht aankomt op aarde. Met een snelheid van bijna driehonderdduizend kilometer per seconde flitst het licht door de ruimte en breekt vlak voor het mijn ogen bereikt in verschillende golven uiteen in de atmosfeer. Wat overblijft is de kleur die mijn hersenen nu een naam geven. Een blauwviolette hemel. En een soort paars dat ik alleen hier heb gezien, in de luchten boven de uitgestrekte heuvels vol walnoot- en laurierbomen, tussen een grid van kronkelwegen en bovengrondse telefoonlijnen. Ik neurie een lied zonder titel van een artiest zonder gezicht.

Mijn ogen voelen zwaar en ik leun met mijn rug tegen de gestucte muur van het huis. Ik weet niet meer hoe laat het is. Zo moe als nu ben ik in tijden niet geweest. Voor de duizendste keer vertel ik mijzelf dat het goed is dat ik dit doe, al is het maar omdat alles wat hetzelfde blijft uiteindelijk vast gaat zitten. De jetlag duwt deuken in mijn dag. Soms val ik op de bank in slaap en schrik weer wakker van de vogels die hier anders zingen dan thuis of van de Amerikaanse sirenes die van Hollywood naar de Valley echoën.

‘Is dit wel slim?’ had een van de medewerkers van mijn televisieprogramma gevraagd.

‘Wat?’

‘Dat je uit het ritme stapt? Zo midden in het seizoen?’

De behoefte om weg te gaan werd daardoor alleen maar sterker. Als er chaos is, zoek ik regelmaat, maar zodra die er is verlang ik weer naar chaos.

‘Over twee weken ben ik terug,’ had ik gezegd. ‘Ik moet nog iets doen.’ Alsof ik even langs het DHL-afhaalpunt in mijn straat ging voor een pakketje.

Het huis staat hoog op een heuvel, in een bocht aan het begin van Kirkwood Drive. De weg ernaartoe ligt verzonken in de aarde. Het wegdek is slecht onderhouden, zeker in vergelijking met de glimmende zoabvloeren waar we in Nederland overheen zweven. Als ik mijn geleende auto parkeer ben ik nog niet thuis, want de voordeur ligt pas aan het eind van een steile trap vol hindernissen: vuilnisbakken, gaten, losliggende tegels en door de zon verschoten speelgoed. Binnen staat het quasivictoriaanse meubilair dat in de jaren tachtig en negentig is verzameld bij de meubelzaken aan de eindeloze strips met winkels en fastfoodrestaurants. De deuren piepen, de vloeren kraken en de raamkozijnen kieren, maar het mediterrane klimaat maakt dat hermetisch afsluiten niet nodig is. Zelfs niet in februari.

Ik ben hier met Sacha. Samen vormen we The Galaxy: de muziek-act die ik een paar jaar geleden in anonimiteit oprichtte, waarna ik Sacha erbij vroeg. Toen we uiteindelijk onze maskers afdeden, wisten we een redelijke naam op te bouwen binnen ons subgenre, tot dat subgenre mainstream werd en wij dreigden te verzuipen. Daarom moet er met spoed nieuwe muziek komen.

Een paar maanden geleden spraken we met het agentschap dat onze optredens regelt. ‘Tomorrowland gaat jullie echt niet nog een keer boeken als er in de tussentijd geen nieuwe muziek is uitgekomen,’ zeiden ze. Dat had me overtuigd. In Nederland had het muziek maken altijd iets vrijblijvends: het was iets om de overgebleven uurtjes, spaarzame vrije ochtenden of juist een enkele doorwaakte nacht onder invloed mee te vullen — de volgende ochtend viel het resultaat bijna altijd tegen. Er was nooit een schreeuwende noodzaak. Om die te forceren zijn we hier, net als alle anderen die naar Los Angeles komen: om iets te forceren.

Vanaf mijn heuvel kijk ik neer op de weg beneden. Er slentert iemand met een gitaarkoffer voorbij. Muziek, denk ik. Dat is het. Mijn duivel en engel ineen. Als het lukt is er niks fijners, als het niet lukt is het een tantaluskwelling. Hiervoor laat ik de redactie in de steek, omdat er altijd ergens een nog onbereikbaarder stuk fruit in vierkwartsmaat boven mijn hoofd hangt.

Ik moet denken aan de vorige keer dat ik hier was om muziek te maken, een jaar of vijf geleden, ook in februari, ook met een vriend. De inspiratie kolkte door de avenues, klotste tegen de heuvels in het noorden, beukte in op de villa’s in Hollywood en stroomde terug naar de oceaan. Er was die paar weken genoeg te maken, te voelen en te leven. Bij terugkomst in Amsterdam was mijn vertrouwen geschaad, was er een vriendschap verbroken en de geschiedenis herschreven. In het felle Californische daglicht was ik belazerd door iemand die ik als vriend beschouwde. Ook daarom is het goed dat ik hier ben, om iets recht te zetten, zodat deze stad niet voor altijd een schaduwplek op mijn wereldkaart zal blijven.

Mijn telefoon trilt. Voor de honderdste keer wrijf ik de slaap uit mijn ogen en lees het bericht van een vriendin.

‘Shit. Mies Bouwman is overleden.’

Het klinkt meer als een waarschuwing dan als een mededeling. Alsof ik persoonlijk iets met de dood van Mies Bouwman te maken heb en gevlucht ben naar LA, met een koffer geld, haar juwelen en een vals paspoort. ‘Shit. Ze hebben Mies gevonden’ — zo klinkt het.

Omdat er een WK schaatsen wordt verreden, heeft mijn programma plaats moeten maken voor een liveverslag vanuit Thialf. Nu ik hier in de ochtendzon tegen de muur van het huurhuis sta, weet ik ineens niet meer waarom ik niet heb geluisterd naar mijn redacteur. Sacha en ik hebben al vaker de wereld over gevlogen, maar meestal ging het dan om een optreden in een club of op een festival. Een show van een uur is, hoe ernstig de jetlag ook is, met voldoende wodka of red bull nog wel op te brengen, maar iets nieuws maken in studiosessies die de hele dag duren is een heel ander verhaal. Niet alleen ben ik bang dat ik mijn focus op het televisieprogramma zal verliezen, ook lijkt het me sterk dat ik in deze staat muziek kan maken waar een ander plezier aan zal beleven, laat staan iets wat de tand des tijds zal doorstaan — en het zijn toch dat soort bescheiden ambities waarvoor ik mijn studie niet heb afgemaakt.

Sacha stapt vanuit de woonkamer de patio op.

‘Ik word zo opgehaald,’ zegt hij. ‘Ik slaap vannacht bij Sophie.’

Hij is hier niet alleen voor de muziek, maar ook voor zijn vriendin. Ze woont nog hoger op de heuvels, met het uitzicht dat ik ken uit films: de zee van lichten, city of light, zoals Jim zong.

‘Mies Bouwman is overleden,’ zeg ik.

Hij graaft in zijn geheugen, houdt zijn hand boven zijn ogen tegen de zon.

‘Wie?’

Als mijn muziek klinkt als een brij en ik niet meer kan horen wat goed of slecht is, neem ik een pauze en schrijf ik. Voor het eerst ongericht. Toen ik nog romans schreef, ging daar een zorgvuldige planning aan vooraf. Ook al traden er altijd verrassingen op, ik had voordat ik begon vaak wel een idee wat het zou gaan worden, qua stijl, lengte en inhoud. Nu niet. Er ligt alleen maar een globaal plan, waar ik me een beetje voor schaam. Als puber bestond ik voor 80 procent uit schaamte. Verder: 10 procent overleven, 5 procent frustratie en 5 procent groene Balisto. Nu is de schaamte grotendeels verdreven door ervaring. Ik ben nu een cocktail van overleven, liefde voor geliefden, hedonisme en een uitgeklede vorm van het humanisme, waarbij ik de mens niet al te veel credits wil geven — maar de god van Erasmus nog minder, dus dan maar de mens. Als ik echt moet kiezen.

Het is een halfslachtig plan om de balans op te maken. Ik bereik binnenkort een leeftijd die tot niet zo langgeleden een onvoorstelbare horde leek, maar waar ik toch ineens ben aangekomen. Alsof je tijdens een fietstocht een willekeurige bocht omgaat en — veel sneller dan verwacht — pal voor het pannenkoekenrestaurant staat.

Daar sta ik nu, met mijn fiets nog aan de hand, hijgend en vol ongeloof naar de ingang te staren. Ik heb nog helemaal geen honger.

Ik weet ook dat de balans opmaken me valse hoop op evenwicht geeft, alsof ik mag rekenen op nog precies evenveel jaren en ik dus zou kunnen leren van die eerste helft. Alsof ik dingen recht moet zetten die ik veel te lang verkeerd heb gedaan. Toch is het volstrekt onzeker hoeveel jaren er nog zullen komen en bovendien zijn de levenslessen grotendeels onbruikbaar. Ik weet weliswaar een beetje hoe ik lief moet hebben, welke vriendschappen duurzaam zijn — en waarom het niet erg is dat sommige vriendschappen helemaal niet duurzaam blijken —, dat iemand heel overtuigend ‘nee hoor’ kan antwoorden als je vraagt of ze verdrietig is, maar dat dat dan niet per se de waarheid is. Dat soort dingen weet ik nu. Maar ik kan niets meer met mijn talent voor het leggen van de logistieke puzzel van een interrailreis die ik nooit meer zal maken, de cheatcodes van een MSX-spelletje dat ik nooit meer zal spelen of met mijn kennis van het bereiden van een boeuf bourguignon die ik nooit meer zal eten.

Dus de reden om te schrijven zou eerder zijn: op adem komen. Ordening der dingen. Het dichtdraaien van sijpelende gemoedsaandoeningen in mijn lijf die geen functie meer hebben. De brandjes in mijn buik niet verstoppen, maar voorgoed blussen.

Natuurlijk is het een kunstmatig aangebracht evenwicht. De mijlpaal die ik nu bereik komt voort uit een gebrekkige wiskunde die in tientallen denkt, in combinatie met een generieke levensverwachting, die vermoedelijk nergens op slaat. Óf ik ga over een paar jaar al dood, óf een wetenschapper vindt over tien jaar eindelijk de Fontein, en die geeft me dan de eeuwige jeugd, of vooruit: nog eens tachtig jaar, waardoor ik nu pas op een derde zit.

Toch zijn er wel lessen te trekken, al hebben die vrijwel allemaal dezelfde conclusie: mensen zitten volkomen anders in elkaar dan ik dacht. In tegenstelling tot het beeld dat je hebt als je twintig bent, heeft eigenlijk niemand enig benul. Degenen die vooroplopen hebben negen van de tien keer helemaal niet meer talent, meer kennis of meer wijsheid, maar gewoon een grotere mond.