© 2021 Roelof Smit

Omslagontwerp Loudmouth

Verzorging e-book Coco Bookmedia

Foto auteur Ruud Pos

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, maart 2021

ISBN e-book 978 94 6381 081 4

www.uitgeverijpodium.nl

Als twee mensen samen zijn, dan zijn ze niet met zijn tweeën, maar met zijn zessen: wat elk van hen is, wat elk van hen denkt te zijn en wat elk van hen denkt dat de ander is.

ANTÓNIO GUTERRES

In De dubbele waarheid zijn de twee kanten van het boek ook de twee kanten van het verhaal. Milan en Ruben vertellen ieder hun eigen versie. Het maakt niet uit welk perspectief het eerst gelezen wordt. Of misschien ook wel…

Klik hier voor Milans kant van het verhaal.

Klik hier voor Rubens kant van het verhaal.

MILAN

Ik ben vernoemd naar een voetbalclub. Daar was geen ontkomen aan. Mama stelde nog namen van spelers voor, in die tijd werden ook in Alkmaar veel jongetjes Jari gedoopt, maar pa hield stug vol. Schoorvoetend legde hij zich erbij neer dat zijn zoon geen Ajax zou heten en ging hij akkoord met het compromisvoorstel van mama: Milan, dat was tenminste een naam.

‘AC Milan natuurlijk. Anders had-ie wel Inter geheten,’ antwoordde pa toen een andere vader op het schoolplein belangstellend vroeg om welke van de twee rivaliserende Milanese clubs het ging. Hij vond het een ontzettend domme vraag; ik was blij dat ik hem niet zelf gesteld had.

AC Milan vond pa overigens een ‘kutclub’, behalve in het voorjaar van 2005, toen het in de laatste minuut ten koste van de nog grotere kutclub psv de finale van de Champions League bereikte. Slaapdronken zat ik op zijn schouders terwijl hij een eenmanspolonaise over de galerij liep, mijn naam scanderend tot de onderbuurvrouw schreeuwde dat het na elven was, een argument waar hij zich vatbaar voor toonde. De volgende dag kocht hij een Milan-shirt voor me, niet eens tweedehands.

Hoewel de jongens op school de combinatie van naam en shirt aanvankelijk wel konden waarderen, verdween hun respect tijdens het voetballen bij gym meteen weer. Mijn klasgenoten besloten me een bijnaam te geven die passender was. Tot aan mijn middelbareschooltijd werd ik TOP Oss genoemd; ik maakte me weinig illusies over de status van die club binnen het betaald voetbal.

Het was meneer Opdam van geschiedenis die me erop wees dat Milan een Slavische naam is. Naast een heleboel onvermijdelijke voetballers was er ook een Tsjechische schrijver die zo heette. Servië had zelfs zeven jaar lang een koning Milan. Het huis Obrenović was niet bepaald de meest roemruchte dynastie in de Europese geschiedenis, toch besloot ik vanaf dat moment vernoemd te zijn naar koning Milan i.

Als kind was ik er heilig van overtuigd dat ik een herinnering had aan mama. Ik zag hoe ze bij mijn ledikant stond, met haar blonde krullen en haar lieve blauwe ogen. Ze boog zich voorover en kuste mij welterusten, ik rook een zwak parfum.

‘Gelul,’ zei pa als ik erover begon. ‘Je hebt gewoon te vaak naar die foto gekeken.’

Misschien had hij gelijk. In die ene herinnering had mama dezelfde rode trui aan als op de ingelijste foto op mijn nachtkastje, en waren haar krullen precies even lang. Maar de geur van het parfum was op die foto niet vastgelegd en het liefdevolle drukken van haar lippen op mijn voorhoofd evenmin.

Pa kapte me af zodra ik over mama begon. Dan kreeg hij rode vlekken in zijn gezicht, knarste hij met zijn tanden en stuurde hij me naar mijn kamer. Ik vroeg oma Trui eens waarom hij zo kwaad werd.

‘Hij is niet boos,’ meende ze, terwijl hij toch echt had geschreeuwd dat ik mijn kop moest houden. ‘Maar hij kan niet over haar praten. Je moeder betekende de wereld voor hem.’

Oma vertelde me alles wat ik over mama’s jeugd wilde weten. In haar oude fotoalbums zag ik een klein meisje met natte haartjes en een zwemdiploma, met bolle wangen en een verjaardagstaart, met een stralend gezichtje en een jong katje op schoot. In haar puberteit wilde mama niet op de foto, dat vonden oma en ik allebei jammer.

Foto’s van de bruiloft waren er wel. In haar schitterende witte jurk keek ze verliefd naar pa. Ook hij zag er gelukkig uit, ik herkende hem nog net. Linda vlak na het jawoord van Gijs, had oma met vulpen bij de mooiste foto geschreven.

‘Een jaar later werd jij geboren,’ glimlachte ze terwijl ze het album dichtklapte. ‘Ze waren zo blij met je. Jullie waren het perfecte gezinnetje.’

Ik was vier maanden oud toen de kanker werd ontdekt, tien maanden later was mama dood. De hersenen onder haar mooie krullen waren kansloos tegen de oprukkende glioblastomen. Dertien jaar later trof een infarct de hersenstam van oma Trui. In het verpleeghuis bladerde ik door haar fotoalbums en herhaalde ik de verhalen die ze me over mama had verteld. Zij vergat ze telkens weer, ik wilde ze me voor altijd blijven herinneren.

‘Je vader is een goede man,’ zei oma Trui op een van haar heldere momenten. ‘Hij is niet de makkelijkste, maar hij houdt veel van je. Het is alleen lastig voor hem dat je zoveel op je moeder lijkt.’

Oma had al vaker betoogd dat haar schoonzoon het moeilijk vond om zijn gevoelens te uiten. Toch slaagde hij daar tijdens het televisiekijken prima in, zeker wanneer er voetbal op stond. Sinds mijn geboorte was het bergafwaarts gegaan met Ajax (hij leek er een causaal verband in te zien) en in de jaren dat psv de kampioenschappen aaneenreeg, hoorde ik hem de verschrikkelijkste scheldwoorden naar het scherm roepen.

In 2009 bleek pa net als veel jongens in mijn klas ineens fan van AZ. Hij sleepte me mee naar de huldiging van de kampioenen op het Noordhollandsch Kanaal en vertelde aan iedereen hoe trots dit hem als geboren en getogen Alkmaarder maakte. Bij de start van het nieuwe seizoen was hij weer voor Ajax.

Onze flat aan de Muiderwaard in Alkmaar-Noord was door mama midden in de jaren negentig ingericht, en pa weigerde er iets aan te veranderen. Zelfs de krabpaal van Joepie stond er nog. De kat zelf was meteen na mama’s dood naar oma verhuisd.

Ik moest er ook niet aan denken dat het grijze bankje zou worden ingeruild, hoewel het leer overal was gebarsten en de binnenhuismode allang iets anders voorschreef. Ik was ook gehecht aan het platgestampte bruine tapijt met de kuiltjes en kale plekken en de vlekken van alle koffie, ketchup en bier die erop gemorst waren.

Als er iets kapotging, dan herstelde pa het zelf. ‘Dingen worden veel te makkelijk weggegooid,’ vond hij. ‘Maar mensen kunnen ook nog geen bout van een moer onderscheiden.’

Hij kon dat wel, want hij werkte bij de Gamma. Terecht constateerde hij al in mijn kleuterjaren dat ook zijn eigen zoon geen enkel technisch inzicht had, zelfs hij kon dat niet repareren.

‘Een De Groot met twee linkerhanden, hoe is het mogelijk?’ mopperde hij. De onontkoombare conclusie dat ik die handen van mama moest hebben, sprak hij niet uit.

Beroepseer en heimwee naar mama waren de voornaamste redenen om geen nieuwe spullen aan te schaffen, maar pa had er ook gewoon een hekel aan om geld uit te geven. In ons flatgebouw waren we een van de weinige huishoudens zonder nee-neesticker op de brievenbus. Hij bestudeerde de stapels reclamefolders met wetenschappelijke precisie. Mijn kleren haalden we, het Milan-shirt uitgezonderd, bij de kringloopwinkel.

Op mijn elfde stuurde pa me naar het Nassaukwartier om de auto’s van de rijkelui te wassen. De paar euro’s die de mensen me daar toestopten – vaak juist met het verzoek om in vredesnaam uit de buurt van hun bolide te blijven – belandden in ons ‘gezamenlijke’ spaarvarken op pa’s nachtkastje.

Al op mijn zevende keek ik met pa mee naar het zesuurjournaal, het Jeugdjournaal vond ik saai. Ik weet nog goed hoe Rik van de Westelaken vertelde over de honderdduizenden doden na de kersttsunami, en dat pa af en toe zijn hand voor mijn ogen hield.

Ik volgde de oorlogen in alle uithoeken van de planeet en voelde de drang om er iets tegen te doen. ‘Succes ermee,’ schamperde pa over de hoopvolle woorden die Ban Ki-moon na zijn aantreden als secretaris-generaal van de Verenigde Naties uitsprak over vrede en bruggen bouwen. Ik vond ze juist geweldig: eindelijk eens iemand die dezelfde ideeën over de wereld had als ik. Ban werd mijn held, ik zou zijn poster boven mijn bed hebben gehangen als zoiets bij Bart Smit te koop was geweest. Ooit zou ik zijn werk overnemen, besloot ik.

Elke avond zocht ik op internet informatie over de landen die in het journaal aan de orde waren gekomen, op de wereldkaart die ik van oma had gekregen wist ik ze feilloos te vinden. Ik vertelde pa enthousiast dat er meer dan honderdtweeënveertig miljoen mensen in Bangladesh woonden terwijl het helemaal niet zo’n groot land was en dat Zuid-Afrika drie hoofdsteden had. ‘Eén hoofdstad is meer dan genoeg,’ vond hij echter, en ik moest toegeven dat daar wat in zat.

Waar ik wilde weten wat er in de wereld gebeurde, toonde pa vooral interesse in Nederland. Als de regering in Den Haag weer eens iets had besloten wat hem niet beviel, zat hij te vloeken voor de tv. Meestal was in zulke gevallen achter de nieuwslezer een foto van bankbiljetten afgebeeld. Bij dat nieuws verveelde ik me. Ik kon niet begrijpen waarom zo’n verhaal eerder aan de beurt kwam dan een cycloon op een ander continent.

‘We kunnen niet alle ellende in de wereld oplossen, we hebben in Nederland al genoeg problemen,’ meende pa. Die stelling onderstreepte hij regelmatig met de woorden ‘wat een land’. Dat zei hij ook toen de verslaggever in Limburg vertelde over drie homo’s die ernstig waren mishandeld door een groep jongeren. ‘Laat die mensen toch verdomme met rust,’ voegde hij eraan toe. Ik hoorde hem schelden op het tuig en ik voelde me veilig.

Pa stopte met het schillen van zijn appel toen ik hem bij het ontbijt vertelde dat ik op mannen viel. Hij keek me aan en knikte even, alsof hij besefte dat het voor mij een belangrijk moment was maar dat hij het zelf niet relevant vond. Later zou ik nu en dan de stellige indruk krijgen dat hij mijn geaardheid weer vergeten was, misschien wel het hoogste niveau van acceptatie.

‘Dat moet je zelf weten,’ antwoordde hij, waarna hij zich weer over zijn appel boog. In de lift knikte hij opnieuw, om die eerste reactie na enige overdenking te bevestigen. ‘Homo’s verdienen veel geld. Dat is prima.’

Aan andere mensen hoefde ik het niet op te biechten. Oma Trui zou het toch niet onthouden en op school ging iedereen er allang van uit. Zelf wist ik ook niet beter. Wanneer ik in een nieuwe klas kwam, kende ik binnen een dag de namen van de jongens uit mijn hoofd. De meisjes kon ik niet uit elkaar houden, met hun lange haar en hun domme gegiechel.

Op school werd beweerd dat ik verliefd was op meneer Opdam. Na de geschiedenisles bleef ik vaak hangen om met hem nog wat door te praten over de stof. Hij nam daar ruim de tijd voor en leende zijn boeken aan me uit als een onderwerp me interesseerde. ‘Ik ben docent geworden voor leerlingen zoals jij,’ glimlachte hij. Mijn klasgenoten trokken de conclusie dat wij het met elkaar deden.

Terloops vroeg de decaan een keer hoe mijn band met meneer Opdam eigenlijk was. Het feit dat ik in mijn reactie de Vietnamoorlog en de Russische Revolutie erbij haalde zal voor de schoolleiding de angel eruit getrokken hebben, maar in de aula en bij de kluisjes bleven de geruchten over onze verboden liefde springlevend. Net als de meisjes in mijn klas kreeg ik het echter warm van de stagiair van gym, die na het voordoen van elke oefening zijn sixpack ontblootte door met de punt van zijn shirt het denkbeeldige zweet van zijn voorhoofd te vegen.

In de hoop op een vergelijkbaar uitzicht keek ik met pa de laatste minuten van het voetbal mee. ‘Dan wordt het spannend,’ verklaarde ik zonder te liegen, want het was altijd afwachten of hij de tv al zou uitschakelen voordat de spelers hun shirtjes hadden uitgetrokken.

Mijn belangstelling voor de contouren van de torso van Jan Vertonghen werd lang niet elke wedstrijd van Ajax bevredigd, maar dat was geen ramp. Ik ontdekte dat het iets anders was waardoor ik graag naar hem keek. Als de overige spelers in de weer waren met de bal suggereerde zijn serieuze frons dat hij belangrijker zaken aan zijn hoofd had. ‘Wat is Vertonghen toch een slimme speler,’ bevestigde de commentator. Mijn verliefdheid was compleet.

Wanneer mijn hormonen de overhand kregen, dacht ik dus zeker niet aan meneer Opdam, met zijn te ruim zittende overhemden en zijn kikkerstem. Maar zodra ik de oude handdoek voldaan in de hoek van mijn kamer had gesmeten, besefte ik dat de blokjesbuik van de stagiair en zelfs de frons van Vertonghen het toch niet haalden bij zijn geleerdheid.

Toen het nog kon, nam oma Trui me elke maand mee naar de begraafplaats aan de Westerweg. Daar lag mama samen met opa, die zowel de geboorte van zijn kleinzoon als de dood van zijn dochter had gemist en die gebeurtenissen op zijn laatste rustplaats tegen elkaar kon wegstrepen.

Zwijgend stonden we een paar minuten hand in hand voor het graf. Daarna ging oma met de plantjes aan de slag en boende ik voorzichtig de vogelpoep van de grafsteen. Linda de Groot-Visser stond erop, met daaronder haar geboortedatum en de dag waarop ze stierf. Zesentwintig was ze maar geworden, de laatste keer dat ik met oma ging was ik al op de helft.

Van de begraafplaats liepen we naar snackbar Danny om een frietje te halen. De eerste jaren stopten we onderweg bij de kinderboerderij. Ik vertelde oma dat de hindoes in India geloven in reïncarnatie en ik vroeg of het zou kunnen dat mama was teruggekomen als het geitje dat ik vasthield.

‘Dat zou kunnen,’ zei oma nadenkend. ‘Als jij heel veel liefde van dat geitje voelt, dan zit de ziel van je moeder er misschien wel in.’ Ik knuffelde het geitje voor de zekerheid extra stevig.

Of pa weleens bij het graf kwam, weet ik niet. Met mij wilde hij er in ieder geval niet heen, ook niet toen oma Trui ziek werd. Ik wilde het hem niet te moeilijk maken, dus drong ik niet aan. Als tiener ging ik in mijn eentje. Ik deed mijn best om de plantjes van oma te onderhouden, maar de vingers aan mijn linkerhanden waren ook al niet groen. Daarom kocht ik van het deel van mijn vakkenvullersinkomen dat ik zelf mocht houden verse bloemen. Twee boeketten: één voor mama en ook één voor opa, anders was het zo onaardig.

Op mama’s verjaardag trof ik vaak al tulpen op de zerk aan. Ik beeldde me jarenlang in dat pa die er had neergelegd, tot ik uit de verte een keer een vrouw bij het graf zag staan. Ergens wilde ik weten wie zij was en wat zij over mijn moeder kon vertellen, maar nog liever wilde ik alleen met mama zijn. Ik liep even naar de kinderboerderij; toen ik terugkwam legde ik mijn boeketten naast de tulpen.

‘Jongen, wat ben je toch vroegwijs,’ lachte oma Trui als ik haar vertelde wat ik over de wereld had ontdekt, en later soms ook in het verpleeghuis als die herinnering zich ontworstelde aan het droevige moeras onder haar schedel. ‘Je weet nu al meer dan je oude grootmoeder.’

Ze wist zeker dat ik de wereld eerlijker zou maken. ‘Later leren de kinderen op school over jou,’ kondigde ze aan, en ze zette een plechtige stem op. ‘Secretaris-generaal Milan de Groot maakte hoogstpersoonlijk een einde aan honger en oorlog.’ Ik glunderde verlegen.

Mama had als kleuterjuf nooit een kind gezien dat zo pienter uit zijn ogen keek als ik. Kort voor haar dood had ze voorspeld dat ik als eerste in de familie naar de universiteit zou gaan, vertelde oma. Hoewel ik later wel begreep dat haar vakbekwame oordeel in dit geval wat werd beïnvloed door moederlijke vooringenomenheid, was ik er heel trots op.

Ik was vastbesloten om mama’s voorspelling uit te laten komen. Al in de derde klas wist ik welke studie het zou worden: Internationale Betrekkingen en Organisaties in Leiden. Het leek me de perfecte springplank naar het diplomatenklasje en daarmee naar het hoofdkwartier van de VN in Turtle Bay, New York. In de bovenbouw koos ik Frans en Spaans en online deed ik verwoede pogingen om alvast wat Mandarijn, Arabisch en Russisch te leren.

Het pad naar de positie van secretaris-generaal had ik helemaal uitgestippeld. Ik zou het vak leren als ambassademedewerker op verschillende continenten. Daarna zou ik zelf ambassadeur worden. Op mijn wereldkaart koos ik Bamako, Bern en Washington als standplaatsen uit, maar Bamako zou ook nog Bujumbura kunnen worden, ik was flexibel. Ten slotte zou ik nog een paar jaar noodzakelijke contacten met wereldleiders opdoen als minister van Buitenlandse Zaken.

Meneer Opdam vertelde ik over mijn ambities. Discreet, zonder mijn naam te noemen en de pestkoppen van nog meer munitie te voorzien, besteedde hij een les aan de geschiedenis van de Verenigde Naties. Veel van de feiten die aan de orde kwamen kende ik al, maar hij legde ook uit waaróm het zo moeilijk was om de samenstelling van de Veiligheidsraad te veranderen, waaróm vredesmissies lang niet altijd succesvol waren, waaróm de secretaris-generaal nooit een Amerikaan of een Rus zou kunnen zijn.

De les bevestigde me in mijn studiekeuze, al waarschuwde meneer Opdam ervoor dat het ging om een afstudeerrichting binnen de politicologie. ‘Je ontkomt niet aan colleges over de politiek in dit kikkerlandje,’ zei hij. Dat zou ik wel overleven, leek me. Misschien zou ik dan eindelijk begrijpen waarom pa altijd zo boos was op de politici in Den Haag.

‘Wanneer dacht jij eigenlijk eens te gaan werken?’ vroeg pa halverwege 5 vwo. We hadden net gegeten en ik stond op het punt om naar mijn kamer te gaan en nog wat te lezen.

Verbaasd herinnerde ik hem aan de vakken die ik vulde bij de C1000 in de straat, een baantje waar ik vooral mee was begonnen omdat hij het belangrijk vond dat ik geld binnenbracht. Traag schudde hij zijn hoofd. Hij wilde een slok bier nemen, maar merkte dat het blikje leeg was.

‘Echt werken, bedoel ik. Je bent zestien.’

‘Ik moet nog anderhalf jaar naar school. En daarna wil ik studeren.’

Pa kon zijn afgrijzen niet verbergen, als hij het al probeerde. Met hem had ik mijn ambities en plannen nooit gedeeld. Hij had er nooit naar gevraagd.

‘Internationale betrekkingen,’ voegde ik eraan toe; niet dat het indruk zou maken.

‘Studeren kóst geld. Als je gewoon gaat werken, verdíén je geld.’ Hij leek tevreden met die sluitende redenering en liep naar de keuken om een nieuw biertje te halen.

‘Wat is er mis met werken?’ vroeg hij toen hij terug was. ‘Voel je je daar te goed voor?’

‘Nee, natuurlijk niet.’ Ik keek naar de grond.

‘Dan kun je gewoon een eerlijke boterham verdienen. Dat eeuwige leren is nergens goed voor.’

‘Als ik gestudeerd heb, kan ik juist meer geld verdienen,’ wierp ik zachtjes tegen.

‘Eerst is het jarenlang geld uitgeven. Niemand die weet of je dat ooit nog terugziet. Een baan levert meteen geld op.’

Ik wilde hem niet het gevoel geven dat het leven dat hij zelf leidde te min voor me was. Wel probeerde ik hem nog te overtuigen van het nut van de universiteit, van de kansen die ik daardoor zou krijgen, maar hij leek het oprecht niet te begrijpen. Ik dacht aan de hersenen die ik volgens oma Trui van mama had geërfd en besefte dat het waarschijnlijk nooit tot hem zou doordringen.

Pa verbood het studeren niet expliciet, hij leek erop te vertrouwen dat zijn mening toch wel doorslaggevend zou zijn. Ik had er inderdaad veel voor over om hem niet teleur te stellen, maar ik dacht net zo goed aan mama, die hoge verwachtingen van me had gehad in de veertien maanden die ons samen gegund waren.

Ik zocht naar manieren om pa tegemoet te komen. Het enige wat ik kon bedenken was om zo veel mogelijk te gaan werken naast mijn studie. Ik zou een baan zoeken die voor hem in de categorie ‘eerlijk hard werk’ viel en daar met trots over spreken als ik hem zou bezoeken.

Pas in de weken voorafgaand aan mijn verhuizing naar Leiden leek pa door te hebben dat zijn wens niet voldoende voor me had betekend om mijn plannen te wijzigen. De avond voor ik vertrok, dronken we in stilte een biertje. Onverwacht kneep hij even in mijn arm. Zijn ogen waren vochtig.

‘Het is gevaarlijk om op je hersenen te vertrouwen,’ zei hij krachteloos.

Voorzichtig kuste ik oma Trui op haar broze wang. Ze keek me licht verrast aan, onzeker waar ze die intimiteit aan te danken had. Ik legde de bananen in de fruitmand en de Libelle op haar nachtkastje. De post lag al voor me klaar om door te nemen.

‘Ik ben uw kleinzoon, Milan.’

‘Hoe?’

‘Milan! Uw kleinzoon!’

Ze leek zich bij die informatie neer te leggen. Ik ging in de stoel tegenover haar zitten en liet haar even wennen aan mijn aanwezigheid. Vaak brak er na een tijdje wel een herinnering door waardoor ze zich vertrouwd met me wist.

‘Wilt u iets drinken?’ vroeg ik.

‘Nee hoor, doet u geen moeite. Ik ga zo weer weg.’

Ik glimlachte. ‘Waar gaat u heen?’

‘Als ik dat eens zou weten,’ zei ze na enig nadenken berustend.

Haar kamer zag er netjes uit. Alleen de planten konden wel wat water gebruiken, zelfs ik zag dat. Oma keek aandachtig toe hoe ik de gieter vulde.

‘Ik ga naar Leiden verhuizen. Om te studeren.’

‘Ja?’

‘Zodat ik later de wereld kan redden, weet u nog?’

‘O, dat moet je zeker doen, jongen.’ Plotseling keek ze me strak aan. ‘Bij de VN!’

‘Precies!’ riep ik enthousiast.

‘Ja, nou weet ik het weer. Je moet het me maar niet kwalijk nemen. Dus je gaat studeren.’

‘Ja. Maar ik blijf u elke week bezoeken hoor, ook als ik in Leiden woon.’

‘Nee joh, gekke jongen. Daar is toch niets aan?’

‘Daar is heel veel aan!’

Hoofdschuddend staarde oma me aan, de herkenning vertroebelde weer. Ingespannen klampte ze zich vast aan de wegspringende aanknopingspunten.

‘Waar is Joepie?’ vroeg ze paniekerig. ‘Zorgt er wel iemand voor Joepie?’

Mama’s kat was gestorven toen ik acht was, oma en ik hadden samen een kleine herdenking gehouden voordat ze hem liet cremeren. Sinds haar infarct vroeg ze zelden naar haar dochter, des te vaker naar de kat.

‘Joepie is thuis,’ antwoordde ik, omdat ik inmiddels wist dat alle minder harde leugens haar niet zouden geruststellen. ‘Het gaat goed met hem. Maakt u zich daar nou maar geen zorgen over.’

Het kamertje dat ik huurde op de tweede etage van het studentenhuis aan het Utrechtse Veer was met de plaatsing van een bed volledig gevuld. Ik had net genoeg ruimtelijk inzicht om te kiezen voor een hoogslaper, zodat ik eveneens een bescheiden kledingkast en een bureau kwijt kon. De prijs die de pandjesbaas per vierkante meter durfde te vragen was astronomisch, maar het totaal paste binnen mijn budget en veel meer ruimte had ik toch niet nodig.

Esmée, uit de iets grotere kamer naast de mijne, legde me uit hoe de sociale structuur van het pand in elkaar zat. ‘Het appartement op de begane grond hoort niet echt bij het huis, daar hebben we verder niets mee te maken. Daarboven zitten Sandra en Maartje, die zijn allebei nogal op zichzelf. Maar jij bent op de feestverdieping terechtgekomen met Romy en mij.’ Voorheen had een ‘gare trut’ in mijn kamer gewoond, dus ze hoopte dat ik wel gezellig was.

Er was geen schoonmaakrooster, verklaarde Esmée opgewekt, want Sandra had ‘mega-smetvrees’, dus die maakte de douche en wc voortdurend schoon. Sandra kwam aantoonbaar nooit in de kleine keuken op onze feestverdieping; toch constateerde ik dat ook daar geen rooster hing.

Mijn kant-en-klare vriendinnen waren allebei begin twintig, en net als de meisjes die vroeger bij mij in de klas zaten leken ze sprekend op elkaar. Moederlijk ontfermden ze zich over me, in hun beleving was ik in een mandje voor de deur achtergelaten. ‘Chill,’ oordeelde Romy toen ze bij de kennismaking vaststelde dat ik een jongen was. De term bleek ook van toepassing op mijn studie, mijn geaardheid en de vernoeming naar koning Milan die ik nog altijd volhield.

Esmée en Romy aten ’s avonds samen in Romy’s kamer. Ik mocht gewoon aanschuiven, ze gingen ervan uit dat ik niet kon koken. Op mijn eerste avond bereidde Esmée hamburgers met een schijf ananas en gesmolten cheddar, een gerecht dat vaker op het menu zou staan.

Na het eten klopte ik aan bij de kamers op de eerste etage. Sandra gaf me ondanks de vermeende smetvrees gewoon een hand en Maartje stelde me voor aan de vijfde huisgenoot: een witte kat met zwarte vlekken.

‘Memphis is technisch gezien van mij, maar ze is eigenlijk gewoon de huiskat. Schrik dus niet als ze bij je binnenloopt.’

Ik streelde het vriendelijke kopje en vroeg of Memphis geen jongensnaam was.

‘Vanwege Memphis Depay,’ begreep Maartje. Ik knikte.

‘Nee, het is uniseks,’ zei ze. ‘Je ziet er trouwens niet uit als een voetbalfan.’

‘Ben ik ook niet.’

Lachend wees Maartje naar een kolossale Amerikaanse vlag aan de muur achter haar. ‘Ze is vernoemd naar de stad. Mijn vriend en ik zijn helemaal Amerika-gek. Onze eerste vakantie samen was een roadtrip door de Upland South. Aan Memphis bewaren we de mooiste herinneringen.’

’s Avonds laat bewonderde ik het uitzicht op het Utrechtse Veer vanuit Romy’s kamer. Het was een rustige straat aan een mooie gracht die zich sprookjesachtig presenteerde in het warmgele licht van de straatlantaarns.

‘En je zit hier ook nog eens vlak bij het centrum,’ merkte Esmée op.

‘Binnen de singels, dus ín het centrum,’ protesteerde Romy.

Ze haalde een fles limoncello tevoorschijn en we proostten met z’n drieën op mijn komst.

‘Chill dat je er bent,’ vond Romy.

In de weken voordat de colleges begonnen verkende ik Leiden op de ouderwetse damesfiets die van oma Trui was geweest. Ik hield van die fiets, vooral omdat zij me hem cadeau had gedaan, maar ook omdat sommige spullen op een gegeven moment bij je gaan horen en weggooien of vervangen een daad van ontrouw zou zijn.

Leiden beviel me. Ik vond het op Alkmaar lijken, zoals alle Hollandse steden op elkaar lijken, maar deze stad had iets intellectueels. Misschien kwam het door de grote hoeveelheid studenten, of door de alom aanwezige verwijzingen naar wetenschappers als Lorentz en Boerhaave. Misschien beeldde ik het me ook wel in, en was het vooral mijn eigen wens om deel uit te maken van een bolwerk van kennis.

Ik vond de sfeer in Leiden ook prettiger. Als je ’s nachts op een groepje luidruchtige dronken jongens stuitte, dan waren het meestal goedmoedige corpsballen, heel andere types dan de agressieve bodybuilders die ruzie zochten bij de bars op het Waagplein in Alkmaar. Esmée en Romy sleepten me mee naar de leukste kroegen, dus tijdens de introductieweek enkele weken later kende ik Einstein, De Twee Spieghels en De Uyl al, en werd ik door de barman van gaycafé De Roze Beurs zelfs herkend.

De keuze voor de Studentenvereniging voor Internationale Betrekkingen was snel gemaakt: geen ontgroening, geen verplichte activiteiten, wel lezingen en reizen. Ik raakte aan de praat met de secretaris van de ‘Spaßcommissie’. Zij was verantwoordelijk voor de borrels en de barbecues, maar voelde aan dat ik meer interesse zou hebben in de ‘Japanse Tafeltjesavond’. Speeddaten met vijftig diplomaten uit alle hoeken van de wereld, meer Spaß kon ik me inderdaad niet voorstellen.

De secretaris probeerde me meteen te strikken voor allerlei commissies. Ik dacht aan oma Trui, aan de baan bij de bioscoop die ik hoopte te krijgen, aan de vriendinnen die ik net had gemaakt. ‘Misschien volgend jaar,’ zei ik; zo te zien interpreteerde ze het als een smoes.

Werken als invalkracht was een gouden kans om veel films te zien, benadrukte de operationeel directeur van Bioscopen Leiden in het sollicitatiegesprek in het Trianon Theater. Ik deed mijn best om daar enthousiast op te reageren. De vacaturetekst had om affiniteit met film gevraagd en dat kwam er bij mij op neer dat ik niets tegen films had. Een vaste aanstelling zou snel in zicht komen als ik me flexibel zou tonen, verzekerde hij me. Mijn enthousiasme daarover was oprecht.

Het werk leek me veelzijdiger dan de baan in de horeca waar ik op had gerekend, en het zag ernaar uit dat de werktijden te verenigen zouden zijn met de colleges. De studieadviseur hamerde erop dat naast de contacturen ook veel zelfstudie van studenten werd verwacht. Ze beweerde dat daar discipline voor nodig was, maar op dat moment was ik al halverwege Andrew Heywoods Global Politics, dat ik in het eerste blok moest lezen. September kwam maar langzaam dichterbij.

De schoonheid van de Leidse binnenstad, het aanzien van de universiteit, wetenschappelijke nieuwsgierigheid: het gebouw waarin de Faculteit der Sociale Wetenschappen gevestigd was deed een indrukwekkende poging het allemaal teniet te doen. Het klonk nog wel chic, Pieter de la Courtgebouw, maar de naam kon niet verhullen dat het een voormalig ziekenhuis betrof, de voormalige polikliniek interne geneeskunde om precies te zijn, aan de achterkant van het centraal station, ver weg van het Rapenburg en de Hooglandse Kerk en alle gezellige terrassen.

Geen hoekig, woestijnkleurig gebouw kon mijn gedrevenheid echter temperen. In de werkgroepen moest ik me inhouden om niet voortdurend mijn vinger op te steken. Het feit dat mijn medestudenten zelf voor deze studie gekozen hadden, betekende niet dat ze mijn geestdrift deelden. Op de middelbare school was ik een nerd, op de universiteit een streber. Het Engels had plaatsgemaakt voor deftiger Duits, de positie in de groep was vergelijkbaar.

‘Ze zijn jaloers omdat jij weet waar je heen wilt in het leven,’ mailde meneer Opdam. ‘Laat je plezier er niet door bederven. Zij vallen na een jaar wel af. Voor jou begint het dan pas echt.’

Waar mijn medestudenten de UB of de fraaie bibliotheek van de rechtenfaculteit nodig hadden, verkoos ik het bureau onder mijn hoogslaper. Memphis hield me daar soms gezelschap. Mijn laptop en boeken moeten verleidelijk zijn geweest, maar ze respecteerde mijn ijver en nam genoegen met een plaats op schoot.

Met de spinnende kat opgerold op mijn bovenbenen studeerde ik rustig verder. Alleen het alarm van mijn telefoon dat me eraan herinnerde dat ik naar de bioscoop moest, een klop op de deur van Esmée of Romy voor een borrel en mijn eigen gedachten die afdwaalden naar Turtle Bay, konden me uit mijn concentratie halen.

Voor mijn komst naar Leiden had ik een handjevol weinig gedenkwaardige dates gehad, die alleen dankzij mijn buitensporige nervositeit het predicaat ‘spannend’ verdienden. Van de opluchting dat het weer voorbij was genoot ik het meest.

Op datingapps durfde ik zelf niemand aan te spreken. Zonder foto op mijn profiel ontving ik ook niet veel berichtjes. Foto? was negen van de tien keer de openingszin van de mannen die wel de moeite namen. Het exemplaar dat ik ze dan stuurde maakte direct een einde aan de nog prille conversatie of leverde vleierij op als wel oké en leuk genoeg.

De meeste mannen vond ik niet interessant. Een enkeling wekte de indruk een beetje diepgang te hebben. Wanneer zo iemand mij aansprak, peinsde ik een tijdje over een originele reactie en deed ik mijn best om het gesprek op gang te houden. Helaas bleek ook de Grindr-intelligentsia uit op een snelle date.