De auteur wil graag de Arts Council England en de Society of Authors bedanken voor subsidies ter ondersteuning van de totstandkoming van dit boek. Eveneens is zij het Royal Literary Fund dankbaar voor de werkbeurs.

Oorspronkelijke titel My Phantoms
Oorspronkelijke uitgever Granta
© 2021 Gwendoline Riley
© 2021 Nederlandse vertaling Hester Tollenaar/Uitgeverij
Podium
Omslagontwerp bij Barbara
Beeld omslag George Shaw, ‘Ash Wednesday: 7.00am, 2004/5’
Courtesy Anthony Wilkinson Gallery, London
Copyright The Artist
Foto auteur Adrian Lourie
Verzorging e-book Coco Bookmedia

ISBN e-book 978 94 6381 096 8

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, november 2021

www.uitgeverijpodium.nl

I

1

In Engeland was er ‘niks voor hem’.

‘Speciale huizen voor “helden”, die waren er niet. O nee, hoor, geen sprake van.’

Mijn oma zei het diep verontwaardigd. En als mijn moeder erbij was, voegde die er hoofdschuddend aan toe: ‘Níks was er. Hélemaal niks.’

Ze hadden het over mijn opa, die na de oorlog in Venezuela had gewerkt. Acht jaar hadden mijn grootouders er gewoond, in het bedrijfskamp van Shell Oil, op de oostoever van het Meer van Maracaibo. Hun huis – bedrijfseigendom – was een hut op palen die van alle gemakken was voorzien.

Ik weet nog dat er her en der in het huis van mijn oma allerlei souvenirs uit hun tijd in ‘Ven’ stonden. In de fruitschaal lagen maracas en op de schoorsteenmantel, boven het gasvuur, stonden twee boekensteunen van beschilderd hout in de vorm van onder sombrero’s duttende mannen. Ze zaten met de ruggen tegen elkaar, hun armen gekruist en hun gezichten verborgen.

De fotoalbums lagen onder de koffietafel. Met kiekjes van de Colony Club en de tennisbanen, en van de stralende Amerikaanse vrienden van mijn grootouders. Mijn opa had de foto’s genomen, maar het perspectief was er voor iedereen hetzelfde, denk ik, met al die verrassende dingen die ineens van hen waren. Er zaten maar weinig foto’s van mijn oma bij. Wel talloze pagina’s met opnames waarop meer lucht dan land te zien was: zilvergrijs, maar op de een of andere manier trillend van de magische hitte.

Mijn moeder werd in februari 1949 geboren in het Coromoto-ziekenhuis. Ze noemden haar Helen, naar de moeder van mijn opa, maar in feite doopte ze zichzelf om toen ze bij haar eerste pogingen die naam uit te spreken een trotse, stellige ‘He’en!’ liet horen. Mijn oma, die het niet als een fout zag maar als een blijk van bravoure, kon er niets aan doen. Helen werd Hen. Onvermurwbare Hen. Onovertroffen Hen.

‘Om de zoveel meter moest ik even stoppen,’ vertelde mijn grootmoeder me, over hun dagelijkse tochtjes naar de kantine. ‘Ze was gewoon zó schattig. Dat zeiden ze allemaal.’

En slim was ze ook nog. Zowel mijn oma als mijn moeder benadrukte dat vurig: ze was altijd een van de besten van de klas geweest. Pas in haar tienerjaren, weer terug in Engeland, begon ze af te glijden. Haar eindexamen haalde ze met de hakken over de sloot, en vervolgens zakte ze zwaar voor haar eerste jaar op de onderwijzersopleiding. In de woorden van – opnieuw – mijn oma, moesten ze ‘smeken, echt smeken!’ om het voor elkaar te krijgen dat ze de examens mocht overdoen.

Zelf vertelde mijn moeder me dat ze ‘helemaal doordraaide’ toen ze eenmaal in Londen zat, ver van huis, en kon doen wat ze wilde.

‘Ik werd gek, ik draaide gewoon helemaal door,’ zei ze. En: ‘Wie zich de jaren zestig nog kan herinneren, was er niet bij!’

Ik denk niet dat iemand echt geloofde dat Hen juf kon worden, zijzelf al helemaal niet. Naar die opleiding gaan ‘was gewoon wat je deed’, legde ze me uit, verongelijkt.

Ze was secretaresse. Later verhuisde ze terug naar het noorden en schoolde ze zich om tot ICT’er. Bijna dertig jaar lang werkte ze voor een verzekeringsmaatschappij in Liverpool, in een lelijk pand, een verzameling vaalgele gebouwen met spleetramen, die door haar en haar collega’s op verzoek van bovenaf ‘het zandkasteel’ werd genoemd.

2

Hoe mijn moeder op haar werk was, weet ik niet. Ik kan me er nog steeds weinig bij voorstellen. Ze riep altijd dat ze haar werk ‘haatte’. ‘Iedereen haat z’n werk, Bridge,’ zei ze steevast. ‘Echt iederéén.’

Later, toen ze met pensioen was, vertelde ze me dat ze misselijk werd als ze naar kantoor moest. ‘Kotsmisselijk, echt waar.’ Ik vroeg haar waarom. ‘Het paste gewoon niet bij me,’ antwoordde ze, fronsend.

Dat gold ook voor waar we woonden. Paste niet bij haar. Ze was gewoon geen rijtjeshuizenmens, zei ze dan hoofdschuddend.

En toch zat ze daar. In dat huis met de glazen schuifpui en de hortensia naast de kliko. Wat mijn moeder deed of had gedaan was wat ‘iedereen’ deed, en wat ‘mensen’ deden was het allerbelangrijkst; dat was ‘normaal’, een woord dat ze met dringende nadruk uitsprak. Voor andere overwegingen was weinig ruimte. Maar haar afkeer van de situatie waarin ze zich bevond zette haar niet aan tot verandering; integendeel denk ik zelfs, in zekere zin, toentertijd.

Mijn moeder was dol op regeltjes. Ze hield van regels en richtlijnen en vaste verwachtingen. Zoals een hond van een stok in de lucht, zou ik bijna zeggen. Dat bood zingeving, maar zonder aan het lijntje te worden gehouden. Een soort vrijheid. Het bood ook de geborgenheid van de groep, van ergens deel van uitmaken. Je niet alleen en verloren voelen.

In gesprekken – of pogingen daartoe – leek ze ook op zo’n soort beloning uit te zijn. Vragen beantwoorden vond ze leuk als ze dacht dat ze het juiste antwoord had, een antwoord met goedkeuring. Dat begreep ik al toen ik klein was, waardoor ik goed wist te sturen. Praten met haar werd een soort spel, of een rijmpje dat we samen opzegden.

‘Jij vond het helemaal niet fijn, hè, om enig kind te zijn?’ vroeg ik bijvoorbeeld. Waarop ze antwoordde: ‘Nee, inderdaad, dat vond ik vreselijk. En toen Michelle was geboren, wist ik dat ik nog een kind móést krijgen want ik had altijd gezwóren dat ik absoluut niet maar één kind zou hebben. Ik vind het gemeen om maar één kind te hebben.’

Of ik vroeg: ‘Wat had jij voor schooluniform?’ – en dat niet voor het eerst, wanneer ik de lijst doornam van de dingen die ik nodig had voor het mijne.

‘Nou, mijn uniform was donkerblauw, net als het jouwe, alleen hadden we stropdassen in verschillende kleuren voor elk House en ik zat in Windsor House, dat geel was… Maar we hadden ook een hoedje en daardoor moest ik elke dag, ’s morgens en ’s middags, rennen wanneer ik langs het weeshuis kwam, omdat ze je daar bekogelden met stenen of achter je aan renden als ze zagen van welke school je kwam. Eén keer verloor ik toen mijn hoedje!’

Ze wist een betoverend beeld te schetsen, als je gevoelig was voor dat soort dingen: eenzaam enig kind, ademloos klein meisje dat dit moest doen en dat moest doen. Ik was er niet gevoelig voor, maar ik had ook nooit de indruk dat ik haar beoogde publiek was, wanneer ze zo van wal stak. Er was nóg iemand die ze erbij had bedacht en die meespeelde. Zo voelde het. Iemand die zich voorbij ons leven bevond.

Als mijn vragen meer waren dan een hapklare brok, of als ik ergens op aandrong, raakte mijn moeder van streek. Dan sloeg ze dicht, alsof ze ergens voelde dat ze werd beetgenomen of in de val werd gelokt. ‘Wat kan jou dat schelen?’ zei ze dan, of: ‘Waarom vind je dat zo interessant?’ Soms verborg ze haar gezicht achter haar armen en bewoog ze niet, alsof ze dacht dat niemand haar iets kon maken als ze een standbeeld was, net als bij een kinderspelletje.

Dat deed ze niet alleen bij mij. Mijn moeder was te allen tijde voorbereid op een verhoor, waar we ook kwamen. Een begroeting van een buurtbewoner leek haar te beledigen en af te schrikken tegelijk. Een vriendelijke vraag van een caissière werd beantwoord met de grootste achterdocht. Ik keek toe hoe ze zichzelf uit wanhoop er een eind aan te maken liet vastlopen – zichzelf en haar gespreksgenoot. Ze sprak met te veel nadruk, onderbrak mensen om met hen in te stemmen. Nogmaals, alsof het hele gebeuren een test met kwade opzet was, met haar hele wezen als inzet, een test die ze dus niet kon ondergaan.

Dat risico om in een hinderlaag te lopen was ook waarom ze geen liefhebber was van bioscoop- of theaterbezoek. Ze had het in haar jonge jaren altijd ‘geháát’ om op een afspraakje te worden meegenomen naar de film, vertelde ze me. Toen ik haar vroeg waarom, antwoordde ze: ‘Dat vreselijke moment aan het eind wanneer je moet zeggen wat je ervan vónd. Als je naar buiten loopt in die afschuwelijke stilte en dat een van beiden dan moet zeggen: “En, hoe vond je het?” Echt zó gênant.’

Dat was iets wat ze graag vertelde. Volgens haar systeem was het een ‘goed’ antwoord, een veilig standpunt. Nogmaals, haar weerstand was een bewijs van iets.

Ik vroeg haar heel vaak naar haar vroegere geliefden en naar haar leven in Londen. Al die vragen waren eigenlijk maar één vraag, denk ik: waarom mijn vader? Waarom was ze met hem getrouwd?

‘Dat deed je gewoon,’ zei ze dan meestal wanneer ik haar er onomwonden naar vroeg.

‘Jij hebt geen idee van de ongelofelijke druk die er toen was, voor een vrouw van zesentwintig, om te trouwen, om getrouwd te zijn.’

‘Zelfs van oma?’

‘Van iedereen. Iederéén. Zo was het gewoon, Bridge.’

‘En ook om kinderen te krijgen?’

‘Ja, je moest ook kinderen krijgen, ja.’

‘Wilde je dan net als de rest zijn?’

Hier verborg ze haar hoofd achter haar armen. Zo was het wel weer mooi geweest.

Als ze open zou zijn over wat er níét was, zou ze natuurlijk haar schat prijsgeven. Dat begrijp ik nu. Dus beschermde ze die leemte vol trots, en jaloezie.

‘Als je vráágt, kríjg je niks,’ zei ze altijd. En: ‘Het léven is niet eerlijk, nee. Het léven is niet eerlijk, of wel soms?’

Tegen Michelle herhaalde ze steeds weer: ‘Ik hoor je niet als je schreeuwt. Nee, nee. Ik hoor je niet als je schreeuwt.’ Of anders zei ze kortweg ‘vette pech’.

‘Dat is dan vette pech, hè?’

Zulke leuzen schoot ze als een spervuur op ons af zodra ze de indruk kreeg dat een van ons haar ‘te grazen’ probeerde te nemen, zoals ze het zelf noemde. Je kon er onmogelijk langs. Of doorheen. Door uitdagingen werd de pantomime alleen maar erger. Mijn moeder stak haar kin omhoog. Liet niets los. En wat we ook zeiden of vroegen, er werd niet naar geluisterd, het werd gewoon – afgepakt. Ik zag mijn smeekbedes terug als sieraden waar ze mee kon pronken.

‘Pardon?’ zei ze, ‘wat hoor ik daar voor woord?’

Ze herhaalde Michelles vragen tegen haar, de hele tijd verwilderd om zich heen kijkend. Nogmaals: alsof ze dacht dat ze ergens publiek had en dat zulk ferm gedrag indruk zou maken op hen, of hem, dat ze er op de een of andere manier mee uitblonk.

Dan duwde ze ons opzij in de gang om de telefoon te pakken en te zeggen: ‘Nu is het genoeg. Ik bel het gekkenhuis! Ik vraag of de mannen in witte jassen jullie komen halen.’

En tegen mij: ‘Ik bel het Roemeense kindertehuis. Jij ziet er wel uit als een Roemeense wees. Jij gaat naar het kindertehuis. Hallo? Hallo? Spreek ik met het kindertehuis?’

Ik zie haar nog voor me, met die legging, die sloffen en dat T-shirt, grijnzend luisterend naar het ‘antwoord’. Met haar zwarte legging en haar Betty Boop-T-shirt…

Haar sloffen waren van die grote pluizige die je toen had, in de vorm van dierenpoten. Of ‘tijgervoeten’ zoals zij ze noemde, wanneer ze dat liedje meezong in de keuken, haar duimen in een denkbeeldige riem gestoken: ‘I love my tiger feet!’ In de hoop dat Michelle of ik zou kijken hoe ze aan het dansen was.

Onze moeder droeg haar haar toen in een bob; verstevigend schuim na het wassen en dan kneden maar, zoals de kapper had voorgedaan. Zo zie ik haar nog altijd voor me: op een rommelvrij gemaakt uiteinde van haar bed, met het hoofd voorover en haar handen druk in de weer: kneden, loslaten, kneden, loslaten.

3

Toen mijn vader was overleden kreeg ik een e-mail van zijn zus, zijn tweelingzus, Mary. ‘Hi Bridge,’ schreef ze, ‘wat een schok toen ik het hoorde van je pa. Ik had hem al lange tijd niet gezien, maar hij was toch mijn broer, dus ik schrok wel. Naar de begrafenis kom ik niet, want ik doe niet aan “familie dingen” (deze kerst al acht jaar niet meer, echt een aanrader!), maar ik zal aan jullie allebei denken. Hoop dat het goed met je gaat. Hartelijke groet.’

Ik antwoordde dat ik hem ook al jaren niet had gezien en evenmin naar de begrafenis zou gaan, al wist ik niet wat Michelle van plan was.

‘Wat de begrafenis betreft,’ schreef Mary terug, ‘dat lijkt me een wijze beslissing. Ik weet dat het gebruikelijk is om op zulke momenten herinneringen te delen, dus wat denk je hiervan. Omdat Lee een jongen was (ik was de oudste zoals je weet) kreeg hij een huissleutel als onze moeder (jouw oma) moest werken, en na school rende hij altijd snel naar huis om mij buiten te kunnen sluiten. Dan moest ik mijn huiswerk op het trapje voor de deur doen (of naar oma Walsh lopen als het regende of koud was). Hield-ie jarenlang vol. Typisch iets voor hem, en hij is nooit veranderd. Hartelijke groet.’

Ik was toen zesentwintig. Sinds een jaar of acht woonde ik in Londen, waarvan zes in een klein appartement in Kilburn met mijn vriend, John. Het nieuws over mijn vader was voor mij ook een schok. Ik weet nog dat ik werd gebeld terwijl ik met John naar het station liep en dat ik wist dat er iets ernstigs was gebeurd – iets ergs – toen ik Michelles naam zag.

Nu aan mijn vader terugdenken is niet makkelijk.

Welke draad zal ik volgen?

Dat hij dus een tweelingbroer was bijvoorbeeld. Ik besef inmiddels dat zijn gedrag daar wellicht mee te maken had. Uit een grote familie ook nog eens. Begrijpelijk dat hij zich probeerde te onderscheiden. Al deed hij dat wel op een rare manier. Altijd links en rechts op zoek naar ongefundeerde lofbetuigingen. Zelfs wanneer hij ons kwam ophalen, voor zijn zaterdagse ‘omgangsrecht’. Hij weigerde aan te bellen en kwam niet uit zijn auto. Dus moest een van ons bij het raam staan, op de uitkijk. Of tenminste, dat is wat we uiteindelijk deden. Anders begon hij te toeteren als Michelle en ik niet snel naar buiten kwamen en het pad af renden.

‘Laten we hem nou maar niet uitdagen. Het heeft geen zin om hem uit te dagen, hè?’ zei mijn moeder dan.

Dat verhaal over haar huiswerk had Mary me al eerder verteld, meerdere keren, inclusief een detail dat ze in de email niet noemde maar dat voor mij boekdelen spreekt. Terwijl zij probeerde door te werken, hing hij uit het badkamerraam naar haar te schreeuwen en te zwaaien. Ik weet zeker dat hij dat niet deed om haar te pesten, of in elk geval niet alleen daarom, maar dat hij wilde dat zij samen met hem zijn prestatie vierde. Mijn vader zag zichzelf als een soort geliefde boef, een gerespecteerde eenling. Die op vrije voeten was in een wereld die net zo kickte op hem – op hoe hij was – als hij op zichzelf.

In het boevennest van die man belandden Michelle en ik zodra we in zijn auto stapten. Een ordeloos terrein waar gedag zeggen een beleefdheid was waar niet aan werd gedaan, om te beginnen. In plaats daarvan opende onze vader met ‘Sloten!’ terwijl we al bezig waren ons deurslot in te drukken, en dan ‘Riemen!’ terwijl we aan onze riemen trokken. Als het er koud uitzag buiten, zei hij soms ‘Trui!’, wat betekende dat we moesten laten zien dat we er een aanhadden, en als dat niet het geval was blafte hij ons het woord nogmaals toe – ‘Trui!’ – om duidelijk te maken dat we het huis weer in moesten om er eentje te halen. ‘Kapper!’ betekende dat een van ons bij de kapper was geweest, en daarop volgde, voordat hij zich uit onze doodlopende straat manoeuvreerde: ‘Weten ze al wie er zo'n slagveld van heeft gemaakt?’ en ‘Hé, dove kwartels! Is de dader al opgepakt?’

In de auto keek ik uit het raam. Doffe gevoelens, over thuis, school, weekenden. Daar was het golfterrein. Daar de gasfabriek. En dan de donkere minuten onder de rivier. Een bonkend geluid. Mijn vader was deel van een geheel. Met hem samenzijn was iets waar we ons doorheen moesten slaan, meer niet. Hij had recht op mij – op ons – en niemand die dat betwistte. Mijn moeder, zoals ze was, leek dat zelfs maar al te graag voort te zetten. Dus was het ‘Sloten!’, ‘Riemen!’ en dan de uren maar laten verglijden. Ik vraag me zelfs af of ik hem eigenlijk wel als een persoon zag. Hij was meer een soort – fenomeen. Een schoudergrijper. Een bovenarmknijper. Als ik een muts op had, een mutsenpakker. Als ik een boek aan het lezen was, een boekengraaier. Irritante druktemaker, kortom. En ja, met een wettelijk mandaat.

Terwijl ik me altijd enorm druk maakte om mijn moeders psyche, had ik geen enkele behoefte mijn vader vragen te stellen over zijn leven, of om zijn manier van denken te doorgronden. Soms trekt een mens gewoon rustig conclusies. Hij was tenslotte ook niet bepaald een raadsel, toch? Zijn karakter zocht voortdurend zelfbevrediging zoals ik al ongeveer beschreven heb. Meer niet. Hij moest haantje-devoorste zijn. Een uitzonderlijk geval. Dat was alles wat ertoe deed. Het probleem was dat je moest zien te dealen met die nietsontziende eenvormige bestaansreden van hem. Met de manier waarop elk onderwerp, elke gebeurtenis of elke omstandigheid werd ingezet voor zijn eigen gebruik. Hoe zijn tevreden gemijmer over zijn uitzonderlijke zelf altijd maar doorging. De zaterdagen konden dus nogal benauwend zijn.

Neem Londen. Michelle was er op schoolreis geweest met haar geschiedenisdocent. Ze hadden de Tower en de Globe bezocht. Naar die informatie luisterde onze vader als naar het geblaf van een hond in de verte, om vervolgens te vertellen dat híj, toen híj net naar Londen was verhuisd, al zijn doordeweekse avonden had doorgebracht in een pub bij Earl’s Court die The Coopers heette, een ware ‘poel des verderfs’, die híj destijds zijn ‘kantoor’ noemde. Mensen belden ernaartoe als ze hem zochten, of kwamen er binnen als ze hem wilden zien. De eigenaresse was ‘echt een draak’, zei hij. Maar ze maakte omelet met friet voor hem, wat ze voor niemand anders deed.

Het was een tafereel waar ik me nauwelijks iets bij kon voorstellen, zelfs als tien- of elfjarige: dat levendige plaatje, met mijn glunderende vader als middelpunt. Het klonk als een fantasie voor als je later groot bent, toch? Al was mijn vader natuurlijk ook groot. Wie waren die mensen, om te beginnen? En waarom zouden ze naar hem op zoek zijn? Het was iets uit een televisieserie of een film, iets wat indruk op hem had gemaakt, toch? En dat hij daarom moest hebben. Sterker nog, dat hij zich al had toegeëigend. De gemeenschap die hem op handen droeg. De plaatselijke beroemdheid. Volgens mij had ik die film zelfs gezien, op een zondagmiddag op BBC Two.

Veel van wat hij beweerde gaf je hetzelfde voorgevoel: dat je luisterde naar het verhaal van iemand anders, dat het een beetje wrong. George Harrison noemde hij ‘mijn gabber George!’. En wel omdat ze volgens hem met hetzelfde meisje verkering hadden gehad en elkaar een keer waren tegengekomen op London Airport toen George, ik citeer, op weg was naar India. Dat rook naar tweedehands. Mijn vader beweerde ook dat hij in de jeugdgevangenis had gezeten voor de gewapende overval op een postkantoorbeambte. Dat was nog eens een goeie actie en een boost voor het piratengedrag waar hij zo op kickte bij zichzelf. Later, toen ik probeerde werk te krijgen op een universiteit, vertelde hij me dat híj bij sollicitatiegesprekken altijd zijn voeten op het bureau legde, een sigaret opstak en aan de commissie vroeg wat zij voor hém konden betekenen. Was dat ook iets van de televisie? Ik vraag het me af. Misschien kwam dat wel uit het echte leven.

Het is vreemd wanneer iemand zulke dingen tegen je zegt. Wanneer er tegen je wordt gelogen en je toch op de een of andere manier met je mond vol tanden staat. Probeerde hij indruk op ons te maken? Het leek onwaarschijnlijk: hoe kun je iemands mening waarderen als je verwacht dat die zulke onzin slikt? Bovendien verlangde hij in feite geen reactie op zijn podiumkunsten. Het gebrek aan vragen of commentaar of oehs en ahs deerde hem niet, of viel hem niet eens op. Ik vraag me zelfs af of hij überhaupt wel geïnteresseerd was in onze aandacht. Het enige wat Michelle en ik – of wie van zijn verwanten ook maar in de buurt was – moesten doen was er zijn, en ons blootstellen; vooral niets anders. Wat een vertoning, niet? Vandaar ook dat vreselijke gevoel van vastzitten: dat je gezien wat er van je werd verlangd net zo goed een paspop had kunnen zijn. Behalve dat dat natuurlijk juist níét kon. De stoerdoenerij van dit zelfbestuivende fenomeen had een levende getuige nodig. Een levende luisteraar – en dat was jij – zelfs al werd het ‘levende’ element volledig genegeerd.

Niemand diende hem ooit van repliek. Niet één keer. Geen kritiekpunten, geen vraagtekens. En zo wandelde Lee Grant ongestoord door zijn rijk vol onderworpenen, waar hij afwisselend de vriendelijke koning, de baldadige bandiet, de alwetende wijze, de plompe pias, de charmante prins, de jongen met de blauwe ogen enzovoort was. Allemaal gevallen apart.

Een keer, toen we in de auto stapten, riep mijn vader niet ‘Sloten!’ maar leunde hij tussen de voorstoelen naar ons toe en zei, terwijl hij langzaam en onderhands, als een sporter, zijn vuist in de lucht stak: ‘Gooooo Deggsy!’

Michelle en ik waren nog bezig met onze riemen. Hij leek te denken dat we wisten over wie hij het had en dat we net zo betrokken waren bij het lot van die persoon als hij. Dat was niet het geval en dus reageerden we niet, hoewel we, heel cruciaal, ook niet níét reageerden. We deden wat ons instinct ons op zulke momenten ingaf, wat een soort wegvagen uit het moment was. Later kwam ik erachter dat ‘Deggsy’ Derek Hatton was, een plaatselijke politicus, nogal een gluiperd, die die week was vrijgesproken van corruptie. In antwoord op onze stilte en neutrale gezichten herhaalde mijn vader zijn uitroep, nu met de toon van een darts-scheidsrechter: ‘Gooooo Deggsy!’

Nog steeds geen reactie en onze vader grinnikte terwijl hij zijn blik weer op de weg richtte. Die twee! Weten niet eens wie Deggsy is.

De rest van de dag bleef het zijn gespreksopener: de in de lucht gestoken vuist met roze knokkels en ‘Gooooo Deggsy!’ Bij Mary thuis, waar we tussen de middag gingen eten, en daarna bij zijn moeder thuis, waar we voor het avondeten kwamen. Geen enkele Deggsy-supporter te bekennen. Overal kreeg mijn vader dezelfde soort inperkingsoperatie als antwoord die Michelle en ik ons hadden aangeleerd: flauw glimlachen terwijl hij tierde, en dan terug naar waar je mee bezig was. Niet dat dat zijn plezier drukte. Nee zeg, niet nu hij zo lekker op dreef was. Ik vermoed dat ‘Deggsy’ in zijn beleving een punt voor hém had gescoord, op de een of andere manier.

Wat zijn eigen overwinningen betreft was mijn vader graag bereid inzicht te geven in zijn methoden. Het maakte hem tenminste heel blij erover te praten, het kleine beetje wijsheid dat hij had te delen, et cetera. Ik herinner me nog een middag in de Tesco, waar we zijn grote boodschappen aan het doen waren. Zoals gewoonlijk moest en zou hij ‘het verse groenvoer testen’, oftewel druiven van een tros trekken die hij niet ging kopen en ze vervolgens opeten, of een grote tomaat pakken en die met smaak verorberen terwijl we tussen de schappen door liepen. Het was een gewoonte die Michelle en mij, vooral mij, doodnerveus maakte, waardoor hij het natuurlijk nog leuker vond om te doen.

‘Ik test het groenvoer!’ zei hij apetrots. Waarna hij ons allebei zover probeerde te krijgen ook kauwend op gestolen tomaten door de winkel te gaan lopen. Maar dat is hem bij ons beiden nooit gelukt. Mijn vader had op ons over het algemeen een remmend effect, of eigenlijk een doodslaand effect, met die enorme hoeveelheid energie van hem en dat porren en ophitsen waardoor ik me alleen maar verder in mezelf terugtrok. In de supermarkt probeerde ik een beetje achterop te blijven, weet ik nog, op veilige afstand van hem, of ik was ineens heel geïnteresseerd in een specifiek schap; alles om maar uit de buurt te blijven van zijn hersenloze gebluf.

Op de dag die ik in gedachten heb, een zomerse dag, hingen we rond op de diepvriesafdeling, toen hij niet ver bij ons vandaan een jonge vrouw in een minirokje, of een kort jurkje, zag, met blote benen. Onze vader boog voorover boven het karretje en versnelde zijn pas tot we bijna bij haar waren, waarna hij vaart minderde en even tot stilstand kwam, tot ze weer op enige afstand van ons was en hij samenzweerderig tegen Michelle en mij zei: ‘Wat je moet doen, is kijken als ze net naar de wc zijn geweest. Dat heb ik geleerd toen minirokjes nog maar nét in de mode waren. Als ze naar de wc zijn geweest hebben ze de afdruk van de wc-bril op hun benen! En je kan het ook zien als ze op zo’n rieten stoel hebben gezeten,’ vervolgde hij, ‘of een tuinstoel; maar als ze naar de wc zijn geweest kan je de vorm van de wc-bril zien! Zélf weten ze dat niet. Zie je, daar, aan de achterkant van haar benen?’

En hotels; elke mogelijkheid om die te neppen nam hij te baat. Hij had ooit meegewerkt aan de ontwikkeling van een of andere software, vertelde hij, waarmee hotelgasten – ‘zakenmannen’ zei hij – die geen tijd hadden om uit te checken toch konden worden gefactureerd doordat ze van tevoren hun creditcardgegevens hadden gegeven.