Klaas ten Holt

De goede dood

..

..

..

..

..

..

..

..

Uitgeverij Podium

Amsterdam

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, november 2021

..

© 2021 Klaas ten Holt

Omslagontwerp Rouwhorst + Van Roon

Verzorging e-book Michiel Niesen

Foto auteur Ruud Pos

..

isbn 978 94 6381 104 0

..

www.uitgeverijpodium.nl

Voor Sasja

God help the beast in me

Nick Lowe

Proloog

Zachtjes klotst het water tegen de bemoste keien van de dijk. Een witte kat, een kort touw om de nek, met het uiteinde aan een tussen de keien geslagen houten pen bevestigd, deint mee op de donkere golfslag. Hoewel het vroeg in de middag is, schemert het al en tekent zich aan de horizon een vaag groenig schijnsel af. Vanaf de dijk heb je een goed uitzicht op het water, een kleine sluis een stukje verderop en het dorp erachter, diep in het land weggezonken. Aan de rand enige boerenbedrijven, dan wat vrijstaande bungalows met veel glas, een kleine tuin voor en een grote achter, met felgekleurde opblaaszwembaden, plastic glijbanen en trampolines, dan twee-onder-een-kapwoningen en blokken met solide bakstenen rijtjeshuizen.

Tot slot de oude dorpskern, houten huisjes afgewisseld met uit het lood gezakte stenen huizen van gele en rode rivierklei, de kleine kozijnen en blinden in blauw en rood. Helemaal in het midden, aan een plein met een hoge marmeren zuil met daaromheen een vijver met een fontein, staat de enige hoogbouw van het dorp, het vier verdiepingen tellende gemeentehuis met op het dak een smalle klokkentoren.

Aan de voet van de dijk staan vuilcontainers, omringd met een grote berg afval en opengescheurde zakken en dozen. Twee mannen met gelooid gezicht, lang vet haar en ondanks de drukkende temperatuur in winterjas, spijkerbroek en schoenen zonder veters, zoeken tussen het afval naar etensresten en ander bruikbaars. Vanaf de dijk worden zij gadegeslagen door een man van middelbare leeftijd met een pokdalig gezicht en halflang groezelig haar. Naast hem staat een jonge vrouw naar de dobberende witte kat te kijken.

‘Goed nieuws, Meeke,’ zegt de man. ‘Het gemeentebestuur is akkoord, we gaan de dijk anderhalve meter ophogen. Dan hebben die jongens uit De Sluis eindelijk eens wat nuttigs te doen.’

‘Wie doet nou zoiets?’ De jonge vrouw buigt zich voorover. Met haar voet op een van de keien, kan ze net bij de pen waaraan het touw is bevestigd. Met enige moeite krijgt ze de knoop los, trekt het kadaver op de kant en gaat op haar hurken zitten. ‘Arme poes,’ zegt ze zachtjes. ‘Gelukkig weet je het zelf niet meer.’

‘Gadverdamme!’ reageert de man als hij ziet wat ze aan het doen is. ‘Hou daar onmiddellijk mee op, je wil toch niet eindigen zoals die kerels dáár?’

Ze antwoordt niet en maakt het touw rond de nek van het beest los. ‘Arme poes,’ zegt ze nogmaals. ‘Die is nog maar net verdronken.’ Met de kat in haar handen komt ze overeind. ‘Hebben jullie dat gedaan?’ roept ze naar beneden, terwijl ze de kat omhooghoudt, maar de mannen reageren niet.

‘Stelletje smeerlappen,’ zegt de man.

‘Wat zal ik met je doen, poes?’ Ze loopt naar de rand van de dijk. ‘Ik denk dat ik je maar weer teruggeef aan de zee.’

‘Hé!’ roept de man. ‘Maak dat jelui wegkomt daar.’ De kerels staken hun bezigheden en kijken naar boven. ‘Zijn jullie stom of zo? Opgesodemieterd.’

Meeke bukt zich, legt de witte kat op de golven en zet hem zachtjes af. Het kadaver drijft een stukje van de kant en blijft dan half in het zwarte water hangen.

1 Nessun dorma

‘Nessun dorma, nessun dorma. Tu pure, o Principessa, nella tua fredda stanza, guardi le stelle che tremano d’amore, e di…’ Meneer Czekalski opent zijn ogen en neuriet onzeker de rest van de melodie. Hij kijkt naar zijn zoon die achter de piano zit.

‘Speranza,’ zegt Franz. ‘Het gaat hartstikke goed, papa. Zullen we het nog een keer vanaf het begin doen?’

‘Ik weet het wel,’ zegt zijn vader, ‘ik kan het me alleen niet herinneren.’

‘Nee,’ zegt Franz. Hij ziet dat zijn vader in zijn broek heeft geplast. ‘De tekst staat voor je neus op de standaard, je hoeft het ook niet uit je hoofd te doen.’

‘Deze heb ik zo vaak gezongen,’ zegt meneer Czekalski. ‘Zo’n prachtige melodie.’

‘Nog een keertje dan maar?’

Zijn vader knippert een paar maal met zijn ogen.

‘Nessun dorma, Van de top!’ Franz speelt de begeleiding van de eerste twee maten en moedigt zijn vader aan om in te vallen. ‘Nessun dorma,’ zingt hij zelf in zijn waterige kopstem. ‘Nessun dorma,’ herhaalt zijn vader een octaaf lager. Franz speelt nog een paar maten maar stopt als zijn vader niet invalt, tikt een sigaret uit het pakje op de piano en strijkt een lucifer af. Het is warm. Aan het plafond draaien de schoepen van een ventilator loom hun rondjes.

‘Heb je honger?’

‘Nee, hoor.’

‘Ik ga zo eten maken,’ zegt Franz, ‘maar eerst gaan we even een schone broek aantrekken.’ Hij helpt zijn vader uit zijn stoel en ondersteunt hem terwijl ze langzaam de trap naar de zolder bestijgen, waar ze beiden hun slaapkamer hebben. Hij zet zijn vader op het bed en reikt hem een washandje aan, een luier, een onderbroek en een donkerblauwe trainingsbroek. ‘Dat lukt toch wel?’

In de keuken zet Franz de radio aan. ‘…laffe terroristische aanslag op onschuldige…’ zegt een stem. Hij zet hem meteen weer uit en kijkt naar de klok boven het aanrecht. Tien voor vijf, nog tien minuten, dan mag hij van zichzelf een borrel. Hij drukt zijn peuk uit op een schoteltje, zet de tafelventilator op de ijskast aan, knoopt een schort om en bekijkt de halfvolle potjes haring, augurken, sambal, mosterd, mayonaise en knakworst in de ijskast. In de groentela ligt een halve paprika en een snotterige komkommer. Pasta met knakworst dan maar? Jammer dat er geen ketchup meer is. In de woonkamer pakt hij een kelkje uit de vitrinekast. Tegen de achterwand staat de ingelijste, gesigneerde foto van zijn vader in de rol van Turandot. In de verte klinkt een sirene. Zijn T-shirt plakt aan zijn rug. Nú kan het wel, denkt hij en hij haalt uit de keukenkast een fles korenwijn. Hij schenkt zijn kelkje vol en steekt een nieuwe sigaret op.

Aan de ijskast hangt de advertentie die hij uit de krant heeft geknipt, het telefoonnummer met balpen omcirkeld: Huisarts gezocht. Inlichtingen bij het secretariaat 0579 626542, gemeente Houweningen. Omdat Franz, die pas onlangs zijn doktersbul heeft behaald, wel wist dat hij met zijn krappe beurs onmogelijk een betrekking in de hoofdstad zou vinden, heeft hij gereageerd. Een dorpspraktijk, de verdiensten zijn niet onredelijk en bovendien kan hij de bescheiden dijkwoning van zijn voorganger betrekken, dan hoeft hij ook zijn vader niet meer eindeloos trappen op en af te zeulen. Hij zet een pan water op het vuur en strooit er zout bij.

‘Papa?’ Als er geen antwoord komt, loopt hij de trap op. Zijn vader ligt in foetushouding op het bed, diep in slaap. ‘Papa?’ zegt hij nog een keer. Dan knoopt hij voorzichtig zijn vaders broek los en trekt hem uit, vervolgens ook zijn onderbroek, en schuift een handdoek onder zijn middel. Zijn vader kreunt lichtjes, knippert even met zijn ogen, maar wordt niet wakker. Franz pakt het washandje en laat de kraan in de wasbak naast het bed lopen tot het water warm is. Dan veegt hij de opgedroogde urine en het zweet van zijn vaders kruis en zijn tot walnoten ingeklonken billen, doet hem een luier om en trekt hem een schone onderbroek aan.

‘Verdomme!’ roept meneer Czekalski plotseling. ‘Verdomde kankerlijer!’ Franz blijft even staan, doet dan het licht uit en trekt de deur achter zich dicht. Die blijft voorlopig wel slapen, denkt hij.

Hij giet de macaroni af, schept de helft op zijn bord, strooit er wat poederkaas over en vouwt dan een oude krant open. De knakworstjes eet hij rechtstreeks uit het potje, met een beetje mosterd en een paar augurken. Zonder te proeven leest hij hier en daar vluchtig een kop, slaat het laatste restje korenwijn achterover en staart naar de rafelranden van het vaalroze keukengordijn, dat zachtjes meedeint op de tocht. Een grote vlieg werkt zich luid protesterend omhoog tegen het raam om zich dan weer te laten zakken.

Later in bed met een vochtige theedoek over zijn kussen vanwege de hitte, kan hij de slaap niet vatten, hij krijgt zijn kop niet stil. Zouden er méér kandidaten voor de betrekking zijn? Zou het een probleem zijn dat hij ook zijn vader wil meenemen? Als hij morgen de trein van 6 uur 58 wil halen, moeten ze uiterlijk om vijf uur op. Hij hoort de klok elf uur slaan, knipt het licht aan en neemt een slaappil. Heel even overweegt hij alle pillen in één keer door te slikken: inslapen en nooit meer wakker worden. Maar dan doet hij het licht uit en ligt nog een tijdje te luisteren naar het zoemen van de ventilator.

In zijn hemd en onderbroek maakt hij zijn vader wakker. ‘Sta je op, papa? We hebben een beetje haast.’ Hij brengt zijn vader naar de badkamer en helpt hem onder de douche.

‘Hoe gaat het met je studie?’ vraagt hij terwijl Franz hem afspoelt. Hij slist een beetje omdat hij niet al zijn tanden meer heeft.

‘Ik heb mijn bul gehaald, weet je nog?’ Franz droogt zijn vader af en zet hem op de wc. ‘Ik kom je zo halen.’

‘Je doet maar.’

‘Met de trein, papa,’ zegt hij, ‘we gaan met de trein.’ Hoewel zijn vader knikt, zie je aan zijn ogen dat hij niet thuis geeft. Kurt Czekalski, de gevierde operatenor en pionier van de Broederbond. In tegenstelling tot zijn zoon heeft hij al zijn haar nog.

Begeleid door de monochrome cadans van de treinwielen glijdt het vlakke ontwakende land aan hen voorbij. Uit een luidspreker klinken populaire deuntjes, afgewisseld met nieuwsberichten. De enige afleiding in de vrijwel lege coupé zijn de zuur- en haringventers, die op ieder station aan de ramen kloppen.

‘Gaan we naar huis?’ vraagt zijn vader.

‘Ja, naar huis,’ herhaalt Franz. Hij kijkt uit het raam terwijl meneer Czekalski alweer knikkebolt.

Tegenover hen komt een militair zitten, het geweer losjes op de knieën, de loop gericht op Franz’ buik. Hij probeert het te negeren, hoopt dat het ding niet afgaat. Met zijn hoofd tegen het raam doezelt hij zelf ook weg.

Iemand knijpt zachtjes in zijn schouder. ‘Hé,’ zegt een stem, ‘word eens wakker, jongeman, de provinciegrens, controle.’ Als hij zijn ogen opendoet, kijkt hij in het gezicht van een heer met een gleufhoed, die hem vriendelijk toeknikt. Het is voller geworden in de coupé en de militair is verdwenen. ‘Controle,’ zegt zijn overbuurman nogmaals. In het gangpad staat een rijkswacht die hem om zijn identiteitskaart vraagt. ‘De zon,’ zegt Franz, ‘ik moet in slaap gevallen zijn.’

De trein rijdt langzaam over een ijzeren brug, die scherpe schaduwen trekt in het land en de rivier beneden hem. Het begint al aardig warm te worden. Een kleine boot duwt vier enorme containers met kolen stroomopwaarts, kinderen springen van een houten steiger.

‘Nergens heb je zulke luchten,’ zegt zijn overbuurman. Franz knikt afwezig. ‘Of geeft u daar niet om?’

‘Jawel,’ zegt Franz. ‘Maar zelf hou ik geloof ik meer van bergen.’

‘Die hebben we hier niet,’ zegt zijn overbuurman terwijl hij zijn krant openslaat.

Op het volgende station blijft de trein een tijdje staan. Op het perron zit een groepje kaalgeschoren jongemannen in rode overalls, gehurkt, de armen achter de rug geboeid, naast hen staat een soldaat te roken.

Vrijwel iedereen stapt hier uit, zodat ze de coupé voor zichzelf hebben. Nog een uur of zeven, schat Franz, dan zijn we aan het begin van de avond in Houweningen. Uit een plastic trommeltje haalt hij een witte boterham met speculaas. Werk aan de winkel! kopt het dagblad dat zijn overbuurman heeft laten liggen. De laatste uren volgt het spoor de dijk en wordt het uitzicht eentonig.

Op het station van Houweningen zijn ze de enigen die uitstappen en terwijl de trein zich weer in beweging zet, lopen ze via de hal van het stationsgebouw naar het plein aan de voorzijde.

‘Hé,’ zegt meneer Czekalski, die ondanks het warme weer een lange jas en een sjaal draagt, ‘hier ben ik eerder geweest.’

‘In Houweningen? Zou kunnen, papa. Misschien heb je hier weleens gezongen?’

Franz kijkt om zich heen. Midden op het plein staat een paal met wegwijzers naar het gemeentehuis, het zwembad, de visafslag, het historisch museum en de haven. Ze volgen de eerste wegwijzer en komen door een straat met vrijwel identieke huizen met puntdaken met rode pannen en groene voorgevels. Ze lopen langs de Digikult, de Fashion House en tot slot de Konzument, waar Franz een rolletje pepermunt koopt en een zakje drop.

De straat maakt een flauwe bocht naar links en komt uit op een plein met aan de overkant het statige zeventiende-eeuwse, vier verdiepingen tellende stadhuis met een klokkentoren op het dak.

Franz helpt zijn vader de bordestrap op en drukt op de bel. Er komt iemand van de bewaking die hen routinematig fouilleert. Bij de receptie worden ze met de lift naar de tweede verdieping gestuurd. Van het oorspronkelijke gebouw staat zo te zien alleen de gevel nog overeind, vanbinnen is alles gerenoveerd en strakgetrokken met systeemplafonds, led-armaturen en glaswanden.

‘Waar komt u voor?’ vraagt de juffrouw achter de balie.

‘Dag mevrouw,’ zegt meneer Czekalski, ‘mag ik misschien een glaasje water?’

‘Mijn vader,’ zegt Franz. ‘Kom, papa. We gaan daar even zitten.’

‘Mooi,’ zegt meneer Czekalski om zich heen kijkend.

‘Ja mooi,’ beaamt Franz. ‘Moet je niet even plassen?’ Ze nemen plaats op de auberginekleurige, zeshoekige wachtkamerpoefs. Terwijl meneer Czekalski met zijn lippen stijf op elkaar en zijn handen om zijn knieën voor zich uit staart, bladert Franz in een tijdschrift.

‘Meneer Czekalski?’ De juffrouw wijst op een deur aan haar rechterhand. Franz en zijn vader staan tegelijk op. ‘Ik ben zo weer terug, papa. Blijf maar even zitten.’ Meneer Czekalski kijkt hem vragend aan. ‘Mijn vader kan hier toch wel even blijven zitten? Misschien kunt u hem straks een glaasje water brengen?’

Franz klopt op een deur waarop Secretariaat staat, werpt nog een blik op zijn vader en gaat naar binnen.

‘Meneer Czekalski.’ Een vrouw met rood haar in een bobkapsel en een randloze bril wijst op een stoel tegenover haar. Op haar naambadge staat E. Stavenuiter. ‘Wilt u misschien wat drinken?’

‘Ik kom vanwege de sollicitatie,’ begint Franz. ‘Ik mis natuurlijk ervaring, maar…’

‘Koffie? Thee? Kon u het makkelijk vinden?’

‘Een kopje koffie zou lekker zijn.’

Ze drukt op de knop van de intercom. ‘Attie? Kun je één koffie brengen?’ Uit de kamer ernaast klinkt het geluid van een boormachine. ‘Nou, meneer Czekalski, zullen we dan maar?’

Franz knikt en wrijft over zijn bovenbenen. Mevrouw Stavenuiter kijkt op een formulier dat voor haar op tafel ligt. Achter haar hangt een ingelijste poster van een man met een zongebronsde huid, een pikhouweel in de aanslag. Eronder staat in grote rode letters: De Sluis, werken aan de toekomst. Attie komt binnen met de koffie. ‘Dank u vriendelijk,’ zegt Franz.

‘En?’ zegt mevrouw Stavenuiter. ‘Heeft u nog vragen?’

‘Vragen?’

‘Meneer Czekalski, ik zal open kaart met u spelen: u bent de enige kandidaat. Behalve u heeft er niemand op onze annonce gereageerd.’

‘Niemand?’ Hij weet niet goed wat hij moet zeggen. ‘Is het een grote praktijk?’

‘O, maakt u zich maar geen zorgen. Houweningers houden van aanpakken. Wij zijn zelden ziek.’

‘In dat geval…’ zegt Franz met een grijns. Mevrouw Stavenuiter kijkt hem verbaasd aan. ‘Ik doe het,’ zegt hij. ‘Ik ben natuurlijk onervaren, maar aan de andere kant: je moet ergens beginnen, vindt u ook niet?’ Hij neemt voorzichtig een slokje van zijn hete koffie. Cichoreikoffie, proeft hij.

‘Zoals u wilt. Er is overigens wel enige haast bij. Dokter Doevendans, uw voorganger, is nogal plotseling…’ Ze kijkt Franz aan en glimlacht voor het eerst, ‘overleden, ziet u.’

‘Zoiets heb ik begrepen, ja.’

Uit een la van haar bureau haalt ze een envelop en overhandigt hem drie sleutels aan een hanger. ‘Elisabethsdijk 97,’ zegt ze. ‘De woning is volledig gemeubileerd, u kunt hem per direct betrekken, de praktijk is aan huis.’ Franz weegt de sleutels in zijn handpalm. ‘Ik neem aan dat u de woning wilt bekijken?’ Franz knikt. Ze drukt opnieuw op de knop van de intercom. ‘Juffrouw Van der Schaft zal u verder helpen. Mag ik u alvast van harte welkom heten?’

In de deuropening verschijnt een man in een grijze krijtstreep. ‘Kun je zo even komen, Els?’ vraagt hij, verstrooid naar Franz kijkend. ‘Runderkamp is hier over die bouwvergunning.’

‘Natuurlijk, burgemeester. Dit is meneer Czekalski, die de praktijk van dokter Doevendans gaat overnemen.’

‘Ah!’ zegt de burgemeester. Ze schudden handen. ‘Kees Zwarthoed. Ik hoop dat u zich snel thuis voelt in onze kleine gemeente.’

Franz laat de sleutels in de zak van zijn colbert glijden. Vanuit het belendende vertrek klinkt opnieuw een boormachine.

‘Dan denk ik dat we er zo wel zijn,’ zegt mevrouw Stavenuiter. ‘Als u het niet erg vindt? Het is hier allemaal een beetje hectisch vanwege de verbouwing.’

Franz neemt snel nog een slok van zijn koffie, waarna ze hem naar de receptie begeleidt. ‘Ik moet even met Kees mee naar boven,’ zegt ze tegen de juffrouw achter de balie. ‘Kun jij het verder afhandelen met meneer Czekalski?’

Franz kijkt geschrokken, zijn vader zit niet meer op zijn plek.

‘Op het toilet,’ zegt de receptioniste.

‘Ik begrijp het,’ antwoordt Franz. ‘Mijn vader heeft alzheimer, ziet u,’ zegt hij tegen mevrouw Stavenuiter.

‘O ja? Houweningen heeft een uitstekend euthanasieprogramma,’ glimlacht ze. ‘Ach, wat dom,’ bedenkt ze, ‘u bent immers zelf arts. Fijne avond nog.’

De receptioniste kijkt naar de klok. ‘U zou de woning natuurlijk ook meteen kunnen bezichtigen. Er is een kamer voor u gereserveerd in Het Wapen van Houweningen, u kunt inchecken wanneer u wilt.’

Franz vindt zijn vader op een van de toiletten, met de deur wijd open.

‘Dag, jongen,’ zegt hij, ‘ik heb het een beetje koud.’ Hij helpt zijn vader met verschonen en doet hem een nieuwe luier om.

‘Ga je mee?’ zegt hij, ‘dan gaan we straks samen lekker ergens een uitsmijter eten.’

Als ze weer buiten staan, is er niemand op het plein. Met zijn zakdoek veegt Franz het zweet van zijn voorhoofd. ‘Elisabethsdijk,’ mompelt hij terwijl hij de kaart bestudeert op de bushalte tegenover het stadhuis. Ze lopen terug naar het station en slaan links af in de richting van de haven, slenteren langs de bontgekleurde vissersschepen aan de kade. Een snoekbaars deint met zijn witte buik naar boven roerloos op de golven.

‘Ik moet Moesje bellen,’ zegt meneer Czekalski. ‘Dat we later komen.’ Hij voelt in de zak van zijn jas. ‘Dat ze niet op ons hoeft te wachten met eten.’

‘Dat is niet nodig, papa.’ Franz knijpt hem zachtjes in zijn schouder. ‘Moesje is al bijna twintig jaar dood, weet je nog?’

‘O ja,’ antwoordt zijn vader. ‘Dat was ik, geloof ik, vergeten.’

2 Café Internationaal

Voorbij de haven begint de Elisabethsdijk; de weg volgt de kronkelige binnenberm langs het steile talud naar de hoge dijkkern waarover een grindpad loopt. Een oranje zon hangt laag boven de horizon, half aan het zicht onttrokken door een paar zwarte wolkenflarden. ‘We gaan ons nieuwe huis bekijken,’ zegt Franz. ‘Heb je het niet veel te warm met die sjaal om je nek?’

‘Ik heb honger.’

‘Straks gaan we ergens wat eten.’

‘Koud.’

‘Ja, koud,’ zegt Franz.

Nummer 97 blijkt een van de laatste huizen aan de dijk, helemaal aan de rand van het dorp. Links van de ingang is een kleine voortuin, geplaveid met verweerde klinkers. Onder een golfplaten afdak staat een herenfiets met grijze fietstassen. Rechts tussen het hoog opgeschoten gras is een smalle doorgang naar de achterkant van het huis. Op een koperen naamplaatje staat G.J.M. Doevendans, huisarts.

Franz steekt de sleutel in het slot en duwt tegen de deur, die met moeite opengaat vanwege de grote stapel ongeopende post in het halletje. Het is er donker en hij ziet nergens een lichtschakelaar. Het ruikt bedompt, blijkbaar is er al lang niet gelucht. In de woonkamer danst het stof in het licht dat door de kleine ramen naar binnen valt. Op de eettafel staat de bol van een amaryllis in een bruin aardewerken kommetje.

‘Ik heb het koud,’ moppert meneer Czekalski.

Franz werpt een blik in de praktijkruimte aan de voorkant en loopt dan de trap op. Boven treft hij een kleine badkamer aan met een wasbak, een toilet en een bad. Op een tafeltje liggen wat oude nummers van een blootblad. Verder zijn er twee slaapkamers en een kleine voorraadkamer. Aan het eind van de gang is een ladder naar een luik dat wel naar de zolder zal leiden. Niet slecht, denkt hij. Hier is het wel uit te houden.

Ze lopen terug over de dijk. ‘Ik vind er niks aan,’ zegt meneer Czekalski. ‘Klotezooi!’

Zou zijn voorganger ook zijn opgenomen in het euthanasieprogramma? Misschien is het helemaal niet zo’n slecht idee. Zoals mevrouw Stavenuiter het formuleerde, klonk het bijna gezellig: een bejaardenuitje, rustig muziekje erbij; Eskimo’s zetten hun oudjes gewoon op het ijs. Hoog boven hem trekken twee straaljagers een kruis in de lucht.

‘Gaat het nog, papa?’ Meneer Czekalski begint een beetje te hijgen. ‘Voorbij de haven zag ik een café waar we vast wel iets kunnen eten.’

In Café Internationaal is het druk, maar aan de leestafel in het achterste van de twee vertrekken zijn twee stoelen vrij. Het plafond gaat schuil achter een waas van sigarettenrook, uit luidsprekers klinkt op hoog volume vaderlands repertoire.

‘Ga maar lekker zitten, ouwe lul,’ zegt een man, die een stuk van zijn neus mist en een abces heeft naast zijn oog.

‘Pardon?’ zegt Franz.

‘Ga jij me nog een biertje aanbieden of hoe zit dat?’ Hij maakt een woest gebaar met zijn armen en laat vervolgens een lange boer. ‘Geintje,’ zegt hij dan.

‘Uw neus,’ vraagt Franz boven de herrie uit, ‘wat is er met uw neus?’

‘Hij is gebeten door een haai,’ roept een dwerg aan de overkant van de tafel.

‘Jij moet je bek houwen, Puul, of ik snij je keel d’r af.’ Hij staat op maar gaat meteen weer zitten.

Franz kijkt om zich heen of er ergens anders nog plek is, maar alle tafeltjes zijn bezet. ‘Als jij je niet gedraagt,’ zegt hij, ‘ga ik echt geen biertje voor je bestellen.’

Met zijn hand waait De neus een vlieg weg die op het abces is geland. ‘Jij moet je kop houwen, Puul,’ herhaalt hij. Hij kijkt Franz aan, slikt een paar keer moeilijk en grijnst. ‘Mèt je lèkkere grote natte…’ bulkt hij mee met de muziek.

‘Als je daar niet mee naar een dokter gaat,’ Franz tikt tegen zijn rechterslaap, ‘dan kost het je straks je oog, vriend.’ De neus lijkt hem niet te horen.

‘Pannekoeken,’ glundert meneer Czekalski. ‘Kijk, ze hebben pannekoeken.’ Hij wijst naar een serveerster die drie grote borden op een tafeltje zet.

‘Doevendans is naar de kloten,’ zegt de dwerg. Hij houdt zijn hand omhoog, die in een krant is verpakt en omwonden met ducttape.

‘Hoe bedoel je naar de kloten? Dokter Doevendans is overleden, toch?’

‘Die ouwe had best nog een paar jaartjes meegekund.’ Hij buigt zich naar voren. ‘Maar ja, zeventig, hè?’ Hij gaat met zijn vinger langs zijn keel.

‘Kloten,’ zegt meneer Czekalski. ‘Wat een klotezooi hier.’

Franz houdt een serveerster aan en bestelt bier en spekpannekoeken.

‘Volgens mij moet die ouwe van jou ook nodig een spuitje,’ zegt De neus.

‘Toevallig ben ik dokter,’ zegt Franz, ‘dus ík beslis wie er hier een spuitje krijgt. Heeft Doevendans die hand verbonden?’ vraagt hij aan de dwerg. Het antwoord gaat verloren in een heftige scheldpartij vanuit het belendende vertrek en de steeds luidere accordeonmuziek. ‘Schnautzi, Schnautzi!’ klinkt het boven de herrie uit. ‘De Duitser krijgt klappen,’ verduidelijkt De neus.

‘Gezellige boel hier,’ zegt Franz. Hij haalt een sigaret uit zijn pakje en biedt De neus en zijn overbuurman er ook een aan.

‘Dank u beleefd,’ zegt de dwerg. ‘U ziet er anders niet uit als een dokter.’

Achter Franz wordt een glas stukgegooid. ‘Schnautzi!’ klinkt het in koor. De dwerg haalt zijn schouders op en trekt aan zijn sigaret tussen duim en wijsvinger van zijn verbonden hand.

‘Hij had zijn vingers op de weegschaal,’ legt De neus uit.

‘Bek houwen, jij!’

‘Bij de visafslag, aan de kade, die smerige lilliputter zat weer eens met zijn vingertjes aan de gewichten.’ Hij kroelt met zijn vingers door de lucht.

‘Klootzak,’ roept de dwerg. ‘Allemaal gelogen.’ Maar hij grijnst erbij als iemand die gewend is klappen te krijgen.

‘Deze keer kwam-ie er niet mee weg. Ze hebben zijn hand vastgezet tussen de deur van de vriezer.’

‘Au!’ huivert Franz. ‘Vingers eraf?’

‘Twee,’ antwoordt de dwerg en houdt de pink en de ringvinger van zijn goede hand omhoog. Meneer Czekalski zit inmiddels naast hem te knikkebollen in zijn stoel.

‘Ik wil er straks wel even naar kijken,’ stelt Franz voor. ‘Is de wond goed afgebonden?’

‘Ik heb het zelf dichtgeschroeid.’ De dwerg houdt zijn gewonde hand omhoog. ‘Met een schroevendraaier die ik eerst in het vuur heb gehouden.’

Als het eten wordt gebracht, laat hij zijn sigaret vallen en zet zijn voet erop. Twee kerels dragen een derde het café uit.

‘Mag ik de heren nog een biertje aanbieden?’ Franz legt zijn hand op zijn vaders schouder. Die opent zijn ogen en kijkt verbaasd om zich heen. ‘Klotezooi,’ mompelt hij.

3 Erythrokeratoderme

‘Het is toch niet te geloven? Het is december en iedereen loopt zonder jas.’ Franz knikt afwezig terwijl hij met zijn vingers over een rode plek met kleine blaasjes strijkt op het oor van zijn patiënte. Aan de muur achter zijn bureau hangt een vergeelde anatomische afbeelding van het menselijk lichaam. Zodra hij klaar is, laat hij met het voetpedaal de onderzoekstafel zakken. Boven hoort hij iets vallen. ‘Kom er maar af, hoor,’ zegt hij. ‘Ik denk dat u een beginnende erythrokeratoderme heeft. Ik schrijf u een zalfje voor. Als er over een week nog geen verbetering is, komt u maar weer terug, mevrouw Beulacke.’ Hij wast zijn handen onder de kraan.

‘Als die jeuk maar weggaat.’ Ze doet het bovenste knoopje van haar blouse dicht. ‘Van uw voorganger moest ik vette vis eten.’

‘Heel verstandig,’ zegt Franz. Ze heeft zelf wel wat van een makreel, denkt hij, met haar grote groene ogen en nauwelijks een kin.

‘Dokter Doevendans,’ vervolgt mevrouw Beulacke. ‘Volgens hem was het genetisch en was er niets aan te doen.’

‘Nee?’ Hij kijkt naar het scherm van zijn computer en klikt met zijn muis. ‘Het zalfje ligt vanmiddag voor u klaar bij de apotheek.’

‘U heeft hem niet gekend toch, dokter Doevendans?’ Hoewel het consult voorbij is, maakt ze geen aanstalten op te staan. ‘Zal ik u eens wat zeggen? Ik ben blij dat hij vertrokken is, daar ben ik heel eerlijk in.’

Franz glimlacht en vouwt zijn vingers in elkaar. ‘Niet vergeten: driemaal daags een ruime laag zalf op de rode plekken.’ Hij neemt een sigaret uit de porseleinen sigarettenbeker op zijn bureau en biedt zijn patiënt er ook een aan. Mevrouw Beulacke bedankt en neemt haar vest van de kapstok. ‘Ik vond hem een griezel.’

Er klinkt gestommel van boven, gevolgd door een luide bons. Franz staat op om mevrouw Beulacke uitgeleide te doen. ‘Is dat uw vader?’ vraagt ze.

‘Inderdaad,’ zegt Franz terwijl hij rook uitblaast. ‘Als u het niet erg vindt? Ik moet even naar boven.’

Mevrouw Beulacke blijft in de deuropening staan. ‘Dat is toch geen doen zo.’ Met haar hoofd maakt ze een gebaar in de richting van het plafond. ‘Ik vind dat u als dokter ten minste het goede voorbeeld moet geven.’

‘O, maakt u zich geen zorgen, mevrouw Beulacke.’ Franz werkt haar met zachte hand de gang in. ‘Het gaat uitstekend met mijn vader.’

‘U heeft een praktijkassistent nodig en er moet iets aan uw vader worden gedaan. Op zo’n leeftijd hoor je er toch allang niet meer te zijn?’

De bel klinkt, Franz drukt op de knop van de intercom naast de deur van zijn spreekkamer. ‘De deur is open,’ zegt hij in het apparaat. ‘Neemt u nog even plaats in de wachtkamer?’ Mevrouw Beulacke schudt haar hoofd.

‘Een praktijkassistent zou wel fijn zijn, inderdaad.’ Hij knikt. ‘Ik ken alleen nog niemand in Houweningen. Misschien kunt u eens voor mij rondvragen?’

Een jonge vrouw en haar dochter komen binnen en gaan in de wachtkamer zitten. ‘Dokter Czekalski komt zo bij je, Benthe,’ zegt mevrouw Beulacke terwijl ze een blik naar binnen werpt. ‘Een paar kinderboeken en wat speelgoed zou ook geen kwaad kunnen. Ik was vroeger verpleegster. Ik stel voor dat ik maandag bij u begin, over drie maanden beslis ik of het me bevalt. In de tussentijd kunt u zelf eventueel een vervanger zoeken.’

‘Mag ik daar even over nadenken?’ Franz draait zich om en loopt naar boven.

‘Maar voor uw vader moet u iemand anders zoeken,’ roept ze hem na.

Wanneer de laatste patiënt is vertrokken, bakt Franz eieren in het kleine keukentje. ‘Koffie?’ roept hij. Als er geen antwoord komt haalt hij zijn schouders op, verdeelt de eieren over twee borden en schenkt koffie in. Ze eten van het servies en het keukengerei van zijn voorganger, zijn eigen huisraad staat nog onuitgepakt in kartonnen verhuisdozen in de bijkeuken.

‘Burgemeester Zwarthoed heeft me uitgenodigd op het gemeentehuis,’ zegt hij terwijl hij de borden op tafel zet.

‘Mij maakt het niks uit,’ zegt meneer Czekalski.

‘O nee?’ Franz kijkt naar de krant die naast hem op tafel ligt. Een natie in beweging, leest hij. ‘Nou, mij wél,’ antwoordt hij. ‘Ik ben blij dat ik weg ben uit de stad. Hier is het tenminste stil en ik vind het fijn om de zee te kunnen ruiken.’ Zijn vader eet de snotterige eieren met zijn mond open. Hoelang nog, denkt Franz. En die ouwe moet trouwens nodig naar de tandarts. ‘Eieren lekker?’ Hij strooit wat zout op zijn vaders ei en probeert niet naar hem te kijken.

‘Ben je nou eindelijk al dokter?’

‘Ja.’ Hij bijt op zijn lip. ‘Ja, papa, ik ben dokter, ja.’

‘Weet Moesje ook dat je…’ zijn vader denkt diep na, pakt ondertussen met twee handen zijn dampende mok van tafel, ‘dat je nu dokter… dat je…’

‘Doe je voorzichtig, papa?’ Franz ziet het gebeuren maar kan niet ingrijpen: de mok glipt uit meneer Czekalski’s handen en valt stuk op zijn bord. Een grote bruine vlek verspreidt zich over het tafellaken, hete koffie loopt over de tafelrand over zijn trainingsbroek en sloffen.

‘Kut!’ Franz schuift zijn stoel naar achteren en staat op. ‘Verdomme, papa, hoe vaak moet ik het nou nog zeggen?’ Hij legt de krant op de bruine plas op tafel en rent naar de keuken om een theedoek te halen. Meneer Czekalski blijft bewegingloos op zijn stoel zitten. ‘Hier,’ zegt Franz en hij smijt de doek in zijn gezicht. ‘Je kan zelf toch ook wel iets doen?’

‘Huis,’ mompelt meneer Czekalski, ‘wanneer gaan we weer naar huis?’

Franz pakt het bord met de scherven van tafel, brengt het naar de keuken en gooit het samen met de resten van zijn lunch in de vuilnisbak. De tranen staan hem in de ogen.

‘Dat was je lunch,’ bijt hij zijn vader toe, ‘hebben we dat ook weer gehad.’ Het lijkt niet tot hem door te dringen. ‘En kijk niet zo, haal die stomme grijns van je smoel,’ zegt hij binnensmonds, zijn rug naar zijn vader gekeerd. ‘Heb je je pijn gedaan?’ vraagt hij als hij weer een beetje gekalmeerd is.

Meneer Czekalski haalt zijn schouders op. ‘Ik heb geen honger meer.’

‘Nee,’ zegt Franz, ‘nu hebben we geen honger meer.’

Op dat moment wordt er op het raam geklopt. Een jonge vrouw zwaait naar hem. ‘Moment!’ roept hij. Hij kijkt naar de doorweekte krant op tafel, de resten van zijn eigen ontbijt, een vlieg loopt over de rand van zijn bord. ‘Ik kom eraan!’

Wat nu weer? Er staat toch duidelijk dat het spreekuur van acht tot twaalf is? Hij opent de achterdeur in de keuken.

‘Hoi, ik ben Meeke!’ zegt een meisje terwijl ze haar hand uitsteekt, in haar andere een bosje bloemen. ‘Ik woon hiernaast en ik dacht: Ik ga even kennismaken.’ Binnen legt ze de bloemen op het smalle granito aanrecht en opent een keukenkastje. ‘Heb je een vaas?’

‘Wat aardig van je.’ Franz ziet nu dat ze misschien toch iets ouder is dan hij op het eerste gezicht dacht. ‘Ik zou je wel even binnen willen vragen, maar…’

‘Ik zag al dat je bezoek hebt, ik doe alleen even de bloemen in een vaas en dan ben ik weer weg.’

‘Geen bezoek, hoor,’ zegt Franz, ‘dat is mijn vader.’

‘Wat gezellig!’

‘Een vaas,’ mompelt hij. ‘Misschien in de bijkeuken?’

‘Ik kijk wel even.’ Ze loopt de bijkeuken in. Waarom ook niet, denkt hij, als hij haar met dozen hoort schuiven en hij besluit toch maar wat koffie bij te zetten.

‘Ik moet eigenlijk eerst even mijn vader verschonen,’ zegt hij als ze terugkomt. ‘Hij heeft zijn koffie laten vallen.’

‘Is je vader…?’ Ze is meer dan een kop kleiner dan hij, heeft halflang donkerblond haar en bruingroene ogen. Als gehypnotiseerd staart hij naar een blauwe plek op haar slaap. ‘O, gewoon een bloeduitstorting,’ zegt ze achteloos en wrijft er met haar hand over. ‘Gelukkig is het al bijna weggetrokken.’ Ze glimlacht, draait zich van hem af, snijdt de stelen van de bloemen bij en zet ze in de vaas. ‘Een ongelukje.’ Tussen haar schouderbladen ziet hij een stukje van een tatoeage, de stervormige roze bloem van een lotus. ‘Of geloof je me soms niet?’ vraagt ze.

‘Natuurlijk niet,’ zegt Franz. ‘Je vriendje heeft je een blauw oog geslagen, leer mij die vissersdorpen kennen.’ Ze lachen, maar omdat ze zijn blik ontwijkt, houdt hij er een ongemakkelijk gevoel aan over.

In de woonkamer zit meneer Czekalski nog altijd roerloos aan tafel. Franz schuift zijn stoel naar achteren en begint zijn sloffen uit te trekken. ‘Sorry, ik heb een beetje haast,’ zegt hij tegen Meeke. ‘Ik heb straks een afspraak op het gemeentehuis en ik kan mijn vader niet alleen thuislaten.’

‘Maar…’ Ze kijkt hem vragend aan. ‘Moet die niet allang…’

‘Een spuitje?’ Franz zucht. ‘Wel zo makkelijk inderdaad. Ik zal er eens over denken.’

Ze schiet in de lach. ‘Nee, natuurlijk niet, ik bedoelde… Hoe heet hij eigenlijk, je vader?’

‘Hij kan praten, hoor,’ zegt Franz. ‘Alleen is hij er soms niet helemaal bij, hè, papa? Zeg eens wat tegen Meeke.’

Meneer Czekalski kijkt eerst naar zijn zoon, dan naar Meeke. ‘Hij mag weleens wat aardiger tegen me doen,’ moppert hij, ‘vindt u ook niet?’ Intussen trekt Franz hem zijn natte trainingsbroek uit en zit hij met blote benen in een luier op zijn stoel.

Meeke stelt zich aan hem voor en legt uit dat ze buren zijn. ‘Mijn zoon leert voor dokter,’ zegt meneer Czekalski. ‘Hij speelt heel goed piano, maar hij wil geen musicus worden zoals ik.’ Franz knipoogt naar Meeke en gebaart dat hij even naar boven moet. ‘Wat leuk,’ zegt Meeke. ‘U bent pianist?’ Hij glimlacht. ‘Zanger,’ zegt hij. ‘Opera.’

Meeke bekijkt de inrichting van de kamer. ‘Is dit allemaal nog van dokter Doevendans?’ vraagt ze.

‘Dat weet ik niet, hoor.’ Hij volgt haar met zijn ogen. ‘Hebt u Moesje misschien gezien? Ik begrijp niet waar ze blijft.’

‘Moesje?’ Met haar vinger veegt ze het stof van een fotolijstje op de schoorsteenmantel, een groepsportret van een studentendispuut met onderaan de tekst Vindicat atque Polit.

‘We moeten zo weg,’ zegt meneer Czekalski. ‘Ik moet zingen bij de reünie.’ Hij wiebelt met zijn blote benen.

‘Weet u dat wel zeker?’ Ze bekijkt de oude man in zijn luier. Ze lijken totaal niet op elkaar, die twee, stelt ze vast, zou hij écht zijn vader zijn?

‘Ja natuurlijk. Voor de kameraden van de Broederbond.’ Hij glimlacht opnieuw. ‘Dat soort kameraadschap heb je tegenwoordig niet meer. Wat wij daar toen hebben meegemaakt, juffrouw.’

Meeke knikt. Dan ziet ze tot haar afgrijzen dat hij in een grote bruine plas zit. ‘Dat is toch geen doen zo,’ zegt ze, ‘zal ik u eens helpen?’ In de keuken spoelt ze een theedoek onder de warme kraan uit boven de kleine emaillen gootsteen en pakt een paar droge handdoeken.

‘Kunt u staan?’ vraagt ze. ‘Houdt u zich maar aan mij vast.’ Ze helpt hem overeind, veegt snel zijn stoel droog, trekt de hechtstrips van zijn luier los en laat die naast zich op de plankenvloer vallen. Een scherpe lucht van koffie, urine en ontlasting dringt haar neus binnen. Zijn gerimpelde geslachtsdeel springt naar voren.

‘Maakt u zich maar geen zorgen,’ stelt ze hem gerust, ‘ik ben wel wat gewend.’ Ze kijkt naar zijn magere benen met roestvlekken op de slappe huid.

‘Moesje,’ zegt meneer Czekalski zacht. ‘Waar blijft ze nou?’

Als Franz terugkomt met een schone broek en luier verontschuldigt ze zich. ‘Ik hoop dat je het niet erg vindt,’ ze pakt de natte luier van de vloer, ‘maar ik vond het zielig hem in z’n luier in de nattigheid te laten zitten.’

‘Dat had je niet moeten doen,’ zegt Franz. ‘Dat is mijn taak.’ Hij legt de broek en de luier op tafel. ‘Geloof me,’ verzekert hij haar, ‘ik zorg graag voor die ouwe.’

‘O ja?’ Meneer Czekalski slaat zijn armen over elkaar.

‘Kijk,’ zegt Franz, ‘dát hoort hij dan weer wél.’ Hij helpt zijn vader met aankleden. ‘Ben je er klaar voor, papa?’ vraagt hij. ‘We moeten nu echt weg, anders kom ik te laat.’

‘Ik ga niet,’ zegt meneer Czekalski. ‘Ik moet zingen.’

‘Wilt u misschien voor míj iets zingen?’ Meeke geeft Franz een knipoog. ‘Dat zou ik heel erg leuk vinden.’

‘We hebben geen piano meer,’ zegt Franz. ‘Die hebben we helaas moeten achterlaten.’

‘Ik weet niet of je lang weg bent?’ zegt ze, ‘ik wil anders best even een oogje in het zeil houden.’

Hij ziet dat ze ook op de rug van haar hand een tatoeage heeft, een soort krul die onder haar mouw verdwijnt. ‘Nee, ik neem hem liever mee,’ zegt hij. ‘Een wandeling zal hem goeddoen.’

‘Ik wil naar huis,’ zegt meneer Czekalski.

‘We zíjn thuis, papa.’ Hij voelt in de zak van zijn colbert naar sigaretten en loopt naar de keuken om lucifers te zoeken.

‘Ik vind het geen probleem, hoor.’ Meeke is hem achternagekomen en legt haar hand op de zijne. ‘Ik moet wat dingen doen in de tuin. Ik zet hem gewoon in een stoel met een lekker drankje, mag hij mij alles vertellen over zijn kameraden bij de Broederbond.’ Het valt hem nu pas op dat ze een beetje loenst. ‘Om zes uur moet ik werken, dan ben je toch wel weer terug?’

‘De Broederbond.’ Franz strijkt een lucifer af. ‘Hij is er nog trots op ook, weet je dat?’

‘Ach, wat geeft dat nou. Ik vind het wel gezellig als hij een beetje tegen me aan kletst. Ik weet er niet zoveel van, en het is allemaal al zo lang geleden.’ Ze pakt zijn hand met de sigaret tussen zijn vingers en neemt een trekje, terwijl ze hem ondertussen blijft aankijken. ‘Ik zou wel een borrel lusten,’ ze blaast de rook zijn kant op, ‘dokter Czekalski.’

‘Ik moet nu echt gaan,’ zegt Franz. ‘Ik geef hem anders wel wat, dan heb je verder geen last van hem.’

‘Je gaat hem toch geen pilletje geven?’ Ze schiet in de lach. ‘Dat hoeft niet, hoor, ik kan hem echt wel aan.’

‘Waarom niet? Gewoon een slaapmiddel, merkt hij niks van, dat doe ik wel vaker.’

Aan de receptie wordt Franz opgevangen door mevrouw Stavenuiter. Ze brengt hem met de trap naar de bovenste verdieping. ‘Sorry voor het ongemak,’ zegt ze, ‘vanwege de verbouwing is de lift tijdelijk buiten gebruik.’

Bij binnenkomst steekt de burgemeester zijn armen naar hem uit. ‘Dokter Czekalski, fijn dat u er bent.’

De hoge, getinte ramen achter de ruime vergadertafel in het midden van het rechthoekige vertrek kijken uit op de haven en een stuk dijk, waar vrachtwagens en graafmachines als speelgoedautootjes af en aan rijden. Tegenover hem, rechts van de ingang, hangt een groot abstract schilderij in geel, zwart en lichtblauw. Tegen de korte muur aan zijn rechterzijde staat een lage archiefkast met daarnaast een waterkoeler.

‘Kom verder,’ zegt de burgemeester. ‘Blijf je er even bij, Els?’ Hij leunt voorover op zijn werktafel. ‘Koffie? Thee? Of liever wat sterks?’ Franz is tegenover hem gaan zitten.

‘Heb jij meneer Czekalski al een beetje voorbereid?’ vraagt de burgemeester.

‘Nee, nee, het leek me dat jij dat liever zelf wilde doen.’

‘Franz,’ zegt Franz, ‘noemt u mij alstublieft Franz.’

‘Kees,’ glimlacht de burgemeester. ‘Houweningen is een kleine gemeente, we zijn hier sowieso nogal informeel. Bent u al een beetje gewend?’ Hij wacht het antwoord niet af. ‘Mooi,’ zegt hij, ‘zal ik dan maar meteen ter zake komen?’ De waterkoeler maakt een borrelend geluid. Mevrouw Stavenuiter klapt haar blocnote open.

‘U zult zich wel afvragen waarom ik u heb uitgenodigd,’ begint hij, ‘maar dat komt,’ hij kijkt naar mevrouw Stavenuiter, ‘weet u, het was eigenlijk omdat ik van Els hoorde dat uw vader… nou ja…’

‘Ik begrijp het,’ zegt Franz. ‘Mijn vader is natuurlijk…’

‘Kurt Czekalski!’ zegt de burgemeester. ‘Dat klopt toch? Uw vader is de wereldberoemde… Kom, helpt u mij even?’

‘Tenor,’ vult Franz aan. ‘Wereldberoemd zou ik niet willen zeggen, maar mijn vader is inderdaad Kurt Czekalski.’

‘Precies,’ zegt de burgemeester. ‘Wat fantastisch. En als ik het goed heb, heeft hij indertijd ook nog een belangrijke functie bij de Broederbond vervuld, toch?’

‘Een jeugdzonde,’ mompelt Franz.

‘U moet wel erg trots op hem zijn. Wilt u echt niet iets gebruiken? Vieux? Jenever? Een glaasje korenwijn?’ Hij staat op en loopt naar de archiefkast.

‘Een korenwijn sla ik niet af.’ Hij kijkt naar mevrouw Stavenuiter, die haar wenkbrauwen optrekt.

‘Een lokaal product. Deze is tien jaar oud, kerel.’ Zwarthoed pakt een fles en twee glazen uit de archiefkast. ‘Jij niet toch, Els?’ Ze maakt een afwerend gebaar.

‘Cheers!’ zegt hij en hij gaat voor een van de grote ramen staan. Hij wenkt Franz naderbij. ‘Ziet u het water? Kijkt u maar eens goed, het is onze vriend en onze vijand tegelijk.’

‘Op het water,’ toost Franz.

Zwarthoed neemt een slok en knijpt zijn ogen samen. ‘Ziet u hoe hoog het staat?’ Hij wijst naar de werkzaamheden aan de dijk. ‘Maar het gevaar is binnenkort geweken. Over een paar maanden kan iedereen hier weer rustig slapen. Wist u dat Houweningen een pioniersrol vervult?’

‘Bij de productie van korenwijn?’

De burgemeester glimlacht zuinig. ‘Dijkophoging,’ zegt hij. ‘Onze dijken worden opgehoogd en versterkt volgens de allernieuwste waterweringstechnieken.’

‘En dat niet alleen,’ vult mevrouw Stavenuiter aan, ‘Houweningen maakt optimaal gebruik van het arbeidspotentieel van kamp De Sluis. Zo hebben we niet alleen de lasten, maar ook de lusten van onze verantwoordelijkheid.’

‘Kamp De Sluis?’ Heeft hij die naam niet al eens eerder gehoord? ‘Maar dat is toch een gevangenis?’

‘Welnee,’ zegt mevrouw Stavenuiter. ‘Het is een heropvoedingskamp. Criminelen, junks en andere onrendabelen worden er op staatskosten met de juiste tucht en prikkels gemotiveerd zich in de toekomst beter te gaan gedragen.’

‘Precies,’ zegt de burgemeester. ‘Een win-winsituatie, vindt u ook niet?’

‘Nou nee,’ zegt Franz, ‘ik geloof helemaal niet in het nut van dat soort kampen. Criminelen horen in de gevangenis,’ hij houdt zijn glas tegen het licht, ‘en junks in een kliniek.’

Mevrouw Stavenuiter, die aan tafel is blijven zitten, staart naar haar blocnote.

Zwarthoed glimlacht. ‘Els is nogal fel als het om dit soort zaken gaat. Bij haar gaat loyaliteit aan de partij vóór alles. Zelf ben ik ook geneigd tot een wat milder standpunt, maar geloof me, gemeentepolitiek verliest het nu eenmaal altijd van landspolitiek. Het was zeker niet mijn keuze om De Sluis pal naast ons dorp te hebben, maar je moet ook realist zijn. En het werk aan de dijk is in ieders belang.’

‘Maar wat heeft dit alles met mijn vader te maken?’ Franz zet zijn glas op tafel. ‘Ik kan uitstekend voor hem zorgen en hij is niemand tot last. Ik peins er niet over hem te euthanaseren.’

‘Nee, natuurlijk niet,’ zegt de burgemeester onthutst. ‘We zijn er juist trots op de beroemde Kurt Czekalski in onze gemeente te mogen verwelkomen.’

‘En zijn zoon,’ vult mevrouw Stavenuiter aan.

‘Waar het om gaat, meneer Czekalski, is dat we u om een gunst willen vragen.’ Hij kijkt even naar zijn glas. ‘Omdat u als huisarts in Houweningen toch al, als het ware, boven de partijen staat, en natuurlijk ook vanwege uw illustere afkomst, willen we u vragen het voorzitterschap op u te nemen van het comité dat de feestelijkheden gaat organiseren rond de voltooiing van onze waterwering het komende voorjaar. Een erebaantje!’

Ook mevrouw Stavenuiter staat nu op. ‘U zou ons er een grote dienst mee bewijzen.’

‘Luister, Franz,’ zegt Zwarthoed, ‘Els en ik… we willen graag open kaart met je spelen. Er zit natuurlijk een addertje onder het gras.’

‘Uiteraard,’ zegt Franz.

‘Dat comité,’ hij maakt een vaag gebaar met zijn hand en glimlacht, ‘laat ik het zo zeggen: het is een beetje een heikel punt. Er spelen allerlei belangen, ik zal je niet vermoeien met de details, maar de samenstelling van het comité geeft aanleiding tot nogal wat gesteggel.’

‘Zeg maar gerust een hoofdpijndossier,’ zegt mevrouw Stavenuiter.

‘Het organiseren van een feest kan toch niet ál te ingewikkeld zijn,’ zegt Franz. ‘Wat is precies het probleem? Gaat het om het budget?’

‘Welnee!’ verzekert Zwarthoed hem. ‘Geld is geen enkel probleem. Het feest moet een grootstedelijke allure krijgen. En daarbij kunnen we uw expertise goed gebruiken.’

‘Dus u doet het?’ vraagt mevrouw Stavenuiter enthousiast.

‘Mag ik er een nachtje over slapen?’ aarzelt hij. Misschien is het eigenlijk wel leuk, denkt hij, het is in elk geval een mooie kans om de Houweningers een beetje te leren kennen, het ziet er tenslotte naar uit dat ik hier de komende jaren nog wel zit. En bovendien: wat kan me gebeuren? Dat ik moet bemiddelen in een oude vete tussen de lokale slager en de visboer?

‘Nee, eigenlijk niet.’ Mevrouw Stavenuiter kijkt hem streng aan. ‘We willen de knoop graag vanmiddag doorhakken. Dus?’

Franz schiet in de lach. ‘Het lijkt me best leuk,’ zegt hij, ‘maar ik wil er toch graag even over nadenken.’

‘Natuurlijk,’ zegt de burgemeester. ‘Els is soms wat kort door de bocht. Neem alle tijd, kerel. Het is alleen, nu ja, zoals Els al zei: je zou ons er een enorme dienst mee bewijzen. Er is ons veel aan gelegen dit tot een geslaagd evenement te maken. En paradoxaal genoeg denken we dat daarvoor een buitenstaander nodig is. Dat is denk ik wat Els bedoelt te zeggen. Toch, Els?’

Mevrouw Stavenuiter knikt ongeduldig.

‘Tja, in dat geval,’ antwoordt Franz, ‘kan ik natuurlijk niet weigeren.’

4 Extreme pallor

Op weg naar huis besluit Franz eerst nog een koud biertje te gaan drinken. De gedachte aan zijn buurmeisje in zijn huis maakt hem vaag onrustig. Hij zou haar graag beter leren kennen, maar hij wil vooral niet opdringerig overkomen. Met de strakblauwe hemel en de felle winterzon boven de oranje pannen van de houten visserswoningen aan de stille Houweningse straten lijkt hij verzeild geraakt in een toneeldecor.

Bij de deur van Café Internationaal laat een lange man met een zwarte mantel en hoed hem met een overdreven krullerig gebaar voorgaan. ‘Na u graag, dokter Czekalski,’ zegt hij.

‘Kennen wij elkaar?’