Yvo Kühling

Het verbond van vijf

..

..

..

..

..

..

..

..

Uitgeverij Podium

Amsterdam

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, december 2021

..

© 2021 Yvo Kühling

Omslagontwerp bij Barbara

Verzorging e-book Michiel Niesen

Foto auteur Ruud Pos

..

isbn 978 94 6381 110 1

..

www.uitgeverijpodium.nl

om de vrede te bewaren

en ons van oorlog vrij te waren

komen de Grote Vijf bijeen

het lam naast de leeuw gelegen

vertrouwen naast verraad verkregen

de lafaard naast de heldenaar

de geketende boeit hij die vrij is

tot waar de horizon voorbij is

de waarheid naast de leugenaar

er is geen liefde meer of haat

geen enkele passie inderdaad

of enige vorm van welbehagen

geen respect voor de gigant

of voor de gewone man

wanneer mensen zich als dier gedragen

want de Grote Vijf in zich gekeerd

hebben met toorn verordonneerd

zonder enige vorm van schroom

allen voor zijn stad en land

voor de eigen parochie want

men veegt slechts zijn straatje schoon

laat naties hun leger verdommen

laat hun oorlogstrom verstommen

en het goede voorbeeld geven

wanneer de volgende dreiging begint

is het de aanhouder die wint

alleen dan zullen wij in vrede leven

Uit ‘De Volkenbond’, Henry Lawson (1919).

Vrij vertaald door Yvo Kühling.

DEEL I - Eerste bedrijf

1

Tallinn, september 2024

De ruimte was pikzwart. De lucht was geacclimatiseerd op kamertemperatuur, net als in de cabine van een langeafstandsvlucht.

De stilte werd onderbroken door een geluid, van ergens uit de leegte. Een zware ijzeren deur viel in het slot, waarna een gedempte echo door de ruimte galmde, weerkaatst door onzichtbare muren. Er klonken voetstappen, een persoon liep in een rechte lijn over de betonnen vloer richting het midden. Een bos sleutels viel op een bureaublad. Een stoel schoof over de gepolijste vloer, krassend als een krijtje dat een streep trekt over een schoolbord. De figuur schraapte de keel. Een mannenstem, bariton. Op de tast stak hij een sleutel in de console op het bureau en draaide deze een kwartslag. De man scande zijn rechterhand op een metalen pad; er trok een lichte prikkeling door zijn huid. Babe herkende de hand en verliet haar slaapstand.

De man drukte een knop in, waarna blauw schijnsel de breedbeeld vulde. Hij begon codes in te typen. Van de ruim dertig letters op het toetsenbord waren sommige nauwelijks meer leesbaar. Elke toetsaanslag leverde een monotone tik uit de speakers op, gevolgd door een reeks bliepjes op verschillende toonhoogten. Er klonk een wachttoon en even later kwam de verbinding.

‘Eh… hallo?’

Fluorescerend licht weerkaatste van het scherm op het gezicht van de man, een tengere dertiger met sikje, voorovergebogen achter een stalen bureau. De man typte snel en foutloos, zijn blik gefixeerd op het scherm. Grijze ogen. Sluik blond haar, vorige week nog gewassen. Het geluid van toetsaanslagen zwierf door de lucht, net als de blauwe gloed. De hal was groot genoeg om een containerschip in kwijt te kunnen. De man voerde een serie instructies in. Een reeks symbolen, cijfers en letters rolde over het scherm. Wit op blauw. Hij scande de wirwar van alfanumerieke waarden alsof het krantenkoppen waren. Ineens kwam er een kakofonie van klanken uit de speakers.

‘Hallo? Ben je daar?’ vroeg hij. ‘Bunker hier, met nieuws. Reageer even.’

Hij sloeg met zijn wijsvinger op een knop en zuchtte. Dit was toch het afgesproken tijdstip? Na een paar seconden verbrak een symfonieorkest de stilte. Die Walküre. Met een tik op enter kwam de verbinding tot stand. De fagotten zwegen ogenblikkelijk, meteen gevolgd door het geluid van verkeer tijdens spitsuur. Er klonk gebrom op verschillende toonhoogten, getoeter en een resonerende piep. Toen hoorde hij haar stem.

‘Hallooo.’

‘Er is veel ruis op de lijn. Waar ben je?’

‘Ik steek net First Avenue over.’

‘Wil je een nieuwe tussenstand?’

‘Kom maar door.’

De man tikte een commando in. Meteen verscheen er een driedimensionale projectie van de wereld die langzaam cirkelde om haar lengteas. Een warme gloed in alle kleuren van de regenboog lichtte op in het midden van de kolossale hal. Hij kneep zijn ogen dicht tot spleetjes.

Het hologram zweefde boven de vloer, eenzaam stationair draaiend in een oneindig universum. De continenten werden gevormd door ontelbare lichtstralen, ontsproten uit een punt in de vloer. Er klonken korte, lage tonen. De rand van de bol blonk fel op door miljoenen pixels, die als een discobal van mythische proportie lichtstralen alle kanten op wierp. De landmassa had een hoge pixeldichtheid, de zeeën waren doorzichtig. Afzonderlijke landen werden afgebeeld door pixels in alle kleuren van het prisma.

‘Schiet een beetje op,’ zei de vrouwenstem. ‘Ik zit in mijn lunchpauze.’

De wereldbol van pixels ging sneller tollen en veranderde in een spinnende vuurbal van oogverblindend licht. De man wendde zijn ogen af. De kleuren van de regenboog veranderden in tinten rood en groen. Miljoenen pixels flonkerden over het aardoppervlak. Na een paar seconden knipperde de globe weer twee keer en begon langzamer te draaien. De nieuwe status quo telde ongeveer evenveel rode als groene pixels, verspreid in zwermen over de bol. Op het scherm verscheen een getal.

1.034.672.598.

‘Eh, momentje…’ sprak de man aarzelend, ‘even kijken of dit wel klopt.’

Nu al een miljard? Babe had altijd gelijk, maar hij wilde het zeker weten. Ongeduldig klikte hij op de herhaalknop. De computer gehoorzaamde en gaf even later de nieuwe uitslag.

1.034.672.602

Wow. Hij leunde naar achteren in de stoel, armen gevouwen achter zijn hoofd. Hij slaakte een zucht die tussen trots, vertwijfeling en bewondering in zat. Starend naar de bol die langzaam zijn rondjes voltooide in de donkere ruimte schraapte de man zijn keel.

‘Update voltooid. Eén komma nog wat.’

‘Zoveel al?’ reageerde zij verrast. ‘Niet te geloven.’

‘Dacht ik ook.’

‘Hé, ik moet rennen voor een afspraak. Tot snel.’

‘Spreek je later.’

Ze lagen dik voor op schema. Dit overtrof zijn stoutste verwachtingen, en ze hadden nog een maand te gaan. Het omgevingsgeluid van de metropool verstomde op het moment dat hij het gesprek beëindigde. Met een druk op de knop ging het computerscherm uit en verdween het hologram in het niets. De lichtstralen doken terug onder de vloer, alsof iemand plots een kraan dichtdraaide. Volledige duisternis nam weer bezit van de ruimte.

2

New York City, half oktober 2024

De Permanente Missie van de Russische Federatie bij de Verenigde Naties houdt kantoor op nummer 136, East 67th Street, in een grijs gebouw zonder allure dat in de zeventiger jaren courant was. Ware het niet door het imposante hek en de Russische driekleur aan de mast, dan zou je het gebouw kunnen verwarren met een gemeentelijk administratiekantoor. Viktor kwam aangelopen met zijn leren aktetas onder de arm en een beker jus. Hij keek op zijn telefoon. Vijf voor zeven. De Russische diplomaat versnelde zijn pas.

Als jongste rekruut moest hij genoegen nemen met een appartementje ter grootte van een bezemkast op de Russische compound in Riverdale en een bureautje in het kopieerhok op de Permanente Missie. Hij was onlangs begonnen op de politieke afdeling. Hij werd geacht ’s ochtends als eerste aanwezig te zijn en ’s avonds als laatste af te taaien. Hij vond het allemaal best. De politieke afdeling zat op dezelfde verdieping als de ambassadeur. Dat betekende geregeld oogcontact met de fine fleur van VN-diplomaten die normaal gesproken onbereikbaar waren voor een broekie uit Kazan.

Als zoon van een slager uit Tatarstan was hij wel wat gewend. Viktor sprak vloeiend Russisch, Engels, Duits, Frans en Tatar. Hij had een uitmuntende cijferlijst op de middelbare school en was als politicoloog cum laude afgestudeerd aan de universiteit van zijn geboortestad. Hij behaalde zijn Master’s Degree in Internationaal Recht op Berkeley, San Francisco. Toen volgde een traineeship bij het mid, het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken in Moskou, dat hij met glans doorliep. Daarna kreeg Viktor Malinski een positie aangeboden op de VN-desk in New York. Een grote eer. Bij elke onmogelijke klus die hij kreeg toegeworpen dacht Viktor aan de gebogen gestalte van zijn vader met een bebloed schort die kadavers stond te klieven. De geur van een abattoir raak je je leven niet meer kwijt.

De Permanente Missie was dag en nacht in touw. Wanneer het in New York laat in de avond was, begon in Moskou alweer een nieuwe dag. Een missive van het Kremlin, groe of mid, kon je beter niet onbeantwoord laten, ongeacht het moment dat deze binnenkwam. Als de nationale veiligheid van de Russische Federatie in het geding was, werd er gewoon doorgebuffeld. Gedurende zijn eerste weken op kantoor leerde Viktor dat de nationale veiligheid altijd wel in het geding was.

Twee mariniers in camouflage-uniform hielden de wacht aan het hek, met een gestrekte wijsvinger langs de trekker van hun kalasjnikov. Ze keken strak voor zich uit. De beveiliging van de Permanente Missie was in handen van een gespecialiseerde unit onder leiding van een levende legende binnen de Russische diensten. Viktor toonde zijn pas en beende na een norse knik het gebouw in, richting receptie. Daar zat Olga.

‘Dobroje oetro, Olja. Kak dela?’

‘Prima, Vik. En jij?’

‘Slaperig. Nog rare dingen gebeurd vannacht?’

‘We hebben een stroomstoring gehad,’ meldde Olga, ‘tussen drie uur en halfvier.’

‘Heeft die onze back-up nog beïnvloed?’

‘Mogelijk. De generator sprong niet aan.’

‘Klote Amerikanen,’ zuchtte Viktor.

Zijn kamertje was aan het einde van de gang op de tweede verdieping, voorbij het kantoor van de ambassadeur en het managementteam. Hij stapte de lift uit en pakte de sleutel uit zijn broekzak. In het halfdonker viel de streep licht in de gang direct op. De deur van de werkkamer van de ambassadeur stond op een kier. Dat was vreemd. Toegang tot de werkkamer van Vladimir Prokofjev ging normaliter via het secretariaat. In de strikte hiërarchie van de Permanente Vertegenwoordiging werd de man voor alles en iedereen afgeschermd.

De deur van het kantoor van de ambassadeur opende met een unieke elektronische sleutel waar een vijfcijferige code bij hoorde. Er waren slechts twee sleutels in omloop. De hoofdsleutel was in het bezit van de ambassadeur zelf. Die lag op dit uur van de dag nog op één oor in zijn residentie aan de Upper West Side. Het hoofd van de beveiliging had ook een sleutel.

Op hoop van zegen gaf Viktor de deur een duwtje en blikte het kantoor binnen. Het interieur was neo-imperialistisch. Op de muren waren fresco’s geschilderd met scènes uit de Christus-Verlosserkathedraal. Tegenover het bureau hing een originele Roebljov-icoon in een glazen kast. Hij belde Olga.

‘Vic. Alles oké?’

‘Heeft de ambassadeur ingecheckt vanmorgen?’

‘Nee joh. Die is er toch nooit voor tienen.’

‘Zijn kamerdeur was halfopen, bureaulamp brandde.’

‘Vreemd,’ antwoordde Olga, terwijl ze door haar logboek bladerde. ‘Hij heeft het pand gisteravond om tien over negen verlaten.’

Viktors hartslag versnelde.

Toen hij werd voorgesteld aan Vladimir Prokofjev sprak Viktor de excellentie aan als ‘meneer de Permanente Vertegenwoordiger’. ‘Noem me maar gewoon ambassadeur,’ antwoordde deze, ‘dat doet iedereen in New York.’ Viktor knikte beleefd in de wetenschap dat hun paden elkaar normaal gesproken niet meer zouden kruisen. Uit zijn telefoon klonk het oude Russische volkslied.

Olga belde terug. De beveiliging had geen onregelmatigheden op de cctv- beelden waargenomen. De openstaande deur werd een situatie. Terwijl Viktor nog in het kantoor stond, rook hij een bekende geur. De laatste keer dat hij deze pregnante lucht rook was tijdens een bezoek aan de Annunciatie-kathedraal in het Kremlin van Kazan, een paar jaar eerder. Het waren tonen musk en lavendel. Een bijzonder parfum dat thuishoorde in het tsaristische Rusland van de negentiende eeuw. Zegellak.

3

Op het bureau van de ambassadeur ontdekte Viktor een gele envelop. Het was medewerkers verboden vertrouwelijke zaken op hun bureau te laten liggen aan het einde van de werkdag, een regel ingesteld door de ambassadeur zelf. Het betrof een onalledaags formaat, groter dan de notarisenvelop waarin doorgaans papieren stukken onder medewerkers van de Permanente Missie werden verspreid.

Er stond een zin op geschreven in lang schuinschrift. Wie schrijft er tegenwoordig überhaupt nog brieven? Bijna alles was digitaal.

Viktors nekharen kwamen onmiddellijk omhoog. Hij belde zijn baas. ‘We hebben te maken met een incident,’ oefende hij in zijn hoofd, maar er kwam geen verbinding tot stand. Met lood in de schoenen koos hij vervolgens het nummer van de tweede man. De plaatsvervangend ambassadeur had de touwtjes op de Russische Permanente Vertegenwoordiging in handen. Viktor had hem wel eens gesproken, bepaald geen sinecure. Na drie keer overgaan schakelde het nummer echter over op voicemail.

Viktor moest nu kiezen uit twee kwaden. De ambassadeur rechtstreeks bellen op zijn Residentie stond haaks op alle omgangsvormen en zou hem op een zware reprimande komen te staan. Het incident melden aan de Beveiliging kon de ambassadeur impliceren als zwakste schakel in zijn eigen veiligheidsprotocol. Ook niet best. Viktor zuchtte. Hij pakte zijn telefoon en koos het eerst gekozen nummer van die ochtend.

‘Olga, verbind me alsjeblieft met de Residentie. Ik moet hem spreken.’

‘Eh… oké.’

Na wat een eeuwigheid leek, werd de oproep beantwoord. Viktor hoorde iemand buiten adem hijgen aan de andere kant van de lijn. Er werd een sigaret aangestoken. Een man op leeftijd ademde uit in de speaker van het toestel, kuchend onder wat klonk als een luchtweginfectie, waarna een donkere stem sprak.

‘Hallo?’

‘Viktor Malinski hier, meneer de ambassadeur. Excuses dat ik u thuis moet storen.’

‘Viktor wie?’

‘Malinski,’ prevelde hij, ‘ik werk sinds kort op de politieke afdeling.’

‘Verklaar je nader, Malinski.’

‘De deur van uw werkkamer stond op een kier vanmorgen, en de bureaulamp brandde.’

‘Wát?’

‘Heeft u uw sleutel, meneer de ambassadeur?’

Er klonk geroezemoes.

‘Ja. Ik heb ’m nu vast.’

‘Er ligt een envelop op uw bureau.’

‘Envelop?’ sprak de ambassadeur. ‘Wat voor envelop?’

‘Het is een grote envelop, mijnheer de ambassadeur. Afwijkend formaat. Lijkt wel geschept papier. Rood zegel op de voorkant.’

‘Onder geen beding aankomen, Malinski,’ verordonneerde de ambassadeur. ‘We hebben een procedure voor dit soort gevallen.’

‘De envelop is dicht. Ik zie geen afzender.’

‘Curieus,’ vervolgde de excellentie. ‘Een zegel, zei je? Wat voor zegel?’

‘Een wapen met een vogel op een schild met een wachter aan weerszijden. Latijnse tekst. En dat is nog niet alles, meneer de ambassadeur. Er staat een geadresseerde op de envelop.’

‘Eh… ben ik dat?’

‘Ja en nee, meneer de ambassadeur.’

‘Wat bedoel je, Malinski?’

Viktor schraapte zijn keel. Hij stond te trillen op zijn benen. Geef je op voor New York, hadden ze bij het mid gezegd. Goed voor je carrière. Hij wilde aanvankelijk beginnen op het hoofdkwartier, de kolos aan Smolenskaja. Een van de zeven zusters van Moskou, in opdracht van Stalin neergezet. Een mooie plek om alle facetten van de dienst te leren kennen. Ze adviseerden hem echter op de VN-stoel te schrijven. Zijn voorganger was op een ongelukkige manier van een balkon gevallen en er was dringend vervanging nodig. Viktor realiseerde zich dat hij na amper twee maanden in zijn eerste functie al op een beslissend moment van zijn loopbaan was terechtgekomen. Hij probeerde een zelfverzekerde stem op te zetten.

‘Er staat… aan de Plenipotentiaris van de Sovjet-Unie bij de Vergadering van Volken.’

Viktor liet een stilte vallen en hoorde gekuch aan de andere kant van de lijn. Toen wat geschuifel en een laatje dat openschoof. Gerommel. Hij hoorde hoe een pil uit een aluminium strip werd gedrukt en met een slok water in de keel van Vladimir Prokofjev verdween.

‘Nog een keer.’

‘Aan de Plenipotentiaris van de Sovjet-Unie bij de Vergadering van Volken.’

‘Bel met het hoofd van de beveiliging,’ klonk het decreet.

‘Pjotr Bolsjoj?’

‘Ja, die. Bel hem. Zeg dat je een oranje Zhiguli hebt. Raak de brief niet aan. En praat er met niemand over, behalve met Bolsjoj.’

4

Pjotr Bolsjoj had zijn hele leven gediend in het Russische leger en veiligheidsapparaat. Hij had revoluties op gang gebracht, regimes omvergeworpen en verkiezingen beïnvloed op drie verschillende continenten. Hoofd Interne Veiligheid van de PV in New York was een beloning voor zijn bewezen staat van dienst.

Een kwartier nadat Viktor de melding ‘oranje Zhiguli’ had doorgegeven, kwam Pjotr Bolsjoj aangesneld. Hij nam een camera uit zijn jaszak en monteerde deze op een statief. Het statief plaatste hij op de vergadertafel richting het bureau. Hij drukte op een knopje en sprak richting de lens.

‘Pjotr Bolsjoj in de werkkamer van de ambassadeur van de Permanente Vertegenwoordiging van de Russische Federatie bij de VN in New York. Dinsdagochtend, 17 oktober. 8.20 uur. Ik ben als tweede ter plaatse.’

Toen pas keek de man Viktor aan.

‘Viktor Malinski?’

‘Ja.’

Als hoofd beveiliging, tevens verbindingsofficier was Bolsjoj verantwoordelijk voor de afstemming tussen de Permanente Missie en de diensten in Moskou. Hij had zich naadloos omgevormd van legercommandant Sovjetstijl tot eenentwintigste-eeuwse Russisch geheim agent en had een tweede natuur ontwikkeld voor het ontcijferen van boodschappen in geheimschrift. Hij zette een immense gereedschapskist naast zich neer.

‘Mooi,’ zei Bolsjoj. ‘Blijf stilstaan. Is dit hoe je het kantoor aantrof vanmorgen?’

‘Ja.’

‘Hoe laat?’

‘7.10 uur.’

De man zoog alles op, je kon zijn felblauwe ogen zien knipperen bij het verwerken van alle stukjes informatie die tot hem kwamen – als cursors die over een beeldscherm versprongen. Viktor liet de gedecoreerde veteraan zijn gang gaan. Beter mijn kaken op elkaar dan iets doms zeggen, verzekerde Viktor zichzelf.

‘Heb je iets aangeraakt?’

‘Ik duwde de deur open die op een kiertje stond en heb de lichtschakelaar omgezet. Verder niets.’

‘Bureaulamp stond aan?’

‘Ja.’

‘Heb je de brief aangeraakt?’

‘Nee.’

‘Rondgelopen?’

Viktor schudde het hoofd. ‘Nee, van de deur naar waar ik nu sta. Meer niet.’

Pjotr pakte een instrument dat leek op de besturingsconsole van een radiografisch vliegtuigje. Er stak een ventiel uit met een gaasje eromheen. Hij zette een schuif om en het instrument kwam tot leven. Een hoog resonerende piep. Pjotr liep door het kantoor heen en wees het apparaat in alle richtingen. Met een pincet deed hij het gaasje in een reageerbuis. Een kleurloze vloeistof baande zich een weg omhoog langs de textuur van de stof.

‘Strek je handen. Ik wil een aantal scenario’s uitsluiten.’

Pjotr wreef met een katoenen doekje tussen de vingers van Viktors handen en stopte het daarna in een glazen potje. Hij voegde een paar druppels reukloze vloeistof toe en schroefde het potje dicht. ‘Even schudden en klaar,’ zei hij. Er gebeurde niets. De man knikte instemmend. Hij nam zijn telefoon en maakte een 360 graden clip van de ruimte.

‘Wie weet hier nog meer van?’

‘De ambassadeur. Verder niemand.’

De veteraan pakte de sleutel die om zijn nek hing en swipete hem heen en weer langs de elektronische deurvergrendeling. Daarna stak hij de sleutel in een gleuf aan de zijkant van de gereedschapskist. Hij activeerde een notebook. Pjotr Bolsjojs ogen knepen een moment toe terwijl hij de recente historie tot zich nam.

‘Deze deur staat nooit open.’

De mannen wisselden een koude blik. De situatie was op weg een klasse A-incident te worden, het soort waar Moskou speciale troepen voor laat invliegen.

‘In welke landen ben jij de afgelopen vijf jaar geweest?’

‘Eh… pardon? Maak je mij nu verdachte?’

‘Beantwoord de vraag.’

‘Amerika voor mijn studie, en ik ben na mijn afstuderen door Europa geïnterraild.’

‘Ooit ergens benaderd door iemand van de overheid?’

‘Behalve dan door een treincontroleur? Nee.’

Pjotr knikte zuinig. De melding ‘oranje Zhiguli’ liet hem weinig keuze.

‘Viktor Malinski,’ zei Pjotr. ‘Normaal gesproken betrek ik geen diplomaten in mijn veiligheidsonderzoek, maar veel keuze heb ik niet. Voor vandaag heb je een nieuwe positie. Gedurende het onderzoek naar deze brief ben je mijn assistent.’

Het was geen vraag maar een mededeling. Viktor glimlachte. Er sprak vertrouwen uit, maar tevens een dreiging. Pjotr liep om het bureau heen en speurde de vloer daaronder af. Hij raakte niets aan maar zoog de kleinste details in zich op.

‘Wat is een plenipotentiaris?’ vroeg Pjotr terloops.

‘Een oude titel,’ antwoordde Viktor, ‘wordt nauwelijks meer gebruikt.’

‘Wat betekent het?’

‘Letterlijk iemand die namens de regering een volledig mandaat heeft om te handelen naar bevind van zaken. Tegenwoordig bekend onder een meer gebruikelijke naam.’

‘Die van?’

‘Ambassadeur.’

Viktor nam de korte blik van verstandhouding dankbaar in ontvangst.

‘Voordat we de brief aanraken wil ik wat testjes doen,’ verklaarde Pjotr. ‘We moeten vaststellen of het veilig is om de brief te openen.’

Pjotr klikte een aantal transparante panelen aan elkaar tot ze een halve doorzichtige bol vormden en verbond deze met een slang aan de gereedschapskist.

‘Mobiele ventileerinstallatie,’ legde hij uit. ‘Zelf ontworpen. Analyseert de luchtdeeltjes. Een giftige stof of anderszins gevaarlijke aerosol wordt meteen weggezogen.’

‘Kom je vaak een giftige stof tegen?’ vroeg Viktor, zich meteen realiserend hoe naïef zijn vraag klonk.

‘Onderschept of zelf geplant?’ schaterde Pjotr de vraag weg, om er direct aan toe te voegen: ‘In beide gevallen mag ik er niets over zeggen.’

Op de diplomatieke academie leerde Viktor alles over geopolitiek en de kunst van proxy-oorlogsvoering. Hij behoorde tot de top van zijn lichting, maar had nog nooit een echte crisis bij de hand gehad.

‘Explosieven?’ vroeg Viktor.

‘Nee,’ verzekerde Pjotr, ‘hier zijn geen explosieven, en ook is er geen radioactiviteit. Daar checkte ik als eerste op. Hoe smaakte je jus d’orange vanmorgen trouwens?’

‘W-wat?’

‘Je handen lieten een licht verhoogde zuurgraad zien. Je hebt iets van citrusvrucht genuttigd, maar pas nadat je je tanden had gepoetst. Daarom gok ik op een takeaway-juice.’

Viktor was met stomheid geslagen.

‘Kom, help me even.’

De twee mannen tilden de halve bol op en plaatsten deze over de brief op het bureau. Pjotr drukte de zuignapjes aan. Toen nam hij een rol kleefband en scheurde er langs zijn tanden vier stukken af. Hij hechtte de zijkanten van de koepel langs de hele omtrek aan het bureau. De brief lag nu in het midden onder een vierhoekige koepel; twee couveusehandschoenen hingen naar binnen. Het had iets weg van de piramide op het binnenterrein van het Louvre, vond Viktor.

‘Mijn draagbare lab. Klaar voor gebruik,’ presenteerde het hoofd beveiliging met enige trots. Hij drukte op een knopje in de gereedschapskist, waarna met een licht geruis de luchtcirculatie op gang kwam. De notebook op het bureau produceerde verschillende grafiekjes. Bolsjoj liet zijn handen in de handschoenen glijden en streek met zijn rechterwijsvinger voorzichtig over de envelop.

‘Inhoud voelt plat. Rechtsonder voel ik een reliëf ter grootte van een tienkopekenmunt.’

‘Laat me raden,’ zei Viktor, ‘een brief met lakzegel?’

‘Zou goed kunnen.’

Pjotr streek met een wattenstaafje over de envelop en druppelde er een vloeistof overheen. Ogenblikkelijk kleurde het wattenstaafje blauw.

‘Wat gebeurde er zojuist?’ Viktor klonk verschrikt.

‘Rustig, Malinski. Blauw is goed. Geen giftige stoffen. Kijk,’ wees Bolsjoj naar het scherm, waarop een paar lijntjes piekten. ‘Het pikt koolstof op en een zeldzaam petrochemisch oplosmiddel.’

Viktor keek gefascineerd toe. De mysterieuze brief op het bureau van zijn ambassadeur was misschien wel de grootste stunt sinds Mathias Rust zijn Cessna 172P naast het Rode Plein neerzette.

‘Koolstof en een petrochemische oplossing, enig idee?’ vroeg Pjotr bedachtzaam.

‘Eh… inkt?’

De mannen keken naar het scherm op de rand van het bureau, naast de ventilatiekoepel. Viktor zag een lijstje substanties met percentages erachter.

‘Wat denk je?’ vroeg Pjotr.

‘Geen explosieven,’ analyseerde Viktor, ‘geen giftige stoffen, geen radioactiviteit of andere alarmbellen.’

‘Dus je conclusie?’

‘Soms is iets gewoon wat het is. Ik denk dat dit een brief is, bedoeld om open te maken en gelezen te worden.’

‘Ik denk dat je gelijk hebt,’ zei Pjotr Bolsjoj behoedzaam en keek richting de camera op de driepoot. ‘Sporenonderzoek laat geen gevaar zien. We gaan de brief openmaken.’

Voorzichtig trok Pjotr Bolsjoj het kleefband van het bureau en sneed met een scalpel een incisie in de vouw van de envelop.

‘Ik wil het zegel niet verbreken.’

Met een pincet tilde Pjotr de bovenzijde van de envelop een duim omhoog. Hij wenkte.

‘Ga daar staan en beschrijf wat je ziet,’ zei Pjotr. ‘Wees specifiek.’

Viktor gehoorzaamde en ging aan het korte eind van het bureau staan. Hij boog zich naar voren zodat hij vlak over het bureaublad de envelop in kon kijken. De geur was pregnant nu, een mix van verse zegellak en schrijfinkt.

5

Met een spatel schraapte Pjotr Bolsjoj minuscule stukjes lak, inkt en papier van de envelop en stopte deze elk in een reageerbuisje. Hij plaatste de reageerbuisjes in een daarvoor bestemd compartiment van zijn gereedschapskist en sloot de deksel.

‘Dit apparaat vergelijkt de moleculaire structuur van de steekproeven met alle stoffen uit onze centrale database.’

‘Hoe lang duurt dat?’

‘Een paar minuten.’

De telefoon in Viktors zak vibreerde. Hij pakte het toestel en zag in het schermpje dat hij werd gebeld vanaf een vaste lijn uit New York.

‘Hallo?’

‘Met Prokofjev. Hoe loopt het onderzoek?’

‘We zijn bezig, meneer de ambassadeur. We hebben net vastgesteld dat de brief an sich geen direct gevaar oplevert. We beginnen nu aan de inhoud.’

‘Zet me even op de luidspreker.’

Viktor gebaarde naar Pjotr dat die op moest letten en legde zijn telefoon op het bureau.

‘U staat op de luidspreker,’ bevestigde Viktor.

‘Bolsjoj?’

‘Ja.’

‘Zijn jullie de enigen die er iets van weten? Plus ikzelf?’

‘Ik tape het hele onderzoek. Standaardprocedure.’

‘En doe je die testjes van je?’

‘Ja, leek me toepasselijk.’

De ambassadeur pauzeerde. Er volgde een kuch. Toen hij weer sprak, was er een verschil merkbaar in zijn stem. Hij klonk geagiteerd.

‘Bolsjoj,’ zei de ambassadeur gedecideerd, ‘de beelden van die video worden niet verspreid voordat ik ze gezien heb. Ik stap zo een ontbijtbijeenkomst in bij de Chinese ambassadeur en kom daarna jullie kant op. Bereid alvast een verklaring voor die naar Moskou uit kan. Die moet voor twaalf uur worden verstuurd. Jullie blijven in mijn kantoor en hebben verder met niemand contact. Begrepen?’

De ambassadeur wachtte het antwoord niet af en verbrak abrupt de verbinding. Viktor en Pjotr staarden naar de telefoon en daarna een fractie van een seconde naar elkaar.

‘Hij realiseerde zich zojuist dat hij de controle over dit onderzoek kwijt is.’

‘Hoe dan?’ vroeg Viktor. ‘Wij zeggen toch niks?’

‘Dat hebben we al gedaan. Door de query te runnen. Moskou is er inmiddels van op de hoogte dat hier iets vreemds gaande is. Bij het raadplegen van de database algemene stoffen gaat er een belletje rinkelen bij verschillende mensen. Zeker bij een zoekopdracht die is verstuurd vanuit een diplomatieke missie. Niet bepaald de locatie voor sporenonderzoek. De ambassadeur weet dat hij snel met een verklaring moet komen.’

‘Gaat dat zo,’ stelde Viktor. ‘Hij zal wel niet zo blij met je zijn, dan.’

‘Maakt mij niet uit. Ik rapporteer niet aan hem. Ik ben groe.’

Viktor boog zich over de brief. Zijn ogen tuurden naar de lange halen die over het papier zwierden. De variërende breedte van de schrijflijnen duidden op een vulpen. De inkt was imperial blue of kobalt, gokte Viktor. Naar het einde waren de regels minder nauwkeurig, gehaast zelfs. Waarschijnlijk een millennial, dacht hij, iemand die normaal gesproken typt. Hij voelde hoe zich langzamerhand een conclusie opdrong die eruit moest als een opwellende boer na een schranspartij op de datsja van zijn ouders.

‘Wat kun je zeggen over de stijl?’ vroeg Pjotr.

‘Vrij formeel. Veel ongewone woorden, zoals plenipotentiaris, manifest en primus inter pares,’ somde Viktor op. ‘Geen woorden die je elke dag leest.’

‘Wacht even,’ maande Pjotr, wijsvinger in de lucht. ‘Zei je “manifest”?’

‘Ja. Hier.’

‘Veelbetekenend.’

‘Geschoolde jongen, waarschijnlijk door een ideaal gedreven,’ speculeerde Viktor. ‘Doet dit niet voor het geld.’

‘Dat zijn de ergste.’

De reserves die Pjotr Bolsjoj aanvankelijk had over zijn geïmproviseerde hulpje waren inmiddels weggeëbd.

‘De breedte van de letters varieert,’ zei Viktor. ‘Sommige zijn met meer nadruk geschreven dan andere. Iets trager wellicht.’

‘Alsof hij ze voorzichtig schrijft?’

‘Allemaal medeklinkers trouwens.’

‘Waar duidt dat op?’ vroeg Pjotr. ‘Wie schrijft deze anders?’

‘Iemand die er minder bedreven mee is?’

‘Iemand die ze niet schrijft in zijn moedertaal.’

‘Wie is bekend met het Latijnse alfabet,’ vroeg Viktor, ‘maar niet met de medeklinkers l, s, d, f, g, q en j?’

‘Iemand die is opgegroeid met het cyrillisch alfabet,’ antwoordde Pjotr. ‘Kijk naar de hoofdletters V en V in de geornamenteerde kaders. De brief is geschreven, maar die kaders zijn… getekend. Door een linkshandige. Kijk. Zie je die minieme inktvegen die door de getekende kaders lopen langs de linkerkantlijn? Ik denk dat deze brief is gemaakt door twee mensen. Een rechtshandige schreef de tekst en een linkshandige tekende de initialen.’

‘Door twee personen,’ resumeerde Viktor. ‘Geschoold. Meer gedreven door principes dan door geld. Eentje is begin dertig en beheerst een moedertaal met cyrillisch schrift. De brief ruikt vers, dus momenteel bevinden ze zich ergens in New York.’

6

Moskou had gereageerd. De inkt was Frans en dateerde uit de achttiende eeuw. De lak was Engels en was nog veel ouder. Dertiende eeuw, waarschijnlijk. Het handschrift werd nog onderzocht.

‘Wat hebben Franse inkt, Engelse lak, een cyrillisch geschreven moedertaal en de Plenipotentiaris van de Sovjet-Unie met elkaar gemeen?’

De gereedschapskist van Pjotr Bolsjoj begon te piepen, ten teken dat er een nieuwe boodschap binnenkwam. Hij vouwde zijn notepad open. Viktor stond erbij als een jonge hond met kwispelende staart die ongeduldig wacht totdat hij een bot toegeworpen krijgt.

‘Even geduld,’ zei de veteraan terwijl hij het inkomende bericht van zijn hoofdkwartier las. ‘Mogelijk is de pen waarmee de brief is geschreven van Chinese herkomst. Het wordt nader onderzocht.’

Pjotr fronste zijn wenkbrauwen.

‘Ze hebben het papier geanalyseerd. Moet je horen. Elke boom heeft een unieke herkomst, een vingerafdruk als het ware. Deze envelop is vervaardigd van handgemaakt papier afkomstig van een boom van Australische oorsprong. Queensland. Een Agathis robusta, oftewel een kauri. Bekend vanwege zijn soepele, flexibele bast. Opmerkelijk genoeg wordt de kauri gebruikt voor het maken van violen en akoestische gitaren en niet in de papierindustrie. Veel te duur. Een jaar geleden berichtte een lokale krant in San Francisco over een boom in een stadspark die door dieven was gekapt en ontvreemd. Bleek om een zeldzame boom te gaan die van nature niet in Amerika voorkomt.’

‘Laat me raden,’ zei Viktor. ‘Een kauri?’

Hij begreep er niets van. Een unieke boom uit een stadspark downtown San Francisco wordt omgehakt om er… een brief van te maken?

‘Dat slaat nergens op, tenzij de boom op zich niet relevant was maar het om de context ging,’ betoogde Viktor.

‘Context?’

‘Bijvoorbeeld de plek waar hij stond. Misschien is deze kauri niet gekapt vanwege zijn houtvezels, maar omdat de boom ergens getuige van is geweest. Zoals de olijfboom in de Hof van Getsemane.’

‘En het zegel op de envelop is het wapen van San Francisco.’

‘Bljad!’ vloekte Viktor luidkeels. ‘Ik meende het al te herkennen. Een kauri gestolen uit een park in San Francisco. Vreemd. Welk park?’

‘Er staat: “Jefferson Square Park, San Francisco”.’

Viktor Malinski was goed bekend met San Francisco; tijdens zijn uitwisselingsprogramma had hij een kamertje downtown. Sinds de komst van het internet was San Francisco ontegenzeggelijk een hotspot van materiële rijkdom geworden, zeker voor millennials. Het was tevens de geboortegrond van ontelbare dotcom-start-ups die bijdroegen aan de naam en faam van de Bay Area. Twitter, Craigslist, Uber, allemaal op loopafstand. Viktor keek op en realiseerde zich ineens dat er ook nog een heel andere start-up was die ooit het levenslicht zag in San Francisco.

‘Hoe lang duurt het ongeveer om van een boom papier te maken?’ vroeg Viktor.

‘Hangt van de boom af, en van de methode. Vandaag de dag kan het in een paar dagen, maar als je het op de traditionele manier doet ben je zo een paar maanden tot een halfjaar zoet,’ legde Pjotr uit. ‘Papier moet drogen.’

‘Iemand heeft kosten noch moeite gespaard. Hoe oud was die boom?’

‘Ze schatten hem op ongeveer een eeuw.’

Viktor wikte en woog zijn gevoel. Te toevallig om onbenoemd te laten, te onwaarschijnlijk om serieus te nemen. Hij besloot op zijn intuïtie te vertrouwen.

‘Kauri’s gaan lang mee,’ zei hij, ‘we hebben het over een boom geworteld op Amerikaanse bodem die zijn volwassenheid bereikte ergens in de jaren veertig van de vorige eeuw. Ongeveer na het einde van de Tweede Wereldoorlog.’

‘Waarschijnlijk,’ antwoordde Pjotr. ‘Maar wat is daarvan de relevantie? De Tweede Wereldoorlog werd niet op Amerikaanse bodem uitgevochten.’

Dat was maar deels waar, wist Viktor. Na de Eerste Wereldoorlog wilde Amerika kost wat kost voorkomen om weer in een mondiaal conflict terecht te komen. Nadat Pearl Harbor werd aangevallen, sprak president Roosevelt over ‘a date which will live in infamy’, en verklaarde het Amerikaanse Congres unaniem de oorlog aan naziDuitsland. Zoals na de Eerste Wereldoorlog het geval was, nam Amerika ook na de Tweede Wereldoorlog het voortouw met het leggen van het fundament van een nieuwe wereldorde.

‘De oorlog zelf werd niet op Amerikaanse bodem uitgevochten, maar de nasleep des te meer,’ stelde Viktor. ‘We kijken naar een document dat overduidelijk met de grootst mogelijke zorg is gefabriceerd. Het draagt een zegel met het wapen van San Francisco en bevat daarnaast verwijzingen naar Frankrijk, Engeland, en mogelijk Rusland en China. Denk aan de wereld in het midden van de twintigste eeuw, zo rond de tijd dat die kauri tot wasdom kwam in Jefferson Square Park.’

Viktors ogen glansden. Dit kon niet anders. Engeland, Frankrijk, Amerika, Rusland en China kwamen als winnaar tevoorschijn uit de Tweede Wereldoorlog. De brief was geadresseerd aan de Plenipotentiaris van de Sovjet-Unie bij de Vergadering van Volken. Dat ‘Vergadering van Volken’ bracht hem op een spoor. Het zegel op de brief deed de rest.

‘Wat werd er na afloop van de Tweede Wereldoorlog in het Operagebouw van San Francisco bezegeld?’

7

Delft, november 2010

Potluck-avond. Vrienden van vrienden waren welkom, zoals gebruikelijk. Vandaag was ene Antoine de Vrij meegekomen, een eerstejaars in geruit colbert met pochet plus om de hals een choker. Zo uit de provincie, moest nog wennen aan de mores van het studentenleven. Hij vertrok in het holst van de nacht in kennelijke staat, om niet te zeggen ladderzat. Een uur later werd hij door een agent in de kraag gevat toen hij over de trambaan kroop.

‘Hé, jij daar! Waar ga jij naartoe?’

‘N-naar huis,’ stamelde de student.

‘Waar kom je vandaan?’

‘Krommenie.’

‘Vanavond,’ bitste de agent. ‘Ik bedoel vanavond.’

‘Feestje in de stad. Koornmarkt.’

Een halfuur later kwam de jongeling bijna in botsing met de eerste tram van zaterdagochtend. De bestuurder bracht verslag uit van de noodstop aan de Haagsche Tram Maatschappij. Omdat er mogelijk verdovende middelen in het spel waren, ging er een melding naar de dienstdoende politieagent, die daarop besloot een bezoekje te brengen aan Koornmarkt. Studentenfeestje dus, waar het geluidsvolume de wettelijke norm ruim overschreed.

‘Wie is hier verantwoordelijk voor?’ baste de agent met luide stem.

‘Ik,’ zei een jongeman die naar voren stapte.

‘Er zijn klachten. Een van je gasten is bijna geschept door Lijn 19.’

‘Excuses voor de overlast,’ zei de student beleefd.

‘En hoe heet jij?’

‘Thomas Cornelissen.’

‘Rustig aan met je feestje, Cornelissen. Anders kappen.’

‘Vanzelfsprekend,’ verzekerde Thomas. ‘We zijn Delft dankbaar voor het patronaat van de universiteit en het beschermheerschap van onze academische vorming. De studenten die vanavond te gast zijn, hebben een zware tentamenperiode achter de rug, maar hebben geenszins de intentie de relatie met de gemeente te brouilleren.’

Er was iets aan Thomas dat vertrouwen wekte. Zijn krullen misschien. Hij had een vriendelijke oogopslag, was ontwapenend en alert. Hij was messcherp maar wist altijd de juiste toon te kiezen. Thomas Cornelissen kwam met dingen weg. De agent trok de deur achter zich dicht, het aangeboden vaasje afslaand.

De volgende dag zaten vijf studenten in badjassen in de keuken van hun grachtenpand op Koornmarkt. Bleke bekkies. De koffie pruttelde door. Het incident met Antoine de Vrij kwam ter sprake. Thomas repte over eigen verantwoordelijkheid. Iemand had te diep in het glaasje gekeken, nou en? Het voorval werd weggelachen. Dat gold niet voor de situatie met de buurvrouw.

Mevrouw Van Dam was van slag. Thomas was zo hoffelijk om hun bejaarde buurvrouw een bosje tulpen te brengen. Dat werd zeer gewaardeerd. Ze was overstuur geraakt door de drumbeats van huis-dj Eric, die haar souterrain op Koornmarkt 7 op zijn grondvesten deden schudden. De lage dreunen brachten jeugdherinneringen uit Rotterdam naar boven. De stukken kalk die van haar plafond naar beneden kwamen hielpen niet. Nederig bood Thomas zijn verontschuldigingen aan en accepteerde de uitnodiging voor een kopje thee. Er kwam een fotoalbum op tafel. Sepia familiefoto’s uit de jaren veertig. Mevrouw Van Dam bladerde door haar kinderjaren. Thomas luisterde aandachtig. Hij herkende de stad niet van de plaatjes.

‘Mag ik u om een gunst vragen, mevrouw Van Dam?’

‘Natuurlijk, Thomas.’

‘Ik wil dat u de sleutel heeft van ons huis,’ zei hij. ‘Voor het geval dat. Is dat goed?’

Elke maand organiseerden de studenten van Koornmarkt 5 een avondje potluck. Iedereen die kwam opdagen nam iets te eten mee, plus een bijdrage voor de booz. De keuken was in de kelder, of beter gezegd: de kelder wás de keuken. De kleine raampjes voor boden uitzicht op de gracht. Roerend in hun opwarmhap zagen ze mensen voorbijlopen, tot aan de knie dan. Achterin was een enkelraams deur naar de patio. Daar stonden de vuilniszakken tot de volgende ophaal.

De keuken was het epicentrum van sociaal contact. Soms werd er gebinged of werd het een dansvloer wanneer Eric zijn dance, trance, hiphop, rock, pop, blues, klassiek of opera speelde. Vrienden bleven slapen uit nood of uit verlangen. Maar nooit bij Naza. Haar kamer was privédomein. De jongens hadden ermee ingestemd. Gasten waren welkom, zolang ze vergezeld waren van een fles, een lach en akkoord gingen met de regels van het huis.

Met zijn bijna twintig jaar was Thomas de oudste bewoner van Koornmarkt 5. Toen hij koos voor de studie Industrieel Ontwerp aan de TU Delft, stelde Thomas dat hij drie woonopties had. Eén: hij kon thuis blijven wonen bij zijn ouders in Amsterdam en forenzen. Na een korte overpeinzing werd deze optie verworpen. Twee: hij kon zich inschrijven bij een woningcorporatie of studentenvereniging. Die hadden de huurmarkt in handen. Na eindeloos hospiteren en een wachtlijst volgde dan na een halfjaar misschien een duur studiootje aan de rand van Delft. Niet aantrekkelijk. Dan was er de optie om zelf een huis te huren en medehuurders te vinden. De mooiste kamers in Delft bevonden zich in de oude pandjes langs de grachten in het stadshart. Grote kamers, prachtig uitzicht en een authentieke sfeer. De faculteit op fietsafstand, Café de Wijnhaven om de hoek. Centraal huren was echter schaars, en duur. Een beetje grachtenpand begon bij vijfduizend euro huur, plus vaste lasten. Niet bepaald studentenbudget. Tenzij natuurlijk het pand onverhuurbaar was vanwege de slechte staat.

‘Makelaardij Delfts Blauw, goedemorgen.’

‘Goedemorgen, u spreekt met Thomas Cornelissen.’

‘Mijnheer Cornelissen, wat kunnen we voor u betekenen?’

‘Is dat pand op Koornmarkt nog beschikbaar?’

Koornmarkt bleek een stadsgezicht zoals uit de tijd van Johannes Vermeer. Het huis was afgeleefd: overal afbladderende verf, lekkende leidingen, schimmel dat door de gevel naar binnen trok, scheuren in de draagmuren door gebrekkige fundering, geen isolatie. Muizen in de kelder. Et cetera. In één woord ge-wel-dig, concludeerde Thomas. Zeer studentgeschikt. Er was een miljoen nodig om het op te knappen en dat geld had de huisbaas niet. Het pand was sinds de zestiende eeuw in de familie; verkoop was niet aan de orde. Het vinden van huurders zonder hygiënische beginselen bleek voor Delfts Blauw een brug te ver. Thomas’ idee om Koornmarkt 5 onder de marktprijs in huidige staat te verhuren aan studenten was een uitkomst voor beide partijen.

Vijftienhonderd per maand inclusief gas, water en licht. Eén jaar vast, met stilzwijgend verlengen. Thomas kreeg de sleutel per september. Tijd genoeg om vier studenten te vinden die wilden onderhuren.

Wanneer zijn ouders vroegen naar de studie, refereerde Thomas aan zijn academische odyssee als ‘iets in werktuigbouwkunde’ of ‘iets in IT’. Meer details waren paarlen voor de zwijnen. Thomas was de eerste in de familie die naar de universiteit ging. Hij kwam uit een typisch Amsterdams arbeidersgezin. Zijn vader was een gepensioneerde treinconducteur en zijn moeder had haar leven lang lesgegeven op de basisschool uit de Pieter de Hoogh. Thomas had een zus. Sylvia was drie jaar jonger. Hoewel hij zeer op haar gesteld was, was hij wel een beetje klaar met haar goedbedoelde bemoeizucht. Thomas noemde zijn ouderlijk huis een warm nest (‘Maar nu is het tijd de vleugels uit te slaan’). Zijn vader was een man van weinig woorden die te pas en te onpas met tegeltjeswijsheden uit zijn leven op de rails strooide.

‘Een locomotief kan een miljoen wagons trekken, alleen niet tegelijk.’

Dat soort dingen. Als je opgroeit in een spoorwegfamilie gaat alles volgens schema. Routines thuis bestonden uit eenheden van twee of vijf minuten. Nooit meer, nooit minder. Zijn vader kon bellen vanaf het werk met de mededeling ‘verwachte aankomsttijd Perron 0 conform dienstregeling’. Thomas speelde het spel mee tot zijn eindexamen. Toen was het tijd.

‘Elk spoor kent afslagen.’

De vrijreizenkaart was een mooie secundaire arbeidsvoorwaarde van een loopbaan bij de Spoorwegen. Thomas leerde zijn vaderland kennen vanuit de eersteklascoupé. Toen hij tien jaar oud was, kon hij uit zijn hoofd de snelste verbinding roosteren tussen twee willekeurige stations in Nederland. Patronen ontdekken werd zijn tweede natuur. Hij zag verhoudingen die niemand anders opmerkte. Hij erfde de fetisj voor getallen van zijn vader. Zijn moeder gaf hem een ongebreidelde nieuwsgierigheid. Beide kwamen later goed van pas.

Thomas had drie weken om huisgenoten te vinden, anders ging zijn spaargeld eraan. De oproep die hij postte op een universiteitsforum luidde: ‘Gezocht huisgenoten voor grachtenpand. Slechte staat. Goede huur.’ Samen tanden poetsen is nogal persoonlijk, meende Thomas, en dus installeerde hij zich in Café de Wijnhaven voor visitatiegesprekken.

Zijn tekstje bleek wervend genoeg. Hij kreeg meer dan tweehonderd reacties. Met een kwartiertje per stuk werd dat twee dagen visiteren, dacht Thomas, ervan uitgaande dat tien procent niet kwam opdagen. Zelf online inplannen graag via e-rsvp, een handige site voor het managen van je agenda. Studenten zonder smartphone hadden toch al weinig in Delft te zoeken, vond hij. Kandidaten kwamen één voor één langs. Thomas bleek weinig kaas te hebben gegeten van interviewen. De eerste gesprekken gingen ongeveer zo:

‘Dus je bent eerstejaars?’

‘Ja.’

‘En je zoekt een kamer?’

‘Ja.’

‘Ben je betrouwbaar?’

‘Ja.’

‘Maak je regelmatig schoon?’

‘Ja.’

Kut, dacht Thomas, dit gaat niet goed. Hij probeerde betere vragen te stellen. Open en persoonlijker. Waar schaam je je voor? Hoe zou je een feestje organiseren met minimaal budget? Welke vraag moet ik je niet stellen? Met wie zou je op een onbewoond eiland willen zitten? Wat is je doel in het leven? Medestudenten ondervragen zou nooit zijn passie worden. Tact was ook belangrijk, want afgewezen studenten kwam hij nog jaren tegen op de uni. Zoals die irritante Antoine de Vrij, met wie hij een werkcollege zou volgen.

Hij kreeg er aardigheid in. Kandidaten die hij niet zag zitten vertelde hij terloops dat het best meeviel met de doorslaande schimmel (‘alleen in de badkamer’), de kieren (‘binnen nooit kouder dan een graad of tien’) en het ongedierte (‘het voordeel van muizen is dat je geen ratten hebt’). Dat hielp. Er schortte echter altijd wel íéts aan een potentiële huisgenoot. Te lui. Te onzelfstandig. Te vooringenomen. Te noem-maar-op. De volgende kandidaat heette Naza B. Ruim aan de late kant inmiddels. Thomas gaf het al bijna op, toen hij vanuit zijn ooghoeken de cafédeur zag opendraaien. Jongedame, jaar of twintig. Zwart haar, vlechtjes. Beeldschoon, elegant, zelfbewust. Geen make-up. Ze keek Café de Wijnhaven rond alsof ze de eigenaar was. Toen landden haar ogen op hem.

‘Ben jij Thomas?’

8

Ze was negentien. Naza ontvluchtte haar moederland toen ze de middelbare school had afgerond. Na de val van Saddam Hussein was het leven in Irak er alleen maar zwaarder op geworden. Haar geboortegrond was niet veilig voor iemand als zij, en dat zou waarschijnlijk haar hele leven zo blijven. Ze was moslima, Koerdische en telg uit een politieke dynastie waarvan de opvattingen haaks stonden op die uit Bagdad. Erbil was en bleef haar bakermat, maar haar toekomst lag elders. Ergens waar ze vrij over straat kon lopen zonder dat er op haar werd neergekeken.

Naza wilde Technische Bestuurskunde gaan studeren. Ze oriënteerde zich op de universiteiten van Twente en Eindhoven, maar koos uiteindelijk voor Delft, toonaangevend op het gebied van werktuigbouwkunde, lucht- en ruimtevaarttechnologie en informatica. Curriculum in het Engels en een levendige internationale gemeenschap. Bovendien zaten de Verenigde Naties vlakbij, in Den Haag. Precies de stageplek die ze zocht.

‘Mijn naam is Naza,’ zei ze zelfverzekerd. ‘Bied je me een stoel aan?’

‘Eh, tuurlijk,’ stamelde Thomas verlegen. ‘Ga zitten.’

‘Dank je.’

‘Als ik geweten had dat je een vrouw was, had ik…’

‘Ik ben meer vent dan de meeste mannen,’ schamperde ze. ‘Laat mijn uiterlijk je niet afleiden.’

Naza Berivan. Hij verwachtte een uitwisselingsstudent. Berivan had een mediterrane klank. Turks misschien. Hij had zich Koornmarkt 5 als een mancave voorgesteld. Wat te doen met deze weergaloze vrouw die zich door zijn e-rsvp heen had gewurmd? Hoe groot is de kans op de combinatie Vogue-model met hersens in een stad waar vier op de vijf studenten vent is?

‘Luister, Thomas,’ zei Naza gedecideerd. ‘Ik heb die kamer nodig. Wijs me af omdat ik stink of omdat mijn onhandigheid je niet aanstaat, maar niet omdat ik een vrouw ben. Hoor je me?’

Thomas knikte. Stonk? Je ruikt hemels, dacht hij. Lentebloesem. Hij viel als een baksteen voor haar. Oké, besloot hij. Ik geef Naza een kans.

‘Wat wil je doen als je later groot bent?’

‘Dat zal ik je vertellen,’ zei Naza terwijl ze met haar hand over het tafelblad gleed, ‘als je me iets te drinken geeft.’

‘Wat?’

‘Wit wijntje graag. Chardonnay. Gekoeld, maar niet té.’

Jij gaat je vandaag herinneren, dacht ze, als de dag waarop je mij tegenkwam. Thomas bestelde de chardonnay en annuleerde op zijn telefoon de volgende vier kandidaten. Dit was de spontane klik die hij zocht. Hij verdronk in haar donkerbruine ogen. De fles kwam op tafel.

‘Wat ik ga doen als ik later groot ben?’

‘Ja.’

‘De wereld veranderen,’ stelde Naza gedecideerd. ‘Die zal er anders uitzien als ik er klaar mee ben.’

‘En wanneer is dat ongeveer?’

‘Jaar of vijftien,’ klonk het gecalculeerd. ‘Twintig max.’

Naza legde uit hoe ze in Nederland terecht was gekomen. Haar politiek asiel was een fluitje van een cent. Een paar weken na aankomst kreeg ze haar visum. Naza was onder de indruk van de toegankelijkheid en betaalbaarheid van universitair onderwijs in Nederland. Niet dat het collegegeld een ding was, maar ze wilde niet afhankelijk zijn van haar ouders. Nadat de zoveelste zeepbel geknapt was, hadden studenten geen zin meer in een studieschuld van zes cijfers.

‘Salut.’

‘Gezondheid.’

‘Hmm… lekker.’

Thomas inspecteerde de fles en wees naar het jaartal. ‘Priemgetal,’ constateerde hij. ‘Moet een goed jaar zijn.’

Naza hield van Nederland vanaf het moment dat ze aankwam. Ze had een liefde voor de praktische kant van exacte wetenschap. Het succes van een ontwerp ligt in de mensen die ermee werken, stelde ze. En dat vond ze in Technische Bestuurskunde.

‘Als dit trouwens een examen is dan zak ik, Thomas.’

‘Waarom?’

‘Ik heb een hekel aan huishoudelijke dingen,’ zei ze. ‘Ik heb buien. Op het moment dat je me denkt te kennen, ken je me niet. En ik kan niet koken.’

‘Kut.’

Naza knipoogde. ‘Heb ik, ja. Probleem?’

Thomas annuleerde de volgende twee kandidaten en kocht zodoende nog een halfuur met de wervelstorm die zijn leven was binnengeraasd.

‘Mijn beeld over wonen in een studentenhuis is dat het vooral leuk moet zijn, Naza.’

‘Ik ben goed met leuk.’

‘Dat zie ik.’

‘Ik heb het nog nooit met iemand over samenwonen gehad.’

‘Nee?’

‘Zeker niet tijdens het eerste afspraakje.’

Opeens voelde Thomas zich ongemakkelijk. Hij zocht een onderhuurder, maar zijn gedachten dreven naar elders. Deze vrouw verdient je respect en toewijding, sprak hij zichzelf toe. Recht je rug, man.

Naza vertelde over het leven in Erbil tijdens het regime van Saddam Hussein. Haar volk werd vervolgd, gemarteld en systematisch uitgeroeid met chemische wapens in de jaren negentig. Naza had rottende lichamen zien liggen langs de kant van de weg op een leeftijd dat je verstoppertje hoorde te spelen. Opgebolde lijken waar zelfs de raven van afbleven. Dingen die je nooit hoopt te zien. Ze was vrienden en familie verloren. Koerden werden als tweederangsburger gezien in het door oorlog verscheurde Irak zolang ze het zich kon heugen. Thomas stelde de volgende vraag van zijn lijstje. Haar blik versteende.

‘Welke vraag je me niet moet stellen?’

Naza keek hem koeltjes aan. Behalve met de gynaecoloog uit Erbil had ze met niemand nog gesproken over het antwoord op die vraag. Zelfs niet met haar ouders.

‘Je moet me niet vragen hoe oud ik was toen mijn oom zijn handen niet kon thuishouden.’

‘Het spijt me,’ stamelde hij, ‘heel erg. Wat een stomme vraag.’

‘’t Is al goed.’

‘Nee. Ik voel me verschrikkelijk.’

Naza accepteerde zijn verontschuldigingen. De vraag was direct, maar eerlijk. Beetje opdringerig misschien, maar niet over de schreef, vergoelijkte ze. Ze had ook kunnen liegen. Ze glimlachte, geamuseerd door de door haarzelf toegebrachte schaamte waar hij zichtbaar onder leed. Volgend onderwerp.

‘De kamer.’

‘Toplocatie,’ prees Thomas Koornmarkt. ‘Huis is alleen een zooitje.’

‘Hoe slecht?’

‘Onverhuurbaar.’

‘Oké. Huur?’

‘Driehonderd de man. Per maand. Plus bijdrage in de huishoudpot.’

‘Niet slecht.’

‘Laatste onderhoud gedaan in de tijd van Napoleon.’

‘Kakkerlakken?’

‘Ongetwijfeld.’

‘Klinkt als Erbil.’

Naza was de ideale huisgenoot.

‘Je begrijpt dat als we een huis gaan delen,’ aarzelde Thomas, ‘dat er dan…’

‘Niks kan zijn tussen ons? Kom op man.’ Ze stootte hem aan. ‘Zelfs niet zo’n avond waar we later spijt van krijgen?’

‘Nope.’

‘Je weet niet wat je mist.’

‘Ben d’r bang voor, ja.’

‘Teleurgesteld in je,’ pookte Naza. ‘Nu al.’

Wie in Erbil behandelde me ooit met dezelfde egards, dacht ze. Niemand toch?

‘Naza, ik moet je een vraag stellen.’

‘Het antwoord is ja.’

‘Je weet de vraag nog niet.’

‘Verras me, jongen.’

‘Wil je de voordeur met me delen?’

‘Ja.’

Thomas Cornelissen en Naza Berivan klonken hun glazen met het restantje wijn uit de fles. Het was halfvijf en ze hadden nog drie huisgenoten te gaan.

9

De volgende kandidaat was Guy (spreek uit: ‘Ghee’), uit Parijs (spreek uit: ‘Parie’). Lang, slank, bomberjack. Hij bleef gewoon staan met zijn hand op de stoelleuning.

‘Wat?’ observeerde hij het tweetal. ‘Een stelletje?’

‘En wat dan nog, Ghee?’

Naza liet haar rechterhand over Thomas’ knie glijden. Hij liet het toe, bleef Ghee strak aankijken alsof het de normaalste zaak van de wereld was. Naza legde haar hoofd op Thomas’ schouders en sloot haar ogen. Was dat… Eau Sauvage van Dior? Goede smaak, Thomas Cornelissen, dacht Naza. Lekker ruiken is een plus en blijven staan tijdens een visitatiegesprek een min.

‘Ghee,’ opende Naza, ‘we kunnen wel een feut gebruiken voor het ontbijt.’

‘Excusez-moi?’

‘Ontbijt. Je weet wel. Petit-déjeuner.’

‘Waar heb je het over?’

‘Relax, Ghee. Alleen in het weekend.’

Ghee was zo iemand die alles veel te serieus nam, vooral zichzelf.

‘Daar meldde de advertentie niets over.’

Saaie gast. Naza draaide de krullen van Thomas’ rond haar wijsvinger. Hij speelde de rol van wederhelft graag mee en nam het woord.

‘Hoe zijn je Eggs Benedict?’

‘Wat?’

‘Uit Parijs, zei je toch?’

‘Ja, maar als je denkt dat ik jullie ontbijt ga maken, vergis je je.’

‘Kom op Ghee,’ zei Thomas op rustige toon. ‘Ontbijt maken hoeft alleen tijdens je eerste jaar.’

Naza zat praktisch bij Thomas op schoot. Hij had precies de humor die zo’n stumper als Ghee ontbeerde. Deze jongen moest snel uit zijn lijden worden verlost, besloot ze.

‘Eerstejaars toch?’

‘Oui.’

‘Oké. In het tweede jaar blijft alleen de wasdienst over.’

‘Mon Dieu, jullie zijn stapelgek.’

‘Hoe ben je met muizen?’

Hij bleef maar staan, jack dichtgeritst. Deze twee zochten geen onderhuurder, maar een dienstbode. Au revoir.

‘Ik weet niet…’ zei Ghee terwijl Naza zachtjes in de linkeroorlel van Thomas beet, ‘of dit iets voor mij is.’