Jerry Goossens

Ingeborg,

..

..

..

..

..

Uitgeverij Podium

Amsterdam

© 2022 Jerry Goossens

Omslagontwerp Moker Ontwerp

Verzorging e-book Michiel Niesen

Foto auteur Keke Keukelaar

..

isbn 978 94 6381 122 4

..

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, september 2022

..

www.uitgeverijpodium.nl

‘Life, like a dome of many-coloured glass,/ Stains the white radiance of Eternity,/ Until Death tramples it to fragments.’

Percy Bysshe Shelley, Adonais

‘What unites people? Armies? Gold? Flags? Stories. There’s nothing in the world more powerful than a good story. Nothing can stop it. No enemy can defeat it.’

Tyrion Lannister, Game of Thrones, The Iron Throne

Ter nagedachtenis aan Ingeborg Astrid Desiree Lariby

New York 5 juli 1959 – 11 september 2001

1

Sinds ik in New York ben heb ik geen oog dichtgedaan. Toen ik nog aan vliegangst leed en ervan overtuigd was dat ik voor eeuwig tot Europa zou zijn veroordeeld, droomde ik regelmatig van New York. Achter gesloten ogen dwaalde ik eindeloos door Central Park, over de Brooklyn Bridge, Wall Street en Fifth Avenue. Maar nu ik er ben kan ik de slaap niet meer vatten. De vraag hoe ik jou moet terugvinden in de immense metropool waaruit je bent verdampt, blijft doormalen in mijn hoofd. Daarbij word ik geplaagd door heimwee. Vanaf het moment dat ik voet op Amerikaanse bodem zette drukt het gemis van Daniëlle en de kinderen permanent op mij. Ik zie hun contouren als een fata morgana in de trillende, hete lucht die uit de roosters in de sidewalks stroomt, om ze onder mijn vingers te zien verdwijnen zodra ik ze probeer aan te raken. New York ligt achter de voordeur van mijn appartement op Franklin Street als een grommende, kwijlende rottweiler op mij te wachten. Ik weet zeker dat de super het op mij heeft gemunt. Een stad met ruim acht miljoen inwoners, en ik heb alleen fantomen om mij gezelschap te houden. Mijn handen en voeten zijn zwart. Het vuil van de stad heeft zich in mijn poriën genesteld. Ik laat uniek New Yorkse vingerafdrukken achter.

Het liefst zou ik binnen zijn. Het liefst zou ik thuis zijn. Het liefst zou ik een nachtje ononderbroken slapen.

Hoe anders moet het jou zijn vergaan. Jij keerde terug naar de plek waar je wieg had gestaan, waar je ongetwijfeld al talloze vrienden had, die je hielpen te acclimatiseren. Manhattan moet een bevrijding zijn geweest. Je was net gescheiden. Je begon opnieuw, alléén, in de stad der steden, in je eigen appartement, dat je tot de badmat aan toe naar je eigen smaak kon inrichten.

Ik weet natuurlijk niet of Andrew interieurtechnisch van typische mannendingetjes hield; of hij een vitrine met model-Jaguars in de huiskamer had staan, een door alle spelers van Arsenal gesigneerd, bezweet voetbalshirt had laten inlijsten of een op een onlineveiling gekochte, ‘originele’ gitaar van Noel Gallagher boven de bank had gehangen. Hij heeft nog altijd niet teruggemaild, dus het blijft gissen. Maar jij moet dergelijke, als masculien vermomde infantiliteit voorgoed uit je nieuwe woning hebben gebannen. Nooit meer schoenendozen met hele jaargangen beduimelde (enfin, je begrijpt wat ik bedoel) Playboys in de studeerkamer. Geen gore, ongewassen sportkleren op de badkamervloer, of accumulaties van audio- en videoapparatuur. Geen comics, boeken, cd’s, wijn, fucking Star Wars-poppetjes of andere verzamelingen waarmee mannen rijkdom simuleren. Maar de sobere, elegante inrichting van een soevereine vrouw alleen.

Dankzij de liefdevolle herinneringen die je ouders, Sacha en je vrienden in een handvol vraaggesprekken in kranten en op televisie lieten optekenen, rees je als een feniks op uit de nog maanden nasmeulende ruïne van de torens. Een New York-junkie. Verslaafd aan het verzengende, uitputtende tempo van de stad. Eén met al die andere ontwortelden die vanuit de hele wereld als pollen op de wind in de stad waren neergestreken. Thuis tussen de hedgefondsjongens, de juristen, de wheelers en dealers, de stockbrokers, de makelaars en al die anderen die zich surfend op de schuimende, witgekopte golven van hun eigen adrenaline staande probeerden te houden in The City That Never Sleeps, almaar dóór, hoger, verder, wég van het trage, tevreden sterven in de buitenwijken, almaar sneller, harder, opwindender, wég van het dorp, de provincie en de in stofnesten gesmoorde openluchtmusea van Europa, vooruit, vooruit, almaar vooruit op de hartenklop van de stad, op het ritme van de stalen wielen die in de subway over de bielzen den-de-ren-den-de-ren-den-de-ren, op de beat van de Boogie Down boom-bap die vanuit de Bronx, the South South Bronx, via Manhattan de wereld over waait, op de moeiteloos doorjakkerende puls van Bird, Blakey, Sonny Stitt – New York Jazz! –, op de losse geometrie van Victory Boogie Woogie en de vloeibare zweepslagen van Autumn Rhythm (No. 30), in de verzadigde vortex van Vir Heroicus Sublimis, almaar groter, breder, steiler, met een neus vol coke, een mond vol Long Island Iced Tea en een maag vol Ethiopische w’et, Jamaicaanse jerk, Finse peruna jauheliha laatikko of Laotiaanse tam mak hoong, op het hoge octaan van stroperige ristretto in de East Village, bourbon in Hell’s Kitchen en een laatste afzakkertje in Midtown, almaar gejaagder, gehaaster, verkrampter – bam bam bam – opgedreven door de codaloze symfonie van huilende, fluitende, toeterende, knorrende politie-, brandweer- en ambulancesirenes, steeds maar door, door, door, permanent bevangen door de huiver iets te missen – Andy in de Met, Updike in Strand, Patti Smith in Radio City Music Hall – omdat je altijd nog kan slapen als je god betere dood bent.

Ja, we moeten het toch even over jouw dood hebben.

Het is een delicaat, intiem gespreksonderwerp, daar ben ik mij van bewust. Temeer omdat jij het bent en ik niet. Dood, bedoel ik. Hoe tijdelijk die constatering onherroepelijk ook is, het blijft een asymmetrisch gesprek. Al zijn er ook elementen die het evenwicht herstellen. Jij kent mij uit de tijd dat ik gedefinieerd werd door het nieuwe leven dat ik was, en bij jou is de dood allesbepalend geworden. Terwijl jij meer weet van het kind dat ik was – ik heb daar zelf nauwelijks herinneringen aan – weet ik meer van de dode die jij bent.

Ik was een nieuwgeborene, een baby, door niets anders gedreven dan het instinct tot leven. Kennelijk had ik daar geen haast mee, want ik kwam pas na tien maanden ter wereld, en niet nadat er een zekere dwang was uitgeoefend door een huisarts die met een peuk in zijn bek boven het kraambed aan mijn hoofd stond te sjorren. Maar toen ik er eenmaal was, had ik er zin in. Zo heb ik mij althans laten vertellen. Ik zette het direct op een krijsen, waardoor mijn buitenaardse, met grijs slijm en helder bloed bedekte lijfje zich met zuurstof vulde, en oplichtte als een olielamp in een mijnschacht. Mijn moeder houdt vol dat ik mij op die dokter, een brave, al wat oudere, Amsterdamse huisarts, heb gerevancheerd door met een monter boogje in zijn gezicht te plassen terwijl hij voorovergebogen boven moeder en kind stond. Een machtig entree, al zeg ik het zelf. Ik mag mijzelf graag wijsmaken dat het een omen was, een voorafspiegeling van de rebel die ik zou worden. Ik was al punk in het kraambed!

Luttele uren na die wonderbaarlijke verschijntruc moet jij naast mijn wieg hebben gestaan. ‘Wil jij hem even vasthouden,’ zal mijn moeder hebben gevraagd, met een stem die verried dat het nog lang zou duren voor ze aan het idee mij uit handen te geven gewend zou raken, waarna jij mij even onwennig maar, zo jong als je zelf was, instinctief goed in de armen moet hebben gesloten: rechterhand onder mijn geluierde billen, de linkerhand gekomd rond de bolling van mijn hoofd.

Ik weet natuurlijk niet of je al eerder een pasgeborene had opgetild. Je was ternauwernood zes, net oud genoeg om die verantwoordelijke handeling te verrichten, dus heel veel voorgangers zal ik, ondanks die naoorlogse babyboom waar wij beiden deel van uitmaakten, niet hebben gehad. Hoe dan ook moet je het als intens hebben ervaren: mijn zachte huid, nog onbeschreven door de tijd, de schok van het nieuwe in mijn opengesperde ogen, de zoete geur van pas ontloken leven in mijn hals; de aromatische antithese van de rot.

Zelf heb ik het allemaal niet meegekregen. Ik wás het. Maar jij hebt mijn nieuwe leven met al je zintuigen in je opgenomen: betast, besnuffeld, bekeken, gekust, beluisterd. Die essence moet je de rest van het jouwe met je hebben meegedragen, ergens in een nog zelden betreden zijpaadje van je geheugen. Tot het op 11 september 2001 onder het gewicht van de vallende toren uit je werd geperst, waarna het, met de rest van jou, verbrandde, verdampte en atomiseerde.

Als het cliché waar is dat een mens pas echt dood is als de laatste herinnering aan hem of haar is vervlogen, houdt dat onherroepelijk ook in dat een mens een beetje sterft zodra een herinnering aan haar of hem met de dood van een ander is vergaan.

Ik was je haast vergeten toen ik je zag sterven, daar zal ik eerlijk in zijn. Als de dag die al onze levens heeft gebrandmerkt onopgemerkt voorbij was gegaan, zou je nu niet meer zijn geweest dan een in waterige aquareltinten gepenseeld fantoom van een engel. Ingeborg. Blond. Zongebruind. Het eerste meisje dat een ongrijpbare verwarring in mij loswoelde. Het zou kitscherig zijn het verliefdheid te noemen, en ik was te jong om de betekenis of de consequenties van het woord ‘aantrekkelijk’ te kennen. Je ontregelde mij, zo klein als ik was. Op een manier die ik pas kon duiden toen je allang uit mijn leven was verdwenen. Wie jij was, of eigenlijk: bent gewórden, heb ik nooit geweten. Je was een ervaring, die ik altijd bij mij heb gedragen.

Maar jij was erbij toen ik het levenslicht zag, en ik was getuige hoe het jouwe doofde. Dat schept een band, vind je ook niet?

In de vroege ochtend van 11 september 2001 stegen vanaf Logan International Airport in Boston kort na elkaar twee transcontinentale passagiersvliegtuigen op. Zowel vlucht 11 van American Airlines als vlucht 175 van luchtvaartmaatschappij United waren, als te doen gebruikelijk, onderweg naar Los Angeles, toen in beide toestellen gewapende mannen de cockpit binnendrongen. Minstens twee van hen, Mohammed Atta en Marwan al-Shehhi, waren gebrevetteerde piloten. Ze namen de stuurinrichting van de toestellen over en verlegden de koers naar zuidoostelijke richting. De bestemming was niet langer de Engelenstad maar New York. Om 8:46 uur, 47 minuten nadat vlucht 11 van Logan International was vertrokken, boorde Atta, die een businessclassticket had, het vliegtuig in de noordelijke toren van het World Trade Center op Manhattan. Jij zat op de 93ste verdieping van de tweede, zuidelijke toren. Er verstreken negen minuten waarin jij overwogen moet hebben de tweelingtoren te verlaten. Maar terwijl de kerosinewalmen tegen jouw ramen sloegen en de onbewolkte dag verduisterden, zal jij hebben geconcludeerd dat de noordtoren door een ongeluk was getroffen, a freak accident, en dat het voor jou geen directe reden tot zorg was. Onwetend dat het noodlot al onderweg was, in het luchtruim boven Stamford, Greenwich, Port Chester of New Rochelle, belde jij je ouders. ‘Schrik niet. Er is een vliegtuig tegen de noordtoren gevlogen. Ik ben oké.’

Je was oké.

Nog acht minuten lang.

Toen boorde vlucht 175 van United Airlines met bestemming Los Angeles zich pal onder jou, tussen de 78ste en 84ste verdieping, in de zuidtoren. Of je direct bent omgekomen, door de impact van de inslag, de hitte of de giftige rook; niemand weet het. Je was een van de zeshonderd die boven het inslaggebied in de val zaten. De trappenhuizen onbegaanbaar, als ingestorte mijnschachten, de liften voorgoed buiten bedrijf. Achteraf werd er beweerd dat er toen nog een ontsnappingsroute was. Maar jij hebt hem niet gevonden. Om 9:59 bezweek de zuidtoren, brandende reus op lemen voeten, onder zijn eigen gewicht. En met de toren verdween jij, zonder een spoor achter te laten. Nou ja, ze vonden je creditcards en je videotheekpasje. Jij, daarentegen, ging in rook op. Letterlijk. In de jaren die volgden is al het puin van de toren door een stofkam gehaald. Veertien jaar na de aanslag werd een van de slachtoffers op basis van dna in botresten nog geïdentificeerd. Maar jij loste op in een zwerm van atomen en verdween alsof je nooit had bestaan.

Het verhaal van vlucht 11 en vlucht 175 is sindsdien eindeloos verteld. Iedereen kent het. Mohammed Atta, de businessclasskaper is postuum een beroemdheid geworden. Dit, wonderlijk genoeg, in tegenstelling tot Marwan al-Shehhi, de man die jou met zijn stuurknuppel doodsloeg. Zelfs bij terroristen krijgt de een kennelijk gemakkelijker erkenning dan de ander. Maar dat terzijde. Want 9/11, zoals het ook in Europa nog altijd wordt genoemd, is de genesis van de eenentwintigste eeuw. Het was de dag waarop de oude wereldorde bedolven werd onder het puin van de tweelingtorens. De geschiedenis die een decennium eerder met westerse zelfvoldaanheid ten grave was gedragen, was de feniks die uit het vuur opsteeg. Hij sloeg zijn vleugels uit boven Manhattan, blies de as van zijn snavel en krijste ‘Allahoe akbar!’ alvorens in oostelijke richting weg te klapwieken.

Jouw einde was voor ons, de achterblijvers, de eerste pagina van een verhaal dat nog altijd onvoltooid is. Voor onze ouders geldt de oorlog als ijkpunt. Voor onze generatie, en alle generaties die daarop volgden, is het die stralend heldere zomerdag in september. Het is wat jou en mij scheidt, meer nog dan de dood zelf. Met een beetje geluk heb ik nog dertig jaar. Dan zal ook bij mij het licht van de olielamp doven. En zelfs als jij mij aan de overkant niet met een boeketje hemelse ruikers staat op te wachten, worden wij herenigd in de dood. Zoals wij op termijn allemaal in het niets zullen opgaan. De grote gelijkmaker, zo was het toch?

Maar tot aan jouw dood was de wereld voor ons beiden gelijk, hoe verschillend onze levens ook waren. Jij een oogverblindende kosmopoliet in de stad der steden. Ik een gefnuikte schrijver in een eeuwenoud provinciestadje. Beiden in welvaart en vrede opgegroeid, zij het onder de permanente dreiging van een nucleaire wereldbrand, badend in het ochtendgloren van een nieuw millennium dat niets dan optimisme beloofde. De oude tegenstellingen verdampt, moordzuchtige ideologieën begraven, de vrije markt die op termijn alle paupers uit de klauwen van de armoe zou bevrijden.

Tot op 11 september 2001 om 8:46 uur het eerste toestel insloeg.

Je was oké, zei je.

Om 9:03 uur was het de beurt aan jouw toren.

You never knew what hit you.

Ja, de Amerikanen weten het mooi te zeggen.

Jij zou nooit weten wie Mohammed Atta en Marwan al-Shehhi waren. Je zou niets meekrijgen van de drukgolven die de val van de torens veroorzaakten en waarvan de rimpelingen, als die van het uitdijende heelal, nog altijd niet tot stilstand zijn gekomen. Afghanistan. Tora Bora. ‘Massavernietigingswapens.’ Guantanamo. Drones. Waterboarding. Saddam, Oedai en Koesai. isis. Barcelona. Londen. Bataclan. Die litanie van haat, terreur en oorlog is jou bespaard gebleven, omdat jij er de eerste aanroeping van was. De kolkende rivier van opspattend bloed die aan het verwoeste World Trade Center ontsprong, verzwolg jou bij de bron. En als enig slachtoffer van Nederlandse komaf maakt jou dat tot een historische figuur. Het verhaal begon bij jou. Daarom moet jouw verhaal worden verteld. Temeer omdat het jou zo genadeloos is ontnomen.

Het is de goorste, meest infame misdaad denkbaar: met geweld een levensboek sluiten vóór het zijn natuurlijke apotheose heeft gevonden. Jij was tweeënveertig, met enig geluk halverwege. Er zijn vrouwen die op die leeftijd nog een kind krijgen. Er zijn er ook die op die leeftijd aan kanker sterven. Het zou ongevoelig zijn dat laatste als natuurlijk te bestempelen. Maar de metastase is amoreel, en ieder genoom heeft een tijdklok die vanaf het moment van conceptie onverbiddelijk begint te tikken. Sommige levens zijn novellen, korte verhalen zelfs, terwijl andere dikke, dichtbeschreven folianten beslaan.

Tot welke categorie het jouwe behoorde, zullen we nooit weten, daar een zeloot uit naam van zijn barmhartige God een passagiersvliegtuig in de gevel van het gebouw boorde waar jij net aan een nieuwe werkdag was begonnen. Een, naar het zich laat aanzien, belangrijk deel van jouw nog te schrijven biografie werd je met geweld ontnomen. Daarbij lieten ze jou fysiek, sims-Allah-bim, als kwaadaardige goochelaars onomkeerbaar in rook opgaan, waardoor je voor eeuwig tot het voorgeborchte bent veroordeeld. Dood noch levend. Alleen al daarom zou jouw leven nauwgezet beschreven moeten worden. Omdat het de enige manier is om het je terug te geven. Om het te herstellen. In een vorm die, hoewel niet lichamelijk, toch stoffelijk, tastbaar is. Dat is wat wij schrijvers doen, gemankeerde, kreupele goden die wij zijn: levens (her)scheppen. Ik kan je geen eeuwig leven beloven. Postuum al helemaal niet. Het enige wat ik in de aanbieding heb is dit.

2

Het einde van de geschiedenis. Ik heb het altijd een belachelijke, aanmatigende term gevonden. Alsof je de geschiedenis kunt voorspellen. Het is lastig genoeg haar na afloop een beetje fatsoenlijk te reconstrueren. De Amerikaanse politicoloog Francis Fukuyama vond het in 1989 niettemin nodig er een voorschotje op te nemen. Het schijnt dat het allemaal met hegeliaanse dialectiek heeft te maken. Met thesen en antithesen die uiteindelijk resulteerden in de synthese dat de hele wereld na de val van de Muur onvermijdelijk markteconomie en democratie zou omarmen om nog lang en gelukkig te leven. Maar 1989 was ook het jaar dat het tweede deel van Back to the Future uitkwam. En nog altijd als ik de naam van Fukuyama hoor, zie ik op het projectiescherm in mijn hoofd hoe hij in de DeLorean met Marty McFly uit de toekomst terugkeert. De vleugeldeuren van de tijdmachine zwaaien open. Doc Fukuyama stapt uit. Zijn ogen zijn groot van verwondering, zijn haar is door een kosmische storm tot een statische bos stro verwaaid. Wankel door zijn reis door de eeuwen – dat fucking ruimte-tijdcontinuüm gaat je niet in de koude kleren zitten – probeert hij zijn evenwicht te hervinden, alvorens de toegesnelde dorpelingen in verbijstering toe te schreeuwen: ‘Ik heb de toekomst gezien! En in de toekomst… verandert er helemaal geen fuck! Niets. Alles blijft bij het oude!’

Het einde van de geschiedenis zou ook het einde van de toekomst inluiden. No future, ja. Als Francis Fukuyama een ziener was, waren de Sex Pistols hem ruim tien jaar eerder een flinke denkstap voor. Terwijl de val van de Muur nou juist het definitieve einde van mijn punktijd inluidde. No more No Future. Een goossensiaanse synthese van de Stranglers en de Pistols. Ben je mooi klaar mee. Maar ja, ervaren tijdreizigers zijn zich ervan bewust dat expedities naar de toekomst altijd in het heden stranden.

Ik weet nog goed waar en wanneer mijn einde van de geschiedenis begon. Dat was in de zomer van 1988, in het voormalige pakhuis van de NV Utrechtsche Fouragehandel en Voederkoekenfabriek v/h J.S. Hooghiemstra. Tegenwoordig zouden we het ‘industrieel erfgoed’ noemen, destijds was het een ruïneus overblijfsel van de industriële revolutie dat door krakers met weinig fantasie ‘De Fabriek’ was gedoopt, hoewel het vanwege de hoektorentjes meer weg had van een gefortificeerd kasteel. De Fabriek was een bakstenen moloch, net buiten de Singel, die ooit dienst had gedaan als pakhuis voor de veevoederhandel van meneer Hooghiemstra. Die moet goed hebben geboerd, want het gebouw telde acht verdiepingen die elk de oppervlakte van een voetbalveld besloegen. Het lag op de grootste gifbelt van Nederland, als monumentale herinnering aan een verdwenen negentiende-eeuws industrieterrein, waarvan de gasfabriek ooit het stinkende hart vormde. Op oude zwart-witfoto’s oogt het als Klein Manchester: een goor, ommuurd complex van schoorstenen en gashouders, waar uit steen- en bruinkool stadsgas werd vervaardigd. De walmen die de installatie dag en nacht, jaar in jaar uit, gedurende bijna een eeuw uitbraakte, bedekten het oostelijke deel van Utrecht onder een pak roet, waarvan de resten jaren na sluiting nog onder de dakpannen van de omliggende arbeiderswoningen werden teruggevonden.

Toen de gashouders in de jaren zeventig tegen de vlakte gingen, werd er op het terrein een stadspark aangelegd. Het moet er romantisch hebben uitgezien. Met vijvertjes, houten boogbruggen, pergola’s en gladgemaaide gazons. Maar toen ik in Utrecht kwam wonen, ruim tien jaar nadat men had ontdekt dat het park was aangelegd op een humuslaag van teer, fenolen, cyaniden en ‘polycyclische aromatische koolwaterstoffen’ – wat de fuck dat ook moge zijn –, was alles al volledig naar de kloten. De parkbankjes verrot, de bruggen onbegaanbaar, de paden overwoekerd door onkruid en de tentakels van braamstruiken. In het zwarte water van de vijver lagen fietswrakken, dooie eenden en zo nu en dan een menselijk lijk. Ik begroef er ooit het nest kittens, negen in getal, dat onze poes Satan had gebaard. Vlak nadat ik ze de namen van dictators had gegeven, gingen ze een voor een de pijp uit. De laatste die de geest gaf, was kleine Benito. Satan kwam hem mij brengen toen ik met een kater op de bank lag. Ja, daar kan je om lachen, maar toen het gebeurde stond mijn hart een paar tellen stil. Benito stierf luttele minuten later op mijn borst. Ik heb hem bij zijn broertjes en zusjes in een schoenendoos gelegd en onder een verwilderde struik in een ondiep graf begraven. Satan was nog dagen van streek.

Enfin, dat park. De bakstenen muurtjes die de sloop van de gasfabriek hadden overleefd, waren met witkwasten van politieke leuzen voorzien. Graffiti was een vorm van vandalisme die nog in de kinderschoenen stond. Terwijl in New York de eerste generatie B-boys metrostellen onder handen nam, bleef het bij ons nog goeddeels beperkt tot vlassige, marxistische studenten of radicale feministen die met een emmertje krijtverf de ruïnes van de industriële revolutie politiseerden. to hell with shell! boykot apartheid! weg met de navo! no nukes! pik eraf! Slogans in blokletters aan blindemansogen. Het uitroepteken als universeel symbool van machteloosheid. Niemand die in het park kwam – om een shot te zetten, huisvuil te dumpen of zich voor tien gulden af te laten zuigen door een tienerhoer met abcessen aan de binnenkant van haar ellebogen – had er oog voor. The medium was the message, en graffiti gaf, ongeacht de tekst, alleen een boodschap van verval af. De in haastige halen geschilderde strijdkreten gingen op in het preapocalyptische landschap en camoufleerden zo zichzelf.

Ook De Fabriek was vanbuiten en vanbinnen met leuzen gesaust, al was het daar vooral ter decoratie. Daartoe werden de politieke slogans afgewisseld met primitieve illustraties van atoomwolken, tanks, ME’ers, stijve pikken, prikkeldraad, injectiespuiten met kokette drupjes aan de punt van de naald, het logo van de Rote Armee Fraction en bandnamen. The Damned. The Exploited. The Used. Millions of Dead Cops. Balthasar Gerards Kommando. Dead Kennedys. Want voor eigen gebruik mocht het best wat gezelliger.

Toen ik nog bij mijn ouders in Zeist woonde, had ik mijn jongenskamer op dezelfde wijze gedecoreerd. Met spuitbussen en stiften was ik de schuine wanden van de zolderverdieping tot in de punt van de nok te lijf gegaan. Zonder masker, uiteraard. Die nacht ben ik gaan slapen in een wolk van drijfgassen, vernevelde verfdeeltjes en oplosmiddelen. Mocht ik ooit aan longkanker sterven, dan zal daar de kiem van de metastase liggen. Al zullen die duizenden pakjes shag niet geholpen hebben.

Hoe dan ook: De Fabriek is een belangwekkend cultuurhistorisch gebouw, dat een plekje verdient op de Utrechtse monumentenlijst. Niet vanwege dat gifpark of omdat een later wereldberoemde spuitbuskunstenaar er zijn eerste volwaardige tag op de muur kalkte. Maar omdat De Fabriek de kraamkamer van house in Nederland was. Terwijl ze in Amsterdam nog quasi-artistieke wave draaiden, voor studenten met getoupeerd haar, harembroeken van Mac & Maggy en puntschoenen, werd op de bovenste verdieping van De Fabriek de allereerste rave van het land gegeven.

In de Engelse muziekbladen die ik toen nog verslond – New Musical Express, Melody Maker, Sounds – las ik al maanden over acid house: repetitieve, elektronische dansmuziek uit de diepste krochten van de Afro-Amerikaanse underground. Het ontleende z’n naam aan de warehouses in Chicago en Detroit, waar illegale feesten werden gegeven, en aan de psychedelische drugs die er werden gebruikt. Ik had er al een schurfthekel aan voor ik wist hoe het klonk. Dansmuziek was per definitie verdacht. Dat suggereerde leeghoofdige types die ieder weekeinde in pastelkleurige kleertjes en op basketbalsneakers in de clubs stonden te hupsen, onverschillig voor de totale nucleaire vernietiging die ons boven het hoofd hing. Acid was een hippieterm voor lsd. Ik was niet vies van lsd. Wel van hippies. Never trust a hippie. Engelse journalisten spraken al van ‘the second Summer of Love’. Alsof iemand zat te wachten op een herhaling van die modderorgie in Woodstock, van de stinkende, zelfvoldane lethargie waarin de babyboomers zich in hun jeugdjaren hadden gewenteld. Liefhebbers van acid house moesten het slechtste van twee werelden verenigen. Discohippies. Een gruwel. Dat artikelen over acid house in de Britse pers uitbundig geïllustreerd werden met smileys beloofde ook niet veel goeds. Wezenloos lachende gezichtjes. Infantiliteit als uithangbord. Het rijmde niet met de tijd. Maar Fenderwoods had een overtuigend argument om tóch te gaan.

‘Het wordt georganiseerd door kunstacademiestudenten, en P. komt ook.’

P. heette eigenlijk Petra. Ze studeerde aan de kunstacademie en was daarnaast fotomodel. In een folder van Zeeman of de Wibra had ze ooit geposeerd in een zwarte bodystocking die doorschijnend leek maar alle strategische plekken net afdekte. Ik had het plaatje zorgvuldig uitgeknipt en gereproduceerd in het fanzine dat Fenderwoods en ik maakten. Yoghurt, zo heette het onregelmatig verschijnende, gefotokopieerde blaadje. De titel verwees naar een huis-tuin-en-keukenmethode om vaginale schimmels te bestrijden, al begrepen alleen wij het verband. Yoghurt stond vol adolescente ongein en spelfouten. De auteurs in het colofon bestonden alleen op papier: de pedofiele kinderdeejay Ome Ab, culinair medewerker Maître Jacques Use, Dr. Preddy, ‘amateur-gynaecoloog te Ons Voormalig Nederlandsch-Indië’, de Friese nationalist Jelle Fljeppe Bokstra, die opruiende columns schreef in een taal die alleen bij benadering op Fries leek. In dat fictieve dolhuis hadden we Petra herdoopt tot ‘P. van de K.-academie’, zogenaamd om haar anonimiteit te waarborgen. Op haar Zeeman/Wibra-foto, die huis aan huis in heel Utrecht was bezorgd, hadden we haar ogen gebalkt, waardoor ze eruitzag als een crimineel in goedkope lingerie. We beloofden haar een fictieve bos bloemen voor het ongemak. Maar toen we haar die aanboden, aan de deur van een studentenhuis aan de Goedestraat, begreep ze niet waarom we haar met lege handen niets kwamen aanbieden. Sindsdien meed ze ons als gevaarlijke gekken. P. studeerde mode aan de K.-academie, misschien was dat het. In elk geval was het acidhousefeest in De Fabriek een uitgelezen kans om haar een fictief glas bier aan te bieden. Of, wat aannemelijker was, om haar vanaf de rand van de dansvloer aan te gapen.

Op de avond van het feest kwakte ik mijn fiets tegen de kluwen haveloze wrakken die al tegen de muur stond; een rattenkoning van verroeste sturen, pedaalloze trappers, gecraqueleerde banden en gescheurde zadels. Fenderwoods stond bij de fabriekspoort op me te wachten. Hij droeg een spijkerbroek, een zwartleren jack en babyblauwe bordeelsluipers met spekzolen van minstens 5 centimeter dik, waardoor hij nog langer leek dan hij al was. Ter begroeting grijnsde hij naar mij, zonder daarbij het zware sjekkie – of ‘tabakje’, zoals hij het zelf noemde – dat in zijn mondhoek bungelde te verwijderen. Zijn oogleden tot spleetjes geknepen tegen de rook, de wenkbrauwen opgetrokken, plooide zijn gezicht tot een ironische grimas. In het vuilgele licht dat door de fabriekspoort naar buiten viel, werd in een clubje bezoekers een joint doorgegeven. Ik herkende hun gezichten. Concertgangers die, net als Fenderwoods en ik, minstens drie keer per week in Tivoli een optreden bezochten, en arty types van de kunstacademie. De twee categorieën overlapten elkaar deels. Omdat kunstmeisjes doorgingen voor de mooiste en willigste van allemaal, sloeg ik geen academiefeest over, waardoor veel studenten, al had ik ze nooit persoonlijk ontmoet, me bekend voorkwamen. Utrecht was een dorp.

Ik trok een vers pakje Drum uit de kontzak van mijn legerbroek en rolde een sjekkie terwijl ik op Fenderwoods af liep.

‘Ben d’r klaar voor, Goose?’ vroeg hij.

Ik haalde mijn schouders op. ‘Jij?’

Fenderwoods kneep zijn lippen samen. ‘Ik had eigenlijk een glimbroekje en rolschaatsen aan willen doen. Rollerdisco, weet je wel. Lekker ouderwets. Lekker groovy. Maar ja, probeer die trappen maar eens op te komen met skates aan je poten. Dat overleef je niet.’

Voor mijn geestesoog zag ik Fenderwoods in shorts van satijn bloedend onder aan de natuurstenen trap liggen, en ik schoot in de lach. De Fabriek beschikte over twee werkliften die naast elkaar over de lengte van het hele gebouw omhoogliepen, alsof het gebouw rustte op pilaren van lucht. De liften moesten al decennia buiten bedrijf zijn. Geen kraker had er ooit beweging in gekregen. Bewoners en bezoekers waren aangewezen op de natuurstenen trappen. De sleet, veroorzaakt door vele honderden fabrieksarbeiders die er gedurende bijna een eeuw dagelijks meermaals op en af waren gelopen, had de oppervlakte van de treden onregelmatig gemaakt, waardoor je er, zeker als het vochtig was, gemakkelijk op uitgleed. En vochtig was het eigenlijk altijd. Regelmatig moest iemand zich na een misstap met twee handen vastgrijpen aan de smeedijzeren trapleuning om te voorkomen dat hij kop-over-kont de trap zou af lazeren. De trap betreden met rolschaatsen stond gelijk aan zelfmoord. Zevenmaal tweeëndertig treden. Ik had ze in een stonede bui weleens geteld en was het wonderlijk genoeg nooit vergeten. We beklommen ze allemaal, Fenderwoods en ik, sjokten achter anderen aan omhoog. Bij iedere trede werd de dreun luider. Op de laatste balustrade zat een jongen in een zilveren overall, tot zijn navel opengeknoopt, opdat iedereen de verfspetters op zijn ingevallen borst kon zien. Meneer de kunstenaar zat achter een gebutste stalen tafel, met daarop een geldkistje en een stempelkussen. In de schemerige opgang naar de werkvloer stond een clubje meisjes voorovergebogen in elkaars oren te schreeuwen. Het volume van de muziek die uit de zaal golfde was zo meedogenloos dat iedere conversatie in de kiem werd gesmoord. De verfjongen achter de tafel keek mij vragend aan. Ik maakte het V-gebaar, ten teken dat ik twee kaartjes wilde. De jongen antwoordde door tien gespreide vingers in de lucht steken. Ik rekende een tientje af in ruil voor stempels op respectievelijk mijn vuist en die van Fenderwoods. De lichte inkt zou binnen een half uur in een dun laagje transpiratievocht verdampen en er was sowieso niemand om het toegangsbewijs te controleren. Maar ook krakers, punks en kunstenaars waren niet ongevoelig voor de macht die het stempelkussen hun toekende. Zo liepen Fenderwoods en ik volledig gecertificeerd de zaal in. De fabriekshal strekte zich als een spelonk van beton en baksteen voor ons uit. Er stond een enkele bouwlamp die niet sterk genoeg was om het matte schijnsel van de maan en de stad buiten te houden. Het licht viel als nevel door de boogramen naar binnen. Door de enorme vloeroppervlakte leek het alsof er hooguit een handjevol bezoekers was, terwijl er toch zeker honderd mensen dansend samenklonterden rond de deejay, die met twee pick-ups en een waaier aan platen achter een lage, brede tafel stond. Het klonk alsof hij met zijn apparaten een hei-installatie aanstuurde. Een basdrum die bij elke klap de adem uit je longen stuwde, dreunde met martiale regelmaat door de ruimte. De beats werden gedragen door het geluid van ruisende wind, dat langzaam een dwingende puls kreeg. Een synthetisch basloopje van hooguit drie tonen werd eindeloos herhaald. Alleen de klankkleur veranderde, van gedempt en dof tot sputterend helder. Alsof de componist – mocht je een autodidact met een synthesizer op een zolderkamer zo al noemen – zich had laten inspireren door het dopplereffect van een trein die met duizend wagons voorbijdenderde. Een liedje viel er in elk geval niet in te bespeuren.

Fenderwoods trok zijn wenkbrauwen op tot boven het draadmontuur van zijn bril en bracht een imaginair glas naar zijn mond. Of ik bier wilde – écht bier. Ik knikte. Fenderwoods draaide zich om en kuierde naar de geïmproviseerde bar, pal tegenover de deejay, waar een meisje met haar als een vogelnest een muur van gele bierkratten bewaakte. Ik kneep mijn oogleden tot spleetjes om te zien of ik P. van de K.-academie tussen de dansers kon ontwaren. Maar in het schemerduister was geen gezicht te onderscheiden, waardoor ik mij genoodzaakt zag de dansvloer dichter te naderen.

Ik kon mij niet herinneren wanneer ik voor het laatst had gedanst. Op de middelbare school, vermoedelijk, op een klassenfeest. Tenminste, als je het pogoën en slamdancen tijdens concerten in de moshpit voor het podium niet meetelde. Dat waren uitbarstingen van geritualiseerd geweld, net als de muziek zelf. Korte salvo’s waarin geduwd, getrokken en gebeukt werd. Weliswaar zonder het expliciete motief de danspartners het licht uit de ogen te slaan of hen voor eeuwig ongelukkig te schoppen, maar wie meedeed toonde zich daarmee bereid om uit te delen en te incasseren. Het was een choreografie voor vuisten, ellebogen, knieën en staalgeneusde Dr. Martens, die met elegante bewegingen op de maat van de muziek niets van doen had. Ook dansen was oorlog.

De acidtrein raasde nog altijd voorbij, in een cadans waar geen einde aan leek te komen. Het repetitieve minimalisme van de muziek begon op mijn zenuwen te werken. Hardcore punk was ook geen toonbeeld van harmonisch vernuft, maar in die tak van herrie kenden we de zegeningen van de bondigheid tenminste. Sommige nummers – erupties van woede, wraakzucht en walging – klokten onder de minuut. Napalm Death en Extreme Noise Terror hadden zelfs een gedeelde single waarop ze beide een ‘liedje’ van een seconde deden. Terwijl er geen einde leek te komen aan de muziek die al door het trappenhuis galmde toen Fenderwoods en ik nog buiten stonden.

Hoewel? Terwijl de beat mechanisch door stampte, was het nummer geruisloos melodischer geworden. Het zo-even nog abstracte basloopje was van klankleur verschoten, terwijl een geëxalteerde, zwarte vrouwenstem zich boven de muziek verhief. ‘Can you feeeeel it?’ zong ze retorisch. ‘Can you feel it?’ Haar stem klonk dwingend, als die van een voorganger in een pinksterkerk, en op de inktvlek voor de deejaytafel antwoordden de dansers door met gesloten ogen hun armen in de lucht te steken.

Ik voelde helemaal niets. En zag bovendien P. van de K.-academie nog altijd niet. Fenderwoods kwam terug met twee slecht getapte biertjes in plastic bekers. Ik dronk het mijne in drie slokken leeg en liet het op de grond vallen. Fenderwoods boog zich voorover en schreeuwde in mijn oor: ‘KUTMUZIEK!’ Zijn warme adem rook naar pils en zware Van Nelle en deed de trilhaartjes in mijn gehoorgang jeuken. Ik haalde mijn schouders op – ja, het was kutmuziek, maar wat moest ik er verder van zeggen? – en vingerde mijn oor om de jeuk te verdrijven. Zo stonden we een tijdje naast elkaar. Kettingrokend om ons ongemak te camoufleren, zo nu en dan een gebruld woord wisselend. We groetten bekenden met een knik, een handdruk of een kus en liepen om beurten naar de bar om bier te halen. Hoewel ik de deejay regelmatig een nieuwe plaat zag opleggen, bleef de basdrum ononderbroken in vierkwartsmaat door beuken, als de hartenklop van een onzichtbaar organisme. Er werd een rookmachine aangezet. Droogijs krulde langs de benen van de dansers omhoog om een gelijkmatig verdeeld grijsfilter te vormen, waardoor toch al moeilijk herkenbare gezichten nog anoniemer werden. Iedereen danste nu. Alleen Fenderwoods en ik hielden onze stijve jongensheupen in bedwang, ons onbewust van hoe ongemakkelijk het eruit moet hebben gezien. Wij waanden ons cool, ongevoelig voor de dwingende hand van de beat die iedereen de dansvloer op duwde, te kritisch om mee te gaan in de waan van zo’n nieuwe muziekhype, die onmogelijk een lang leven beschoren kon zijn. Maar alle andere bezoekers moeten twee jongvolwassen mannen hebben gezien die zich nog altijd niet aan de gêne van het klassenfeest hadden ontworsteld. Bij mij op school dansten alle mooie meisjes noodgedwongen met elkaar op liedjes van John Travolta, Donna Summer en de Bee Gees. De jongens stonden er gnuivend omheen. Zo nu en dan bewoog iemand zich tussen de meisjes om hooguit een paar maten een Saturday Night Fever-parodie ten beste te geven. Roterende onderarmen voor de borst, vuisten die als hemellichamen om elkaar heen cirkelden, culminerend in de diagonaal van wijsvingers, gelijktijdig in de lucht en naar de aarde priemend. Iedere beweging werd opzichtig voor de bühne uitgevoerd, met een grijns die smeekte om bevestiging. Waarna de gelederen zich weer sloten en de jongens door de steekzakken van hun vale, wijd uitlopende jeans hun stijve pikkies bepotelden. De gefrustreerde, seksuele energie kwam tot ontlading als de deejay na eindeloos gezeur AC/DC of de Ramones opzette, en wij gedurende 5 minuten en 32 seconden (Whole Lotta Rosie) of 2 minuten en 15 seconden (Rock ‘n’ Roll Highschool) als hertenbokken tegen elkaar sprongen.

Maar in De Fabriek zou de deejay alle witte mannen met gitaren mijden, dat stond al vast. Hier begon de dominantie van zwarte mannen met synthesizers, sequencers en samplers, en zelfs een John Travolta-imitatie had minder geforceerd geoogd dan onze nadrukkelijke roerloosheid. Van een dansvloer was intussen geen sprake meer. Waar we zo-even nog aan de rand hadden gestaan, waren we nu een eilandje van onbeweeglijkheid in een zee van dansende mensen. Ik merkte dat Fenderwoods er genoeg van begon te krijgen. De smalende, geamuseerde blik op zijn gezicht was tot ergernis verhard. En de manier waarop hij de rook van zijn ‘tabakje’ opzoog en uitblies verried ongeduld. Juist op dat moment zette iemand een stroboscoop aan, die de werkelijkheid aan stukken sneed en tot een epileptische zwart-witfilm transformeerde, met de dansers als schokkerig bewegende figuranten. ‘That’s it, Goose,’ riep Fenderwoods. ‘Ik ga ervandoor.’

Ik knikte en maakte aanstalten hem naar het trappenhuis te volgen, toen ik vanuit een ooghoek P. van de K.-academie dacht te zien. ‘Wacht even!’ schreeuwde ik. De stroboscoop, een repetitieve ontlading van helle flitsen, maakte het lastig te verifiëren of ik het goed had gezien. ‘Fenderwoods, wacht even!’ Mijn stem ging ten onder in de dreun van de voortmarcherende beat. Ik zag Fenderwoods’ lange, gebogen silhouet naar de uitgang bewegen, terwijl ik in het weerlicht van de stroboscoop naar P. zocht. Walking like an Egyptian bewoog ik mij langs de koortsige, dampende lijven van de dansers in de richting van waar ik haar gezien meende te hebben.

Ineens dook ze naast mij op. Ze danste met gesloten ogen. Hoofd in haar nek, armen in de lucht, sierlijk als zeewier dat door het getij in beweging wordt gebracht. Ze droeg een tuinbroek van spijkerstof. Een tuinbroek! De maliënkolder van het orthodoxe feminisme, gewoonlijk gedragen om mannen op afstand te houden. Althans: om objectificering van het vrouwenlichaam onmogelijk te maken. Maar P. zat niet voor niets op de K.-academie. Aan haar lichaam verloor het kledingstuk die stereotiepe kenmerken. Al kwam dat goedbeschouwd meer door wat ze er verder bij droeg. Namelijk: niets. Haar slanke bovenlichaam werd alleen bedekt door het bovenstuk van de salopette. De stof spande tegen haar borsten, zodat er aan weerszijden alleen een welving zichtbaar was. Toch was het sexyer dan de nauwsluitende, net-niet-doorschijnende body die ze in de Wibra-folder droeg. Ik stond er gebiologeerd naar te staren, met een vermoedelijk niet al te snuggere blik. Heel subtiel kon mijn aandacht ook niet zijn, daar ik inmiddels de enige in de hele zaal was die niet danste. Maar toen P. haar ogen opende en haar blik de mijne kruiste, keek ze niet geërgerd of gegeneerd. Ze glimlachte en knikte naar me, een gebaar dat ik interpreteerde als: ‘Wat sta ja daar nou, slome? Kom dansen!’

De overgang van cynische observant naar schoorvoetende deelnemer verliep moeizaam. Het was alsof de zwaartekracht sterker op mijn schouders drukte dan op die van de andere dansers. De choreografie die ik uitvoerde was de eenvoudigste denkbaar. Stapje naar voren, stapje terug. Stapje naar voren, stapje terug. Keurig op de ganzenpas van de basdrum, die met militaire precisie bleef doormarcheren. Bij elke tweede tel knipte ik met mijn vingers. Ja, ik moet de horkerigste danser van allemaal zijn geweest. De anti-Travolta. Ik keek over mijn schouder om te zien of Fenderwoods mij niet stond uit te lachen. Maar die liet zich niet zien en verder had niemand oog voor mij. Iedere danser vormde op één vierkante meter het middelpunt van zijn eigen zonnestelsel. Het was een onverschillig universum dat begrensd werd door de nog altijd uitdijende beat. Mijn bewegingen werden allengs wat lichter. Ik durfde zo nu en dan zelfs een arm in de lucht te steken. Wat eerder nog potsierlijk aandeed, ging na een tijdje vanzelf. En al die tijd bleef ik naar P. van de K.-academie staren, alleen om mijn blik af te wenden als zij oogcontact dreigde te maken. Mannen, jonge mannen in het bijzonder, denken dat ze onopgemerkt naar meisjes kunnen loeren, dat de gretigheid waarmee ze vrouwenlichamen visueel aftasten onopgemerkt blijft. Inmiddels weet ik beter. Zie ik hoe meisjes hun knieën naar elkaar brengen als ze je gerokt of gejurkt tegemoet fietsen, hoe ze hun vestjes dichtritsen als je ogen een fractie te lang aan hun decolletés blijven plakken. Vrouwen hebben een radar die iedere steelse blik registreert en op signalen van gevaar analyseert. Ze moeten wel. Maar die avond in De Fabriek had ik nog de illusie dat P. mij niet opmerkte zolang ik tijdig wegkeek.

Tot ze ineens tegenover mij kwam staan en mij opnam met pupillen die dwars door mij heen boorden. Ze boog zich lachend naar mij toe en schreeuwde in mijn oor: ‘Zeg, je hebt toch wel fictionele bloemen voor mij meegenomen, hè?’

Ik kromde mijn hand rond haar gehoorgang en riep: ‘Fictieve.’

‘Wat?’

‘Fictieve. Je bedoelt fictieve bloemen.’

‘Dat zeg ik. Je wil toch niet beweren dat je er niet aan gedacht hebt, toch.’

Minstens een tel te laat om nog echt gevat te zijn, antwoordde ik: ‘De fictieve bloemist was dicht.’

‘Mooi is dat. Dan is het maar goed dat ik naar het fictieve reisbureau ben geweest.’

‘Het fictieve reisbureau?! Toe maar.’

Tot dat moment was ik alleen onder de indruk geweest van haar uiterlijk en ging ik ervan uit dat ze te cool of te meisjesachtig was om mee te gaan in het wim-t-schipperiaanse absurdisme waarvan Fenderwoods en ik ons bedienden. En nu stond ze met ontbloot bovenlijf in een tuinbroek tegenover mij te ouwehoeren alsof ze deel uitmaakte van de Yoghurt-redactie.

‘Het fictieve reisbureau, zo is het.’ Het volume van haar stem was hard, en toch klonk ze zacht toen ze zei: ‘En ik heb nog een retourtje Krypton over.’

‘Een retourtje wát?’

‘Krypton. Je weet wel. De planeet van Superman.’

Tussen duim en wijsvinger hield ze een driehoekig, vaalroze tabletje omhoog. Het kostte moeite mijn ogen erop te fixeren. Toen dat eenmaal lukte, zag ik dat het Supermanlogo in de pil was gestanst.

De geruchten over de nieuwe drug ecstasy gonsden al een tijdje rond. Maar in mijn omgeving werd het nog nergens te koop aangeboden. Ik nam alle verhalen voor kennisgeving aan – de liefdesdrug, het zou wat – en beperkte mij tot het klassieke verdovingsmenu van alcohol, inferieure, thuisgekweekte wiet en zo nu en dan een lijntje speed. Pep: wie was er in de jaren tachtig niet groot mee geworden? De beperktheid van het aanbod maakte mij allerminst een kieskeurige gebruiker. Zolang het niet in een injectiespuit werd geserveerd, was ik overal voor in. Hoewel ik van P. van de K.-academie zelfs een shotje heroïne wel had geaccepteerd. Tegen mooie meisjes wilde je niet onbeleefd zijn. Bovendien moest je risico’s nemen om wat te bereiken in het leven. Al was het risico in dit geval een leven als zombie in de krochten van Hoog Catharijne, waar Utrechtse junkies in poelen van bloed, stront en viraal besmet sperma hun eigen knusse hel hadden gecreëerd. In vergelijking met het gif dat die werdegang voedde, oogde dit pilletje onschuldig, ja, haast kinderachtig. Ik haalde mijn schouders op – Krypton? Waarom ook niet? – nam de pil uit haar vingers, stopte die in mijn mond en spoelde hem met een slok lauw bier weg.

Superman bleek een slapjanus. Ik wist niet wat ik van hem moest verwachten, maar op helemaal niks had ik niet gerekend. In elk geval had de pil het ijs tussen mij en P. gebroken. We dansten in elkaars blikveld en ik schreeuwde zo nu en dan wat in haar oor. Mijn woorden wurmden zich moeizaam langs de mokerslagen van de basdrum, maar summier als ze waren, ontlokten ze glimlachjes op het gezicht van P. van de K.-academie.

De elektronische puls van de housemuziek had de controle over mijn motoriek overgenomen. Ik betrapte mijzelf erop dat ik met gesloten ogen stond te dansen, mijn hoofd wiegend van links naar rechts, mijn handen naast mijn slapen. Het was alsof mijn bewegingen opgingen in die van de massa op de dansvloer, alsof elk stapje dat ik zette – stapje naar voren, stapje terug – door het collectief werd geabsorbeerd en doorgegeven. Ik voelde mij als een golf op het water. Ik keek door mijn dichte oogleden naar het geflits van de stroboscoop, bevangen door een wonderlijke kalmte. Vermoedelijk had ik een wezenloze grijns op mijn smoel.

Ik weet niet hoelang ik zo gestaan heb. Mijn besef van tijd was al helemaal weg. Later leerde ik dat het bij mij een half uur tot een uur duurt voor de ecstasy begint te werken. Dus dat moet het bestek zijn geweest. Tot dan toe had mijn hartslag synchroon gelopen met de beat. Maar nu bemerkte ik hoe mijn motorische bpm’s versnelden en mijn hart bokkend tegen mijn borstkas aan sloeg. Ik voelde paniek opkomen. Opende mijn ogen. Werd verblind door het snerpende licht van de stroboscoop. Hoorde ineens snaredrum en hihats zenuwachtig ratelen. En greep onwillekeurig P.’s hand. Ze kneep er zachtjes in. Riep: ‘Superman?’ Ik knikte. Ze kneep nog eens in mijn hand en trok mij zachtjes naar zich toe. Ik legde mijn hoofd op haar blote schouder. Ze sloeg haar armen om mij heen en bleef zo staan tot het gebeuk in mijn borst afnam en mijn hartslag stilaan weer in de pas liep met de muziek. De paniek maakte plaats voor een weldadig gevoel van euforie. Ik maakte mij los uit P.’s omhelzing, pakte allebei haar handen en deed een stap achteruit. Ik zei: ‘Tuinbroek.’ Waarom weet ik niet. Die tuinbroek ging nergens heen. Het had geen nut hem te benoemen. Het woord ontsnapte mij domweg. Maar het was een haast sensuele ervaring het in de mond te nemen. Ik voelde de ‘t’ weerkaatsen van mijn voortanden, mijn lippen tintelen toen ik ze aanspande om de ‘b’ te vormen, liet de ‘r’ wellustig van mijn gehemelte rollen en lanceerde de ‘k’ als een zucht van het achterste van mijn tong. Tsuinbuhrrrroekah! P. deed geen moeite mij te verstaan. Ze glimlachte alleen en streek met de toppen van haar vingers over mijn arm. Dat veroorzaakte een tinteling die ik nóg voel als ik eraan terugdenk. Tuinbroek! P. wekte de indruk dat ze volstrekt tevreden zou zijn als onze conversatie zich tot dat ene woord zou beperken. We dansten weer. Al zweefden mijn voeten boven de betonnen fabrieksvloer. De beat omhulde mij nu helemaal, was een cocon geworden waarin ik mij gek genoeg vrijer bewoog dan ooit. Voetje naar voren. Voetje terug. Uit de luidsprekers klonk nu een zanger die met een jubelende falsetstem de strijdkreet ‘Acieeeed! Acieeeed!’ bleef herhalen, begeleid door een tuimelend synthesizerarpeggio. Ik stak mijn armen in de lucht en deinde mee op de getijdenstroom van de dansende massa. Tuinbrrrrrroek! P. stond tegen mij aan. Ze hield haar handen op haar achterhoofd, de vingers ineengevlochten. In het licht van de stroboscoop leken haar tot driehoeken gevouwen armen op vleugels. ‘Acieeeed! Acieeeed!’ Ik reikte naar de rechter helmsteel van haar tuinbroek en wipte de koperen knoop uit de sluiting. Een hoek van het voorpand klapte om en legde één borst bloot. Of P. het doorhad, weet ik nog altijd niet. In elk geval bleef ze dansen zonder aanstalten te maken haar tuinbroek te fatsoeneren. De verrukking die het in mij losmaakte was, zeker gezien de vermeende eigenschappen van de ecstasy, niet seksueel maar esthetisch van aard. P. had compacte, onwerkelijk perfect geproportioneerde tietjes, die eruitzagen alsof ze door Michelangelo zelf uit blank Toscaans marmer waren gehouwen. Ik onderbrak de cadans van mijn voeten – stapje naar voren, stapje terug – niet toen ik haar borst in mijn hand nam en keurend betastte. Ik likte een druppel zweet van haar huid en sprak mijn bewondering uit: ‘Tsuiiiiiiiiiinbrrrrroekaaaah!’

Ik wil niet suggereren dat het een iets met het ander te maken heeft. En misschien toch ook weer wel. Want een jaar na het eerste Nederlandse acidhousefeest in De Fabriek werden er in Polen voor het eerst in een halve eeuw vrije verkiezingen gehouden. De Russische beer stond te wankelen op zijn poten. In Berlijn werd de Muur bestormd. De Koude Oorlog raakte bedolven onder de brokstukken. Er kwam een einde aan de wapenwedloop. De Bom was niet gevallen. Oost- en West-Duitsland werden herenigd. Nelson Mandela werd vrijgelaten. Er kwam een einde aan de apartheid. De Sovjet-Unie viel uit elkaar. De economie begon op stoom te komen. De kraakpanden in de steden werden ontruimd. Er kwamen appartementen voor hoogopgeleide tweeverdieners die, anders dan hun ouders, ook ná hun eerste kind in de stad bleven wonen. Verkrotte negentiende-eeuwse arbeiderswoninkjes werden, met behoud van ‘originele’ fucking details, opgelapt. Het Griftpark werd gesaneerd en omgetoverd tot een gelikte, moderne stadstuin, die onmiddellijk in bezit werd genomen door niet meer zo heel jonge maar nog altijd frisse ouders met baby’s in berenpakjes die over de paden van Belgisch natuursteen werden voortgeduwd in kinderwagens ter waarde van een leuk tweedehands autootje. De junkies werden uit hun Hades onder Hoog Catharijne gehaald en in een vrijstaand villaatje aan de rand van het park gehuisvest. Spuiten raakte uit de mode. De moderne verslaafde rookte liever. Bolletje wit. Bolletje bruin. Ik wil Bolletje! De politieke slogans verdwenen van de muren. De apartheid hoefde niet meer te worden gefuckt. De navo had haar nut bewezen, waardoor de strijd tegen die nukes aan urgentie verloor. En pikken hoefden er ook niet meer af. Vooral dat laatste was natuurlijk goed nieuws. Ik bedoel, het vooruitzicht van een nucleaire holocaust was beslist geen pretje. Maar zonder pik zou die vernietigende paddenstoelwolk beslist een vorm van bevrijding zijn. Ik publiceerde mijn eerste roman, kreeg een column in de op één na grootste krant van Nederland, sloeg de meest begerenswaardige vrouw van mijn generatie aan de haak, kreeg drie kinderen met haar en betrok met hen een victoriaans herenhuis aan de rand van het Griftpark.

Ja, in luttele jaren veranderde alles. En dat eerste Nederlandse acidhousefeest leek een voorbode van alles wat komen ging. Vervoering, seks, collectiviteit, individualiteit, extase, roes: het waren de basiskleuren waaruit het eerste streepje licht was samengesteld dat na een decennium van doem een nieuwe dageraad aankondigde. Het zou een korte dag worden.

Daags na het feest in De Fabriek, het was al na vieren, belde Fenderwoods om zich te verontschuldigen voor zijn overhaaste vertrek.

‘Ben jij nog gebleven?’ vroeg hij.

‘Tot het einde.’

‘En?’

‘Het was kut, man. Volkomen kut. Je bent net op tijd ontkomen. Fucking discohippies.’

Weet je, misschien moet je achteraf concluderen dat ik schrok van dat ochtendgloren. Ik was een nachtdier, dat zich heel even aan de warmte laafde, om zich daarna schielijk in zijn hol terug te trekken. Je zou het futurofobie (angst voor de toekomst) kunnen noemen, phengofobie (angst voor het daglicht), prosofobie (vooruitgang) of neofobie (al het nieuwe), maar eigenlijk kwam het er vooral op neer dat de chaos, het nihilisme en de dreiging van vernietiging iets geruststellends hadden. Het waren de vertrouwde zekerheden van mijn kindertijd en adolescentie. Ik denk nog altijd met weemoed terug aan ‘Depressie ’81’, een party in een schimmelige werfkelder die op de flyer werd aangekondigd met de wervende woorden ‘Eindelijk een feest dat niet leuk is!’ Ik herinner mij een verjaardagspartijtje waar we een organogram maakten van iedereen die aids zou krijgen. De meest promiscue vrienden en vriendinnen stonden boven aan de sekspiramide des doods. Eenzaam aan de top prijkte B., het mooiste punkmeisje uit de scene. Zij had geneukt met de gitarist van de Red Hot Chili Peppers die een paar maanden later de pijp uit ging. Aan de gevreesde ziekte, zo werd gefluisterd (al bleek later dat hij gewoon aan een overdosis heroïne was bezweken). Via de gitarist en B. zou het virus zich onvermijdelijk onder onze vriendenkring hebben verspreid. Van de sletten (m/v) tot aan de muurbloempjes aan de basis van de piramide moest iedereen minstens één keer seks hebben gehad met iemand die via via in aanraking was gekomen met de virale belasting van die gitarist met zijn rode hete chilipeper. ‘Weet jullie nog dat alleen homo’s aan aids doodgingen?’ mijmerde een van hen opgewekt. Ach ja, de goeie ouwe tijd. Inmiddels waren wij ervan doordrongen dat hiv geen seksuele voorkeur had. Maar de wetenschap dat wij er allemáál aan zouden gaan, bevrijdde ons van de noodzaak er iets aan te doen. We neukten er geen neuk minder om en meden het condoom daarbij met defaitistische onverschrokkenheid. Dood gingen we toch. Ons lot was al bepaald. Alles was tijdelijk. Wat niet kapot was, zou op termijn naar de kloten gaan. Punkpredestinatie. Daar was geen ontkomen aan.

Misschien was dat de reden dat P. van de K.-academie niet met mij naar bed wilde. Al had dat misschien meer te maken met de korte halveringstijd van Krypton. Toen de pillen waren uitgewerkt, de beat eindelijk stopte en tl-licht de stroboscoop doofde, fatsoeneerde P. haar tuinbroek en mompelde hees dat ze naar huis ging. Mijn aanbod om met haar mee te gaan, wees ze gedecideerd af. Jaren later hoorde ik dat ze met een zoon van Peter Faber was getrouwd. Ik heb nog weleens geprobeerd haar online terug te vinden. Maar Google kent geen P. van de K.-academie.

We waren jong en mooi en we gingen allemaal dood. We leefden op de ruïnes van een voorbije epoche. Johnny Rotten had ons geleerd de dissonant te omarmen, de schoonheid in het lelijke te herkennen. Al het mooie was vals, alle morele rechtschapenheid hypocrisie. Wij waren de bloemen in de vuilnisemmer. Het gif in de menselijke machine. We waren verlost van de toekomst. Toen die zich alsnog aandiende, vlijde ik mij aanvankelijk in de vertrouwde omhelzing van de naderende Apocalyps. Ik wist niet hoe ik mij moest verhouden tot een wereld zonder strijd, waaruit ideologieën en religies verdwenen waren, om plaats te maken voor een kapitalisme dat zich nergens voor verontschuldigde en een kleurloze democratie waarin het verschil tussen de partijen in procentpuntjes achter de komma was uit te rekenen. De laatste halte van de mensheid. Station Terminus. U wordt allen verzocht hier uit te stappen. En vergeet u uw persoonlijke eigendommen niet.

Ja, ik heb mij er lang tegen verzet. Maar mijn einde van de geschiedenis begon op de plek waar ze na een pauze van twaalf jaar verderging toen ik jou er voor het eerst zag sterven. Al loop ik nu misschien wat op de zaken vooruit.

3

Je hebt mijn vrienden weleens ontmoet, Ingeborg. Al weet ik bij god niet meer wie mijn vrienden toen waren. Buurjongetjes, klasgenootjes, in de mist der tijd naam- en gezichtsloos geworden. Op foto’s van mijn vierde of vijfde verjaardag, daar wil ik vanaf wezen, staan ze als anonieme figuranten: kereltjes in synthetische tricotjes met Playmobil-kapsels. Op een handvol van die snapshots sta jij ook. Een paar jaar ouder, met een licht misprijzende blik voor al dat mannetjesvolk. Misschien bereik ik ooit de leeftijd waarop ook mijn huidige vrienden, die mij heel wat dierbaarder zijn, tot schimmen zullen vernevelen. Dat is jou in elk geval bespaard gebleven.

Please allow me to introduce ourselves:

- Bert. Mijn eerste uitgever. De man aan wie ik mijn huidige leven te danken heb. Hij ontdekte tussen de ondoordringbare kluwen van spel-, stijl- en grammaticafouten in de eerste versie van mijn manuscript de embryonale contouren van een publicabele roman – al dachten sommige critici daar anders over – die zou uitgroeien tot mijn debuut. Intellectueel. Muziekkenner. Inmiddels zelf auteur van een gestaag uitdijend, alom gelauwerd oeuvre. Daarbij een van de liefste mannen die ik ken. Het zal hem een blosje op de wangen bezorgen, de bekentenis, maar dat moet dan maar.

- Pat(je). Limburger in Utrecht. Scenarioschrijver van populaire kinder- en jeugdseries als SpangaS en Het Huis Anubis. Wekt de indruk liever een boek te lezen of een plaatje te beluisteren. Maar dat is er niet aan af te zien. Mag Min tegen Mega Mindy zeggen en Aat tegen Piet Piraat. Groot causeur, warm hart (voor blosjes: zie Bert).

- Sic. Eeuwige corpsbal. Friese adel. Drie achternamen, handzaam teruggebracht tot een roepnaam van drie letters. Chief Financial Officer bij een internet scale-up (dat is wanneer je de start-up ontgroeid bent). Onvermoeibaar feestbeest. Liefhebber van Britpop, ska en liederlijkheid. Drager van het Grootkruis der Vriendschappelijke Jovialiteit.

- Ronald. Bestsellerauteur. Handelaar in woorden. The hardest working man in literature. Heeft meer titels geschreven dan hij zelf kan reproduceren. Talkshowcoryfee. Kroegtijger die zich door huwelijk noch nageslacht laat kooien. Vriendschapsfetisjist die onderscheid maakt tussen officiële beste vrienden (Bert) en officieuze. De motor van onze rebellenclub.

- Wil. Zachtmoedige Noordkopper. Reclameman. Uitvinder van het WK Tegenwindfietsen. Tevens benjamin van ons gezelschap. Las Ronald (zie: Ronald) op de middelbare school. Hoopt financieel onafhankelijk te worden met eetbare deodorant waar je geen kanker van krijgt. Verder: muziek, cocktails en historisch beladen tripjes (Verdun, Omaha Beach, Auschwitz).

- Jean-Marc. Striptekenaar. Tevens historisch letterkundige. Auteur van een immens populaire cartoon over een zwaargeschapen, broekloze eend en kanarie die dagelijks, in de chicste courant van Nederland, het nieuws becommentariëren. Werkt daarnaast aan het eerste vuistdikke deel van een romantrilogie over de gebroeders De Witt. Laat zijn eigen, vermoedelijk eveneens forse deel bij voorkeur frei schwingen in een harembroek. Spijtoptant van het televisieprogramma Wie is de Mol?

In al die jaren hebben we de verleiding weerstaan onze vriendenclub een stoere naam te geven. The Gang of Seven. The Dirty Half Dozen. De Heeren Zeven. Die laatste had gekund, daar niet alleen Sic maar ook Jean-Marc bij het corps heeft gezeten, al is dat bij de laatste op basis van zijn huidige uiterlijk nauwelijks te geloven. Stelden wij een aids-organogram op, zouden we het bijna allemaal overleven. Alleen Ronald en ik zijn met dezelfde vrouw naar bed geweest. Tegelijkertijd, nota bene. Hij schreef er een romanfragment over dat het nog altijd heel goed doet bij voorleesbeurten. Als ik daarbij aanwezig ben ga ik meestal even een biertje halen. Seks hebben met een vriend is één ding. Er tot in lengte van dagen, in aanwezigheid van steeds nieuwe wildvreemden, aan herinnerd worden iets heel anders.

Hoe dan ook: Ronald, Bert, Jean-Marc en Sic kennen elkaar van de middelbare school. Vooral de eerste drie moeten in die tijd zo bleu zijn geweest dat ze überhaupt geen seks hadden, laat staan dat ze seksuele partners déélden (ik weiger het woord ‘kutzwager’ in de mond te nemen). Toen ik Bert, en niet veel later Ronald, leerde kennen, waren we al oud genoeg voor serieuze relaties. En tegen de tijd dat onze vriendenschare compleet was, waren we allemaal getrouwd. Van sleutelparty’s, partnerruil of heimelijk gerommel met elkaars vrouwen is het, voor zover ik weet, nooit gekomen. Misschien is dat de reden waarom onze vriendschap in de loop der jaren zo onwrikbaar heeft kunnen worden. Geen vrouwen. Geen rivaliteit. Geen jaloezie. Het cement van eeuwige kameraadschap. Zelfs aids kan ons niet scheiden.