Dorthe Nors

Langs de kustlijn

Uit het Deens vertaald door
Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven

Uitgeverij Podium
Amsterdam

Deze uitgave werd mede mogelijk gemaakt door

The Danish Arts Foundation.

Oorspronkelijke titel En linje i verden

Oorspronkelijke uitgever Gads Forlag

© 2021 Dorthe Nors/Ahlander Agency

© 2022 Nederlandse vertaling Edith Koenders en Adriaan

van der Hoeven/Uitgeverij Podium

Omslagontwerp bij Barbara

Foto omslag Nikolaj Madsen/Shutterstock

Foto auteur Kirsten Klein

Verzorging e-book Coco Bookmedia

ISBN e-book 978 94 6381 129 3

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, mei 2022

www.uitgeverijpodium.nl

De lijn

Het is vroeg in de zomer en een kustlijn strekt zich ver onder me uit. Ik heb hem als een landkaart uitgevouwen op mijn bureau. Hij begint bij het noordelijkste puntje van Jutland, Denemarken. Ja, daar op een spitse landtong van zand in het Skagerrak begint hij. Dan buigt hij af naar het zuiden. Slingert omlaag. Nu is hij begonnen, de lijn. Geeft een kustlijn weer en beweegt iets naar links. Dan komen de nekwervels. Ze schikken zich, een voor een, als op elkaar gestapelde eilanden van zand. En de lijn loopt door, overschrijdt grenzen, Duitsland in en verder. De eilanden schikken zich als kleine wervels tot in Nederland, nu vormen ze niet langer een lijn maar een wezen.

Een ruige kustlijn van ongeveer duizend kilometer. Van Skagen in Denemarken tot Den Helder in Nederland. Van een noordelijke landtong van zand die zich tussen de onverzettelijke rotsmassieven van Noorwegen en Zweden perst en helemaal doorloopt tot de Waddenzee waar de vogels rusten, de uren verglijden en het wezen fluistert.

De lijn is altijd al een deel van mij geweest. Fysiek, maar ook op grote landkaarten in het klaslokaal, op de televisie, in het wegenkaartenboek van mijn ouders in de auto. Samen met de rest van het land lijkt de kustlijn op de rug van een slome Jutlander met een maffe muts op en een grote neus. Altijd van boven naar beneden gelezen, van links naar rechts. Nooit op de kop, maar gefragmenteerd, samengesteld of grensoverschrijdend. Op de landkaart voor me ligt het land ook zoals het ligt. Een verre kust. Vanuit het centrum van de macht gezien onbekend en ruig. In een ver verleden liepen er nauwelijks wegen door de uitgestrekte heidevelden van het schiereiland Jutland naar de Noordzeekust, en tussen de vele grote en kleine eilanden van Denemarken waren er nog geen bruggen; het land was versnipperd, ondoordringbaar. Maar tegenwoordig is de afstand tussen deze uithoek en zijn verre machtsmetropool vooral psychologisch van aard. Nu heb je er wegen, bruggen over het water, vliegvelden en een geciviliseerde infrastructuur. Het land is een geheel en ligt op het bureau voor me, door een cartograaf op papier gezet.

Maar als ik de tijd naar mijn hand kon zetten en het tempo kon opvoeren zoals in botanische timelapsefotografie waarin rozen zich van knop tot bloem ontvouwen, zou de lijn leven en altijd in beweging zijn. Eerst zou hij vooroverbuigen, achterover, opengaan, draaien, geperforeerd worden, dan dichtgaan, en weer open. Hij zou deels onder zware ijsmassa’s verdwijnen, maar herrijzen als een nieuwe lijn die zou dansen. Zijn staart nu eens kronkelend als een paling, dan weer wapperend als een wimpel. Het is een levende kustlijn van zand. Altijd in wording, altijd aan het sterven. Bepaald door de kracht van de sterrenstelsels die door de kosmos stroomt, getekend door stormen, de zon en de maan die langs de hemel trekken en door menselijk ingrijpen, hoewel dat laatste slechts een kortdurend probleem is, want de kustlijn heeft alle tijd van de wereld. Die lijn is een lang en levendig verhaal over getijdenwater, altijd onderworpen aan het ritme van dag en nacht, maar in zijn tijdrekening te beschouwen als de eeuwigheid.

Eén lijn in de wereld. Slechts één. Hij had ergens anders kunnen liggen, met andere ervaringen, drama’s en stille bespiegelingen. Wat kan de lijn van Barrow, Alaska naar Cabo San Lucas, Mexico wel niet vertellen: oneindig veel. Of de lijn van Gibraltar naar Kaap de Goede Hoop? Er zijn geen grenzen aan de verhalen langs een streep. Maar een landschap overstijgt het verhaal, zoals het verhaal zichzelf overstijgt. Ergens moet een mens de lijn binnengaan, zich openen, kijken, een inkeping maken. Het komende jaar zal ik al schrijvend voorzichtig het ontleedmes hanteren.

Aanvankelijk wilde ik dit helemaal niet. Ik zou aan een nieuwe roman beginnen. Dat was mijn plan. Toen kreeg ik een verzoek: of ik een boek wilde schrijven over de Noordzeekust. Ik zei nee. Ze vroegen het me nog een keer. En nog een keer. Ik zei dat ik erover na moest denken en dus dacht ik erover na. Of ik droomde erover. In mijn droom reed ik in mijn kleine Toyota door het landschap. Ik zag voor me hoe ik ontsnapte aan de jarenlange druk van de media terwijl ik langs de kust reed. Ik met mijn notitieboekje en liefde voor het wilde en ongerepte. Ik zou het tegenovergestelde doen van wat men van me verwachtte. Dat is een terugkerend patroon in mijn leven. Mijn instinct.

Mijn eigen geografie begon in een buitenwijk van Herning; de Deense tegenhanger van Denver, Colorado. Een jong, lukraak uit de grond gestampt provinciestadje op de Jutse hei. Toen ik vier jaar oud was verhuisde ons gezin negen kilometer naar het westen. Mijn ouders kochten een verlaten boerderij in de uitgestrekte gemeente Sinding-Ørre. Het ene deel van de gemeente: groen, weelderig, heuvelachtig. Het andere: uitgestrekte stukken heide en bos onder een prairie-achtige hemel, en vanaf het moment dat ik er in mijn eentje op uit durfde te gaan, trok ik de natuur in. Alleen in dit stukje van de wereld ken ik alle sluipweggetjes, alle paadjes en weet ik wie in welk huis woonde en welke kinderen van wie waren. Ik ken alle familienamen op de grafstenen. Als ik op een dag doodga, moeten jullie me dáár begraven.

Ons gezin was niet alleen verbonden met de plek waar we woonden, maar we waren ook op het westen gericht. Daar kwamen onze voorouders vandaan: bij de kustlijn lag onze plaats van herkomst. Zolang ik leef hebben we al een huisje dat daar diep verscholen in een uithoek ligt. Als we op een warme dag opeens behoefte hadden aan een uitje naar het strand, reden we gewoon westwaarts. Die kant op waren we het dichtst bij de zee en als we rechtdoor reden kwamen we vanzelf bij Vedersø Klit. Vervolgens klommen we met onze dekens, thermoskannen en koeltassen het duin over naar het strand.

Op deze plek werd ik als elfjarige een keer bijna de zee ingesleurd door een golf. Ik liep hand in hand met mijn moeder, het was augustus. Ik kende de kracht van de stroming nog niet. Maar terwijl we het water om onze enkels lieten spetteren, trok een van de golven me ineens mee. Mijn moeder greep me bij een been, maar we werden beiden meegesleurd over de strandkiezels tot de golf ons liet gaan. We snikten na, zittend in het zand. Schaafwonden op onze benen, bloed. Mijn moeder hield mijn hand vast, wilde me niet loslaten. Sindsdien noem ik dergelijke golven die op een gewone milde dag in een lange, elegante deining vanuit de Noordzee komen aanrollen: Walkurengolven. Ze nemen je mee naar zee als ze de kans krijgen. Ik vrees ze en elke keer dat ik ze zie, denk ik aan de liefde.

Terwijl ons gezin zich oriënteerde op het westen, richtte de rest van Denemarken zijn blik op het oosten. Daar waren de grote steden en dus de opleidingsmogelijkheden. Wie iets wilde worden, zoals dat heette, ging die kant op. Je moest urbaniseren, algemeen beschaafd Deens spreken, je mogelijkheden benutten daar in het oosten.

Deze beweging had een historische achtergrond. In de middeleeuwen was de stad Viborg in Jutland een aanzienlijk machtscentrum, maar de macht verschoof naar Kopenhagen en het zijn nooit de verliezers die de geschiedenis mogen schrijven. In de negentiende eeuw, in de Gouden Eeuw van de Deense kunst, werden de schilders aangespoord om landschappen te schilderen die definieerden hoe het ware Denemarken eruitzag. De echte natuur van de natie bevond zich rond Kopenhagen en leek op een sprookje van Hans Christian Andersen, een biedermeieridylle, zonder heftige stormen, ruige gebieden en zandstormen. Als de barre natuur in de periferie al werd beschreven, gebeurde dat vooral door dorpsdominees en kosters, die didactische werken schreven over duinenrijen, drooglegging en eigendomsrecht. Bij voorkeur op patriarchale toon. Of met een jagersblik. Op schootsafstand en met gestrekte arm.

Hoe de vrouwen zich verhielden tot het landschap bleef zo goed als onbeschreven. Hun gevoelens voor de natuur waren in het beste geval verwaarloosbaar, in het ergste geval gevaarlijk. Maar nu eigen ik me het recht toe om te kijken en te beschrijven. Het landschap moet een essentie hebben die in zichzelf besloten ligt. Iets wat niet gevangen kan worden met passers en aanwijsstokken en niet onschadelijk gemaakt kan worden met wapens.

Als kind had ik contact met dat iets, maar zoals zoveel andere boekenwurmen van mijn generatie ging ook ik naar het oosten. In mijn eerste paper aan het Scandinavisch Instituut van de Universiteit van Aarhus schreef ik: Elke identiteit ontstaat uit gespletenheid. Ik schreef deze zin in een betonnen gebouw in Aarhus-West met zicht op waar ik vandaan kwam. Afschuwelijk ver van huis.

Als ik er nu over nadenk, heeft de gespletenheid waaruit elke identiteit ontstaat er misschien wel toe geleid dat ik grote rijgsteken in de wereld ben gaan zetten. Ik wilde naar het oosten, maar vervolgens weer terug naar het westen. Ik specialiseerde me in de Zweedse taal en literatuur. Oostwaarts dus, maar in het dagelijks leven hielden de Deense en Engelse taal me het meest bezig, dus naar het westen, nee, naar het oosten, zigzag, zigzag. Ik zigzagde, tot ik in Kopenhagen neerstreek, en op een dag na een paar jaar in die stad lag ik op de vloer van mijn appartement. Onder me zat een coffeeshop en in de woning naast me woonde een jonge vrouw die harde muziek draaide. Als ik ’s ochtends de gordijnen opendeed, keek ik uit op een kapsalon en een woonblok. De binnenplaats stelde niets voor, echt niets, maar in de buurt had je een paar begraafplaatsen en parken. Elke dag weer probeerde ik het landschap dat ik miste te vinden in een van de groene hotspots van de metropool, maar ik was nooit alleen. Nooit mezelf. Daar lag ik dus op de vloer boven de coffeeshop. Ik had een app geïnstalleerd op mijn mobiel. De app produceerde natuurgeluiden van Bornholm. Ik lag met gesloten ogen te luisteren naar het water dat zachtjes tegen de klippen van dit eiland in de Oostzee klotste. Wat watergeluiden betreft kon je niet verder oostwaarts reizen in ons kleine landje. Het zachte gekrijs van meeuwen voegde zich bij het vertrouwde geluid van de zomerse golfslag. Af en toe tjilpte er een vogel, dan weer ruiste er een beekje, tufte een kotter gezellig naar de horizon of zong er een nachtegaal.

Zoals gezegd lag ik met gesloten ogen toen het ineens gebeurde: ik wil een stormvloed, dacht ik. Ik wil een harde, woeste noordwestenwind. Ik wil bomen die er zo van langs krijgen dat ze over de grond kruipen. Ik wil helmgras, zandhaver, kraaiheide en dopheide die tot bloedens toe in mijn kuiten prikken en ik wil zout op mijn huid. Ik wil uitgestrektheid, ongereptheid, door wind gegeseld land, hoge duinen en een lichaamstaal die ik begrijp. Ik wil wakker worden onder een hemel die grijs en miserabel is, maar die binnen een seconde, als het licht aan land komt, openbreekt en gigantische dimensies aanneemt. Horizon wil ik en ik wil eenzaamheid. Gezonde eenzaamheid en ik wil intimiteit, echte intimiteit. Ik wil niet langer iemand anders zijn dan mezelf. En toen deed ik mijn ogen open en trok Bornholm uit mijn oren. De eeuwige, martelende bastonen van mijn buurvrouw, de geur van hasj van beneden en mijn mislukte liefdes duurzaam in mijn ziel. Maar aan de achterkant van de kamerdeur hing een kaart. Ik had hem er zelf met tape opgeplakt, omdat je het altijd al weet voordat je het weet. En dus zegde ik mijn appartement op. Drie maanden opzegtermijn. Ik wist niet waar ik heen wilde, maar ik wilde weg.

In dezelfde tijd dat mijn Kopenhaagse bestaan ongemerkt erodeerde, werd mijn ouderlijk huis op het platteland onteigend. De buurgemeente wilde een superziekenhuis bouwen, er moest een snelweg komen. Ons huis lag precies op de lijn die Rijkswaterstaat had getekend om een oprit naar een snelweg mee te markeren. Er was niets aan te doen. Mijn ouders moesten veertig jaar en een levenswerk inpakken en verhuizen naar een plek die een paar kilometer dichter bij de kerk lag. De laatste keer dat ik mijn ouderlijk huis bezocht was in januari 2014. Ik was net uit Kopenhagen vertrokken zonder dat ik besloten had waar ik naartoe zou gaan. Ik woonde tijdelijk in een leegstaande school in Dollerup Bakker, terwijl mijn leven als schrijver een internationale vlucht had genomen. Ik zwierf tussen de VS, Groot-Brittannië en dat afgelegen stukje Denemarken heen en weer, overrompeld, verward en gelukkig, en nu zou de plek waar het voor mij allemaal begonnen was met de grond gelijk gemaakt worden.

Ik herinner me dat mijn ouders in de hal stonden toen ik vertrok. Ze stonden, zoals altijd als ze afscheid nemen van gasten, naast elkaar. Het licht van de lamp, nog altijd dezelfde. De plavuizen op de vloer, de deurklink, de kapstok. Maar hun gezichten dreigden uiteen te vallen en toen ik de deur uit liep, voelde het alsof ik in vlees knipte. Je kunt een onvoorwaardelijke verhouding hebben met een plek. Ik liet het verlies toe terwijl ik op weg was naar mijn tijdelijke onderkomen. Daarna moest ik verder; ik moest de plek waar ik vandaan kwam in me opslaan als een herinnering.

Op een dag dat ik net terug was van een reis naar New York en Minneapolis, werd de twijfel me te veel. Ik kocht een huis aan de westkust van Jutland. Einde discussie. Ik had lang genoeg geaarzeld. Ik ondertekende het contract bij een makelaar in een sjofel stationsstadje terwijl de regen met bakken uit de hemel viel. So be it, dacht ik, want dat jaar dacht ik in het Engels. Let’s do this, zei ik tegen mezelf en ik reed ernaartoe om een extra kijkje te nemen bij het huis aan een landweg met uitzicht op flapperende dekzeilen en drijfnatte strobalen. Maar in de verte zag ik de uitgestrekte vlakte en daarachter de duinen als een verre en exotische bergketen. Ze hadden een vacht van helmgras en zandhaver en leken op de luie reuzenkamelen die ze in mijn ogen altijd al waren geweest. Een gigantische kudde zachte en zanderige woestijndieren om beschutting bij te zoeken tegen de wind. Of op een mooie zomerdag: om ertegenaan te schurken, je erdoor te laten koesteren.

Mijn pas aangeschafte huis was goedkoop, praktisch en lag dicht bij de plaats waar de Walkurengolf in 1981 op een zomerse dag elegant en strijdbaar vanuit de Noordzee aan land rolde om onze liefde te bekrachtigen en mij met zich mee te nemen de wereld in. De makelaar had me tijdens de bezichtiging achter in de tuin gevraagd om te luisteren naar het gerommel in de verte.

‘Dat is geen snelweg,’ zei hij. ‘Dat is de zee’, en ik reageerde voldoende enthousiast, maar desondanks liet hij het te koop-bord in de garage staan. Dat zou hem een ritje schelen, dacht hij. Die blijft niet lang, dacht hij.

Maar ik woon nog steeds hier bij de zee. Soms, wanneer ik de hoge zeeduinen beklommen heb en over het water uitkijk, denk ik aan een citaat van de Zweedse schrijfster Kerstin Ekman. Ik heb mijn scriptie over haar geschreven; ze vergezelt me al mijn hele leven: ‘Hier ben ik vaak geweest,’ schrijft ze. ‘Een jeugd lang, elke dag. Al deze aankomsten zijn schijn, omdat ik hier in feite geboren ben. Hier kan ik alleen maar naar terugkeren.’¹

Maar dat is slechts één uitleg, Kerstin, denk ik. De andere is: Je kunt nooit terugkeren naar de plek waar je vandaan komt. Die bestaat niet meer en zelf ben je een ander geworden. Te geürbaniseerd, te apart, te luidruchtig om te assimileren, maar identiteit ontstaat uit gespletenheid. Ik zal er nooit aan ontsnappen en dat wist ik als kind al. Dus nu zet ik mijn geografische rijgsteken tussen deze kustlijn en de heftige grote stad. Ik heb de pluraliteit, de gesprekken, de onzichtbaarheid en de mensen daar nodig. Maar ik kan niet zonder het landschap, de natuur. Ik moet een grote en stille plek hebben om naar terug te keren. Een horizon. Een paar vriendelijke, bedachtzame buren. Mijn eigen plek en een vertrekpunt waar ik niet per se alle namen op de grafstenen hoef te kennen, maar waar ik het licht, de geur, de betekenis van de windrichtingen ken en waar alles wat op het punt staat te verdwijnen, zich verheft als een vertelling en een vleugje eeuwigheid krijgt. Tot we uiteengaan.

Dus daar is hij, de kustlijn, onder me. Ik sta op deze lijn in mijn huis aan de westkust van Jutland en zie hem tegelijkertijd als een landkaart op mijn bureau liggen. Ik heb mezelf er eventjes bovenuit getild, maar het komende jaar zal ik me erin onderdompelen. Ik zal me door de lijn laten meevoeren waarheen hij maar wil. Uit mijn blik, in die van een ander. Ik laat me niet leiden door de vaste leesrichtingen: van noord naar zuid, van west naar oost. Ik zal ernaar kijken als naar een lijn en erin springen zoals je in een tekst springt, ik wil me laten leiden door wat onontkoombaar is: de jaargetijden, de toevalligheden en de herinnering. Ik ga niet op zoek naar de denkbeeldige waarheid van een stukje geografie. De mens staat al veel te lang met benzine en korte lontjes in de natuur te roepen. Ik wil me liever zo veel mogelijk openstellen voor de waarheid die ontstaat tussen mij en de plek in het nu, waar we elkaar ontmoeten. Zo zal het gaan: in alle nederigheid trek ik erop uit in mijn rusteloze Toyota. Ik vind de weg wel met het afgedankte wegenkaartenboek dat mijn ouders me gaven toen ik ze vertelde dat ik aan de slag ging met deze opdracht.

‘Je zult het nodig hebben,’ zeiden ze.

Alle bladzijden waarop de Noordzee figureert, vallen er bijna uit. Zo vaak zijn mijn ouders in hun lange leven langs de kust gereden dat het landschap vol littekens, plooien en rimpels zit. De koffievlekken zijn legio en ze hebben me bepaald geen onbeduidend familiestuk toevertrouwd. Ik zal er voorzichtig mijn weg in zoeken. Vertrouwen hebben. Ik weet dat er langs de kust duizenden verhalen van anderen zijn, maar dit is mijn ontmoeting met de plek waar het licht aan land gaat, waar de zee het strand ontmoet, zich opwindt, tot rust komt, als een creatief kind aan tafel gaat zitten, bakpapier over de kaart legt en een potlood pakt. Het land is nu in mist gehuld. Maar ik trek één enkele streep door de lijn te volgen die ik meen te zien. Daar is hij dan: zichzelf, en ik zal hem ontmoeten. Want kijk, hij beweegt, de lijn. Hij danst als een derwisj.

De kortste nacht

Midzomer. Deze groei kan zo niet doorgaan. Het koren kleurt van groen naar goudgeel en alles onttrekt kracht aan de zon. Vandaag is het de langste dag. De kortste nacht wacht.

Van het huisje boven op het duin Skallerup Klit dat ik huurde, liep ik in de hitte naar het water in een geur van rimpelrozen, rosa rugosa, egelantieren, hondsrozen — rozen te over. De grond is vet en vochtig. Er groeien gele waterlelies in het lager gelegen gebiedje. Afzettingen uit de ijstijd lopen helemaal door tot aan de waterkant; de duinen hebben een weelderige huid. Op het strand hebben ze al voorbereidingen getroffen voor het midzomervuur. Kinderen, die moeten het wel zijn geweest, hebben een heks gemaakt met stijve bezemarmen en een wilde blik in haar gemarkeerstifte ogen.

Het is weer zover: we gaan een vrouwenpop verbranden. Dat doen we ieder jaar in Denemarken. Het is een traditie, een vastgeroest patroon. Het is maar een spel, daar zijn wij Denen het min of meer wel over eens. Dat het verbranden van het kwaad teruggaat op oeroude rituelen en op heksenverbrandingen in de zeventiende eeuw, daar kunnen we het ook over eens zijn. Maar pas in de vorige eeuw werd het ritueel populair, en of dat leuk of problematisch is, daar kunnen we het dan over hebben tijdens het schoonmaken van de aardbeien voor het feest. Branden zal ze. Vannacht vliegt ze naar de Brocken en de Hel als een vonk boven een vuur. Het is midzomer: het feest van St. Hans, van zuivering en van de zonnewende. Het licht is hier, maar de duisternis is er ook en nu draait het grote wiel. We lopen naar de heilige bron en wassen onze wonden. Kruiden in de weilanden en de bossen hebben gedronken van krachten van het universum en hebben groei uit de kosmos getrokken. Wij plukken die kruiden ’s nachts en proberen niet door glimwormen gestoken te worden. Wij nemen voortekens serieus. Wij leggen bloemen onder ons hoofdkussen. Onze bruine kuiten worden nat van koekoeksspuug, terwijl de vuren branden. Het is de langste dag, de nacht van de magie. Alles stelt zich open, is ontvankelijk. Een klapperende deur naar de duisternis. Wij verbranden een vrouwenpop in deze opening en ik heb nooit echt zin om eraan mee te doen.

Als kind heb ik meegemaakt dat een man vlam vatte tijdens een midzomerfeest waar we met ons gezin aan deelnamen. Het was de gastheer. Hij had de dag ervoor zelf een heks gemaakt door een paar bezems kruisgewijs samen te binden. Hij had de brandstapel in de loop van de middag rijkelijk met benzine overgoten, maar voordat hij hem aanstak dacht hij dat nog een scheutje geen kwaad kon. Ik heb het zelf gezien. Hoe hij in zijn nylon overhemd in de weer was en benzine op de brandstapel goot. Wij zagen ook de aansteker, de vonk, het vlam vatten en hoe iemand zich op hem wierp om het vuur te doven. Ze rolden hem over de grond en hurkten naast hem neer, terwijl de brandstapel brandde. Het was een stille en zachte nacht. We konden het geluid van de ambulance helemaal volgen van het ziekenhuis in Herning tot ver het platteland op waar wij stonden, en het feest was voorbij.

Het is moeilijk voor te stellen dat dit landschap in de herfst terugslaat met zijn wilde kracht. Dat de bomen tegen de grond worden gedrukt. Dat de mensen die nu kaarsrecht lopen zich over niet al te lange tijd zijwaarts moeten voortbewegen. Het zout zal zich op de kwelders vastzetten, op de ramen die steeds maar weer gelapt moeten worden. Alles is teer en helder tijdens midzomer, en zelfs hier, waar de natuur het hardst is, is het nu zacht. Zacht en overdadig, dacht ik toen ik op het strand stond te kijken hoe een naakte Noor zijn onderbroek probeerde aan te trekken zonder te vallen. Zijn vrouw wilde niet uit het water komen, zijn hond was weggelopen. In het zuiden: Rubjerg Knude, een pompeus zwerfduin, in het noorden de vuurtoren van Hirtshals. Ik verlangde naar schaduw; ik liep terug naar het huisje. Smeerde een paar boterhammen om mee te nemen en reed een stukje noordwaarts naar Tornby Klitplantage.

In het bos wemelde het van de kamperfoelie, vennetjes met waterlelies, varens, wikke en zuring. De bruine paadjes boorden zich in groene tunnels. Ergens daar bleef ik lang staan kijken naar een ree met een jong. Ze graasde, de moeder, en het jong volgde haar. Ik sta in de weg, dacht ik, en ging met mijn boterhammen op een verrotte boomstam zitten. Onder me de bosmieren. Boven me een intens gezoem van insecten in de boomtoppen. Een verdwaalde hommel die niet meer wist dat hij kon vliegen kroop over het bospad. Ik ben een fremdkörper, dacht ik. Ik toren uit boven hun wereld. Mijn uitzicht van zo hoog is absurd. Het enige zinnige dat ik kon doen voor de bosgrond van Tornby Klitplantage, was ter plekke dood neervallen en als maaltijd dienen voor al die wezentjes onder me.

Maar het was de langste dag en ik liep springlevend door het bos. Ik lette goed op waar ik mijn voeten neerzette. Ik zag de bloemen van de vlier als helikoptertjes zweven in het halfduister en liet me bedwelmen door de geur van de kamperfoelie. Misschien stal ik een waterlelie, of een boterbloem, en toen ik bijna bij de zachte duinen was, werd ik opgewacht door het jacobskruiskruid, de teken, het kaasjeskruid. Ik plukte flink wat van de bloedrode ooievaarsbek en hurkte bij een pad die uitrustte op een steen. En toen terug naar het huisje hoog boven Skallerup Klit.

De zon zakt stoïcijns omlaag naar de veerboot uit Noorwegen. De boot is op weg naar de haven van Hirtshals en balanceert zwaar op de lijn van de horizon. Aan dek staan ze naar de kust te kijken, de passagiers, de thuiskomers. Ze zien de vuren. Het vuur en de vuurtoren van Hirtshals. Rookzuilen boven het hele land, alsof de Denen signalen uitzenden. Ze communiceren vanaf heuveltoppen, sportvelden en volkstuintjes, en wie op het Skagerrak over de reling gaat hangen en goed luistert, kan de mensen horen zingen. Ja, in dit land zingen ze in het halfduister over vrede, ‘St. Hans, St. Hans’. Ik zit hoog op een duin en hoor de stemmen op het strand. Ze hebben het vuur ontstoken en de zon is uitgedoofd. Ik neurie mijn eigen melodietjes terwijl het vuur op het strand uitbrandt. Er loopt een ree over het weiland ten westen van mijn huisje. Er gilt een vos. Het wiel draait en in het noorden knipoogt de vuurtoren van Hirtshals naar de veerboot.

Hij werpt licht op alles wat de weg probeert te vinden, de vuurtoren. Ik weet dat, want gisteren bij klaarlichte dag wierp hij zijn licht op mij. De vuurtoren is wit en statig. Hij staat mooi in de zachte, groene duinen iets ten noorden van Skallerup Klit. Van bovenaf gezien was alles oneindig mooi. De groene duinen, de turquoise zee, en onder me zag ik de rechte straten van Hirtshals liggen. Ik kon de haven zien waarvandaan de veerboten naar Noorwegen, IJsland en de Faeröer vertrekken. Ik kon de camping zien. Het weer werkte mee en in de verte zag ik vaag een groepje badgasten. Vast een clubje moeders, dacht ik, want toen ik kind was, gingen we het liefst zwemmen op het zogenaamde moederstrand. Op die plek kwamen de plaatselijke oma’s en moeders met hun kinderen, omdat je er veilig kon zwemmen. De jonge meisjes met hun nieuwe bikini’s, gouden kruisjes en het dialect van hun moeders staan op gepaste afstand. Ze houden de oudste vrouwen goed in de gaten. Hun huid is gelooid leer, hun haar kortgeknipt. Ze hebben tattoos en grote, rimpelige decolletés. Ze kunnen een kind van open zee naar zich toe roepen. Zo nu en dan komt er een man in overall voorbij en zegt iets tegen ze. Dat laten ze zich welgevallen, maar hij moet er niet bij komen zitten. Ze maakten al vis schoon nog voordat ze naar school gingen. Ze reden op Puch Maxi’s, cruiseden met dronken kerels in Ford Taunussen over de dam. Ze hebben meer patat gebakken dan je ooit zult eten. Ze hebben stormachtige nachten doorstaan. Ze hebben gehuild als hij op zee was en gehuild als hij thuis was, nee ze zijn niet voor tere zieltjes. Maar het zijn ervaren zwemsters en mocht er ooit een oorlog uitbreken, dan zou ik een van hen in mijn schuttersputje willen. Ze hebben hun mannen naar het afvoerputje in de badkamer gesleept om te kotsen. Wanneer hij niet kon opstaan, lieten ze hem liggen. Als hij wilde staan, droegen ze hem. Dikke, dunne, zongebruinde, sigaretten rokende, uit hun badpak puilende schoonheden in het zand. Zwem altijd bij hen in de buurt, want het water is van hen.