Mieko Kawakami

Borsten en eitjes

..

..

..

Uit het Japans vertaald door Maarten Liebregts

..

..

..

Uitgeverij Podium

Amsterdam

Deze uitgave wordt mede mogelijk gemaakt door de Japan Foundation.

..

..

..

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds.

..

..

..

..

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, april 2022

..

Oorspronkelijke titel

Oorspronkelijke uitgever Bungeishunju Ltd.

© 2019 Mieko Kawakami

© 2022 Nederlandse vertaling Maarten Liebregts/Uitgeverij Podium

Omslagontwerp Picador Art Department/bij Barbara

Foto omslag Izumi Miyazaki

Foto auteur Wakaba Noda

Verzorging e-book Michiel Niesen

..

isbn 978 94 6381 133 0

..

www.uitgeverijpodium.nl

Voor Janneke

(Ferragosto, Jai-Ca, Barceloneta)

Jullie weten niet

        wat het is

               hout op de kade te bewaren.

Net zo min als jullie het gebed kennen van de lantaarns op de boten

die uit zoveel kleuren bestaan

als de zee onder de zon:

zij heeft geen zeilen nodig

Joan Salvat-Papasseit, Nocturne voor accordeon

Deel 1 - zomer 2008

1. Ben jij arm?

Als je wilt weten hoe arm iemand vroeger was, vraag dan simpelweg naar het aantal ramen in het huis waarin diegene is opgegroeid. Wat die persoon at of droeg zegt niets. Als je meer te weten wilt komen over de omvang van iemands armoede, gaat er niets boven het aantal ramen. Inderdaad, armoede staat in verhouding tot het aantal ramen. Vaak blijkt dat iemand arm was als er geen ramen waren, of armer naarmate er minder ramen waren.

Toen ik dit op een dag vertelde, ik weet niet meer aan wie, sprak die persoon me tegen. Ze zei dat het onzin was. Haar argument was als volgt: ‘Ja maar, stel ze hebben maar één raam, dan kan het toch ook zo’n supergroot raam met uitzicht op de tuin zijn? Een huis met een voortreffelijk groot raam, dat kun je toch geen armoede noemen?’

Maar volgens mij is dat de opvatting van mensen die nooit met armoede te maken hebben gehad. Een raam met uitzicht op de tuin. Een supergroot raam. Ik bedoel: een tuin, wat is dat? Een voortreffelijk raam, wat houdt dat in?

Voor mensen die in armoede leven bestaat een concept als een groot raam of een voortreffelijk raam niet eens. Voor hen is een raam een zwart uitgeslagen glazen plaat, waarschijnlijk met dicht op elkaar staande ladekasten en eenvoudige boekenkastjes ervoor, dat ze nog nooit open hebben zien staan. Een vies vierkant venster naast een keukenventilator die ze nog nooit hebben zien ronddraaien, vol aangekoekt vet.

Het komt er dus op neer dat alleen arme mensen willen praten over armoede, en ook echt kúnnen praten over armoede. Arme mensen in de tegenwoordige tijd, en mensen die in het verleden arm waren. En ik ben beide. Sinds mijn geboorte ben ik arm, en ook nu ben ik dat nog altijd. Arm.

Dat zulke herinneringen en gedachten door mijn hoofd gaan, komt wellicht door het meisje dat tegenover me zit. De Yamanote-lijn is in de zomervakantie minder vol dan ik had gedacht, en de mensen blijven allemaal keurig op hun plek zitten, terwijl ze op hun telefoon spelen of een boek lezen.

Aan de ene kant van het meisje, dat eruitziet als een jaar of acht maar ook tien zou kunnen zijn, zit een jongeman met een sporttas bij zijn voeten en aan haar andere kant zitten twee meisjes met allebei een haarband met een grote zwarte strik op het hoofd; zo te zien is ze alleen.

Haar huid is donker en ze is graatmager. Op haar gebruinde huid vallen de ronde pigmentloze vlekken extra op. De twee benen die uit haar korte grijze broekrok tevoorschijn komen zijn bijna even dun als de armen die uit haar lichtblauwe topje steken. Toen ik haar zo zag zitten, met haar lippen stevig op elkaar, haar schouders opgetrokken en een ietwat nerveuze blik, dacht ik terug aan mijn eigen kindertijd en kwam het woord ‘armoede’ in me op.

Ik staar naar haar lichtblauwe topje met de wijde hals en naar haar sneakers die waarschijnlijk ooit wit zijn geweest maar nu vol vlekken zitten waardoor je niet meer kan zien welke kleur ze zijn. Wat nou als de mond van het meisje ineens opengaat en haar tanden even te zien zijn, en dat ze allemaal rot blijken? Ze heeft trouwens ook geen bagage bij zich. Geen rugzak, geen tas, geen handtas. Heeft ze haar kaartje en geld in haar zak gestopt? Ik weet niet hoe meisjes van haar leeftijd die met de trein reizen er normaal gesproken uitzien, maar het baart mij enigszins zorgen dat ze niets bij zich draagt.

Nu ik naar haar kijk, voel ik de aandrang om van mijn plek op te staan, naar het meisje toe te lopen en een gesprek met haar aan te knopen. Ik krijg het gevoel dat ik even een kort praatje met haar moet maken, over iets wat alleen wij begrijpen, zoals wanneer je een klein tekentje dat alleen jij snapt in een hoekje van je agenda zet. Waar kan ik het met haar over hebben? Met haar zo te zien stugge haar kan ik denk ik wel uit de voeten. ‘Het wappert niet eens als het waait, hè?’ Of: ‘Pigmentvlekken verdwijnen als je volwassen wordt, dus maak je er niet druk om.’ Of toch over ramen? ‘Ik had thuis geen raam waardoor ik naar buiten kon kijken. Hebben jullie thuis een raam?’

Als ik op mijn horloge kijk, is het klokslag twaalf uur. De trein doorkruist de zomerhitte die op haar hoogtepunt is en voorlopig aan lijkt te houden, en een omroepstem kondigt gedempt aan dat het volgende station Kanda is. Als we op het station aankomen en de deuren met een zucht opengaan, komt er, hoewel het nog maar net middag is, een straalbezopen oudere man binnenstrompelen. Een aantal passagiers deinst in een reflex snel achteruit, waarop de man een lage grom laat horen. Zijn grijze baard, die wat weg heeft van ontrafelde staalwol, zit vol klitten en hangt tot aan de borst van zijn versleten werkkleding. In zijn hand klemt hij een verfrommeld plastic tasje van de buurtwinkel, en doordat hij met zijn andere hand een lus probeert vast te grijpen, verliest hij zijn evenwicht en struikelt. De deuren sluiten, de trein komt in beweging en als ik weer voor me kijk, is het meisje van zojuist verdwenen.

Als ik aankom op station Tokio en door de poortjes naar buiten ga, word ik onverhoeds tot stilstand gebracht door de ongelooflijke massa mensen van wie ik niet weet waar ze vandaan zijn gekomen of waar ze heen gaan. Het is alsof ik niet naar een gewone mensenmassa sta te kijken, maar naar een vreemd soort competitie. Het voelt alsof ze me zeggen dat ik de enige ben die de regels niet kent, wat me radeloos maakt. Ik pak het handvat van mijn linnen tas stevig beet en adem diep uit.

Het is nu tien jaar geleden dat ik voor het eerst op station Tokio aankwam. Het was een dag in de zomer waarin ik net twintig was geworden, een zomer waarin zoals vandaag het zweet van je voorhoofd blijft gutsen, hoe vaak je het ook afveegt.

Ik kwam aan in Tokio met op mijn schouders de belachelijk grote robuuste rugzak die ik in mijn middelbareschooltijd na lang twijfelen in een tweedehandskledingwinkel had gekocht (en die nu nog steeds mijn lievelingstas is), met daarin, misschien als een soort talismannen, dingen die je als je logisch nadenkt in een verhuisdoos stopt en opstuurt; namelijk iets van tien boeken van mijn lievelingsschrijvers waar ik geen moment zonder kon. Inmiddels ben ik tien jaar verder. Het is nu 2008. Als je me zou vragen of ik me nu, op mijn dertigste, bevind waar ik mezelf zag in het vage toekomstbeeld dat ik op mijn twintigste van mezelf had, dan zou ik daar volmondig nee op antwoorden. Er is tot op de dag van vandaag niemand die door mij geschreven teksten leest (er zijn elke dag hoogstens een paar mensen die het blog bezoeken dat zich in een onvindbaar hoekje van het internet bevindt, waar ik af en toe een tekst plaats), en bovendien is er nog nooit iets van me in druk verschenen. Vrienden heb ik ook amper. Alles is nog hetzelfde: de mate waarin het dak van mijn appartement scheef afloopt, de afbladderende muren, de te felle zon die in de namiddag naar binnen schijnt, maar ook dat ik de eindjes aan elkaar knoop met de iets meer dan 100.000 yen per maand die ik verdien met mijn suffe fulltimebaantje, plus het feit dat ik, hoeveel ik ook schrijf, geen flauw idee heb waar het heen gaat. In mijn leven, dat lijkt op een kast in een oude boekhandel waar nog altijd de boeken staan die in mijn ouders’ generatie zijn geleverd, is mijn lichaam dat in tien jaar tijd compleet afgepeigerd is, het enige wat veranderd is.

Ik zie dat het kwart over twaalf is. Uiteindelijk ben ik er een kwartier eerder dan afgesproken, dus ik leun tegen een koele massieve pilaar en kijk naar de mensen die voorbijkomen. Met veel kabaal baant een zwaarbepakt gezin zich van rechts naar links een weg door allerhande stemmen en ontelbare geluiden. Dan komen er een moeder en haar zoontje aanlopen; een grote waterfles bungelt ter hoogte van de billen van het kleine jongetje dat door zijn moeder stevig bij de hand wordt genomen. Ergens brult een baby, en een jong stelletje waarvan zowel de jongen als het meisje make-up draagt, haast zich voorbij met een brede grijns op het gezicht.

Ik pak mijn telefoon uit mijn tas: geen berichtjes of oproepen van Makiko. Dan zullen ze zonder problemen op het geplande tijdstip de shinkansen hebben genomen en over vijf minuten aankomen op dit station. Zoals afgesproken wacht ik ze op bij de noordelijke uitgang van de Marunouchi-lijn. Ik heb ze van tevoren een plattegrondje gestuurd en uitleg gegeven, maar om de een of andere reden word ik ineens ongerust en ik check de datum: 20 augustus. Dat klopt. De afspraak is vandaag, 20 augustus, om half een, bij de noordelijke uitgang van de Marunouchi-lijn op station Tokio.

In het woord ‘eicel’ zit het karakter voor kind, omdat in het woord ‘spermacel’ ook het karakter voor kind zit, en het daaraan is aangepast. Dat is mijn ontdekking van de dag. Ik ben wel een paar keer naar de schoolbieb geweest, maar het is best moeilijk om te snappen wat je moet doen om een boek te lenen, er zijn meestal maar weinig boeken en het is er klein en donker, en er wordt ook vaak gegluurd naar welk boek ik aan het lezen ben, dus dan verstop ik het snel. De laatste tijd ga ik liever naar een fatsoenlijke bibliotheek. Je kunt er computers gebruiken, en school vind ik toch maar vermoeiend. Stom. Alles is stom. Het is stom om te schrijven dat het stom is, maar school gaat tenminste vanzelf voorbij dus dat is nog oké, maar de dingen thuis gaan niet vanzelf voorbij, dus kan ik aan niets anders denken. Schrijven, dat kan overal zolang je pen en papier hebt, het is gratis en je kunt ook nog eens schrijven wat je maar wilt. Superhandig. Het woord ‘vervelend’ kun je schrijven met het karakter voor ‘afschuw’ of met dat voor ‘afkeer’, maar omdat ‘afschuw’ vervelender voelt, oefen ik met dat voor afschuw. Afschuw. Afschuw.

Midoriko

Makiko, die vandaag uit Osaka hierheen komt, is mijn zus van negenendertig, negen jaar ouder dan ik. Ze heeft een dochter van bijna twaalf, Midoriko. Makiko voedt Midoriko, die ze op haar zevenentwintigste kreeg, in haar eentje op.

Vanaf mijn achttiende heb ik een paar jaar met Makiko en de kleine Midoriko in een flat in Osaka samengeleefd. Makiko had haar man verlaten voordat Midoriko werd geboren, dus ze kon wel wat hulp in huis gebruiken. Ook vanwege haar financiële situatie besloot ik dat het beter was om bij hen in te trekken, in plaats van de hele tijd heen en weer te reizen. Midoriko heeft destijds haar vader nooit ontmoet, en voor zover ik weet heeft ze hem ook later niet ontmoet. Midoriko is opgegroeid zonder ooit iets over haar vader te weten te komen.

Ik weet nog steeds niet goed wat de reden was dat Makiko bij haar man wegging. Ik herinner me wel dat ik destijds allerlei gesprekken met Makiko had over de echtscheiding en over haar ex-man, en ik herinner me ook dat ik het allemaal vreselijk vond, maar wat ik dan precies zo vreselijk vond, kan ik niet terughalen. Was het niet zo dat Makiko’s ex geboren en getogen was in Tokio, en nog maar net voor zijn werk naar Osaka was verhuisd toen hij Makiko tegen het lijf liep en ze vrij snel daarna zwanger raakte van Midoriko? Ik herinner me nu trouwens vaag hoe hij Makiko altijd ‘schatje’ noemde in Standaardjapans, een taal die ik in die tijd in Osaka nooit iemand werkelijk heb horen spreken.

Toen we klein waren woonden we met zijn vieren, met onze vader en moeder, op de tweede verdieping van een klein flatgebouw.

Een kleine woning, twee aaneengesloten kamers, met een oppervlakte van respectievelijk zes en vier tatami-matten. Op de begane grond van het gebouw zat een kroeg. Een havenwijk met op loopafstand uitzicht op zee. Ik kon eeuwig blijven turen naar de massa’s loodkleurige golven die met een immens kabaal tegen de grijze kade beukten. Het stadsdeel, waarin je overal de vochtige aanwezigheid van het zeewater en de onstuimige golven voelde, stroomde zodra het avond werd vol met luidruchtige mannen die zich kwamen bezatten. Langs de kant van de weg en in de schaduwen van de gebouwen trof je vaak iemand neergehurkt aan. Zowel geschreeuw als knokpartijen waren dagelijkse kost, en het is weleens voorgekomen dat iemand met een fiets stond te gooien die voor mijn neus terechtkwam. Overal wierpen zwerfhonden hun puppy’s en die pups werden groot en wierpen op hun beurt ook weer zwerfhonden. We hebben er evenwel maar een paar jaar gewoond, want toen ik begon op de basisschool is onze vader spoorloos verdwenen, waarop wij drieën onderdak vonden in het socialewoningbouwcomplex waar onze oma huurde, en zodoende gingen we met haar samenleven.

Mijn vader, die nog geen zeven jaar met ons heeft samengewoond, was een klein mannetje met het postuur van een basisscholier; als kind begreep ik al dat hij klein was.

Hij werkte niet en bracht de dagen slapend door, ongeacht of het ochtend of avond was. Oma Komi, mijn grootmoeder van moederskant, haatte mijn vader, die haar dochter alleen maar ellende bezorgde, en achter zijn rug noemde ze hem Molletje. Mijn vader lag dag in, dag uit in zijn vergeelde hemd en lange onderbroek maar wat tv te kijken op de futon die permanent achter in de kamer lag. Aan het hoofdeinde lagen lege blikjes die dienstdeden als asbak en stapels weekbladen, en de kamer hing altijd vol sigarettenrook. Hij vond het vervelend om van houding te veranderen en was zo lui dat hij een handspiegel pakte als hij onze kant op wilde kijken. In een goede bui vertelde hij weleens een grap, maar meestal was hij zwijgzaam en ik kan me niet heugen dat hij ooit met me heeft gespeeld of me ergens mee naartoe heeft genomen. Wanneer hij lag te slapen of tv lag te kijken, kon het gebeuren dat hij, zelfs als er niets aan de hand was, chagrijnig werd en uit het niets begon te schreeuwen, en als hij had gedronken kwam het ook weleens voor dat hij een woedeaanval kreeg en mijn moeder sloeg. Als dat eenmaal begon, verzon hij een reden om ook Makiko en mij een tik te verkopen, waardoor wij allemaal doodsbang waren voor die kleine vader.

Toen ik op een dag uit school kwam, was mijn vader er niet.

Er lag een berg vuile was in de kamer die even klein en donker was als altijd, maar toch zag alles er anders uit nu mijn vader er niet was. Ik ademde kort in, liep naar het midden van de kamer en riep wat. Eerst zachtjes, alsof ik testte of mijn stem goed werkte, en vervolgens schreeuwde ik krachtig diep vanuit mijn binnenste wat betekenisloze woorden. Er was niemand. Niemand zei iets. Daarna bewoog ik mijn lijf alle kanten op. Hoe meer ik mijn armen en benen gedachteloos in het rond bewoog, hoe lichter mijn lichaam werd, en vervolgens voelde ik hoe ergens vanuit de diepte een kracht in me opwelde. Het stof dat zich had opgehoopt op de tv, de vuile vaat die nog in de gootsteen stond. De bestickerde keukenkastjes, de houtnerf van de pilaar waar onze lichaamslengtes in stonden gekerfd. De dingen die ik altijd zag, leken nu te glinsteren alsof ze waren besprenkeld met toverpoeder.

Maar al snel werd ik somber. Het was namelijk overduidelijk dat dit kortstondig was, dat alles spoedig weer zou terugkeren naar de normale gang van zaken. Vader was voor de verandering een keer de deur uit om iets te regelen en zou spoedig weer thuiskomen. Ik zette mijn schooltas neer, ging zoals altijd in de hoek van de kamer zitten en slaakte een zucht.

Maar mijn vader kwam niet thuis. Ook de volgende dag en de dag daarop kwam hij niet thuis. Na een tijdje begon er een aantal mannen langs te komen, maar mijn moeder stuurde ze telkens weg. Het kwam ook voor dat we deden alsof we niet thuis waren, dan lag er de volgende ochtend een hoopje sigarettenpeuken voor de deur. Dit herhaalde zich een paar keer, tot mijn moeder op een dag – een paar maanden nadat mijn vader niet meer thuis was gekomen – vaders futon, die er al die tijd had gelegen, de kamer uit sleepte en met al haar kracht in de badkamer stouwde, die we sinds de boiler het had begeven niet meer gebruikten. In dat kleine bedompte hok zag vaders futon er schrikbarend vergeeld uit, vol met aangekoekte vlekken en doordrenkt met de geur van zweet, vet en sigaretten. Nadat mijn moeder de futon had staan bekijken, nam ze een aanloop en gaf ze er een harde trap tegen. En toen, nog een maand later, werden Makiko en ik een keer midden in de nacht door mama wakker geschud. Zelfs in het donker was de paniek in haar ogen te zien. ‘Wakker worden, wakker worden!’ Ze zette ons in een taxi en we sloegen direct op de vlucht.

Ik had geen idee waarom we moesten vluchten en ik wist ook totaal niet waar we die nacht naartoe op weg waren. Later heb ik geprobeerd mijn moeder informatie te ontfutselen, maar omdat praten over papa een soort taboe was geworden, is het me uiteindelijk niet gelukt een duidelijk antwoord uit haar te krijgen. Zonder te weten waarom bleven we voor mijn gevoel de hele nacht rijden, maar ten slotte kwamen we aan bij het huis van mijn geliefde oma Komi aan de rand van dezelfde stad, dat met de trein nog geen uur verderop lag.

In de taxi werd ik wagenziek en gaf ik over in moeders make-uptas, die ze had geleegd. Er kwam niet veel uit mijn maag, dus veegde ik het met maagzuur vermengde speeksel dat over mijn kin droop af, en terwijl mijn moeder me over de rug wreef, kon ik alleen maar aan mijn schooltas denken. De schriften. De stickers. In het schetsboek dat ik helemaal onderin had gestopt zat een tekening van een kasteel waaraan ik een paar dagen had zitten werken en die ik de avond ervoor eindelijk had afgemaakt. De mondharmonica in het zijvakje. Het lunchzakje dat ik aan de zijkant had gehangen. Het nieuwe etui met daarin mijn favoriete potloden, viltstiften, geurballetjes en gum. Mijn pet. Ik hield van mijn schooltas. Als ik ’s avonds naar bed ging, zette ik hem aan mijn hoofdeinde, en als ik ermee rondliep, pakte ik de schouderriempjes stevig beet; ik was er altijd erg zuinig op. Voor mij was die schooltas een kamer die ik op mijn rug kon meedragen, een kamer voor mij alleen.

Maar ik had hem achtergelaten. Ook mijn geliefde witte trui, mijn poppen, mijn boeken en mijn kommetje lagen allemaal nog thuis toen we door het donker reden. Ik dacht: We gaan vast nooit meer naar dat huis terug. Nooit meer zou ik mijn schooltas op mijn rug dragen, nooit meer zou ik mijn etui precies op het hoekje van de lage, verwarmde kotatsu leggen, mijn schrift openslaan en er karakters in schrijven, en nooit meer zou ik er mijn potlood slijpen of een boek lezen, geleund tegen de korrelige muur. Die gedachte gaf me een heel vreemd gevoel. Ik was als versuft, alsof een deel van mijn hoofd was verlamd, en mijn ledematen werden zwaar. Ik vroeg me af: ben ik wel de werkelijke ik? Want de ik die ik zonet was, dacht dat ze zodra het ochtend werd net als altijd wakker zou worden, naar school zou gaan en een dag zoals alle andere zou beleven. De ik die nog niet zo lang geleden haar ogen had dichtgedaan om te gaan slapen, kon onmogelijk vermoeden dat ze een paar uur later alles zou achterlaten en samen met haar moeder en haar zus in een taxi zou stappen om vervolgens door de nacht te rijden en nooit meer terug te kunnen keren.

Starend naar het duister van de nacht die achter het raampje voorbijtrok, kreeg ik het gevoel dat de nietsvermoedende ik nog in haar bed lag te slapen. Wat zal ze doen als ze in de ochtend ontdekt dat ik er niet meer ben? Die gedachte maakte me plotseling sip en ik drukte me met mijn schouders stevig in Makiko’s armen. Stilaan kwam de slaap. Door de spleetjes van mijn dichtvallende oogleden zag ik groene cijfers oplichten. Geruisloos werd dat getal groter naarmate we ons huis verder achter ons lieten.

Het leven met zijn vieren, dat begon toen we na die nachtelijke vlucht onderdak vonden bij oma Komi, was echter van korte duur. Toen ik vijftien was ging oma Komi dood. Twee jaar eerder, op mijn dertiende, was mijn moeder overleden.

Toen we plots met zijn tweeën overbleven, begonnen we ons in het zweet te werken, met als geluksbrenger de 80.000 yen van oma Komi die we achter het huisaltaar vonden. Ik heb weinig herinneringen aan de tijd tussen het begin van de middelbare school waarin bij mama borstkanker werd geconstateerd tot aan de bovenbouw waarin oma Komi niet lang na mama aan longkanker overleed. Ik had het namelijk veel te druk met werken.

Wat ik me wel herinner, is hoe de fabriek eruitzag waar ik door te liegen over mijn leeftijd een baantje kreeg tijdens de schoolvakanties in het voorjaar, de zomer en de winter. De snoeren van de soldeerbouten die aan het plafond bungelden, het geluid van vonken, stapels kartonnen dozen. Maar wat ik me vooral nog herinner is de bar waar ik als basisschoolleerling al regelmatig kwam. Een klein zaakje dat een vriendin van mijn moeder runde. Mama had overdag verschillende parttimebaantjes en in de avond stond ze daar achter de bar. Makiko, die al in de bovenbouw van de middelbare school zat, kreeg er een baantje in de afwas en later ging ook ik er in de keuken werken, waar ik drankjes en borrelhapjes maakte terwijl ik keek naar de aangeschoten klanten en mama die hen gezelschap hield. Makiko toonde een uitzonderlijke inzet in het yakiniku-restaurant waar ze naast haar werk in de afwas een bijbaantje had, en hoewel haar uurloon 600 yen bedroeg, hield ze er maandelijks soms wel 120.000 yen aan over (ze werd een aanzienlijke legende bij de bar), en nadat ze haar middelbareschooldiploma had behaald, kreeg ze een vast contract en werkte ze er een paar jaar tot de zaak failliet ging. Vervolgens werd ze zwanger, beviel van Midoriko, wisselde vaak van parttimebaan, en nu, op haar negenendertigste, werkt ze nog steeds vijf dagen per week in een bar. Het komt er dus op neer dat Makiko tegenwoordig vrijwel hetzelfde leven leidt als onze moeder, die zich als alleenstaande ouder in het zweet werkte, ziek werd en overleed.

Bijna tien minuten na de afgesproken tijd zijn Makiko en Midoriko nog steeds niet op de plek waar we elkaar zouden treffen. Ik probeer te bellen, maar Makiko neemt niet op en ik heb ook geen berichtjes binnengekregen. Zouden ze verdwaald zijn? Wanneer ik na vijf minuten wachten op het punt sta om nog eens te bellen, klinkt het geluid van een binnenkomend bericht.

we weten niet welke uitgang we moeten nemen, dus we staan nog op het perron

Op het scherm met reisinformatie zoek ik het treinnummer van de shinkansen die Makiko en Midoriko hebben genomen, koop een perronkaartje bij een automaat en loop door de poortjes het station in. Als ik met de roltrap boven ben, komt de hitte van augustus als een stoombad op me af en begin ik hevig te zweten. Ik ontwijk wat mensen die op de volgende trein staan te wachten en klanten die voor een kiosk staan, waarna ik ze samen op een bankje ter hoogte van rijtuig nummer drie zie zitten.

‘Hey! Lang niet gezien!’ Makiko lacht vrolijk zodra ze mij ziet, waardoor ook ik moet lachen. Als ik Midoriko naast haar zie zitten, zie ik dat ze zo hard gegroeid is dat het voelt alsof ze twee keer zo groot is dan de Midoriko die ik ken.

‘Wauw Midoriko, wat een stelten!’ flap ik eruit.

Midoriko heeft haar haar strak in een paardenstaart boven op het hoofd en draagt een effen donkerblauw T-shirt met ronde hals en een korte broek. Haar benen, die ze voor zich uit strekt, zien er – misschien ook omdat ze een beetje onderuitgezakt zit – haast abnormaal lang uit. Ik geef een tikje op haar knie. Daarop kijkt ze verlegen en beschaamd mijn kant op, maar als Makiko me te hulp schiet met ‘Ja, enorm toch? Eng toch hoe ze is gegroeid?’, kijkt ze met een nors gezicht weg, trekt haar rugzak die naast haar staat naar zich toe, slaat haar armen eromheen en leunt voorover. Makiko kijkt me aan, rolt met haar ogen, schudt even met haar hoofd en haalt haar schouders veelzeggend op.

Er is alweer een half jaar verstreken sinds Midoriko niet meer met haar moeder praat.

De reden is onbekend. Op een dag gaf Midoriko geen antwoord meer als Makiko iets tegen haar zei. Eerst maakte Makiko zich nog zorgen of het misschien een psychische aandoening was, maar hoewel Midoriko niet meer met haar spreekt, heeft ze een gezonde eetlust, gaat ze gewoon naar school, praat ze zoals altijd met haar vriendinnen en leraren en leidt ze een even probleemloos leven als daarvoor. Kortom, ze weigert alleen thuis met Makiko te praten, wat dus bewust gedrag is. Hoe Makiko ook haar best doet om de reden te achterhalen, Midoriko houdt voet bij stuk en komt niet met een antwoord.

‘De laatste tijd communiceren we schriftelijk, met een pen zeg maar,’ legde Makiko zuchtend uit aan de telefoon toen Midoriko net was begonnen met zwijgen.

‘Met een pen?’

‘Ja, gewoon, met een pen, we communiceren schriftelijk, snap je? We praten niet. Of ja, ik praat wel. Ik praat, maar Midoriko gebruikt pen en papier. Ze zegt niks. Al best lang. Al bijna een maand of zo,’ zei Makiko.

‘Een maand? Wat lang!’

‘Ja, best lang, toch?’

‘Ja, heel lang.’

‘In het begin vroeg ik haar nog van alles, maar dat veranderde niks. Misschien is er iets gebeurd, maar ze geeft geen antwoord, hoe vaak ik er ook naar vraag. Ze praat niet met me. Ik kan wel boos worden, maar dat heeft toch geen zin, en ik weet niet wat ik ermee aan moet, maar met anderen lijkt ze gewoon te praten en… misschien is het een fase, ik bedoel, ze zal vast van alles van me vinden, dus ja. Het zal niet heel lang meer duren, lijkt me. Ach, het komt wel goed, het komt vast goed.’

Makiko zette aan de andere kant van de lijn een vrolijke lach op. Dat is nu een half jaar geleden. Hun relatie lijkt sindsdien niet verbeterd.

Bijna iedereen in de klas heeft blijkbaar al de eerste menstruatie gehad, maar vandaag tijdens verzorging ging het over hoe dat in zijn werk gaat. Wat er in je buik gebeurt waardoor er bloed uit komt, hoe maandverband werkt, en we moesten kijken naar een grote plaat van een baarmoeder die bij ons allemaal vanbinnen zit. Als we de laatste tijd bijvoorbeeld met zijn allen tegelijk naar de wc gaan, gaan de meisjes die al ongesteld worden bij elkaar staan om over allerlei dingen te praten die alleen zij lijken te begrijpen. Ze hebben maandverband in een klein buideltje zitten en als je dan vraagt wat dat is, zeggen ze: ‘Dat is geheim,’ en ze fluisteren over dingen die je alleen snapt als je al eens ongesteld bent geweest, maar dan wel op zo’n manier dat ik het ook goed kan horen. Er zullen vast meer meisjes zijn die het nog niet zijn, maar toch heb ik het gevoel dat ik de enige van mijn vriendinnen ben die nog nooit ongesteld is geweest.

Hoe voelt het om ongesteld te zijn? Ze zeggen dat je buikpijn krijgt, en erger nog, dat het tientallen jaren blijft duren! Kun je aan zoiets wennen? Ik weet dat Jun ongesteld wordt, want dat heeft ze me zelf verteld, maar nu ik erover nadenk, is het me een raadsel hoe de ongestelde meisjes weten dat ik nog niet ongesteld ben. Ik bedoel, als ik ongesteld word ga ik echt niet rondbazuinen: ‘Ik ben het!’ en ik ga dus echt niet expres opzichtig met zo’n buideltje de wc in lopen.

Omdat ik wel benieuwd was, heb ik het woord ‘menarche’ opgezocht. Het bestaat uit de karakters voor ‘eerste’ en ‘menstruatie’. Het karakter voor ‘eerste’ kende ik al van andere woorden, het betekent gewoon ‘eerste keer’, maar dat voor ‘menstruatie’ dat erachter staat kende ik niet goed. Toen ik het opzocht, kreeg ik allerlei betekenissen. Het kan blijkbaar te maken hebben met de aantrekkingskracht van de maan en de zon, en dat het zeewater opkomt en zich terugtrekt, dus beweegt. Verder stond er ook iets van: ‘een goede periode’. Maar de betekenis die ik echt niet snapte was ‘charisma’, en toen ik dat opzocht, stonden er dingen als ‘persoonlijke aantrekkingskracht’ en ‘persoonlijke uitstraling’. Ik snap totaal niet waarom dat erbij staat. Alsof dat iets te maken heeft met je eerste menstruatie, waarbij er voor het eerst bloed tussen je benen vandaan komt. Belachelijk!

Midoriko

Midoriko loopt naast me. Hoewel ze nog iets kleiner is dan ik, zijn haar benen veel langer dan de mijne. ‘Zijn alle meisjes van jouw leeftijd zo lang?’ vraag ik haar, maar Midoriko knikt geïrriteerd, vertraagt haar pas opzettelijk en gaat achter Makiko en mij lopen. De oude bruine reistas die Makiko draagt ziet er veel te zwaar uit in haar te dunne armen, dus zeg ik: ‘Maki, ik draag je spullen wel,’ maar hoe vaak ik mijn hand ook uitsteek, Makiko zegt dat het niet hoeft en weigert koppig haar tas af te geven.

Het is voor zover ik weet de derde keer dat Makiko in Tokio is. Onrustig om zich heen kijkend, kletst ze aan een stuk opgewonden door: ‘Echt een hoop mensen,’ en: ‘Wat een groot station,’ en: ‘Wat hebben alle meisjes hier in Tokio een klein hoofd,’ en als ze bijna opbotst tegen iemand die ons tegemoet loopt, verontschuldigt ze zich luid: ‘Pardon!’ Zo nu en dan maak ik een geluid om te laten merken dat ik naar haar luister, en ondertussen houd ik in de gaten of Midoriko ons nog volgt, maar Makiko ziet er dusdanig anders uit dat mijn hart er ongerust van begint te bonzen.

Makiko is oud geworden.

Het spreekt misschien voor zich dat mensen er met de jaren ouder uit gaan zien, maar Makiko, die dit jaar veertig wordt, is zo verschrikkelijk verouderd, dat je het meteen zou geloven als ze zei dat ze drieënvijftig werd.

Ze heeft nooit veel vlees op de botten gehad, maar haar armen en benen zijn slanker, en ook rond haar heupen is ze duidelijk een stuk dunner dan de Makiko die ik ken. Of misschien maakt de kleding die ze draagt haar onnodig mager. Makiko draagt een T-shirt dat een meisje van in de twintig niet zou misstaan, met daaronder zo’n skinny jeans met lage taille die de jeugd ook draagt, en aan haar voeten heeft ze roze muiltjes met een hak van minstens vijf centimeter. Ze is zo’n type geworden dat je de laatste tijd vaker tegenkomt: als je hun figuur alleen van achteren ziet, zien ze er jong uit, maar als ze zich omdraaien, schrik je je een hoedje.

Maar afgezien van de kledingmisser is ze zowel qua lichaam als in het gezicht zeker een maatje afgevallen, en ze ziet ook enigszins pips. Haar vergeelde neptanden vallen vreselijk op en door het metaal in de wortels ziet haar tandvlees er donker uit. Haar hoofdhaar, waarvan de permanent begint uit te zakken en de kleur ook helemaal vervaagd is, wordt dunner, waardoor de door het zweet glanzende blote huid op haar kruin te zien is. De dikke laag foundation past niet bij haar huidtype en geeft een wit waas waardoor er opvallende nadruk op haar rimpels komt te liggen. Telkens als ze lacht komen de pezen in haar hals zo ver naar voren dat je ze bijna kan vastpakken, en haar oogleden zijn diep naar beneden gezakt.

Ze doet me onwillekeurig denken aan hoe moeder ooit is geweest. Ik weet niet of de dochter die ouder wordt vanzelf op haar moeder is gaan lijken, of dat ik de indruk heb dat ze op haar is gaan lijken nu de dingen die ooit met moeders lichaam zijn gebeurd ook bij Makiko gaan gebeuren. Meerdere keren vraag ik bijna: ‘Is er niets mis met je? Ga je wel regelmatig naar de huisarts?’, maar dan bedenk ik dat zijzelf zich wellicht ook zorgen maakt en besluit ik het onderwerp te mijden. Maar ondanks mijn zorgen zit Makiko vol energie. Ze is gewend aan haar relatie met de zwijgende Midoriko, en zonder zich iets aan te trekken van het feit dat ze genegeerd wordt, praat ze vrolijk tegen haar aan. Opgewekt kletst ze ons bij over allerlei onbenulligheden.

‘Maki, tot wanneer ben je vrij?’

‘Als je vandaag meerekent, nog drie dagen.’

‘Zo kort maar?’

‘Vandaag en morgen blijven we logeren, overmorgen gaan we naar huis en dan moet ik ’s avonds weer werken.’

‘Is het druk op het werk?’

‘Er is niks te doen!’ zegt Makiko. Ze maakt een kussend geluid tussen haar tanden en trekt een gezicht dat lijkt te zeggen: het is uitzichtloos. ‘In de buurt gaan flink wat tenten failliet.’

Makiko werkt als hostess, maar die heb je natuurlijk in alle soorten en maten. Het woord ‘hostess’ klinkt nou niet bepaald flatteus en Osaka barst van de kroegen, maar de locatie zegt veel over het niveau van de klanten, hostessen en de bar.

De bar waar Makiko werkt zit in Shobashi, het stadsdeel waar wij altijd met zijn drieën hebben gewerkt nadat we er ’s nachts tussenuit waren geknepen en naar oma Komi waren gevlucht. Het is een gebied dat verre van luxe is, en de hele uitgaanswijk bestaat uit dicht op elkaar staande ingezakte gebouwen, die in de loop der jaren bruin zijn verkleurd.

Een goedkoop kroegje, twee tentjes waar je staand kunt eten, het ene met noedels en het andere met dagschotels, een koffiezaakje. Een vrijstaand love hotel dat zo’n bouwval is dat het meer weg heeft van een herberg. Een yakiniku-restaurant dat lang en smal is als een trein, een motsuyaki-restaurant waar het blauw staat van de rook en een drogist met een bord met daarop groot aambeien en slechte doorbloeding. De verschillende zaakjes staan boven op elkaar, een club voor telefoonseks naast een palingrestaurant, een bordeel naast een makelaarskantoor en een felverlichte speelautomatenhal waar de vlaggen buiten wapperen. En vlak bij een winkel voor handtekeningstempels waar ik de eigenaar nog nooit aanwezig heb gezien, zit een griezelige speelhal waar het op elk tijdstip halfdonker is; alles staat op elkaar gestouwd.

Naast de klanten van zulke zaakjes en toevallige passanten zijn er werkelijk allerlei mensen te vinden, zoals iemand die onbeweeglijk gehurkt voor een telefooncel zit, of een rijpe vrouw die de zestig al ruimschoots gepasseerd lijkt te zijn en klanten probeert te lokken met de belofte om voor 2000 yen een dansje te doen, en natuurlijk de nodige daklozen en dronkenlappen. In deze wijk, die je vriendelijk en levendig kunt noemen, maar die feitelijk vulgair is, zit op de tweede verdieping van een multifunctioneel gebouw waar van vroeg in de avond tot diep in de nacht de echo van de microfoons klinkt, een bar waar Makiko van ’s avonds zeven uur tot ongeveer twaalf uur werkt.

Als er in deze bar, die met enkele zitjes aan de toog en een paar afscheidingen met bankjes die booths worden genoemd met vijftien klanten al stampvol zit, een klant op een avond in zijn eentje 10.000 yen moet afrekenen, dan is het veel. Om de kas te spekken is het een ongeschreven regel dat de hostess ook allerlei consumpties voor zichzelf bestelt. Het heeft weinig zin om goedkope alcoholische drankjes mee te drinken, dus is oolongthee de aanbevolen keus, die je onbeperkt kunt drinken zonder aangeschoten te worden. 300 yen voor een klein blikje. Natuurlijk schenkt de hostess de zelfgebrouwen koude thee in een gerecycled blikje, en brengt ze dat mee naar de klant met een onschuldig gezicht dat lijkt te zeggen: ‘Ik heb het zojuist opengetrokken.’ Als haar maag begint te klotsen van al het water, is het tijd voor voedsel. Gegrilde worsten, gebakken eieren, sardines in olie of gefrituurde kipstukjes. Ze zegt: ‘Ik heb trek gekregen zeg,’ en bestelt met toestemming van de klant lekkernijen die eerder bijgerechten zijn dan borrelhapjes. Daarna is het tijd voor karaoke. Met 100 yen per liedje kan het totaalbedrag flink oplopen, dus alle hostessen, zowel de oude besjes als de jonge meisjes, of ze er nou iets van kunnen of zo toondoof zijn dat het niet om aan te horen is, zingen in elk geval de liedjes die ze kennen. Maar hoe ze hun best ook doen met hun schor gekweelde strot en door een overdosis zout en water opgezwollen lijf, de klanten hebben meestal hooguit 5000 yen uitgegeven als ze naar huis gaan.

De eigenaresse van Makiko’s bar, die ‘de mama’ wordt genoemd, is een vrolijke kleine ronde vrouw van midden vijftig. Ik heb haar slechts een keer ontmoet. Ze droeg haar eerder gele dan blonde haar – of het geverfd of ontkleurd is weet ik niet – strak in een knotje op het achterhoofd en had een sigaret tussen haar korte dikke vingers. Dit zei ze tegen Makiko toen die haar tijdens het sollicitatiegesprek voor het eerst ontmoette.

‘Ken jij Chanel?’

‘Ja, het kledingmerk bedoelt u?’ antwoordde Makiko.

‘Ja,’ zei de mama terwijl ze rook door haar neus uitblies. ‘Mooi spul toch?’

Aan de muur waar de eigenaresse met haar kin naar wees, hingen ter decoratie twee sjaals van Chanel in een soort plastic lijsten. Ze werden door een gelig spotje uitgelicht.

‘Chanel,’ zei ze met toegeknepen ogen, ‘ik ben er weg van.’

‘Daarom heet deze bar ook Chanel, toch?’ zei Makiko terwijl ze naar de sjaals aan de muur staarde.

‘Klopt,’ zei de mama. ‘Chanel is de droom van elke vrouw. Het is stijlvol. Maar wel duur. Moet je mijn oorbellen eens zien.’ Ze hield haar ronde kin schuin en liet Makiko een blik op haar oor werpen. Op de doffe gouden bollen, die er zelfs in het licht van de bar behoorlijk afgedragen uitzagen, zat het merkje van Chanel dat Makiko weleens had gezien.

De handdoeken die in het toilet hangen, de bierviltjes, de stickers waarmee de glazen deur van de telefooncel in de bar volgeplakt zit, de visitekaartjes, de deurmat, ja zelfs de mokken, in de hele zaak zie je spullen met het logo van Chanel, maar volgens de eigenaresse is het allemaal namaak, zogenaamde kwaliteitsimitaties die ze bij elkaar heeft gesprokkeld door fanatiek de kraampjes in de stadswijken Tsuruhashi en Minami af te lopen. Het mag dan wel van een makelij zijn waarvan zelfs Makiko, die totaal geen verstand van Chanel heeft, in één oogopslag ziet dat het nep is, toch is de eigenaresse eraan verslingerd en blijft ze haar collectie dagelijks uitbreiden. De oorbellen en de haarspeld die ze gegarandeerd elke dag draagt, zijn voorbeelden van de paar authentieke voorwerpen die ze in een opwelling als geluksbrenger voor de opening van de zaak gekocht schijnt te hebben. Alles wijst erop dat de eigenaresse niet zozeer van Chanel houdt, maar eerder de impact van de merknaam en de klank ervan adoreert, en toen een barmeisje haar een keer vroeg: ‘Mama, waar kwam die Chanel vandaan?’ hoorde Makiko haar antwoorden: ‘Uit de Verenigde Staten,’ want blijkbaar denkt de eigenaresse dat alle witte mensen Amerikanen zijn.

‘Hoe gaat het met de mama?’

‘Prima, prima. Maar in de bar is er een hoop gedoe.’

Het is iets na tweeën wanneer we aankomen op Minowa, het dichtstbijzijnde station bij mijn appartement. We stoppen onderweg bij een zaakje om voor 210 yen per persoon staand noedels te eten, en lopen de ongeveer tien minuten tot aan mijn huis omgeven door het oorverdovende getjirp van de cicaden.

‘Ben je ons vanuit huis komen ophalen?’

‘Nee, ik had vandaag wat te doen, dus ik kwam ergens anders vandaan. Het is deze heuvel over en dan rechtdoor.’

‘Lekker om een eindje te lopen, dan hebben we meteen onze beweging gehad.’

Hoewel we eerder nog de puf hadden om te kletsen en te lachen, heeft de enorme hitte zowel Makiko als mij langzamerhand het zwijgen opgelegd. Het constante tjirpen van de cicaden heeft zich in mijn oren verankerd en de zon brandt op mijn huid. De dakpannen, de bladeren van de bomen langs de weg en de putdeksels absorberen het witte zomerlicht, en hoe feller de zon schijnt, hoe donkerder het achter in mijn ogen lijkt te worden. Van top tot teen doorweekt van het zweet komen we na een lange inspanning eindelijk bij mijn flat aan.

‘We zijn er.’

Makiko ademt een keer flink uit en Midoriko hurkt neer bij de bloempot die naast de ingang staat en brengt haar gezicht naar de blaadjes van de plant waarvan ik de naam niet ken. Dan haalt ze een klein schriftje uit haar heuptas tevoorschijn en schrijft daarin: van wie is deze? Midoriko’s handschrift is onverwacht vet en ze zet veel kracht tijdens het schrijven, waardoor ik de indruk krijg dat ik grote karakters bekijk die op een muur staan gekalkt. En dan herinner ik me dat toen Midoriko nog maar een baby was, ik me onmogelijk kon voorstellen dat zo’n absurd kleine baby die alleen maar adem lag te halen, ooit in haar eentje naar de wc zou kunnen, zelf zou kunnen eten of schrijven.

‘Ik weet het niet, maar hij is vast van iemand. Mijn kamer is op de eerste. Dat raam daar. Hier de trap op en dan de linker deur.’

We lopen achter elkaar de deels verroeste ijzeren trap op.

‘Het is klein, maar kom binnen.’

‘Prima kamertje toch?!’ zegt Makiko opgewekt nadat ze haar muiltjes heeft uitgetrokken en vooroverbuigt om naar binnen te gluren. ‘Dit is precies wat ik me voorstel bij een eenpersoonswoning. Leuk zeg! Ik ga naar binnen hoor.’

Midoriko volgt haar zwijgend en loopt de kamer door naar achteren. Ik woon sinds ik alweer tien jaar geleden naar Tokio verhuisd ben, in dit appartement: een keuken ter grootte van vier tatami-matten met daaraan vast een kamer met een oppervlakte van zes tatami-matten.

‘Heb je tapijt gelegd? Wat lag er eerst? Toch geen houten vloer hoop ik?’

‘Nee, tatami. De matten waren al oud toen ik hier kwam, dus ik heb het erbovenop gelegd.’

Terwijl ik met de rug van mijn hand het zweet dat non-stop van mijn hoofd gutst afveeg, zet ik de airco aan en stel de kamertemperatuur in op 22 graden. Ik pak de uitklapbare lage eettafel die ik tegen de muur had gezet en zet er drie dezelfde glazen op die ik speciaal voor vandaag in een winkeltje in de buurt heb gekocht. Ze zijn versierd met kleine lichtpaarse druiven. Als ik de glazen tot de rand vol heb geschonken met de gerstenthee die ik van tevoren koud heb gezet, drinken Makiko en Midoriko hun glas klokkend in één teug leeg.

‘Oef, ik leef weer,’ zegt Makiko terwijl ze achteroverleunt. Ik overhandig haar de zitzak die in de hoek van de kamer lag. Midoriko zet haar rugzak neer in een hoek van de kamer, staat op en kijkt de kamer rond alsof ze iets bijzonders bekijkt. Het is een kleine sobere kamer waarin alleen de hoognodige meubels staan, maar het is de boekenkast die Midoriko’s interesse lijkt te wekken.

‘Wat een hoop boeken, hè?’ zegt Makiko.

‘Zoveel zijn het er niet, hoor.’

‘Jawel, moet je kijken, haast de hele muur bestaat uit boeken. Hoeveel zijn dat er wel niet?’

‘Ik heb ze nooit geteld, maar het zijn er echt niet zoveel hoor. Dit is normaal.’

Voor Makiko, die nooit een boek leest, lijkt het misschien een grote hoeveelheid boeken, maar in feite zijn het er niet bijster veel.

‘Is dat zo?’

‘Ja, dat is zo.’

‘We mogen dan zussen zijn, maar we zijn heel anders, hè. Mij kan het niet boeien. Midoriko is trouwens gek op boeken. Op school vindt ze Japans ook leuk, toch Midoriko?’

Zonder op haar moeder te reageren, gaat Midoriko vlak voor de boekenkast staan en bestudeert ze een voor een de ruggen van de boeken.

‘Hey, we zijn er nog maar net, maar vind je het goed als ik heel even onder de douche spring?’ vraagt Makiko terwijl ze het haar dat aan haar wangen plakt uit haar gezicht haalt.

‘Ja hoor, ga je gang. De deur links. De wc is apart.’

Terwijl Makiko doucht, blijft Midoriko de inhoud van de boekenkast bekijken. Haar rug is nat van het zweet, waardoor haar donkerblauwe T-shirt nagenoeg zwart is geworden. Als ik vraag of ze iets anders wil aantrekken, schudt ze na een paar seconden haar hoofd.

Half luisterend naar de stromende douche en turend naar Midoriko’s rug krijg ik de indruk dat de sfeer in de kamer, waarin volgens mij niets veranderd is, anders aanvoelt dan anders. Het geeft me een onbehaaglijk gevoel, alsof ik niet heb opgemerkt dat er ineens een nieuwe foto zit in het lijstje dat ik altijd al heb gehad. Terwijl ik koude gerstenthee drink, denk ik even na over dat onbehaaglijke gevoel. Ik begrijp maar niet waar het vandaan komt.

‘Ik heb een handdoek van je geleend,’ zegt Makiko wanneer ze terugkomt in een T-shirt met uitgelubberde hals en een wijde joggingbroek. ‘Lekker warme straal,’ zegt ze terwijl ze haar haar afdroogt. Nu ik zie dat de make-up helemaal van haar gezicht is, fleur ik enigszins op. Ik besef namelijk dat Makiko er eigenlijk helemaal niet zo vreselijk uitziet als ik dacht toen ik haar vandaag voor het eerst zag. Ze ziet er fris uit en waar ik haar eerder nog zo vermagerd vond, vind ik nu dat het wel meevalt. Ook haar gezicht zag er waarschijnlijk alleen maar zo uit omdat de hoeveelheid en kleur van haar foundation zo merkwaardig waren, dus misschien is ze eigenlijk helemaal niet zoveel veranderd. Misschien schrok ik gewoon omdat het veel te lang geleden was dat ik haar gezicht had gezien, en reageerde ik te heftig. Ik denk ook nog dat mijn ogen er gewoon aan gewend zijn geraakt, maar toch krijg ik langzaam de indruk dat ze er simpelweg zo oud uitziet als ze is – die gedachte stelt me behoorlijk gerust.

‘Mag ik dit even aan de lijn hangen? Waar is je balkon?’

‘Ik heb geen balkon.’

‘Niet?’ vraagt Makiko zo verrast dat ook Midoriko omkijkt. ‘Wat voor kamer heeft nou geen balkon?’

‘Een kamer als deze,’ zeg ik lachend. ‘Als je het raam openzet zit er een reling achter, maar pas op dat je niet valt.’

‘Wat doe je dan met je was?’

‘Boven op het dak is een plek waar ik was kan ophangen. Daar kunnen we straks wel heen als je wilt. Zodra het wat koeler is.’

‘Hm,’ zegt Makiko. Ze pakt de afstandsbediening, zet de tv aan en begint te zappen. Een kookprogramma, teleshopping. Wanneer ze bij een nieuws- en actualiteitenprogramma komt, vult het hele scherm zich met spanning, waardoor direct duidelijk is dat er een vreselijk incident heeft plaatsgevonden. Een verslaggeefster met een microfoon in de hand kijkt ernstig in de camera en praat onstuimig aan één stuk door. In de woonwijk op de achtergrond zijn ambulances, politiewagens, agenten en een dekzeil te zien.

‘Wat zou er gebeurd zijn?’ vraagt Makiko.

‘Geen idee.’

Vanochtend heeft er een incident plaatsgevonden waarbij een studente vlak bij haar woning in de wijk Suginami herhaaldelijk in gezicht, hals, borst en buik – met andere woorden overal in het lichaam – is gestoken, waarna ze naar het ziekenhuis is gebracht, waar ze nu in kritieke toestand verkeert, aldus de verslaggeefster. Vervolgens verklaart ze dat een man van in de twintig zich ongeveer een uur na het incident heeft gemeld bij een nabijgelegen politiebureau, die op dit moment wordt verhoord omdat wordt aangenomen dat hij meer weet. Tijdens haar verslaggeving worden linksboven op het scherm een grote foto en de naam van de neergestoken studente getoond. ‘Achter me liggen nog verse bloedsporen,’ meldt de verslaggeefster geagiteerd, terwijl ze een paar keer omkijkt. Er is een geel lint met verboden toegang te zien, en zo nu en dan schakelt het beeld over naar ramptoeristen die foto’s met hun mobieltje maken.

‘Och, zo’n schattig meisje,’ mompelt Makiko stilletjes. ‘Laatst was er toch ook al iets gebeurd?’

‘Ja, nu je het zegt,’ antwoord ik.

Als ik het me goed herinner was er twee weken geleden een voorval waarbij een deel van een lichaam, vermoedelijk van een vrouw, in een vuilnisbak in het keizerlijke park in Shinjuku werd gevonden. Later werd duidelijk dat het een vrouw van zeventig betrof die al een paar maanden werd vermist, en kort daarna werd een werkloze man van negentien die in de buurt woonde aangehouden. De bejaarde vrouw had geen familie en woonde al geruime tijd in haar eentje in een oud appartement in de binnenstad, en de media maakten een hoop ophef over hoe deze twee personen elkaar kenden en het motief van de dader.

‘O ja, was er niet een oud vrouwtje vermoord? In stukken gesneden?’

‘Ja, gevonden in een vuilnisbak in het keizerlijke park,’ zeg ik.

‘Wat voor park is dat?’

‘Nou, gewoon een heel groot park.’

‘Wacht, was de dader niet een jonge knul?’ Makiko fronst. ‘En de vermoorde vrouw, was die niet zeventig of zo? Niet? Of nog ouder zelfs?’ Ze denkt even na en zegt dan: ‘Wacht effe. Zeventig, zo oud was oma Komi toch ook toen ze doodging?’

Makiko slaakt een kreet alsof ze schrikt van wat ze zelf zegt, en ze spert haar ogen open. ‘Ik bedoel, was ze niet verkracht?’

‘Volgens mij wel ja.’

‘Wat eng! Dat geloof je toch niet? Stel je voor, oma Komi!’ kermt Makiko.

Over een uur zal ik dit incident net als andere incidenten waarschijnlijk totaal vergeten zijn, maar Makiko’s woorden, ‘zo oud was oma Komi’, krijg ik een tijdlang niet uit mijn hoofd. Oma Komi. Toen oma Komi doodging, was ze een oude vrouw. Vooral nadat er kanker bij haar was geconstateerd en ze werd opgenomen, maar ook toen ze nog gezond was, was ze al echt een oud vrouwtje, daar bestaat geen twijfel over. De oma Komi in mijn herinneringen is in elk geval altijd al een omaatje geweest. Het spreekt voor zich dat ze geen vleugje seksuele aantrekkelijkheid bezat, en het was uitgesloten dat ze iemand ooit seksueel zou opwinden. Een oude vrouw. Echt een omaatje. Ik weet natuurlijk niet wat voor iemand de vermoorde zeventigjarige vrouw was, en in sommige gevallen zullen leeftijd en persoonlijke voorkeur vast niets met elkaar te maken hebben. Ik snap goed dat het slachtoffer en oma Komi niet hetzelfde waren, maar doordat ze beiden zeventig waren, koppel ik het slachtoffer aan oma Komi, en dus koppel ik oma Komi ongewild ook aan verkrachting, wat erg gecompliceerde gevoelens teweegbrengt.

De vrouw heeft waarschijnlijk nooit kunnen vermoeden dat ze tot haar zeventigste zou leven om dan verkracht en vermoord te worden door een jongen die haar kleinzoon had kunnen zijn. Zelfs toen het gebeurde begreep ze vast niet goed wat haar overkwam. De presentator sluit het programma af met een nog altijd dieptreurige blik, en na de reclame begint de herhaling van een soap.

‘Ik ben erachter gekomen dat ik mijn maandverband altijd verkeerd om heb gebruikt,’ zei Jun opgewonden. Ik lieg, ze was niet echt opgewonden, en ik snapte niet alles wat ze zei, maar maandverband heeft blijkbaar een klevende kant, en die had ze al die tijd op zichzelf geplakt. Blijkbaar wist ze niet beter. Blijkbaar had ze de hele tijd het probleem dat het slecht absorbeerde en alleen maar afstootte. Als je de plakkende kant daarbeneden op jezelf plakt, moet het vast pijn doen als je het lostrekt. Zou het echt zó moeilijk zijn dat je dat fout doet?

Toen ik zei dat ik nog nooit maandverband had gezien, zei Jun dat ze er thuis veel hadden liggen en dat ze die wel kon laten zien, dus ben ik vandaag na school bij haar langsgegaan. Op een plankje in de wc lagen superveel pakjes maandverband op elkaar gestapeld, net pampers. Wij hebben ze niet in huis. Ik vond het afschuwelijk, maar om me op de toekomst voor te bereiden klom ik op de bril, en zag er toen een heleboel liggen in allerlei vormen en maten met allemaal aanbiedingsstickers erop.

Iemand wordt ongesteld omdat het eitje niet bevrucht wordt, en dan stroomt er een soort kussentje dat eigenlijk klaarligt om een bevrucht eitje op te vangen en groot te brengen samen met je bloed weg. Daar had ik het met Jun over. En wat denk je? Jun dacht dat de onbevruchte eitjes misschien in het bloed zaten, dus heeft ze vorige maand blijkbaar haar eigen maandverbandje opengescheurd en er even in gekeken. Serieus… Ik schrok en vroeg vol afschuw hoe het was, maar Jun zag totaal geen probleem. Ze vertelde dat er gewoon heel kleine bolletjes op een hoopje in het maandverband zaten, die zich allemaal met bloed hadden gevuld. Toen ik vroeg of het op zalmkaviaar leek, zei ze dat het daar een heel kleine versie van was. Daardoor kon ze blijkbaar ook niet zien of er wel of niet een onbevrucht eitje tussen zat.

Midoriko

Als ik in de keuken een pan water aan de kook breng om nieuwe gerstenthee te maken, komt Midoriko naast me staan en toont haar schriftje.

ik ga even op verkenning

‘Op verkenning, wat bedoel je?’

wandelen

‘Is goed, maar moet je het niet even aan Maki vragen?’

Midoriko haalt haar schouders op en ademt kort uit door haar neus.

‘Maki, Midoriko zegt dat ze even gaat wandelen. Mag dat?’

‘Prima, maar weet je de weg terug? Zul je niet verdwalen?’ antwoordt Makiko vanuit de kamer.

gewoon een rondje in de buurt

‘Wat moet je buiten in deze hitte?’

op verkenning

‘Nou, vooruit dan, maar neem voor de zekerheid mijn telefoon mee. O ja, er zit een boekwinkel naast de supermarkt waar we net langsliepen. Daarnaast zit een winkel met prullaria, wordt dat woord nog gebruikt? Nou ja, daar zit in ieder geval een winkel met schrijfgerei en dat soort dingen, dus misschien kun je daar even gaan kijken. Als je op een dag als vandaag te lang buiten bent, verbrand je levend. O, en dit is de knop voor nummerherhaling. Als je hierop drukt bel je Maki.’

Midoriko knikt op mijn uitleg.

‘Als een enge man je aanspreekt moet je wegrennen en meteen bellen. En niet te lang wegblijven.’

Ze mag dan geen woord uitgebracht hebben, toch voelt de kamer op de een of andere manier stiller aan nadat de deur achter Midoriko is dichtgeslagen. Als het kletterende geluid van haar voeten die de ijzeren trap af lopen wegsterft en niet lang daarna volledig verdwijnt, gaat Makiko – alsof ze daarop heeft zitten wachten – rechtop zitten en zet de tv uit.

‘Ik zei het toch aan de telefoon? Zo is Midoriko dus altijd.’

‘Ze weet wel van volhouden zeg,’ zeg ik vol bewondering. ‘Een half jaar zei je? En op school gedraagt ze zich dus normaal?’

‘Ja. Toen ik het voor de zomervakantie aan haar mentor vroeg, zei zij dat ze op school geen probleem met leraren of klasgenoten heeft. Ze bood aan om met haar te praten, maar ik dacht dat Midoriko dat vast vervelend zou vinden, dus heb ik gezegd dat ik het nog even zou aankijken.’

‘Snap ik.’

‘Van wie zou ze dat hebben, die koppigheid?’

‘Ik vind jou niet zo koppig hoor, Maki.’

‘Niet? Ik dacht dat ze met jou misschien wel zou praten, maar niet dus.’

Makiko trekt haar reistas naar zich toe, opent de rits, steekt haar hand erin en haalt er een A4-envelop uit.

‘Hoe dan ook,’ Makiko schraapt aarzelend haar keel, ‘dit is het, Natsu. Waar ik het aan de telefoon over had.’

Makiko haalt voorzichtig een stapel brochures uit de tamelijk dikke envelop en legt ze voor zich op tafel. Vervolgens kijkt ze me strak aan. Dat is ook zo. Zodra onze blikken elkaar kruisen, herinner ik me ineens het doel van haar bezoek aan Tokio. Wanneer Makiko haar handen op de brochures legt en weer overeind gaat zitten, maakt de lage tafel een krakend geluid.

2. Verlangen naar schoonheid

‘Ik denk erover om mijn borsten te laten vergroten.’

Het is nu ongeveer drie maanden geleden dat Makiko me belde om dit te vertellen, als een soort mededeling of aankondiging.

In het begin vroeg Makiko me nog wat ik ervan vond, maar sinds ze drie keer per week na haar werk steeds kort na één uur ’s nachts begon te bellen, veranderde dat gaandeweg. Ik kreeg steeds meer de indruk dat ze überhaupt geen interesse had in mijn gedachten of mening, tot ze uiteindelijk zonder te luisteren aan één stuk door tegen me aan bleef praten over borstvergrotingen.

‘Ik ga me laten opereren en mijn borsten laten opblazen,’ en ‘Kan ik mezelf zoiets echt aandoen?’: deze twee grote thema’s rondom borstvergroting leken steeds weer voorbij te komen.

In de tien jaar dat ik in Tokio woonde had ze me nog vrijwel nooit midden in de nacht gebeld, laat staan dat we op gezette tijden lang met elkaar aan de telefoon hingen, maar nu werd ik overrompeld door het feit dat ze uit het niets tegen me zei dat ze overwoog een borstvergroting te nemen en dus antwoordde ik onwillekeurig: ‘Ga ervoor.’

Maar zonder aandacht te besteden aan dat ‘ga ervoor’ ratelde Makiko, terwijl ik alleen zo nu en dan een geluidje maakte om te laten merken dat ik luisterde, onafgebroken door over de bestaande methoden van borstvergroting, de kosten, of het pijn doet, en het herstelproces na de operatie: de zogenaamde downtime. Af en toe sprak ze zichzelf moed in door vastberaden te zeggen: ‘Ik denk dat ik het kan, ik kan dit. Ik ga het doen,’ of zette ze de nieuwe informatie die ze die dag in handen had gekregen voor zichzelf op een rijtje. Zo ging het maar door.

Terwijl ik knikte en luisterde naar haar vrolijke geratel, probeerde ik me te herinneren wat voor borsten Makiko ook alweer had. Maar het was tevergeefs. Dat was misschien ook niet meer dan logisch: ik kon me niet eens mijn eigen borsten, die toch echt aan mij vastzaten, voor de geest halen. Ik kreeg het daarom ook niet voor elkaar om Makiko, borsten en een borstvergroting goed in mijn hoofd samen te brengen, hoe enthousiast ze er ook uitleg over gaf en haar gedachten erover bleef uitspreken. En hoe langer ik naar Makiko luisterde, hoe vaker ik dacht: Over wier borsten gaat het nu in hemelsnaam? Met wie praat ik? En met welk doel?, en hoe bezorgder en verveelder ik me begon te voelen.

Omdat ik enkele maanden eerder had gehoord dat het niet lekker liep tussen haar en Midoriko, probeerde ik als het gesprek in een oneindige lus van borstvergrotingen terechtkwam een paar keer te vragen: ‘Hoe gaat het trouwens met Midoriko?’

Maar als ik dat deed, ging Makiko zachter praten en zei ze alleen: ‘Ach, gaat wel oké,’ en was goed te merken dat ze het onderwerp meed. Behalve de borstvergroting waar ze het aan de telefoon steeds over heeft, zijn er naar mijn mening genoeg andere zaken waarover Makiko zou moeten nadenken, zoals over haar toekomstige leven nu ze dit jaar veertig wordt, over geld, en natuurlijk over Midoriko, en het behoeft geen betoog dat dat zaken zijn die topprioriteit hebben.

Maar wie ben ik om me daarmee te bemoeien. Ik hoef namelijk voor niemand te zorgen en leef mijn eigen leven in Tokio, dus ik weet dat ik niet in de positie verkeer om me zo neerbuigend tegen een ander uit te spreken. Vaststaat dat Makiko zelf het meest bezorgd is over haar leven met Midoriko.

Had ze nou maar geld. Had ze nou maar de zekerheid van een vaste aanstelling overdag met goede arbeidsvoorwaarden. Makiko gaat niet omdat ze dat zo leuk vindt ’s avonds de deur uit om in een kroeg te werken, terwijl ze Midoriko, die nog op de basisschool zit, in haar eentje in de flat achterlaat. Het mag dan wel bij haar baan horen, maar dat wil niet zeggen dat ze voor haar plezier soms dronken bij haar dochter thuiskomt. Er zit voor Makiko niets anders op dan haar huidige leven te leiden, met de wetenschap dat er vrienden in de buurt wonen die in noodgevallen meteen naar haar dochter zullen snellen.

Maar hoe onvermijdelijk hun situatie ook is, ik kan niet anders dan me zorgen maken over hoe de toekomst er voor Makiko en Midoriko zal uitzien. Neem nou de avonden. Het is niet goed om Midoriko nog langer in haar eentje de avonden door te laten brengen. Dat is beslist niet goed. Het is allesbehalve goed. Hun situatie moet veranderen, en wel zo snel mogelijk. Maar hoe pak je zoiets aan?

Makiko die nooit een vak heeft geleerd. Ik, haar zusje, dat van baantjes leeft. Midoriko die nog een kind is en in de toekomst geld nodig zal hebben. Een leven zonder enige zekerheid. Nul verwanten die zich over ons ontfermen. De kans om in een rijke familie te trouwen en in één klap een zorgeloos bestaan te krijgen is nul. Minder dan nul. De loterij. Of de bijstand…

Vlak nadat ik naar Tokio was verhuisd heb ik de kwestie bijstand één keer met Makiko besproken. Makiko was door een onverklaarbare duizeling ineengezakt, waardoor we enkele dagen vreesden dat ze misschien een ernstige ziekte had. Toen ze voor onderzoek naar het ziekenhuis moest, voelde ze zich zwak waardoor ze ook niet naar de bar kon en er geen geld meer in het laatje kwam, en dus moesten wij haar huidige leven en toekomst bespreken.

‘Bijstand is trouwens ook nog een mogelijkheid,’ probeerde ik in dat gesprek volhardend aan te dragen, maar ze wees die optie stellig af. Niet alleen dat, ze verweet me bovendien dat ik zoiets aanmoedigde, wat uiteindelijk op een behoorlijk heftige woordenwisseling uitliep. Voor Makiko was een uitkering ontvangen kennelijk iets waarvoor je je moest schamen, dus ze zou niet kunnen leven met het idee dat ze bijstand trok en daarmee de staat en anderen tot last was – ze zag het als het verliezen van je menselijke waardigheid of het krenken van je trots.

Dat klopt niet, bijstand is gewoon geld, niets meer, en schaamte, tot last zijn en trots en zo, dat soort dingen hebben er niets mee te maken, de staat en andere mensen zijn er om individuele levens te beschermen, dus moet je als je in nood zit het ongegeneerd aanvragen, dat is je recht. Hoe vaak ik dat ook uitlegde, Makiko wilde er niets van horen. Als ik dat doe, dan is alle ellende die we tot nu toe hebben doorstaan voor niets geweest, zei ze huilend. We hebben ons altijd gered door dag en nacht keihard te werken, zonder iemand ooit tot last te zijn, jammerde ze. Ik gaf het op. Gelukkig wezen de onderzoeken uit dat er geen afwijkingen bij Makiko te zien waren, kon ze met het loonvoorschot dat ze op verzoek van de bar had gekregen rondkomen en duurde het niet lang of we keerden terug naar ons normale leventje. Uiteraard was er daarmee in de basis totaal niets opgelost.

‘Ik denk erover om naar deze kliniek te gaan.’

De brochures die ze uit haar tas heeft gehaald vormen een dikke stapel en terwijl ze de bovenste aan me toont, zegt ze: ‘Ik heb me in Osaka ook op verschillende plekken laten informeren en dit allemaal verzameld, maar deze hier is mijn eerste keus.’

Hoeveel zullen het er in totaal wel niet zijn, al die brochures in allerlei formaten? Terwijl ik naar de dikke stapel brochures kijk, zo te zien zijn het er wel twintig of dertig, en me voorstel hoe Makiko, die geen computer heeft, dit allemaal heeft verzameld, dreig ik weer somber te worden, dus vraag ik niet hoe ze hieraan is gekomen. Ik leg de brochure die Makiko aanbeveelt opzij en neem eerst de andere in mijn hand en blader ze eens door. Er zijn veelal witte jonge blonde modellen ingezet voor de prachtige foto’s van hun nagenoeg naakte bovenlichaam omgeven door zachtroze linten en bloemetjes.

‘Ik ga morgen toch op consult? Dat is voor mij dé happening van dit jaar. Daarom heb ik ze meegenomen om aan jou te laten zien, al deze brochures. Thuis heb ik er nog veel meer, maar voor nu heb ik alleen de mooiste meegebracht.’

Ik bekijk de brochures. Een arts in een witte doktersjas lacht zijn tanden bloot, waarvan zelfs op de kleine foto duidelijk is dat ze onnatuurlijk wit zijn, en hij kijkt me met die enorme glimlach aan. Boven zijn hoofd staat in gigantische schrifttekens ervaring is alles. Als ik daarnaar staar, zegt Makiko: ‘Vergeet die nou maar, je moet deze bekijken,’ en ze pakt de brochure die ik opzij heb gelegd en leunt voorover. ‘Ergens lijkt het wel een soort schoonheidsbehandeling, vind je niet?’

Makiko’s oog is gevallen op een zwarte brochure op dik glossy papier, en je zou kunnen zeggen dat hij luxueus aandoet, maar eerlijk gezegd heeft hij iets intimiderends, iets wat de andere brochures niet hebben. Hij heeft een opdruk van gouden schrifttekens en er is geen plaatje te bekennen met de onbezoedelde uitstraling van schattigheid, geluk en schoonheid die zo kenmerkend is voor cosmetische behandelingen gericht op vrouwen, waardoor hij me doet denken aan het algehele drama van, hoe zal ik het zeggen, ‘meisjes uit de rosse buurt’, de professionals van het nachtwerk en alles eromheen. Een borstvergroting is een serieuze, delicate kwestie en gaat vast gepaard met veel pijn en allerlei zorgen, dus je zou verwachten dat een vrouw kiest voor een kliniek met een wat meer zachtaardige, vriendelijke of ontspannen uitstraling – ook als dat niet meer dan een façade is. Hoe haalt Makiko het dan in haar hoofd om uit alle opties haar lichaam uitgerekend over te leveren aan de kliniek waarvan de brochure doet denken aan de dresscode in een vipclub? Makiko negeert mijn zwijgzaamheid en gaat door met haar verhaal terwijl ik over zulke dingen nadenk.

‘Ik heb je aan de telefoon al heel veel verteld over borstvergroting, maar zoals ik al eerder zei, zijn er dus echt heel veel soorten, en grofweg zijn er drie opties. Weet je nog?’

Nee, wil ik zeggen, maar ik houd me in en knik vaag, waarop Makiko zegt: ‘De eerste optie is siliconen. De tweede is hyaluronzuur. De derde is de methode waarbij ze je eigen vet weghalen en dat gebruiken om ze op te vullen. Zoals ik al dacht is siliconen inbrengen de populairste. Dat kiezen de meeste vrouwen en daarmee heeft men de meeste ervaring, maar het is ook de duurste. Met siliconen, dan… kijk, dan krijg je zoiets.’

Makiko tikt met haar nagels op de rij huidkleurige siliconen in de zwart glanzende brochure.

‘Er zijn allerlei soorten implantaten. Deze wilde ik je laten zien. Er zijn heel veel soorten, en omdat ze in elke kliniek net weer wat anders zeggen is het best moeilijk kiezen. Deze hier worden het meest gebruikt, met siliconengel. Daarna komen de cohesieve gelimplantaten. Die zijn iets harder dan siliconengel zodat ze van binnenuit niet gaan lekken of zo, maar mocht dat toch gebeuren, dan zijn ze zelfs als er eentje scheurt nog veilig, en het verschilt per persoon, maar sommige mensen zijn van mening dat de borsten er een beetje, nou ja, een beetje onnatuurlijk uitzien omdat de implantaten dus harder zijn. En dan heb je nog implantaten met een fysiologische zoutoplossing. Het voordeel daarvan is dat ze die pas naderhand vullen met een zoutoplossing, dus dat de borsten dan pas opzwellen, zodat ze bij het inbrengen van de implantaten maar een kleine incisie hoeven te maken. Maar siliconen worden dus veruit het meest gekozen. Tegenwoordig. Sinds er siliconen op de markt zijn, neemt blijkbaar bijna niemand meer implantaten met een zoutoplossing. Dus na lang wikken en wegen ben ik van plan om voor siliconen te gaan. In de kliniek waar ik het wil laten doen, kost het 1 miljoen 500.000 yen. Voor beide borsten. En als je voor plaatselijke of algehele verdoving kiest, dan kost dat iets van 100.000 yen extra.’

Als Makiko uitgepraat is, kijkt ze me strak aan en vraagt met haar blik wat ik ervan vind. Eerst vraag ik me nog af waarom ze me nou zo aanstaart en kijk ik gewoon terug, maar dan realiseer ik me dat ze op mijn mening wacht, dus begin ik te lachen en zeg: ‘Wat geweldig!’ Omdat ze blijft staren voeg ik er vol geforceerde bewondering aan toe: ‘Hey, maar anderhalf miljoen, dat is toch superduur?’ Het is een eerlijke mening, of beter gezegd een feit, maar meteen daarna bedenk ik dat ik beter mijn mond had kunnen houden.

Want 1.500.000 yen is werkelijk duur. Beter gezegd: onwerkelijk duur, en zowel voor Makiko als voor mij is het een bedrag waar wij nooit mee te maken krijgen, zo’n bedrag gaat ons voorstellingsvermogen ver te boven. Ik dacht: Anderhalf miljoen, waar heeft ze het over? Ik maak me wel zorgen of Makiko het door mijn verwoording zal opvatten alsof ik 1.500.000 yen duur vind voor haar borsten, ofwel als: Makiko, jouw borsten zijn het toch niet waard om anderhalf miljoen aan uit te geven? Daar zit natuurlijk een kern van waarheid in, maar ik praat zo natuurlijk mogelijk verder.

‘Tja, ik weet niet… anderhalf miljoen yen is wel echt veel, maar ja, het gaat wel om je lichaam, hè. De verzekering zal het zeker niet dekken? Het is wel belangrijk voor je… Nee, misschien is het inderdaad niet eens zo duur!’

‘Jij begrijpt mij,’ zegt Makiko zachtjes. Ze knikt tevreden en praat door met een zo te horen vriendelijke stem. ‘Kijk, Natsu. In deze brochure zeggen ze bijvoorbeeld dat er een actieprijs is van 450.000 yen. Maar als je er dan daadwerkelijk heen gaat en je laat informeren, dan blijkt het helemaal niet zo goedkoop. Het kan niet voor die prijs. Hun tactiek is om je eerst langs te laten komen, waarna blijkt dat er allerlei bijkomende kosten zijn en je uiteindelijk uitkomt op ongeveer hetzelfde hoge bedrag. Bovendien kun je bij deze actie niet zelf bepalen wie je opereert, waardoor de kans groot is dat je wordt overgedragen aan een jonge arts met weinig ervaring. Er zijn alles bij elkaar veel dingen om rekening mee te houden… De weg naar een borstvergroting, de weg naar succes, is ver,’ zegt Makiko ernstig, en ze sluit haar ogen kort om ze vervolgens plotsklaps open te sperren.

‘Dus, na lang uitzoeken, lijkt me deze de beste! Borstvergrotingen gaan tenslotte vaak mis. In de provincie heb je weinig keuzemogelijkheden, dus zijn er veel vrouwen die het bij een plaatselijke kliniek laten doen, maar daar hebben ze ook veel minder patiëntes. Het komt neer op ervaring. Ervaring is immers alles. Dit is de kliniek waar vrouwen bij wie het is misgelopen het opnieuw laten doen, en waarvan ze allemaal zeggen dat ze er meteen naartoe waren gegaan, als ze van tevoren hadden geweten hoe het ging lopen.’

‘Oké, maar Maki, en deze dan? Deze brochure, hylura… of nee, hyaluronzuur… er staat dat het een injectie is. Er staat ook dat het natuurlijk voor je lichaam is. Als ze het injecteren hoeven ze je niet open te snijden en dicht te naaien, toch? Waarom doe je dat niet?’

‘Nou, hyaluronzuur is niet duurzaam.’ Makiko laat haar mondhoeken neerhangen. ‘Dat spul wordt meteen door je lichaam opgenomen, het verdwijnt, en dat was het dan. En dat voor iets van 800.000 yen? Nee bedankt. Mij niet bellen. Maar oké, zoals je al zei houd je er geen littekens aan over en doet het niet veel pijn, dus als ze dan voorgoed vergroot werden, zou ik natuurlijk dolgelukkig zijn, maar dit is ideaal voor modellen en mensen in de showbizz en zo. Voor van die modellen voor badkleding, je weet wel. Voor als je plots moet beslissen. Hyaluronzuur is flink aan de prijs.’

Makiko lijkt zich al verdiept te hebben in de brochure die ik aanwijs, want ze geeft me uit het hoofd en zonder te haperen uitleg.

‘Ook over het inspuiten van vet zoals daar staat beschreven zeggen ze dat het veilig is, omdat het vet zich al van oorsprong in je lijf bevindt, maar ze moeten meerdere gaten in je lichaam maken, en er een dikke naald, eerder een soort buisje, in doen, dus dat heeft flinke impact. Het duurt lang, de narcose is diep en bovendien is het een zware operatie. Je hebt toch van die machines om de weg op te breken? Zo gaat dat dus, het menselijk lichaam wordt een soort bouwterrein. Enge medische missers komen ook vaak voor en een enkele keer overlijdt de patiënte. Bovendien…’ Makiko kijkt ietwat troosteloos uit haar ogen en forceert een lach, ‘heb ik geen overtollig vet.’

Je zou denken dat ik door onze telefoongesprekken van de afgelopen maanden een goed beeld had van de situatie, maar als ik Makiko die het aldoor over borstvergroting heeft gehad werkelijk tegenover me heb, kan ik niets uitbrengen en begin ik me op de een of andere manier ellendig te voelen. Het is – hoe zal ik het zeggen – wat je voelt als je van een afstandje iemand bekijkt die op het station, in het ziekenhuis of aan de kant van de weg maar blijft doorpraten, ongeacht of diegene een gesprekspartner heeft. Als ik zie hoe Makiko maar door blijft ratelen, stemt me dat enigszins eenzaam en somber. Hoewel dat absoluut niet betekent dat ik geen interesse in Makiko of haar verhaal heb of dat ik niet met haar meeleef, besef ik dat ik met medelijden naar haar kijk, wat een schuldgevoel oproept. Onbewust heb ik met mijn nagel een velletje van mijn lip afgepulkt, en als ik er met mijn tong over ga, proef ik vaag bloed.

‘O, nou vergeet ik bijna iets belangrijks. Er zijn dus twee plekken waar ze de siliconen kunnen inbrengen. Een mens heeft toch borstspieren? Die zitten onder het vet, en als je kiest voor onder de spieren, is niet in één oogopslag te zien dat ze nep zijn, omdat de implantaten eronder zitten en de borsten dus naar voren komen, ofwel ze doen ze er dus onder. En de andere plek is iets meer aan de oppervlakte, dan doen ze ze onder de borstklieren. De operatie kost dan wel minder pijn en moeite vergeleken met die onder je spieren, maar voor slanke dennen als ik is die optie in veel gevallen ongeschikt. Er zijn toch mensen bij wie ze zo rond vooruitsteken alsof ze er met een toiletontstopper zijn uitgezogen? Nooit gezien? Wel toch? Of niet? Hè? Dat ze geen grammetje vet op hun lichaam hebben en alleen dat daar er overduidelijk uitspringt? Dat vind ik een beetje… opzichtig, dus dat wil ik niet. Vooralsnog denk ik toch te gaan voor die onder de spieren.’

Kijk, als ik dan ongesteld word, hè. Dan komt er voortaan elke maand, tientallen jaren tot het ophoudt, bloed tussen mijn benen naar buiten, dat is toch vreselijk? Ik kan het zelf niet stoppen en thuis hebben we ook al geen maandverband. Als ik eraan denk word ik depressief.

Als ik ongesteld word, dan ga ik het ieder geval echt niet tegen mama zeggen, ik ga het sowieso geheimhouden. Ik heb zo’n boek waarin ze als hoofdpersoon een meisje hebben genomen bij wie de eerste menstruatie optreedt (← ‘optreedt’, het komt gewoon wanneer het wil, maar goed), en toen ik dat las, zaten er scènes in zo van ‘o nu kan ik op een dag moeder worden, o ik ben zo ontroerd,’ en ‘mama, dank je wel dat je me het leven hebt geschonken,’ en ‘bedankt dat je hiermee het stokje van het leven aan me overdraagt,’ en ik was daar zo door verbaasd dat ik eens goed in mijn ogen wreef.

In boeken is iedereen blij met hun menstruatie en vragen ze met een glimlach om raad bij hun moeder, en ook hun moeder zegt met een glimlach dingen als: ‘Nu ben ook jij een volgroeide vrouw, gefeliciteerd.’

Ik heb gehoord dat een meisje uit mijn klas het aan haar hele gezin bekendmaakte en dat ze voor de gelegenheid kleefrijst met rode bonen hadden gekookt en gegeten, maar dat gaat toch te ver? Ik heb het gevoel alsof menstruatie in boeken wordt beschreven als iets overdreven fijns. Ik heb het gevoel alsof ze meisjes die dit lezen, meisjes die nog niet bekend zijn met menstruatie, menstruatie als iets positiefs willen laten zien.

Laatst in de gang zei een meisje, ik ben vergeten wie, dat ze zeker ooit een kind op de wereld wil zetten, omdat ze als vrouw geboren is. Hoe kan het simpele feit dat er daar bloed uit komt ervoor zorgen dat je een leven op de wereld wilt zetten? En hoe komt het dat je kunt denken dat dat echt iets goeds is? Zo kan ik niet denken en ik heb het idee dat dat de oorzaak is van deze afschuw. Gaan we niet gewoon zo denken doordat we gedwongen dat soort boeken lezen?

Mijn lichaam lijkt honger te krijgen en ongesteld te worden wanneer het maar zin heeft, en het voelt alsof ik erin zit opgesloten. En het is zwaar om van je geboorte tot je dood te moeten doorgaan met eten, geld verdienen en leven. Als ik naar mama kijk, zie ik dat ze elke dag weer opnieuw gaat werken en dat elke dag zwaar is, en dan denk ik: Waarom? Met dit ene lichaam is het al verschrikkelijk, dus waarom zou je daar nog een lichaam uit poepen? Daar kan ik niet in komen, en zou iedereen zoiets nog steeds geweldig vinden als ze er eens goed over nadachten? Als ik alleen thuis ben en hierover nadenk, word ik sip. Daarom weet ik zeker dat het niet voor mij is weggelegd.

Ongesteld worden betekent dat je bevrucht kunt worden, en dat heet zwangerschap. Zwangerschap betekent dat het aantal mensen dat op deze manier eet en denkt toeneemt. Die gedachte maakt me wanhopig, het wordt me te veel. Ik weet zeker dat ik geen kinderen ga baren.

Midoriko

3. Van wie zijn deze tieten?

Voor ik het weet is er bijna een uur verstreken en heeft Makiko blijkbaar nagenoeg alles verteld en gedeeld wat ze kwijt wilde over borstvergrotingen, want nadat ze de brochures die op de lage eettafel verspreid lagen heeft verzameld, netjes op elkaar heeft gestapeld en in haar reistas heeft gestopt, ademt ze diep uit.

Volgens de klok is het vier uur, en als ik uit het raam kijk, zie ik de zon nog altijd ongehinderd fel schijnen.

Achter het raam licht alles wit op. Ook de voorruit van de knalrode auto die op de parkeerplaats direct naast mijn huis staat geparkeerd, glinstert alsof er water uit gutst. Het licht is in beweging en lijkt over te stromen. Dit noem je nou schijnen. Die woorden gaan door mijn hoofd terwijl ik een poosje naar de schittering staar. En dan zie ik in de verte op de weg die zich recht voor me uitstrekt een kleine Midoriko met haar blik naar beneden deze kant op lopen. Omdat ik de indruk krijg dat haar naderende gezicht zich een beetje mijn kant op richt, zwaai ik met mijn hele arm. Daarop blijft Midoriko een tel stilstaan, ze steekt haar hand even op om te laten weten dat ze mij ook ziet, loopt vervolgens weer met hangend hoofd verder en zo wordt haar gestalte geleidelijk aan groter.

Het doel van Makiko’s bezoek aan Tokio is het consult dat ze morgen bij de kliniek heeft, en ik heb niet echt nagedacht over wat we verder nog kunnen doen. Aangezien Makiko morgen al voor het middaguur de deur uit moet, zullen Midoriko en ik de middag met zijn tweeën doorbrengen. Het is inmiddels al een hele poos geleden, maar in mijn la liggen nog de vrijkaartjes voor een pretpark, die een dame, die aan de deur kwam om krantenabonnees te werven, vriendelijk voor me achterliet met de woorden: ‘Nou kijk maar, als je een keer zin hebt,’ maar ik vraag me af of meisjes uit groep acht het leuk vinden om met hun tante naar een pretpark te gaan. Ik ben net via Makiko te weten gekomen dat Midoriko van boeken houdt, maar of Midoriko, die geen woord uitbrengt, ermee zal instemmen om er met mij op uit te gaan, dat weet ik niet. De dame vertelde me trouwens met een lieve lach: ‘Wij zijn geen abonneewerver van beroep, maar vertegenwoordiger.’ Ik herinner me hoe ze lachend zei: ‘Er zijn maar weinig vrouwen die dit doen, dus je kunt relatief eenvoudig een contract krijgen, hoor. Waarschijnlijk kun je bij ons meer verdienen dan je nu doet.’

Maar goed, dat is morgen, en morgen is vroeg genoeg om over morgen na te denken. Ik kan me maar beter druk maken om de rest van vandaag, hoewel de dag al half om is. Ik heb bedacht om straks naar een nabijgelegen Chinees eettentje te gaan, maar tot het avondeten hebben we nog ongeveer drie uur. Dat is best lang. Makiko heeft een kussen van mijn zitzak gemaakt en tuurt met een been op haar reistas naar de tv, en Midoriko, die inmiddels terug is, is in een hoekje gaan zitten en schrijft iets in haar schriftje. Volgens Makiko heeft Midoriko altijd twee schriftjes op zak sinds ze niet meer praat. Voor dagelijkse communicatie gebruikt ze het kleinere schrift dat ze eerder al heeft gebruikt, en in een wat dikker schrift lijkt ze een dagboek bij te houden.

Het is niet zo dat ik me echt ongemakkelijk voel, maar helemaal op mijn gemak ben ik om de een of andere reden ook niet, of ja, ik ben onrustig en weet niet goed wat ik met mezelf aan moet, dus haal ik maar een doekje over de lage eettafel, check ik de ijsklontjes, die uiteraard nog niet hard zijn geworden omdat ik de vorm daarnet toen ik gerstenthee serveerde nog heb bijgevuld met water, en vervolgens pak ik een pluisje dat op het tapijt is gevallen tussen mijn vingertoppen op. Makiko doet alsof ze thuis is en ligt languit televisie te kijken en te lachen. Midoriko lijkt zich op haar beurt te concentreren op haar schrijfwerk, en ik kan merken dat ook zij op haar eigen manier aan het ontspannen is. Misschien is het ook helemaal niet nodig om tot het avondeten iets samen te doen. Misschien is het wel prima zo. Nu ik erover nadenk is het eigenlijk normaal dat iedereen los van elkaar zijn eigen ding doet. Of nee, niet normaal, het is eerder prettig. In dat geval kan ik ook wel verder lezen in de roman waarin ik ben begonnen. Met die gedachte ga ik op een stoel zitten en sla ik het boek open, maar ik kan me – waarschijnlijk door de aanwezigheid van anderen in de kamer – onmogelijk ontspannen, en al lees ik een regel en dan de volgende regel en sla ik een pagina om, ik kom er vrij snel achter dat ik bijna alle schrifttekens die er staan als een patroon met mijn ogen volg zonder dat het verhaal tot me doordringt. Ik geef het op, zet het boek terug in de kast en zeg: ‘Hey Maki, wat dacht je ervan om weer eens naar een badhuis te gaan?’

‘Zit er dan een in de buurt?’

‘Ja, hier vlakbij,’ zeg ik. ‘Laten we ons daar eerst met z’n allen opfrissen en daarna wat eten.’

Midoriko, die de hele tijd voorovergebogen ijverig heeft zitten schrijven, kijkt plots onze kant op, verruilt haar schrift vlug voor het kleine schriftje en schrijft zonder enige aarzeling op: ik ga niet mee. Makiko, die Midoriko’s bewegingen vanaf de zijkant bekijkt, geeft daar geen enkele reactie op, richt zich tot mij en antwoordt: ‘Ja leuk, laten we dat doen.’

Ik doe alles wat we nodig hebben voor het badhuis in een teiltje, leg er twee badhanddoeken bovenop en prop het geheel in een grote plastic schoudertas.

‘Midoriko, kun je hier op ons wachten? Ga je echt niet mee?’

Ach, natuurlijk gaat ze niet mee, dat weet ik wel, maar nu ik het voor de zekerheid nog eens vraag, perst Midoriko haar lippen stijf op elkaar en knikt een keer diep met een enorm norse blik.

In de zomernamiddag, die samen met de resterende hitte langzaam op de nacht afstevent, zijn allerlei dingen zo duidelijk zichtbaar, maar andere dingen toch zo schimmig. De lucht is vervuld van weemoed en tederheid, van dingen en mensen die voorgoed verloren zijn, en als ik door die nevel wandel, krijg ik het gevoel alsof me gevraagd wordt: ga jij op deze manier door? Of keer je terug op je schreden? De wereld heeft natuurlijk geen enkele belangstelling voor mij, dus dit is niet meer dan narcisme zoals je dat overal ziet. Is de neiging om sentimentele verhalen te maken van wat ik zie of niet zie iets wat me afremt in mijn verlangen om schrijvend door het leven te gaan, of ondersteunt het dat juist? Dat is me op dit moment nog onduidelijk. Maar hoelang kan ik nog in het ongewisse blijven? Ook dat is me niet duidelijk.

Het is tien minuten lopen naar het badhuis. Vroeger liepen Makiko en ik altijd op deze manier met zijn tweeën naast elkaar over de weg naar het badhuis, meestal in de avond, maar soms ook op zondagochtend. Het voelde eerder alsof we erheen gingen om te spelen dan om een bad te nemen. Als we er kinderen uit de buurt tegenkwamen, speelden we gewoonlijk urenlang vadertje en moedertje in bad. We waren altijd samen, niet alleen in het badhuis. Makiko zette me op de bagagedrager van haar fiets en reed me overal naartoe. Vanwege het grote leeftijdsverschil zal ze zich vaak verveeld hebben, maar ik heb nooit het gevoel gekregen dat ze zich wel om me moest bekommeren omdat ik haar kleine zusje was.

Ik herinner me nu dat ik Makiko een keer aan het eind van de middag moederziel alleen in haar schooluniform in het park heb zien zitten. Ik heb er nooit naar gevraagd, maar het is goed mogelijk dat Makiko zich meer op haar gemak voelde in het gezelschap van kleine kinderen dan bij haar leeftijdsgenoten. Terwijl ik aan zulke dingen denk, vraag ik me af waarom ik vandaag zo’n obsessie voor terugblikken heb of, beter gezegd, waarom ik de ene na de andere onsamenhangende herinnering voorbij laat komen, maar dan denk ik: Ach, zo gaan die dingen, het is mijn goed recht en heel begrijpelijk. Makiko leeft in het heden en is een individu dat met mijn huidige ik is verbonden, maar de band tussen Makiko en mij is grotendeels gebaseerd op het feit dat we deelgenoten zijn van ervaringen en herinneringen uit het verleden. Op deze manier tijd met Makiko doorbrengen zorgt er automatisch voor dat ik aan zulke dingen terugdenk. Hoewel daar niemand om heeft gevraagd, rechtvaardig ik mijn gedachten terwijl we onze weg vervolgen.

‘Dit is niet hoe we net liepen, toch?’

‘Klopt, het station is de andere kant op.’

Het is rustig op straat; onderweg komen we alleen een vrouw met een plastic boodschappentas tegen en een bejaard stel dat met een slakkengang loopt. Het badhuis waarnaar we op weg zijn bevindt zich in een woonwijk, en doordat de ingang enigszins verborgen zit, had ik toen ik hier pas woonde niet meteen door dat er een badhuis zat. Of het een verzinsel of de waarheid is weet ik niet, maar volgens mensen uit Osaka heeft alleen de regio Kansai een badhuiscultuur, dus toen ik hier zonder enige verwachting heen ging omdat de andere badhuizen in Tokio waar ik tot dan toe was geweest niet echt om over naar huis te schrijven waren, was ik blij verrast toen ik zag dat het een vrij authentiek exemplaar was: er waren vier binnenbaden, een buitenbad, een degelijke sauna en een koud dompelbad. Aangezien er in deze buurt uitsluitend huizen stonden die hoogstwaarschijnlijk zelf een bad hadden, en de omwonenden die in een groot bad wilden zitten vast naar een groter badhuis gingen, vroeg ik me af hoe goed de zaken gingen als je uitgerekend hier een badhuis runt, dus toen ik er af en toe heen ging en zag hoe druk het er altijd was, begon ik me af te vragen hoeveel mensen er wel niet in deze stad wonen. Sinds de grote verbouwing van het badhuis precies twee jaar geleden werd het nog populairder en begonnen ook liefhebbers van badhuizen uit aangrenzende stadsdelen, uit stadsdelen iets verderop en zelfs uit verafgelegen stadsdelen te komen. En of ze door lokale of redelijk beroemde mensen zijn gemaakt weet ik niet, maar in de vrij grote rustruimte worden fotografische werken, kunstnijverheidsartikelen en knuffelbeesten geëxposeerd, waardoor het een respectabele trekpleister in de omgeving is geworden.

Mijn verwachting was dat een badhuis in de zomer op dit tijdstip zo vlak voor het avondeten leeg zou zijn, maar in tegenstelling tot de bijna uitgestorven straat van zojuist, wemelt het hier van de badgasten.

‘Jeetje, wat een drukte zeg.’

‘Ja, het is een populaire plek.’

‘Het is zo nieuw, en zo schoon.’

Een brullende baby die op zijn rug op een commode wordt gelegd en afgedroogd, een rondrennende peuter. Op een gloednieuwe lcd-tv is een informatief programma te zien, begeleid door het gegons van de föhns. De vrolijke stem van de dame bij de ingang die ons vanaf haar badmeestersstoel welkom heet, het lachen van oude vrouwen met gebogen ruggen, vrouwen die met een handdoek om het hoofd gewikkeld maar voor het overige nog naakt op een rotanstoel zitten te kletsen: de dameskleedkamer barst van de bedrijvigheid. We eisen twee kluisjes naast elkaar op en kleden ons uit.

Het interesseert me totaal niet hoe Makiko er naakt uitziet. Totaal niet. Maar of het me nou wel of niet interesseert, ik doe er wellicht goed aan om op zijn minst een poging te doen om haar te begrijpen. Die gedachte gaat door mijn hoofd. Want in onze gesprekken van de afgelopen maanden stond het onderwerp borstvergroting centraal, en daarbinnen stonden dan weer Makiko’s borsten centraal. Het neigt veeleer naar een plicht, belangstelling is het amper te noemen. Een borstvergroting en Makiko’s borsten. Het lukt me vooralsnog niet goed om deze twee concepten met elkaar in verband te brengen, maar hoe zullen Makiko’s huidige borsten – de aanleiding om zo graag een borstvergroting te laten uitvoeren – eruitzien? Toen we samenleefden zijn we met grote regelmaat naar het badhuis gegaan, maar ik heb totaal geen herinnering aan hoe Makiko’s borsten eruitzien, niet eens een vaag beeld.

Als ik een vluchtige blik werp op de rug van Makiko die haar kleren lichtelijk onrustig uittrekt, oprolt en in het kluisje stopt, ziet ze er twee maten slanker uit dan wanneer ze kleding aanheeft. Door die schok zijn mijn gedachten aan haar borsten in een oogwenk weggevaagd.

Zelfs van achteren zie ik een duidelijke kloof op de plek waar haar dijen elkaar zouden moeten raken, als ze vooroverbukt kan ik haar ribben tellen die zichtbaar verbonden zijn aan haar wervelkolom, en boven haar billen steekt haar bekken licht uit. Ze heeft smalle schouders en een dunne nek waardoor haar hoofd er buitensporig groot uitziet. Gehaast ga ik met mijn tong over mijn lippen, doe mijn mond dicht die ik onbewust halfopen had, en richt mijn blik op de grond.

‘Laten we naar binnen gaan,’ zegt Makiko die met een handdoek haar lijf verbergt.

Eenmaal binnen komt een muur van witte stoom ons tegemoet, waardoor we in één klap nat zijn van het vocht. Ook hier is het behoorlijk druk, en de ruimte is volledig doordrongen van een geur die niet anders is te beschrijven dan de geur van hete baden. Van tijd tot tijd weergalmt hoog vanaf het plafond een toon die typerend is voor een badhuis, en als ik dat geluid hoor verschijnt er in mijn hoofd steevast een reusachtige bamboe tuimelaar en stel ik me voor hoe het spits uitgesneden bamboe uiteinde ergens op een kaal hoofd neerkomt. Vrouwen die met hun rug naar ons toe voorovergebogen hun haar wassen, vrouwen die half in het badwater zitten te babbelen, moeders die hun kinderen die weg dreigen te rennen naar zich toe roepen. Overal lopen lichamen, hierheen en daarheen, nat en rood van de hitte.

We lopen met een krukje en wasteiltje naar de spiegels, claimen beiden een plek om ons te wassen, en nadat we onze oksels en dijen hebben afgespoeld met warm water, dompelen we ons onder in het grootste bad waar een elektronisch display in het rood 40°C weergeeft. Een van de basisregels van een badhuis is dat je je handdoek niet in het badwater mag dompelen, maar Makiko trekt zich daar niets van aan en houdt haar handdoek nog steeds voor haar lichaam wanneer ze het bad in plonst.

‘Het is helemaal niet heet!’ Makiko kijkt me aan en zegt: ‘Pff, is dat in elk badhuis in Tokio zo?’

‘Nee, misschien geldt het alleen voor dit bad.’

‘Maar het is lauw! Hier kan ik eindeloos in blijven zitten, zo lauw is het.’

Vanuit het bad observeert Makiko schaamteloos de naakte lichamen van de vrouwen die voorbijlopen en bij ons in bad komen zitten of er juist uit stappen, erger nog: ze scant ze van top tot teen. Ze staart zo opzichtig dat ik me schaam om naast haar te zitten, en zonder erbij na te denken waarschuw ik haar zachtjes: ‘Psst Makiko, niet zo opvallend kijken!’ Maar alleen ik lijk me ongemakkelijk te voelen bij de gedachte dat iemand er wat van zegt, want Makiko trekt zich er niets van aan en reageert nauwelijks op wat ik zeg. Er zit voor mij niets anders op dan net zoals Makiko zwijgend naar de vrouwenlichamen te staren.

‘Zeg, even over vliegtuigen, hè?’

In een poging om Makiko af te leiden van de vrouwenlichamen snijd ik een onderwerp aan dat niets met baden te maken heeft. Ik wil praten over hoe veilig een vliegtuig eigenlijk is als je het vergelijkt met andere vervoersmogelijkheden; dat het zo veilig is dat je nog niet zou neerstorten als je vanaf het moment dat je blèrend het levenslicht ziet negentig jaar lang zonder ook maar één keer te landen onafgebroken in een vliegtuig leefde. Maar hoe klein de kans ook is, het is nou eenmaal een feit dat er weleens een vliegtuig neerstort. Hoe moeten wij mensen met dat feit omgaan? Het lijkt Makiko’s interesse echter niet te wekken en daarmee komt het gesprek ten einde. Maar om nu over Midoriko te beginnen lijkt me een beetje, tja, zwaarbeladen, denk ik, en op dat moment zie ik bij de ingang, met een traagheid waardoor je bijna zou denken dat ze is onderworpen aan een totaal andere zwaartekracht en andere wetten der natuur dan wij, een bejaarde vrouw onze kant op lopen. Het oude besje heeft haar vlezige rug gekromd, loopt als een stokoude neushoorn langzaam voor ons langs en neemt vervolgens nog langer de tijd om naar achteren te sjokken. Zo te zien is ze op weg naar het buitenbad.

‘Zag je dat? Die roze tepels van haar?’ zegt Makiko terwijl ze met haar ogen haast dichtgeknepen de oude vrouw nastaart.

‘Hè? Nee, hoezo?’

‘Fantastisch,’ zucht Makiko. ‘Als Aziatische van nature zo’n kleur tepels hebben, dat mag een godswonder heten.’

‘Is dat zo?’

‘En dan zonder grenslijn met de tepelhof, geweldig toch?’

‘Hmm, misschien ja,’ zeg ik om maar een reactie te geven.

‘Tegenwoordig is het mogelijk om het pigment met chemicaliën te verwijderen en ze roze te maken,’ zegt Makiko. ‘Niet dat het zin heeft.’

‘Chemicaliën?’

‘Ze smeren er een spulletje op dat tretinoïne heet, daarmee halen ze je huid eraf, en dan doen ze er hydrochinon op, een bleekmiddel.’

‘Een bleekmiddel?’ vraag ik geschrokken. ‘De huid eraf halen?’

‘Ze verwijderen hem niet in één ruk, hij wordt langzaam maar zeker droog en kruimelig en dan laat hij als een soort poeder los. Door die treti. Het is eigenlijk net een intense peeling.’

‘En na die peeling smeren ze dus ook nog een bleekmiddel op je tepel?’

‘Ja.’

‘En dan worden ze roze?’