GROEIPIJN

RAY KLAASSENS

GROEI
PIJN

ACHTER JE LIGGEN DE LESSEN
EN VOOR JE DE KANSEN

Uitgeverij Podium
Amsterdam

Eerste druk januari 2024

Elfde druk juli 2024

© 2023 Ray Klaassens

Auteur Wendy Kwaks

Redactie Yvonne Brok

Omslagontwerp Marc Koppen Ontwerp

Foto omslag Joris Smid

Foto Ray Klaassens achterin Peter Roelofs

Foto Wendy Kwaks achterin Studio Juniek

ISBN 978 94 638 1240 5

www.uitgeverijpodium.nl

www.rayklaassens.com

Deze digitale editie is gemaakt naar de elfde druk, 2024, met ISBN 978 94 638 1239 9

INHOUD

VOORWOORD

TUSSEN ANGST EN TROTS ZIT MAGIE

De kracht van verwildering

Over snel schakelen gesproken

GEBOREN VOOR HET AVONTUUR

Struikelend op weg

Wat moet er van die jongen worden?

Voorzichtige stappen naar een ander leven

GROEN GESPOTEN

Een straatjochie op de KMA

Karakter is wat overblijft als niemand kijkt

De weg banen

LEREN LEIDINGGEVEN BEGINT BIJ JEZELF

Van de verharde weg af

Nulli cedo

Jezelf pushen tot voorbij de grens

De kracht van tradities

Moed, beleid, trouw, eer en trots

ALS ALLES KLOPT

Alert in Afghanistan

Leiderschapslessen in een reep chocola

Junglebook

Aanvallen doe je ’s nachts

Improviseren in Ivoorkust

Grenzen bewaken in de Ardennen

Onderdeel van de wereldgeschiedenis

Schieten en speciale techniek en tactieken

ONT-GROENEN

Als je kracht tegen je werkt

Ondernemersbloed

Met Onno door het oog van de naald

De ware broederschap

Niet meer undercover

JE BENT WAT JE DOET

De kracht van groeipijn

DANKWOORD

OVER DE AUTEUR

OVER RAY KLAASSENS

VOORWOORD

Het is niet altijd makkelijk om jezelf te zijn. Als je naar school gaat of lid wordt van een sportvereniging, voel je direct waar je goed gedijt of waar je ‘kramp’ krijgt. Als je bij een bedrijf of organisatie gaat werken, is dat hetzelfde. Twee grote vragen houden mij dan ook al mijn hele leven bezig: ‘Wie ben ik in dit geheel en hoe pas ik hier?’ Van mijn jeugd in Helmond, waar ik als enige jongen uit een volkswijk terechtkwam op een middelbare school in een rijker deel van de stad, tot mijn aanpassing aan de cultuur met sterke normen en waarden van de Koninklijke Militaire Academie in Breda. En later in mijn leven: van de afgeschermde en geheime wereld van een inlichtingendienst, via de oprichting van mijn eigen bedrijf naar de wereld van theater en tv. Steeds weer nieuwe omgevingen, die altijd even oncomfortabel aanvoelen en spanning in mijn lijf opleveren. En toch blijf ik die spanning opzoeken, al dan niet onbewust. Ik groei en ontwikkel nou eenmaal goed vanuit ongemak en pijn. Die spanning jaagt me aan.

Door het tv-programma Kamp van Koningsbrugge merk ik dat veel mensen me zien als een sterke vent die het helemaal voor elkaar heeft. Laatst zei iemand zelfs: ‘Voor jou, als oud-commando, is alles simpel.’ Ik begrijp best waar dat beeld vandaan komt, maar zo voelt het voor mij niet. Mijn succes is me namelijk allesbehalve komen aanwaaien, zoals je zult lezen in mijn levensverhaal Groeipijn. Mijn achtergrond was bescheiden. Ik liep in zeven sloten tegelijk, hield me nooit aan afspraken en kwam altijd te laat. Mijn ouders waren lang bezorgd over wat er van me terecht moest komen. Mijn eerste pogingen om bij Defensie binnen te komen, mislukten grandioos. Later, tijdens de eerste leiderschapsoefeningen, bereikte ik mijn dieptepunt. Met vallen en opstaan heb ik geleerd hoe het wel moest, zodat ik nu kan zeggen dat ik me in alle situaties goed weet te redden. Ik weet echter precies hoeveel moeite dat heeft gekost. En nog steeds. Mijn punt: als ik het kan, dan kun jij het ook.

In dit boek neem ik je mee op mijn ontdekkingsreis door het leven en wil ik je laten zien hoe je kunt groeien door af en toe pijn te lijden. Mijn leven was, en is nog steeds, als een verhaal in een avontuurlijk jongensboek en ik realiseer me dat sommige verhalen een ver-van-je-bed-show zijn. Ik deel ze dan ook niet zomaar. Mijn doel is je een kijkje achter de schermen te geven, zodat je kunt zien welke eigenschappen me hielpen om uiteenlopende missies tot een goed einde te brengen. En te ‘bewijzen’ dat ik er hard voor heb moeten werken om mezelf te leren aanpassen aan allerlei situaties in de zwaarste omgevingen. Of het nou ging om het in kaart brengen van smokkelnetwerken in Noord-Afrika, geheime operaties in het Midden-Oosten, de evacuatie van ambassadepersoneel in een opkomende burgeroorlog of persoonlijke bedreigingen in Libië. Ik heb regelmatig in de ellende gezeten vanwege mijn werk voor het Korps Commandotroepen, de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst en mijn eigen onderneming Triangular Group, maar ben daar gelukkig elke keer ook weer uit gekomen.

Onderweg ben ik vaak gestruikeld en ik heb meer dan eens gefaald. Ook die momenten deel ik met je. En reken maar dat het vaak eenzaam voelde als iets weer niet lukte en ik de worsteling in mijn hoofd voor mezelf hield. Maar juist de dieptepunten en rotmomenten leveren achteraf de mooiste inzichten op. Ze hebben me geleerd hoe ik moet omgaan met de uitdagingen die bij groei horen. En ze hebben me geleerd de narigheid te omarmen. Dat resulteerde telkens weer in persoonlijke groei. De lessen die ik daarbij heb geleerd, deel ik dan ook graag. Omdat ik denk dat ze breder toepasbaar zijn. En omdat ik weet dat net voorbij die ellende iets moois ligt: trots. Eigenlijk gun ik iedereen zijn eigen portie ellende, zou je kunnen zeggen. Niet te veel, maar genoeg om te leren dat moeite doen altijd loont. En genoeg om te weten wat het is om trots te worden.

Onderweg in de vreemdste oorden heb ik geleerd dat je altijd een keuze hebt. Een keuze tussen de pijn van discipline als je besluit door te zetten, of de pijn van spijt als je opgeeft. De eerste keuze is tijdelijk, de laatste permanent. Ik heb geleerd dat je de kracht en discipline die soms nodig zijn om iets te bereiken, nergens anders zult vinden dan in jezelf. En dat kost moeite. Ik weet dat het leven soms tegenzit en dat ik nog vaker op mijn bek zal gaan. Maar ik weet ook dat het erom gaat dat je elke keer weer opstaat.

Geloof me, ook jij kunt veel meer dan je denkt en daarbij hoop ik je te inspireren met mijn levensverhaal. Achter je liggen de lessen, voor je de kansen. Pak ze en geef niet op. En weet dat groeien nooit vanzelf gaat, maar dat het altijd kan.

Ray Klaassens
Heerle, november 2023

TUSSEN
ANGST
EN TROTS
ZIT MAGIE

DE KRACHT VAN VERWILDERING

Het werk van Special Forces is bijzonder en met niets te vergelijken. Special Forces, zoals het Korps Commandotroepen (KCT), belanden in de shitholes van deze wereld voor opdrachten achter vijandelijke linies die op z’n zachtst gezegd uitdagend zijn. Of het nou gaat om het uitvoeren van contraterreuroperaties, het oplossen van gijzelsituaties of het vergaren van inlichtingen in vijandelijk gebied, het arresteren van oorlogsmisdadigers, het uitschakelen van vijandige strijders of het evacueren van burgers uit oorlogsgebieden: aanpassingsvermogen en creativiteit zijn de sleutel om de gevaarlijke opdrachten tot een goed einde te brengen.

Een speciale operatie is een tactisch concept waarin kleine teams strategische impact kunnen maken in situaties met een groot afbreukrisico. Het is lastig te bevatten hoeveel en hoe hard je ervoor moet trainen om dit werk aan te kunnen. Je persoonlijke grenzen vervagen daarbij. Het selectieproces om commando te worden is daarom zwaar. Zo’n tachtig procent van de kandidaten haalt de eindstreep niet. Soms om fysieke redenen, maar veel vaker omdat het mentaal zo uitdagend is. Die twee zijn trouwens onlosmakelijk met elkaar verbonden: als je iemand mentaal wilt uitdagen, moet je diegene voorbij zijn of haar fysieke vermogen brengen en daaraan een portie onzekerheid toevoegen. Niet weten hoe ver je nog moet als je er helemaal doorheen zit, werkt altijd. Omdat die mentale component zo belangrijk is voor het werk van Special Forces, wordt dit ‘geintje’ steevast toegepast in het selectieproces. Daarmee wordt getoetst wie van de cursisten over het juiste karakter beschikt om dit werk aan te kunnen. Pas als blijkt dat je niet opgeeft wanneer het tegenzit en ondanks de druk doorgaat tot het klaar is, heb je laten zien dat je bent op te leiden voor speciale operaties. En dat betekent niets minder dan dat je de noodzakelijke mentale kracht elke dag opnieuw moet laten zien. Te beginnen in de basisopleiding die iedere aspirant-commando volgt. Vanaf dag één word je tot ver voorbij je fysieke en mentale grenzen gebracht en wordt je stressbestendigheid getest. Er zijn nooit rustmomenten. Je moet altijd doorgaan, ongeacht de omstandigheden.

Ik durf te zeggen dat je een beetje verwildert door dit werk en de opleiding. Alle randvoorwaarden van beschaving vallen weg onder de extreme omstandigheden waaraan je lang en onafgebroken wordt blootgesteld. Zoals de elementen: wind, regen of sneeuw. Je gaat niet alleen door bij 10 graden onder nul, maar ook bij 40 graden boven nul. Onderweg verblijf je in zeer primitieve ondergrondse onderkomens, met minimale mogelijkheden voor persoonlijke hygiëne of privacy. Je behoefte doe je in het bos. Of in een pisfles of kakzak – die je met je meeneemt, omdat sporen achterlaten een operatie kan verknallen. Je handen zijn gehavend door wondjes en kloven en je bent continu vuil en bezweet. En niet een beetje, maar echt bezweet, waarbij er zo’n penetrante ammoniakgeur om je heen hangt. Er is ook niet altijd eten beschikbaar op momenten dat je energie nodig hebt, laat staan dat je schone kleren draagt of ander comfort hebt. Je ziet en weet alles van elkaar. De schaamte voorbij. Dat is wat ik bedoel met verwildering. Al je persoonlijkheidskenmerken komen onder een vergrootglas te liggen en dat ziet er echt niet altijd mooi uit. Je kunt je op geen enkele manier verschuilen.

Maar juist omdat de omstandigheden zo zwaar zijn en je alles van jezelf geeft, gebeurt er nog iets anders. Er ontstaan kracht, trots en verbinding. Teamleden delen alles, letten goed op elkaar, zijn perfect op elkaar ingespeeld en zorgen voor elkaar. Ze vullen elkaars zwakke plekken aan en stellen het teambelang boven het ego. Ze zijn niet snel gechoqueerd en verbloemen niets. De openheid en eerlijkheid zijn groter dan waar ook. Net als de humor trouwens, onmisbaar om de ellende waarin je terechtkomt te relativeren. Het werk maakt nederig. Je gaat het leven meer waarderen. Een klein stukje chocola, een lekker bed of een warme douche kunnen een groot verschil maken. En ik kan nog wel even doorgaan, want ook de onderlinge communicatie is scherp bij Special Forcesteams. Als je samen naar de kloten gaat, komt er nou eenmaal geen al te omslachtige kletspraat aan te pas waarin je elkaar spaart. Je zegt wat je denkt en het is duidelijk wat iedereen vindt. Dat komt het resultaat alleen maar ten goede. Special Forces-teams behoren hierdoor tot de sterkste en krachtigste high performance teams. Samen in de ellende zitten verscherpt, verbindt en verbroedert.

Het werk van Special Forces en de omstandigheden waaronder dat wordt gedaan, leveren lessen op die breder toepasbaar zijn. Wat dat betreft zijn de ongemakken van het terrein of de weersomstandigheden tijdens missies een mooie metafoor voor wat er in het gewone leven zoal gebeurt. De omstandigheden in een missiegebied zijn zelden optimaal. Het is er te warm of juist te koud, te donker, te vochtig, te bergachtig, te stoffig, er zitten beestjes (of zelfs roofdieren), er zijn hoosbuien of er is juist helemaal geen water beschikbaar. Geloof me, als commando heb je alle reden om te klagen. Je voeten doen zeer, je spieren zijn stijf, je rugzak is zwaar, je hebt te weinig gegeten, slaapgebrek of gewoon geen zin. De lijst is eindeloos. Maar wat het ook is, de truc is om ermee te leren dealen. Om te leren functioneren ondánks de omstandigheden. Een les die ook in het gewone leven, waar je ook niet elke situatie naar je hand kunt zetten, volop toepasbaar is. Dat betekent overigens niet dat je niets zou willen doen om de situatie te verbeteren, maar dat je accepteert wat je niet kunt veranderen en dat je je energie niet verspilt door te blijven klagen over de omstandigheden. Ik raad het iedereen aan om die mindset zo snel mogelijk te ontwikkelen, want daardoor kom je mentaal sterker in het leven te staan.

In het werk van Special Forces ligt dit soort lessen onder een vergrootglas. Daar is het van levensbelang om niet te klagen over de omstandigheden, want klagen zorgt ervoor dat je de focus op je taak verliest. Daarom leren we de pijn aan onze voeten te negeren en de aandacht op het doel te houden. Als we ons moeten verplaatsen in het donker, dan klagen we niet over het feit dat we niets zien, maar zorgen we ervoor dat we onze spullen blind weten te vinden. In het beste geval laten we iets schijnbaar negatiefs juist voor ons werken, zoals een verplaatsing in de jungle tijdens een tropische stortbui. Succes gegarandeerd, want de vijand hoort ons niet aankomen en dat natte pak nemen we dan graag voor lief. Vanaf dag één van de commando-opleiding is dit de mindset: je hebt een klus te klaren en je moet op je maten passen. Verder niets. Dat vergt aandacht voor je eigen denkproces en je mentale valkuilen. Het kost tijd, maar het is te leren door goed te trainen. In het tv-programma Kamp van Koningsbrugge krijg je een uniek kijkje in dit proces. Je ziet de deelnemers worstelen met hun eigen ellende en vechten tegen pijn en vermoeidheid. Je ziet de strijd die ze voeren in hun hoofd. Het programma gaat over hoe je mensen zover krijgt dat ze die knop omzetten, de ellende accepteren en doorgaan. Als dat niet lukt, geven ze het op. Maar lukt het wel, dan volgt een enorme groei waarin ze de aandacht kunnen verleggen van hun eigen ellende naar het teambelang en de taak. Op dat moment kunnen ze het verschil gaan maken. Dat is het allermooiste moment. Mensen zeggen me wel eens dat ik de deelnemers zo hard aanpak. Dat klopt en dat is dus hierom. Hoe sneller ze de knop in hun hoofd omzetten, hoe sterker ze zullen worden in het leven. Er is niemand anders die dat voor hen kan doen.

Door veel te trainen, op mijn bek te gaan en hierop te reflecteren, ben ik hier goed in geworden. Ik weet hoe ik de kracht uit mezelf kan halen en hoe ik net dat beetje extra energie kan blijven leveren. Ik weet ook hoe ik een negatieve spiraal kan doorbreken in mezelf en de focus op het doel kan houden. Het gaat allemaal om mindset. Net als eigenlijk alles in het leven, zou ik willen zeggen.

Ik heb me veel verdiept in het onderwerp mindset; en omdat ik er zo scherp op let, weet ik dat het een groot verschil kan maken. Hoeveel mensen zijn er niet die weerstand hebben tegen iets wat zich voordoet? Hoe vaak klagen mensen niet over hun omstandigheden? Ze weten ook precies wat anderen fout doen: de buurman is luidruchtig, een collega is te aanwezig, de leerling doet gewoon zijn best niet, het team is niet meer wat het geweest is, of de nieuwe leidinggevende valt enorm tegen. Er zit altijd wel iets of iemand in de weg en als dat niet zo zou zijn, dan zouden de omstandigheden perfect zijn geweest. Een toestand die jammer genoeg nooit wordt bereikt. Hoe sneller je doorhebt dat het niet aan de buurman, je manager of aan iemand anders ligt, hoe sneller je het heft in handen kunt nemen en iets kunt doen. Aan je eigen mindset welteverstaan. Je hebt te dealen met je collega’s of je buurman. Jij bent de factor die het klagen moet beteugelen. De situatie is vaak een gegeven, hoe je ermee omgaat is karakter. Het is de kunst om negatieve gedachten vroegtijdig de kop in te drukken, om te voorkomen dat je op een glijdende schaal belandt. Dat vergt bewustwording en oefening. Je gedachten zijn niet wat je overkomt. Je kunt leren de regie te nemen over je gedachten en ze te veranderen als ze je niet zinnen. Dat klinkt gek, maar het is wel hoe het werkt: jij moet de baas worden over je eigen hoofd.

In het werk van Special Forces is dit bijzonder van belang. Vooral angst kan een trigger zijn om negatief te gaan denken. Onzekerheid en uitzichtloosheid liggen namelijk altijd op de loer, en reken maar dat dat iets met je doet. De kans is groot dat je begint te malen over je eigen ellende en dingen gaat invullen die zich nog niet hebben voorgedaan. Langzaamaan ga je alles in je hoofd steeds erger maken: op zo’n moment is de omgeving niet meer het probleem, maar wel je eigen gedachten over wat er allemaal kan misgaan. De kunst is dan om dat zo snel mogelijk te onderkennen en te stoppen met piekeren. In de commando-opleiding leer je te voorkomen dat de minste of geringste prikkel je afleidt. Dat doe je door steeds opnieuw te focussen op de taak en niet in te vullen wat er allemaal zou kunnen gebeuren. Als er iets anders gebeurt dan dat je had verwacht, stel je zo snel mogelijk een nieuwe baseline vast: dit gebeurt nu en daarop stel ik mijn plan bij. Je zet de knop meteen weer om. Het heeft geen zin om te blijven hangen in gepieker over hoe het kwam, wiens schuld het was of dat je het liever niet had meegemaakt.

Het gaat erom dat je invloed leert uitoefenen op je eigen mindset; en om dit te leren, trainen commando’s veelvuldig onder zware omstandigheden. Een commando die meegaat op missie moet moeilijke situaties niet alleen aankunnen, maar ze ook naar zijn hand weten te zetten. Hij moet te allen tijde kunnen blijven handelen onder druk en moet leiding kunnen geven aan zichzelf en het team. Hij moet daarvoor diep gaan, en geloof me, ook commando’s vinden dat niet per se leuk. Het verschil is dat ze het toch doen.

Het is prachtig om de groei bij mensen te zien en ze vervolgens een krachtig team te zien worden. In het geval van de Special Forces zijn dat vaak acht man (of een veelvoud daarvan bij grotere opdrachten), die samen de moeilijkste klussen weten te klaren en die elkaar steunen, wat er ook gebeurt. De enige weg naar succes is door beter te worden als team, en daarvoor moeten alle individuele commando’s dus eerst en vooral met hun eigen proces aan de slag. De ego’s moeten altijd ondergeschikt zijn aan het doel. Het team, de taak en ik. Dat is de volgorde. Bij de Special Forces weten we als geen ander hoe zuinig we op elkaar moeten zijn. We weten hoe wederzijds begrip, respect en vertrouwen eruitzien. Hier is geen formule voor. Je leert het door de tijd te nemen voor elkaar, door woorden te geven aan de knoop in je maag, aan wat je voelt en denkt en door niet weg te lopen voor je eigen ontwikkelpunten.

Groei komt na ongemak. Op het dunne lijntje tussen angst en trots zit de magie. Precies op dat lijntje kun je het besluit nemen om iets wel of niet te doen. Commando’s doen het wél. Zij gaan door waar anderen stoppen, vragen door waar anderen zwijgen, en observeren met ongekende scherpte. Trots, eer, moed en trouw worden voelbare begrippen door je ernaar te gedragen. Door te blijven knokken totdat het echt niet meer gaat.

OVER SNEL SCHAKELEN GESPROKEN

De Veluwe en Ivoorkust, 2004

Een klamme warmte slaat me in het gezicht wanneer de deur van het KDC-10 transportvliegtuig opengaat. De hitte maakt meteen loom. We hebben al nachten niet of nauwelijks geslapen en er is nog steeds geen tijd om uit te rusten. We hebben werk te doen. We zijn zojuist in alle vroegte met twee commandoploegen geland in de havenstad Abidjan, in Ivoorkust, voor een geheime missie waarover we twintig uur geleden nog helemaal niets wisten. Het plan voor de missie hebben we pas gemaakt toen we al in de lucht hingen op weg naar onze bestemming. Nu is het showtime. Er is een kleine kans dat we binnen een paar uur alweer weg zijn, maar we houden sterk rekening met een langer verblijf in deze onvoorspelbare stad die door haat tegen het Westen wordt verscheurd. We zullen moeten improviseren. Zelden weten we van tevoren wat ons te wachten staat en eenmaal op de grond staan we er alleen voor. Dan moeten we, met elkaar, alle problemen oplossen die we tegenkomen of dealen met de consequenties. Onze troefkaarten daarbij zijn aanpassingsvermogen, vindingrijkheid en vastberadenheid. Stuk voor stuk eigenschappen die een Special Forces-operator typeren.

Vanuit de deuropening van het toestel kijk ik samen met Michel uit over het vliegveld van Abidjan. Het is niet meer dan een lege plaat beton. Alle faciliteiten ontbreken. Er is geen vliegtuigtrap, geen ontvangsthal en geen bagageafhandeling. Zelfs geen luchtverkeersleiding die de piloot kan begeleiden bij de landing van het immense toestel. We zijn het gewend en doen ons werk. Als het niet kan zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan. John gooit een touwladder naar beneden, waarlangs Joep als eerste uit het toestel klimt:

‘First in’, heet dat bij ons. Het blijft een bijzonder moment.

Een voor een zie ik de mannen afdalen: Joep, John, Huub, en meteen daar achteraan Bram, Niels, Rudolph en Ferry. Goed getrainde professionals die precies weten wat ze moeten doen en die meteen de beveiliging op de grond organiseren. Zodra Michel en ik aan de beurt zijn, hangen we onze rugzakken om en pakken we onze wapens. Hoe vaak zijn we niet met volle bepakking tientallen meters omhooggeklommen langs zo’n smal en wiebelig trapje. Tijdens onze commando-opleiding legden we eindeloze klimparcoursen langs touwladders af, vaak tot we de uitputting nabij waren. Vandaag is het eenvoudig… we mogen naar beneden. De korte touwladder is het enige dat nog tussen ons en de missie in staat. En dat maakt deze ladder behoorlijk bijzonder. Het moment waarop je een nieuw operatiegebied betreedt, vergeet je nooit meer. We hebben geen idee wat ons te wachten staat. Wel weten we dat het een risicovolle klus wordt en dat de klok tikt. Er zijn hier mensen die ons keihard nodig hebben. We kijken elkaar heel even indringend aan, geven elkaar een kort knikje en stappen dan zelfverzekerd de ladder op. Wij zijn er klaar voor.

Op de grond aangekomen zet ik de eerste deeltaken uit. Na de beveiliging van het vliegtuig en onszelf, waar de mannen al mee bezig zijn, is prioriteit 2 het uitladen van het materieel. Hierover ontfermen zich Niels, John, Ferry en Huub en ze gaan daarvoor op zoek naar een cargolift en een vaste trap. De mannen die nog in het vliegtuig zitten, beginnen ondertussen met het klaarzetten van alle spullen in de deuropening. We hebben natuurlijk onze persoonlijke combat gear, maar ook voedingspakketten, water voor een paar weken, radioapparatuur en onze persoonlijke en groepswapens. Kisten vol pistolen, lange wapens, lichte en zware mitrailleurs, granaatwerpers en diverse sniper wapens. En munitie. Heel veel munitie. Ik geloof niet dat we ooit eerder zoveel bij ons hadden op missie. We hebben munitie voor klein kaliber wapens en grotere wapensystemen, maar ook scherf- en aanvalshandgranaten, rookgranaten, fosforgranaten en zogenaamde Claymore-mijnen. Iedereen is zich ervan bewust dat dit een bijzondere missie is. Gerto tilt zich een breuk aan de koffer met 200.000 dollar in contanten die ons extra mogelijkheden biedt voor vindingrijke oplossingen – cruciaal in het werk van Special Forces. Onze nieuwe missie staat op het punt te beginnen.

Een dag eerder zitten we nog op de Veluwe voor de zogenaamde Special Reconnaissance en Direct Action-oefening genaamd Lowlands. Tijdens onze opleiding hebben we geleerd een speciale operatie onder alle omstandigheden met grote zelfstandigheid en weinig middelen tot een goed einde te brengen, en in deze oefening moeten we aantonen dat we met het team gereed zijn voor inzet. Dat kan gaan om het lokaliseren, verkennen, observeren en aanvallen van doelen in vijandelijk gebied, of om het uitvoeren van contraterreuroperaties. Dat we zó snel voor het echie op pad zouden gaan, zag echter niemand aankomen.

We, dat is 105 commandotroepencompagnie. Mijn eenheid. Ik ben commandant van het eerste peloton met daarin een aantal ploegen. We oefenen altijd zo realistisch mogelijk – train as you fight, heet dat – en het oefengebied strekt zich uit over een groot deel van het land. Vliegbasis Soesterberg is onze uitvalsbasis. Mijn ploeg bemant twee vooruitgeschoven observatieposten in het uitgestrekte oefenterrein. De mannen filmen, fotograferen en schetsen alles wat er in het gebied gebeurt en rapporteren dat aan de achterwaartse basis. Daar zit ik, samen met drie mannen uit mijn ploeg, onzichtbaar en perfect weggewerkt in het terrein in een zelfgegraven onderkomen. Het is onze taak om op basis van de informatie die we ontvangen een aanvalsplan te maken. Dat plan sturen we daarna zo snel mogelijk door aan de operatiecel, die samen met de andere ploegen op de vliegbasis zit. Daar, in de Ops, zoals wij dat noemen, wordt de aanval voorbereid en uitgevoerd. Tijdens de aanval blijven de mannen in het voorterrein zicht houden op de geraakte doelen en rapporteren ze over de gevolgen van de aanval. Zo kan een plan snel worden bijgesteld als dat nodig is. Dit is hoe we een Direct Action-operatie op hoofdlijnen uitvoeren en zo oefenen we deze ook.

Onze communicatie verloopt via de draagbare militaire 117F radio, de Harris genaamd. Met deze radio zijn we in staat om via lange horizontale antennes van soms wel 70 meter over duizenden kilometers te communiceren en versleutelde berichten en video’s te versturen. Deze radio’s vergroten de slagkracht van onze kleine teams, want ze stellen ons in staat met meerdere ploegen een speciale operatie te plannen zonder dat we bij elkaar hoeven te zijn. Voordat we de radio gebruiken, denken we na over de helderheid en beknoptheid van een boodschap. Alle contactmomenten kunnen namelijk onze posities verraden en dat leidt in vijandelijk gebied direct tot gevaar. Tijdens deze oefening gebruiken we de Harris om operationele informatie door te geven en regelmatig te checken of alles goed verloopt bij de voorwaartse posten. Ook de Ops informeert geregeld naar de situatie in het voorterrein, naar onze fysieke gesteldheid, de staat van het materieel en de voorraden. Als de voorraden dreigen op te raken, moet er tijdig een logistieke operatie worden opgetuigd om ze aan te vullen. Onze radio’s zijn daarvoor van levensbelang; maar als het niet hoeft, gebruiken we ze niet.

Plotseling komt er een opvallend bericht binnen over de radio, dat niet in het scenario past. Het komt van Gerto, die in de Ops zit:

Zsm einde tactisch.

Ray je moet zsm alles afkappen.

Oefenvijand wordt ingelicht.

Zsm alles afbreken en verzamelen op oppikcoord ft381.072.

Oppik dzv heli. Ivm operationele opdracht.

Bijzonderheden volgen.

Na jouw ‘roger’ wordt heli zsm opgestart.

Het bericht komt op mij een beetje paniekerig over. In zeven regels staat wel vier keer ‘zsm’; er móét iets aan de hand zijn. Ik begrijp ook direct dat het bericht niet bij de oefening hoort. Het protocol schrijft namelijk voor dat ik 511Romeo ben, niet Ray. We zijn daarin altijd zorgvuldig en daardoor weet ik dat het menens is. Ik probeer het bericht zo snel mogelijk door te zetten aan mijn ploegleden in de twee voorwaartse observatieposten. Ze moeten nú tevoorschijn komen. Maar alsof de duvel ermee speelt, lukt het me niet om gehoor te krijgen. We gooien snel onze ondergrondse onderkomens dicht, zoals het protocol voorschrijft, en controleren onze uitrusting. Dan verplaatsen we ons naar de genoemde coordinaat; een plek op de hei waar de Chinook-transporthelikopter kan landen. Ondertussen blijf ik proberen contact te leggen met de mannen in de voorwaartse posten. Ze reageren nog steeds niet. Zelf gaan zoeken heeft geen zin, weet ik. Het terrein is te groot en de mannen zitten onder de grond. Ze zijn opgeleid om niet gevonden te worden.

Zodra we aankomen op de genoemde coördinaat zien we de Chinook al landen. We moeten onze hoofden wegdraaien vanwege de enorme zand- en stofverplaatsing die de helikopter veroorzaakt. Als het stof is neergedaald en het geluid van de rotorbladen is afgezwakt, gaat de klep open en komt onze plaatsvervangend compagniescommandant René naar buiten. René is een zeer ervaren officier van het KCT met een enorme staat van dienst en tevens een goede vriend. ‘Er is werk aan de winkel en we mogen geen tijd verliezen,’ zegt hij. ‘Het is belangrijk dat we de mannen zo snel mogelijk bij elkaar krijgen.’ Samen gaan we dus toch naar hen op zoek, roepend dat het menens is. Pas na een hele tijd komen de eerste twee tevoorschijn. Ze geven aan dat ze de oproep niet vertrouwden, en ik begrijp dat wel: wie in een oefening zonder reden tevoorschijn komt, heeft grote kans dat hij in een 48 uur durende krijgsgevangenenondervraging belandt. Iedere commando weet wat dat betekent: uren achter elkaar in pijnlijke stressposities staan met een zak over je kop en veel te strakke tiewraps om je polsen, terwijl teringherrie wordt geproduceerd. Daar sta je dan, trillend van de kou, te wachten totdat je weer een paar tikken krijgt of stevig wordt ondervraagd op de geloofwaardigheid van je cover story. Het hoort allemaal bij de zeer realistische opleiding, die een commando voorbereidt op elk denkbaar scenario.

Een kwartier later, nadat we ook de andere twee hebben gevonden, is mijn ploeg weer compleet. We stappen in de helikopter en vertrekken naar vliegbasis Soesterberg. De klep van de Chinook is amper dicht of de eerste drie slapen al. We zitten nu drie dagen in de oefening en hebben in totaal maar zo’n vier uurtjes geslapen. We zijn moe van de eindeloze acties met onze 45 kilo wegende rugzakken, het graven van onze onderkomens en de opstart van de observatiefase. Wanneer we aankomen op de vliegbasis maak ik de mannen wakker en moeten we ons voor de briefing verzamelen in de Opsroom. René en Gerto uit de compagniesstaf zijn er, de acht operators uit mijn ploeg, plus een aantal mannen uit andere ploegen dat persoonlijk is geselecteerd door de staf. Allemaal professionals en geweldige specialisten, zoals snipers, medics, demolitie- en communicatiespecialisten. We zijn enigszins gespannen, maar vol energie en bereid om te doen wat nodig is.

René begint de briefing. In Ivoorkust woedt een burgeroorlog en de situatie verslechtert snel. Er is een VN-vredesmissie actief in het land, maar het geweld, de plunderingen en de protesten tegen buitenlandse militairen en burgers nemen toe. Een groep van zo’n honderd mensen moet zo snel mogelijk worden geëvacueerd en misschien volgen er meer. De Nederlandse ambassadeur, die ervoor moet zorgen dat iedereen die dat wil het land uit kan, moet worden beschermd. René vertelt dat verschillende defensie-een-heden teams zullen leveren voor deze urgente missie, maar dat hij van de commandant van het KCT opdracht heeft gekregen een task force samen te stellen die zich zal richten op de beveiliging van de ambassadeur. Hij heeft ons uitgekozen om die klus te klaren. Dat is op zich logisch, want mijn peloton beschikt over twee contraterreurploegen en heeft de kennis en vaardigheden om dit soort operaties uit te voeren. Maar bijzonder is het wel, want een deel van hen komt echt net uit de opleiding. Ze vallen met hun neus in de boter. De sfeer in de groep is dan ook meteen geweldig. Iedereen staat te popelen om te laten zien dat hij klaar is voor het echte werk. En dat is belangrijk, want een goede sfeer levert pure gevechtskracht.

Na de briefing vertrekken we onmiddellijk naar onze thuisbasis: de Engelbrecht van Nassaukazerne in Roosendaal. De in alle haast opgetrommelde buschauffeur wordt gemaand om door te rijden. De snelheidslimiet is nu even niet van belang. Wij hebben een klus te klaren en we hebben haast. De Koninklijke Marechaussee begeleidt de bus om voorrang en doorgeleiding te garanderen. Op de kazerne beginnen we meteen met het verzamelen van het benodigde materieel en het gereedmaken van onze uitrusting. Onze logistieke collega’s leveren intussen een knap staaltje werk, want ze weten vanuit verschillende bunkers in het land met spoed munitie bij elkaar te brengen en gereed te maken voor transport. Topwerk leveren onder zware omstandigheden is één ding, maar dat kunnen we alleen als de ondersteunende keten dat ook doet.

Binnen een dag zijn we klaar voor vertrek. Op vliegveld Eindhoven treffen we de andere eenheden die meegaan: teams van de Koninklijke Luchtmacht, de Koninklijke Marechaussee, de Defensie Verkeers- en Vervoersorganisatie en het Defensie Operatiecentrum, plus een klein medisch team. Ze hebben allemaal een specifieke taak in het transport, de veiligheid of de ondersteuning van de evacuatie.

In de lucht merk ik aan mezelf en aan de groep dat de afgelopen dagen hun tol beginnen te eisen. We zijn nu vier dagen onderweg zonder slaap. Maar met minder dan negen uur op de klok (de vliegtijd naar Abidjan) is er geen tijd om te rusten. Wij komen nu pas toe aan het plan voor onze inzet en we hebben alle tijd die er nog rest nodig om voorbereidingen te treffen. Snel richten we een deel van het grote laadruim achter in het vliegtuig in als provisorische werkplek. We zorgen ervoor dat onze wapens in orde zijn en controleren de munitie die we op de grond het eerst nodig zullen hebben. De loadmaster van de Koninklijke Luchtmacht, die verantwoordelijk is voor de veiligheid aan boord, maant ons herhaaldelijk onze spullen op te bergen en te gaan zitten. Maar we kunnen niet anders, we hebben deze voorbereidingstijd hard nodig. Het leidt tot spanning, maar René en Gerto weten hem te overtuigen: ‘Dit is geen gewone vlucht. Denk alsjeblieft mee, zodat we eruit kunnen halen wat erin zit.’

Elke militaire operatie begint met een gedegen plannings- en besluitvormingsproces dat verloopt via een vast protocol. Zodra de opdracht binnen is, start de analysefase: welk effect moeten we bereiken? Wat is het bovenliggende doel, met andere woorden: waarom doen we dit? Welke deeltaken zitten er in de opdracht? Hoeveel tijd hebben we tot onze beschikking? Welke uitdagingen kunnen we verwachten bij de uitvoering, bijvoorbeeld in de omgeving of het terrein waarin we opereren? Welke dreiging is er te verwachten? Wie is de vijand en wat is zijn handelwijze? Welke logistieke en bijkomende uitdagingen en risico’s voorzien we? Hoe is het weer? Welke eigen mogelijkheden tot optreden hebben we en met wie kunnen we ter plekke contact leggen als we ondersteuning nodig hebben? We werken het allemaal door aan de hand van hetzelfde stappenplan. Daarna volgt de besluitvormingsfase en worden de te volgen scenario’s bepaald. Hetzelfde doen we nu in de lucht, maar met slechts weinig tijd op de teller is het van het grootste belang dat we prioriteiten stellen. Eenvoud en duidelijkheid zijn de sleutels voor een optimaal plan. Eenmaal op de grond moet iedereen weten wat de situatie is en wat zijn rol daarin is.

De operatie die wij gaan uitvoeren, heet in militair jargon een Non Combatant Evacuation Operation (NEO). Het houdt in dat er mensen moeten worden geëvacueerd uit een crisisgebied. In dit geval gaat het om 59 Nederlanders en 44 mensen met andere nationaliteiten. We weten dat deze groep zich zal verzamelen bij de residentie van de ambassadeur en van daaruit naar het vliegveld zal worden geëscorteerd door Franse militairen die al in het land zijn. Onze collega’s van de andere defensie-eenheden zullen vervolgens zorg dragen voor de begeleiding van de groep naar veilig gebied. Wij gaan ondertussen met twee commandoploegen de stad in om de ambassadeur, zijn echtgenote en enkele ambassademedewerkers te beveiligen. Zij onderzoeken of er nog meer mensen geëvacueerd willen worden, die er vanwege de veiligheidssituatie niet in zijn geslaagd op tijd de residentie te bereiken. Stiekem hopen we dat het werk snel klaar is, zodat we de ambassadeur en zijn staf nog op dezelfde vlucht het land uit kunnen krijgen. We hebben echter geleerd rekening te houden met het onvoorspelbare en we bereiden daarom voor de zekerheid verschillende scenario’s voor.

Wanneer we landen in Ivoorkust zijn we een geoliede machine. Op het temperatuurverschil van meer dan 25 graden kon de oefening waar we net uit komen ons helaas niet voorbereiden, maar iedereen weet wel precies wat hem te doen staat. Het is lastig onder woorden te brengen, maar hoe onzekerder of uitzonderlijker een situatie en hoe groter het afbreukrisico, des te beter komt een Special Forces-eenheid tot zijn recht. Commando’s zijn geselecteerd en getraind om out of the box-oplossingen te bedenken en om met weinig middelen het verschil te maken in grillige en onvoorspelbare omstandigheden. Onze kracht is niet alleen onze fysieke en mentale gesteldheid, maar vooral ons grote aanpassings- en improvisatievermogen. Onze successen boeken we door onze adaptiviteit, creativiteit, omgevingsbewustzijn en actie-intelligentie. In onze missies hebben we veel handelingsvrijheid en die moet gepaard gaan met een sterk moreel kompas en een groot verantwoordelijkheidsgevoel. We zijn er goed in geworden, door jaren van training en na menig keer samen in de ellende te hebben gezeten. We zullen al onze vaardigheden ook nu weer nodig hebben, hier in het hete en grillige West-Afrika.

Op naar een nieuwe missie, een nieuw avontuur. Met deze mannen durf ik elke situatie aan. Ik weet dat ze niet zullen opgeven als het tegenzit, hoe moeilijk de omstandigheden ook worden. Het is een zekerheid die ik heb doordat we tijdens onze commando-opleiding en op missies naar de hel en terug zijn geweest – samen. Leave no man behind. Dit is mijn commando-familie en onze band is sterk. Dit is broederschap. We kennen elkaar door en door en hebben elkaar er al heel wat keren doorheen gesleept. Dit zijn mannen die de kernwaarden van het KCT, moed, beleid, trots, eer en trouw, doorleven, en daar elke dag invulling aan geven in het belang van Nederland. We voelen aan alles dat we deze operatie met elkaar tot een goed einde gaan brengen. Als het moet, dan geven we ons leven ervoor.