COMPOUN

Ronelda S. Kamfer

COMPOUN

Uit het Afrikaans vertaald
door Alfred Schaffer

Wereldbibliotheek

Deze uitgave werd mede mogelijk gemaakt door
het pen Afrikaans Translation Fund.

De vertaler ontving voor deze vertaling een projectsubsidie
van het Nederlands Letterenfonds.

De vertaling van het citaat uit Hamlet van Shakespeare is van

Bert Voeten (De Bezige Bij, 1974).

De vertaling van het motto uit De houtjes van God van

Sembène Ousmane is van Anita Rebel (Pegasus, 1981).

Oorspronkelijke titel Kompoun. Kwela Boeke

© 2021 Ronelda S. Kamfer

© 2024 Nederlandse vertaling Alfred Schaffer / Wereldbibliotheek

Alle rechten voorbehouden

Omslagbewerking Rouwhorst + van Roon

Omslagbeeld © Ronelda S. Kamfer

NUR 302

ISBN 9789463812474

www.wereldbibliotheek.nl

Wereldbibliotheek maakt deel uit van Park Uitgevers

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2024, met ISBN 9789463812467.

Compound (noun): A thing that is composed of two or more separate elements; a mixture […] South African. An area containing single-sex living quarters for migrant workers, especially miners […] from Portuguese campon or Dutch kampoeng, from Malay kampong […]

– Oxford Languages (online)

Sinds de vrouwen uit Thiès vertrokken waren, hadden zij onophoudelijk gezongen. Zodra een groep het refrein liet uitsterven, nam een andere het over. Er waren nieuwe coupletten ontstaan, zomaar zoals zij door de inspiratie van het ogenblik werden ingegeven uit het ene woord kwam het andere voort, dat op zijn beurt een plaats in het ritme vond. Niemand wist meer waar het lied begon en waar het ooit zou eindigen. Het rolde zich op als een slang. Het was zo lang als een leven.

– Ousmane Sembène, De houtjes van God

Opgedragen aan
alle vrouwen die ‘het spijt me’ moesten zeggen,
al hadden ze geen spijt,
en voor mijn moeder, altijd.

Voor

Nathan en Seymour, die mijn artillerie dragen
zodat ik mijn handen vrij heb om te vechten.

Inhoud

Hallo-daar-tieten en tot-ziens-tranen

Ik zeg alvast sorry

Eén vrouw tegelijk

#172a3e

De geile griet van Groenplaas

And the violins stopped playing

Aanvaarding, onderhandelen, depressie, woede en dan ontkenning

Rondomskrik-dinges

Goed liegen is goedpraten

Tante Doodsangst

Shura

De zieke roos

Catechisatie

Piepietong

Grafdragers

De mystical oorsprong

We can do this the easy or the hard way, I prefer the hard way

Facebook van de Dood

Don Sylvia

Leviticus 15, vers 19

Maakt mij niet uit als ik nergens iets van snap

Rooie Tina

Ophoepelen Daphne

Preludes

Jij bent mijn moeder niet

Wind

Oasis

Stoïcijns als een motherfucker

Schaduwwerk en verzoening op tv

Mort à crédit

De zakman

Santekraam

Rustig

Ik verklaar de oorlog

Polyfonie

When Harry met Sally

De beheerraad

Salvador

Breek het boompje als het jong is

Wendy Darling

Xbox 360

Asbest

Zonder Godsziekte

Heksenjacht

R&b- en gangstarapmatinee

De denkduivel

Tribal Club Mix

Ik ben de zee

Dan weet je toch

Let’s hope these people understand

Begrafenis van een koningskind

Wat je vindt mag je houden, wat je weggooit is oud

Het glas is toch schoon

Ketens

Begrafenisbruiloft

Vlammen zijn mooi als ze hoog zijn

Verliefd

Empty Eenoog

Erfenis

To the faithful departed

Schoenvlinder

Imitation of life

De Heer schept de mens, de duivel kleurt hem in

Judith onthoofdt Holofernes

Valium en Fanta

Grave of the Fireflies

Hou je mond

Kali en Shiva

Als mijn vader een kat was

Opschieten, aapjes

Juffrouw Rottenaaier

Ook lekker agressief

Kinderen die op een begrafenis zingen

Welk stuk stront is as?

Pas op voor mensen die zeggen dat ze niet meer willen leven

Hatsheput

Steri Stumpie

Toltunnel

Behalve mijn neefjes en mijn opa

Leugen

Pink Freud

‘Being an old farm boy myself, chickens coming home to roost never did make me sad; they always made me glad’

Stomme oude bitch

Doodgeboren

Kleren

King Edward van de compoun

Je bent hier om mooi te wezen en je te laten slaan

Compoun

Nog een klap

Het langste spookverhaal ter wereld

De kleine hoer uithangen

Na de tunnel

Het langste spookverhaal van de hele wereld

Volhouden

Lo-fi

Michael Bolton

De man met één oog

Amulimunhekken

Wat niet bestaat kunnen ze niet komen zoeken

De tweeoog

Koud vlees en mayo

Altijd zin in lol trappen

Schouwspel 1986

Valeriaandruppels en azijndoekjes

Vrouwenzaken

Farewell, farewell

Stoned als in het Midden-Oosten

Denk je dat ik jouw kind ben?

De Kaap is oké

Nachtegaal

Hang het IJzeren Gordijn op

Groet je niet?

Eucatastrophe

Een bijdrage voor de bloemen

Tasha onder water

Ik eet geen pens en ook geen kuiten

Neukseksueel

Professor Xaviar en de mutants

Klotevader: Best of 1981-1998

Merseyside

Oh, you’re so cool, Brewster!

Bemoei je met je eigen, wij zijn gekoloniseerd

Eenentwintig

Fish-and-chips

Nago-niet-Meero

Gewoon een beetje bloed

Beperkte stamboom van de McKinneys

*Deze stamboom vermeldt alleen de leden van de familie McKinney die een rol spelen in het verhaal.

NADIA

Hallo-daar-tieten en tot-ziens-tranen

Tante Bettina moet zo hoesten dat haar tieten in haar bloes schudden, ze heeft het over mijn neefje Chris die op school een pak slaag heeft gekregen omdat hij niet wist wat een vagina of penis was. Hij schreeuwde tegen de voorlichtingsjuf: ‘Kutje, teacher! Zo’n meisjesding da’s een kutje! That’s what my mommy call it.’ Uncle Empty ligt helemaal in een deuk, hij zit op een verfblik en schenkt bier in een klein glaasje. Hij vindt het maar weird dat mijn twaalfjarige neefje niet weet wat een vagina is. Uncle Empty draagt een wit vest, een blauwe werkbroek en oversized sandalen.

Ik probeer mijn gedachten netjes te houden, want ik kan mijn neefje niet uitstaan en Uncle Empty is best oké eigenlijk. Ja, hij slaat zijn vrouw, maar er zijn te weinig aardige volwassenen in mijn leven om hem af te schrijven. Tegen mij doet hij aardig. Soms lig ik in zijn kamer tv te kijken, ook al slaapt hij. Iedere vrijdag brengt hij een broodje patat voor me mee en als hij op zaterdag naar het wedkantoor gaat om op paarden te gokken, ga ik met hem mee. Ik volg hem als hij de inzet ophaalt bij de kerkmevrouwen die niet willen dat de mensen weten dat ze gokken. Ik schrijf hun getallen naast hun namen, Uncle Empty pakt het geld en doet het in zijn bruine envelop. Dan stoppen we bij Ome Diamonds, de geldschieter met z’n glanzende Clark Gable-scheiding die hij invet met Vitalis en Brylcreem. Ome Diamonds’ naam komt uit zijn vorige leven, in zijn jonge dagen smokkelde hij steentjes voor de Boeren en daarna opende hij een juwelierswinkel in Somerset West. Iedereen dacht dat hij een buitenlander was, ‘de Moor die horloges repareert’.

‘Waarom woont hij hier?’ vraag ik aan Uncle Empty.

‘Hij lijkt op een Moor, maar hij is gewoon een coloured,’ antwoordt Uncle Empty.

Ik snap niet goed wat een Moor is. De enige die het over Moren heeft is Shakespeare en de Moren van Shakespeare zijn altijd bezig met ontucht plegen, of ze doen iets waar de Engelsen niet aan gewend zijn. Maar Uncle Empty begrijpt mijn vraag niet. Ik wil weten waarom iemand als Ome Diamonds, met zijn geld, hier tussen ons in een councilhuisje woont.

De nieuwe baan van mijn vader heeft zijn voordelen, iedereen die voor de gemeente werkt krijgt hier een huis, met een boel voorwaarden erbij, kostgangers verboden, maar de familie van Ome Diamonds heeft niet zoveel met regels, hij woont al bij ze in nog voor mijn vader een huis heeft gekregen. Mijn vader heeft plaatsgemaakt voor al mijn ooms, die wonen nu allemaal in Delmont Estate, eigendom van de Cape City Council. Mijn moeder haat het hier omdat het een dump is, ze kan niet wachten tot mijn vader promotie krijgt zodat ze een hypotheek kunnen nemen en verhuizen. Volgens mij is het dom om een huis te kopen als je gratis ergens kunt wonen, maar mijn moeder zegt dat ze hier weg wil voor de verkiezingen voorbij zijn, want de Boeren komen niet terug in de regering en gaan vast hondsbrutaal doen tegen iedereen die in hun eigendommen woont. Bij de ingang van Delmont Estate staat een bordje met: PRIVATE PROPERTY, TRESPASSERS WILL BE SHOT DEAD. Dat heeft me altijd geïrriteerd, want niemand hier heeft een pistool, dus wie had degene moeten zijn die trespassers doodschoot? Mijn moeder zegt dat dat bord nog van vroeger is, van vóór het nieuwe Zuid-Afrika.

Ik doe geen moeite om Uncle Empty nog meer over Ome Diamonds te vragen, hij is niet het type dat van vragen houdt. Elke week is het hij en ik, plus de criminele huisvrouwen die geld stelen van hun mannen om op paardenraces te wedden – ze winnen bijna nooit.

Zover ik me kan herinneren hebben ze maar één keer iets behoorlijks gewonnen. Mijn moeder en Tante Daphne speelden die week ook mee. Uncle Empty, die die week blut was omdat hij nog niet was betaald, ging met het geld van een paar vrouwen gokken en won een bescheiden jackpot. De mannen van twee van de vrouwen stonden bij Ome Diamonds in het krijt, dus toen Uncle Empty die middag het geld kwam brengen, stond hij ons al op te wachten voor ons hek. Mijn moeder en Tante Daphne hadden hem naar binnen gelokt met een kopje thee en een koekje. Toen hij eenmaal binnen was, glipte Uncle Empty snel voorbij buiten op straat, regelrecht naar die twee vrouwen om hun de winst te geven. Toen hij weer thuiskwam, stond Ome Diamonds in de oprit met een rotan, want hij had intussen wel door dat mijn moeder en Tante Daphne hem om de tuin hadden geleid.

‘Zo, ouwe Diamonds, hoe gaat ie, kanjer?’ vroeg Uncle Empty, totaal niet onder de indruk van Diamonds en zijn tak.

Ome Diamonds stottert behoorlijk, en terwijl hij worstelde om uit zijn woorden te komen, liep Uncle Empty al weg. ‘Mmmoooo… mmmoo… mm…’ was het enige wat hij kon uitbrengen voor hij zijn stok hief om Uncle Empty te slaan. Per ongeluk striemde de stok dwars over mijn moeders boezem, die ernaar greep als een rijke vrouw naar haar parels. Ome Diamonds schrok er zo van dat hij het ding liet vallen.

De volgende dag had de hele buurt het erover. Diamonds heeft Tina met een rotan gemept omdat Empty de winst aan die vrouwen gaf vóór ze hun schulden bij Diamonds hadden afbetaald. Iedereen plakte iets aan het verhaal vast. Tot Diamonds op het laatst een piece of shit was die kinderen die al dagen niet gegeten hebben, laat verhongeren. Diamonds met zijn Moor-gedachten, die van arme vrouwen profiteert vanwege de zonden van hun mannen. De volgende dag werd Ome Diamonds op de heuvel beroofd, in naam van de eerlijkheid, rechtvaardigheid, en gewoon in naam van zijn klotegedrag.

Ik had met Ome Diamonds te doen. Hij geilt op poen, maar het was niet nodig om hem te beroven. Hij had mijn moeder per ongeluk geraakt en had superveel spijt. Zelfs mijn moeder vond het best zo. Maar Uncle Empty was uit het veld geslagen. Alsof hij ooit per ongeluk zijn vrouw had gemept. De dagen van Ome Diamonds als de koopman van de buurt waren voorbij. Mensen die aan de grond zaten, deden minachtend tegen hem en onbeschaamd en begonnen geld te lenen en zeiden stoer dat ze Diamonds nooit terug zouden betalen. Dat vond ik zo fucked up. Ik kan kleinzieligheid niet uitstaan, maar dat soort gedachten wil ik niet meer, anders word ik net als zij, rechtvaardig en zedelijk. Ik wil écht immoreel zijn. Dan kan ik mijn bewondering voor een gedegenereerde, gokverslaafde vrouwenmepper rechtvaardigen.

Meer dan wat dan ook wil ik mijn moeder en haar zussen niet achterna, een en al tieten en groot opgezette ogen en leed. Seks en sadness. Hallo-daar-tieten en tot-ziens-traantjes. Waren ze maar meer als Tante Trisha – hard en ruw, met joekels van moedervlekken. Tante Trisha en haar sisters wonen in de verste uithoek van Groenplaas en niemand kan met ze sollen, zelfs mijn oma niet. Ik zag ze alleen als het volle maan was, als mijn oma me meetrok naar Tante Trisha’s erf, die daar zelf de kippen en schapen slacht. Ze roken en drinken spotgoedkope wijn en hun mannen gingen allemaal jong dood. Ze voeden hun kinderen in hun eentje op en gaan niet naar de kerk. Mijn moeder en de anderen vinden naar de kerk gaan vreselijk belangrijk, ze gaan nog naar de kerk al zegt Jezus zelf dat ze best een zondag mogen uitslapen. Mijn oma betaalt voor het vlees door borduurwerk te doen en dingen te bakken. De vrouwen in mijn familie zijn vuurvast, nat hout zijn ze, maar ik ben een kurkdroog aanmaakhoutje en al leg je me onder natte stronken, vlam zal ik vatten.

NADIA

Ik zeg alvast sorry

Ik vertel dit verhaal, over kinderen die hun ouders begraven, samen met mijn neefje Xavie. We moeten het met zijn tweeën doen omdat de grote mensen in onze familie kinderen leren liegen. Xavie en ik opereren als de Pretoriaanse garde voor het McKinney Empire, we proberen de waarheid naar boven te halen en te beschermen, maar we willen allereerst het totale keizerrijk ontmantelen. Onze familie doet onwijs haar best om ons te laten geloven dat familie iets betekent, dat het meer is dan een ongeluk, maar is er bizar slecht in. Indoctrinatieregel nummer één: give them something they think they can’t live without. Eén ding weten Xavie en ik zeker: wij redden ons prima zonder al die fuckers.

NADIA

Eén vrouw tegelijk

Laat ik beginnen bij de stammoeder van de leugen, oma Sylvia. De matriarch van Groenplaas. Mijn oma zegt dat de heks die haar moeder met blindheid sloeg, tegen haar zei dat haar kinderen nooit hun kinderen zouden zien opgroeien, omdat de moeder van mijn oma haar leven van haar had afgepakt, en mijn oma deed precies hetzelfde, iemands lover stelen. De mannen worden gejat en de vrouwen zijn schurken, volgens deze sjamaan. De moeder van mijn oma stal de lover van een heks, wat betekent dat mijn oma en haar moeder valse grieten zijn. De lover die mijn oma had gestolen, was niet mijn opa maar een andere man, mijn moeder en haar zussen noemen hem ‘het pre-pappa-jochie’. De man met de scheve lach. Ik probeer mijn oma soms voor te stellen als een jong, zondig meisje, veel te vroeg bezig met seks want rond haar vijftiende was ze al getrouwd. Ik denk dus dat ze volgens de normen van die tijd al vanaf haar veertiende wist wat seks was. Dat hoop ik maar, ik hoop maar dat mijn oma wist wat seks was vóór ze met mijn opa trouwde. Maar dit verhaal gaat niet over mijn oma, ik vertel het verhaal van mijn oma’s kinderen en hún kinderen. Eén vrouw tegelijk.

NADIA

#172a3e

Eigenlijk moet ik beginnen bij Tante Diana, want het meeste gezeik kwam door haar.

Diana’s echte naam is Adriana. Die heeft ze van de Jood in het dorp buiten Groenplaas. Hij zei dat ze zo donker was als de nacht en het diepste Adriatische blauw.

Tussen Adriana en haar broer zit bijna vijf jaar, alle andere kinderen van mijn oma zijn kort na elkaar geboren. De vertraging kwam door een miskraam, of door de zogenaamde hoerengeest die het huwelijk van mijn opa en oma onderbrak. Hoe dan ook wist sweet Jesus de zaken te fiksen en werd Tante Diana geboren.

Wat Adriana ook anders maakt dan haar broers en zussen, is haar donkere huid. De rest is net zo licht als mijn oma. De grote mensen zeiden: ‘Dat kind van Sylvia is dan wel zwart, maar ze heeft een goed karakter.’

Mijn oma zei altijd dat je vriendelijk moet zijn als je niet mooi kunt zijn. Dat was Diana’s slogan, het lelijke vriendelijke meisje.

Diana was nummer vijf van in totaal twaalf broers en zussen. Waardoor ze bij het onzichtbare midden hoorde. Het was hun taak om alles te doen wat de oudere kinderen deden, maar dan zonder de credits. Behalve die twaalf waren er nog meer kinderen, maar mijn moeder vond dat hoerenkinderen en dooie kinderen niet meetellen.

Mijn moeder zegt dat ze als kinderen soms weken niet met mijn oma spraken. De oudste kinderen voedden de middelste op en de middelste voedden de jongste op. Mijn oma was een soort bedrijfsmanager, ze kwam alleen effe langs om de voorraad te checken of om een nieuw kind af te leveren.

Toen Diana acht of negen was, moest ze zich laten bekeren en dopen van mijn oma. Mijn moeder zegt dat Diana in haar broek pieste toen de ouderlingen die ochtend vooraan in de kerk hun handen op haar legden. Langzaam liep de goudgele pisstraal langs haar witte panty naar beneden en zonk weg in de dieprode mat, terwijl de ouderlingen steeds luider en luider gingen bidden. Na de overhandiging van haar ziel aan Jezus stond Diana doodstil naar haar voeten te staren. Alsof ze telepathisch met haar pis sprak. Mijn oma zei dat de engelen in de hemel jubelen als een jonge ziel bij de Heer komt. Mijn opa zuchtte alleen maar en zei: ‘Diana is een steen, maar de Heer zal haar breken.’

Twee jaar later brak de Heer haar inderdaad, toen Gekke Hannes aan haar begon te zitten. Toen ze het aan mijn oma vertelde, sloeg die haar met een zweep. Diezelfde avond werd ze voor het eerst ongesteld en rende ze naar de compoun.

NADIA

De geile griet van Groenplaas

Deidré post een luguberrukkelijke foto van haar moeder, Diana, aan de beademing in het Karl Bremerziekenhuis. Een thirst trap voor uitverkorenen. God will make a way for us, zegt het opschrift. De eerste reactie is die van een kerkganger die het op een of andere manier gelukt is om zijn koeterwaals te transcriberen: Ha shabara, ah shabara… De rest van het commentaar komt van bedroefde familieleden en willekeurige, verbijsterde mensen.

Ik staar naar de foto. Op mijn tantes gezicht zit een geschokte uitdrukking geplakt, als een magneet op een koelkast. Ze staart de lens in en het lijkt of ze wil zeggen: ‘Holy shit, nou ga ik dood.’ Ik wil niet denken aan wat ze denkt, toch denk ik eraan. Diana, wild child, maneater, gangster, de enige van oma’s kinderen die nooit werkster was. Tante Diana, die ons stiekem bier liet drinken en een sjekkie achter de hand hield voor als onze ouders er niet waren. Pikzwarte Diana, met het rossige haar van iemand van de Salomonseilanden. Diana met al die zwarte, witte en Indiase lovers. Zodwa, Tarquinn en Salvador, haar drie kinderen die ze in haar eentje grootbracht, maar als eerste was er de tweeling, Deidré en Deneel, die door iedereen werd grootgebracht behalve door haar.

Nadat de tweeling was geboren sloeg Tante Diana aan het baren, en Taakie, Zodwa en Dali kwamen zo snel na elkaar dat iedereen haar krols katje noemde. ‘Die is zo rijp als een zomerperzik,’ klaagde een tante.

‘Ze zal haar kut moeten dichttimmeren of in elk geval een bezoekje moeten brengen aan Zuster Mildred, je kunt geen leven op de wereld zetten als je geen cent hebt,’ zei een andere tante.

Mijn moeder vindt moederschap iets natuurlijks, het gaat vanzelf. Alles wat mijn moeder uitlegt, eindigt met: het gaat vanzelf. Liefde gaat vanzelf, hopen gaat vanzelf. Allemaal excuses, want mijn moeder maalt niet om liefde of moederschap. Ze heeft haar liefde als een keukenschort voor en uit de schortzak deelt ze haar gevoelens uit als oud snoep – in het voorbijgaan krijg ik iets en dan kijkt ze me alleen maar aan, terwijl ik probeer om het snoepje uit het oude taaie papiertje te peuteren.

Tante Diana is een slet, zou je kunnen zeggen, omdat ze een heleboel liefjes heeft. Wat mensen van haar vonden, maakte haar niks uit.

‘Mijn gat is van mij, mijn gat is het enige wat nog van mij is, ik doe ermee wat ik wil, en iedere man die pakt zonder eerst netjes te vragen, die tel ik niet mee. Want een man die alleen krijgt wat hij wil door maar te pakken en te slaan, zo’n man is een lafaard, die telt niet voor mij. Alleen een echte man krijgt een spleet op een zilveren dienblad.’

Mijn grootste angst in het leven is dat ik net als Tante Diana ga denken, te vrij voor mijn eigen bestwil. Ik klamp me toch maar met één hand vast aan mijn moeders conservatisme.

En nu staat Tante Diana op internet, wat een depressief einde. Nou gaat ze dood en niemand zal zich haar herinneren als de geile griet van Groenplaas, want een vrouw krijgt maar één kans om zichzelf te zijn. Ik zie hoe de familie Tante Diana gaat wassen, als groente vers uit de grond. Ze gaan haar herinnering gaarkoken, als een ouderwetse stoofpot.

NADIA

And the violins stopped playing

Uncle Empty’s inwendige monoloog hangt in het zicht als de pik van een dronkenlap die vergeten is zijn gulp dicht te doen. ‘In de voetsporen treden van mijn dode pa, da’s niet makkelijk, ik moet de familie naar het beloofde land leiden.’ Hij flikt dit soort shit om de paar jaar, hij wordt veroordeeld voor vrouwen slaan en als hij vrijkomt heeft hij alweer een volgend plan.

‘Empty slaat nieuwe bladzijdes om zoals de wind wasgoed droog blaast,’ zucht mijn moeder.

NADIA

Aanvaarding, onderhandelen, depressie, woede en dan ontkenning

We’re too young to reason

Too grown up to dream

– Bryan Ferry, ‘Slave to Love’

De avond na Uncle Empty’s dankwoord voor zijn Werknemer van het Jaar-prijs stond de politie op de stoep van ons huis in Delmont Estate. De auto-onderdelen die Uncle Empty in mijn kamer tussen mijn knuffels had verstopt waren allemaal gejat. Mijn moeder wist donders goed dat het spul gejat was, iedereen wist van Uncle Empty’s diefstal, maar niemand deed er moeilijk over. Uncle Empty stal al jaren. Onze familie vindt stelen prima, behalve als je het voor drugs doet, dan ben je een piece of shit en een schurk. Uncle Empty jatte van de overheid, wat betekende dat hij van witte mannen stal, wat weer betekende dat hij een vrijheidsstrijder was, tenminste zo wordt het goedgepraat.

Mijn opa heeft weleens geprobeerd om Empty een beetje verstand bij te brengen: ‘Als de Boeren je pakken, is er gedonder.’ Maar Empty vond dat ie er al te diep in zat om ertussenuit te knijpen. En hij zei dat er ook witte mensen bij de scam betrokken waren, en witte mensen worden toch nooit gepakt. Uncle Empty overschatte het privilege van zijn witte collega’s. Hun scam was twee jaar aan de gang toen de eerste invallen begonnen.

Er kwam een einde aan het stelen op de avond dat de politie mijn kamer doorzocht. Terwijl ik sliep, tilde de agent me voorzichtig uit bed en droeg me als een poltergeist naar mijn moeder. Ze duwden mijn grote speelgoedkist met de afbeelding van Garfield uit de weg en lichtten het bed op. De la onder mijn bed lag vol auto-onderdelen. Mijn vader had nachtdienst, alleen mijn zusje, mijn moeder en ik waren thuis. Terwijl we buiten zaten, rookte mijn moeder een peuk. Da’s de enige keer dat ik haar heb zien roken. Ik wilde haar vragen wat er aan de hand was, maar mijn moeder klapte dicht als een houten deur in de wind.

Later heb ik gehoord dat mijn moeder, Tante Daphne en de exvrouw van Empty in die tijd zijn gaan tippelen. Empty verdiende goed geld met de gestolen auto-onderdelen, maar hij vergokte de opbrengst of zoop alles op. Tante Daphne begon als eerste te tippelen. Mijn moeder twijfelde, want door het extra geld van Empty hadden wij te eten, maar ze wist dat Tante Daphne geen moment zou aarzelen om haar samen met Uncle Empty op te laten sluiten.

NADIA

Rondomskrik-dinges

‘Een varken blijft een varken en een Boer blijft een Boer, maakt niet uit hoeveel knakkers hij onder zijn bed heeft weggestopt tijdens de apartheid. Laat je niet foppen door de duivel en z’n blonde haren,’ zegt mijn oma terwijl ik snijbonen zit af te halen met een oud Minora-scheermesje.

‘Wie is het ergst, een Engelse of een Afrikaanse Boer?’ vraag ik zonder op te kijken van de broodplank waarop ik aan het werk ben.

‘Meid, ze zijn alle twee even slecht… maar pas extra op voor de Engelse Boer, want die denkt dat ie beter is dan de bóéren-Boer, eigenlijk lacht hij de Afrikaner uit, pas maar op. Een Engelsman heeft nog een huis om naar terug te gaan en er is echt niets wat zo arrogant maakt als nog een plek om heen te kunnen.’

‘Mamma, mag ik vrijdag mee naar de begrafenis?’ vraag ik.

‘Jeetje, kind, natuurlijk, wat mooi dat je nog om de oude garde geeft.’

Mijn nichtje Olivia stormt de kamer binnen. ‘Ach please, ze wil alleen maar gaan vanwege Uncle Ben en zijn kung fu fighting.’

Ik gooi mijn teenslipper naar Olivia en zeg: ‘Geen shit praten, ik wil gaan omdat die tante ook voor mij heeft gezorgd.’

Olivia trekt haar rode Shoprite-shirt uit, grijpt wat kleren bij elkaar, pakt een toilettas uit haar la en stormt de kamer weer uit: ‘Ja hoor, ga jij maar naar dat Rondomskrik-dinges, ik ga zuipen.’

XAVIE

Goed liegen is goedpraten

John Tavner: That’s what started all this? That, that’s the jellyfish?

Tom Tavner: The what?

John Tavner: It’s when you try to solve a problem, you just make two more.

Tom Tavner: Why’s it called that? Jellyfish.

John Tavner: Got to be careful when you’re trying to get rid of them. You try to spear ’em or something, they just turn into two jellyfish.

– Steven Conrad, Patriot

‘Zeg tegen de agent dat je niet meer weet wat je gezien hebt,’ zegt Tante Daphne tegen Nadia. ‘Zeg maar dat je half in slaap was,’ voegt ze eraan toe.

Nadia is de enige getuige.

Tante Diana ligt in de achterkamer, haar oogleden zijn helemaal opgezwollen. Nadat Tante Diana bevallen was, greep mijn oma de tweeling, wikkelde ze in een dekentje en stuurde ze weg met twee vreemdelingen in een groene auto. Toen Tante Diana begreep wat er gebeurde viel ze mijn oma aan, waarna opa haar in elkaar timmerde. De elektricien van de boer die buiten met kabels in de weer was, had alles gehoord. Die is de politie gaan bellen.

Nu is de politie op zoek naar verklaringen, speciaal vandaag, gewoonlijk interesseert het ze allemaal niks: ‘Het is dat werktuig maar, die lui vechten altijd zo.’

Ik word afgelost, mij gaan ze niet vragen om te getuigen, dus de ‘rechters’ hoeven mijn verhaal niet recht te breien. Nadia wordt voorbereid voor als de politie vraagt wat er is gebeurd. Het belangrijkste dat niet naar buiten mag komen, is dat Diana is bevallen, daarna dat de kinderen zijn weggegeven, en dan als laatste dat mijn opa Diana heeft geslagen.