Uitgekookt

Pat Craenbroek

UITGEKOOKT

Thriller

Eerste druk: 4 september 2020

© 2020 Pat Craenbroek

© 2020 Uitgeverij Hamley Books

Eerst druk: 28 augustus 2020

Coverontwerp: May Dawney - May Dawney Designs

Grafisch design: Lauren Dawes - Sly Fox Cover Designs

Redactie: Chinouk Thijssen – Iris ten Broeke

ISBN 9789463967160

NUR-code: 330/332

Proloog

De vrouw schrok wakker door de tik tegen haar schouder. Ze keek verdwaasd om zich heen en had een ogenblik moeite om zich te oriënteren.

‘Hoe? Wat?’

‘Sssttt, stil.’

Het begon haar te dagen, ze herinnerde zich de discussies van de vorige avond, de twijfels, het wikken en wegen. Ze was stram, ze had de hele tijd in diezelfde houding gezeten, haar benen geplooid naar zich toe getrokken. Nu strekte ze die voor zich uit, voor zover dat kon.

‘O, ben ik in slaap gevallen?’ fluisterde ze.

‘Sssssttttt.’

Hij siste, was duidelijk geërgerd en drukte haar met de schouders naar beneden zodat ze net zoals hij, juist boven de rand van het raampje uit kon kijken. Hij draaide aan de lens van zijn camera en zoomde in. De vrouw staarde nu ook naar het huis aan de overkant van de straat, iets wat ze de hele voorbije nacht gedaan hadden. Nadat ze het laatste restje lauwe koffie uit zijn thermoskan hadden gedeeld, was ze in slaap gedommeld. Nu keek ze naar de kleine hoekwoning waar op het eerste gezicht helemaal niets bijzonders aan was. Een doorsnee huis, saai, klein, met een slecht onderhouden voortuintje waar onkruid over het smalle paadje woekerde. Met een donkerbruine vuilniszak die tegen de zijgevel aan was gegooid en vaalwitte oude rolluiken die naar beneden waren gelaten. Na een hele nacht turen naar de donkere voorgevel zagen ze nu licht op de benedenverdieping.

‘Daar!’ zei de man naast haar toen de voordeur werd opengeduwd. Als een echte professional begon hij een reeks foto’s te nemen.

‘Ik hoop dat er genoeg op te zien valt,’ verzuchtte hij.

Hij bleef doorklikken tot de man die het huis uit was gekomen uit hun gezichtsveld verdween. Ze keken samen naar de display waar zijn gezicht op werd uitvergroot.

‘En? Is hij het? Ja toch? Jij hebt hem gezien, herken je hem?’

Ze kon de opwinding in zijn stem horen en knikte. ‘Ja, ja, hij is het. Die ogen, die kaaklijn ook, zelfs met dat baardje.’

‘Goed, dan weten we wat ons te doen staat.’

Ze zweeg een ogenblik en vroeg toen: ‘Is er… euh… er is echt geen andere mogelijkheid?’

‘Hè, hier hebben we toch al oeverloos over gepraat?’

Ze glimlachte, het bleef gek en het klonk zelfs wat aandoenlijk om hem met dat accent van hem woorden als oeverloos te horen gebruiken.

‘Ja, ja, sorry. Het is gewoon niet… makkelijk,’ antwoordde ze.

‘Dat snap ik. Kijk, je kan nog steeds terug hè. Stap uit de auto, bel je vriendjes van justitie of de politie en je weet wat er dan gebeurt. Als je denkt dat je de zaak daarmee gaat oplossen, moet je dat maar gewoon doen. Ik hou je niet tegen.’

Ze streek over haar gezicht.

‘Nee, nee, sorry, dom van mij. Vergeet het, we houden ons gewoon aan ons plan.’

‘Zeker?’

‘Zeker!’

‘Oké, ga dan maar, ga en vergeet dat we elkaar ooit hebben ontmoet. En wanneer de zaak bij jullie komt, dan…’

‘Als,’ corrigeerde ze hem, ‘als de zaak ooit in België belandt. Dan weet ik uiteraard van niets. Heb ik niets gehoord, niets gezien en ben ik hier nooit geweest.’

‘Kom, ga nu. Ik moet voortmaken.’

Ze deed het portier open, tuurde in het rond en stapte uit de onopvallende grijze Volkswagen. De ijzige koude wind streek langs haar gezicht. Ze rilde.

‘En eh… zorg goed voor jezelf, hè.’

Ze knikte. ‘Jij ook, jij ook.’

Hij grinnikte: ‘En koop een pot verf!’

‘Tuurlijk.’

Ze draaide zich nog eenmaal om en zette er daarna flink de pas in, op weg naar de dichtstbijzijnde bushalte. Ze wist dat het leven dat ze kende nu voorgoed achter haar lag en dat ze was overgestapt naar de andere kant.

Een weg terug was er niet.

DEEN EEN

1

Het was er doodstil, de grote hal was schaars verlicht, achter de informatiebalie zat de nachtportier verveeld naar zijn computerscherm te kijken. Overdag was het hier een drukte van jewelste: mensen liepen af en aan, patiënten en bezoekers volgden de gekleurde pijlen die hen door het grote ziekenhuis naar de juiste plek moesten leiden.

Nu liep er niemand door de gangen. Het ziekenhuis, het grootste van het land, sliep. Tenminste, zo leek het op het eerste gezicht. Want her en der deden nachtverplegers hun ronde, ze brachten verwarde patiënten opnieuw naar bed, troostten zieke kinderen en gaven hier en daar een extra dosis pijnstilling.

Op de dienst oncologie schrok Stefaan Poelmans op door het ratelende geluid van een karretje dat door het reanimatieteam door de gangen werd voortgeduwd. Hij stond op, rekte zich uit en keek nog eens naar het computerscherm waar hij de voorbije uren naar had zitten staren. Het was al na middernacht, hij wreef over zijn vermoeide ogen en nam een slok van de kop koude koffie die nog onaangeroerd op de tafel stond. Hij schudde zijn hoofd. Hoe moest hij dit in godsnaam aan zijn patiënte uitleggen? Moest hij het haar überhaupt wel vertellen? Het zou niets uitmaken, ze was toch ten dode opgeschreven, het enige wat hij voor haar zou kunnen doen was de boel wat rekken, tijd kopen.

In de kamer waar het reanimatieteam binnen was gevallen stond de deur wagenwijd open. Een jonge arts pompte met gestrekte armen in een stevig tempo op de borstkas van een oude vrouw. Haar lichaam deinde lichtjes op en neer bij elke duw. Een tweede, al wat oudere arts, kneep in de ventilatieballon die verbonden was met het stijve plastic masker dat hij strak over de mond en neus van de vrouw drukte.

‘Adrenaline?’

‘Oké, ja, doe maar.’

Het spuitje werd leeggespoten in de infuusleidingen. Ondertussen ging het pompen en het beademen onverminderd verder, op het voorhoofd van de jonge arts parelden druppeltjes zweet. Het was drukkend warm in de kamer en het rook er naar een mengelmoes van verlepte bloemen en ontsmettingsmiddelen.

De oudere arts merkte Stefaan Poelmans op, die achteraan in de kamer het tafereel gadesloeg.

‘Stef, ouwe jongen! Een patiënte van jou?’ vroeg hij, terwijl hij naar de oude vrouw in het bed wees.

Professor Poelmans schudde zijn hoofd. ‘Nee, van een collega, ik heb haar nog nooit gezien.’

‘Nog eens adrenaline?’ De verpleegkundige keek de artsen aan.

‘Doe nog maar eens ja, de laatste keer. Als ze dan geen hartslag heeft, laten we haar gaan. We zijn al veel langer bezig dan goed voor haar is.’

Ze deden nog een laatste poging om een hartslag op te wekken, de jonge arts pompte alsof zijn leven er van afhing waardoor het lichaam als dat van een lappenpop op en neer bewoog, maar verder bleef het even levenloos als voorheen.

‘Oké, stoppen maar. Vul jij de overlijdensakte in?’

De jonge arts die aan het bijkomen was van de inspanning, hapte naar adem en knikte.

Zijn oudere collega wendde zich tot Stefaan Poelmans. ‘En? Wachtdienst? Ik dacht dat jij allang geen wachten meer draaide!’

‘Doe ik ook niet,’ antwoordde die, ‘ik zit met een probleem, en ik weet niet wat ik ervan moet denken.’

‘Ah, vertel?’

‘Herinner jij je Freya Willems nog? Een kennis van mij, drieënveertig, met een goed afgelijnd borstcarcinoom waar we nog op tijd bij waren. Jij deed de opname en de eerste diagnose toen ze zich op de eerste hulp aanmeldde met een hardnekkige hoest. Die tumor was een toevallige vondst.’

‘Het zegt me vaag iets ja, maar ik herinner me geen details. Ik zie zoveel mensen.’

‘Donker haar, klein maar fijn? Een dame met klasse, dat zegt je waarschijnlijk niets?’

‘Je kent me hè Stef, ik herken ze vooral aan…’ En hij boetseerde met zijn handen een Venusbeeldje in de lucht.

Stefaan Poelmans trok zijn schouders op en fluisterde: ‘Een beetje meer respect alsjeblieft, die vrouw is nu zo goed als terminaal.’

‘Hm, je zei net dat je er nog tijdig bij was, heeft ze dan zo snel een terugval gehad?’

‘Ja, en ik begrijp er niets van. Die tumor was volledig weggehaald, ik heb daarna nog laten bestralen, meer dan genoeg. Ik heb het hele dossier uitgespit, en er is zo’n grove fout gemaakt… moeilijk te geloven.’

‘Hoezo?’

‘Och, kom even mee, dan laat ik je zien wat ik bedoel. Heb je nog tijd?’

‘Mijn dienst zat er een paar uur geleden al op, altijd hetzelfde liedje, steeds handen tekort op de eerste hulp. Ik ben doodop, maar goed, ik kijk wel even mee.’

De rust was op de dienst teruggekeerd, de boel was opgeruimd en de dode naar het mortuarium gebracht. Niets herinnerde nog aan het leven dat zowat een uur eerder een einde kende. De jonge arts was verdwenen en zat op de eerste hulp alweer wondjes te hechten.

In de artsenkamer werd een patiëntendossier uitgespit. Notities werden gelezen en herlezen, verslagen geprint, microscopische beelden eindeloos opnieuw bekeken en vergeleken met de beelden uit de handboeken pathologie.

‘Niet te geloven! Ik weet dat Luc het moeilijk heeft gehad en niet altijd even goed met zijn hoofd bij de zaak was. Maar dit… hoe kun je daar nu overheen kijken? Zelfs in straalbezopen toestand? Goddamned, zelfs een eerstejaars had van een afstandje kunnen zien dat die cellen niet deugden.’

Stefaan Poelmans knikte. ‘Ik dacht dat ik die tumor volledig had weggesneden, op basis van het verslag van Luc. Het staat er letterlijk: Snedevlak vrij van tumorcellen, tumor in zijn geheel verwijderd. Fragmenten uit de oksel zonder atypische cellen. Geen uitzaaiingen. Wij zijn geen van beiden patholoog, maar we zien allebei onmiddellijk dat er nog wél afwijkende cellen in zaten, ook in die okselklieren. Ik had Freya Willems verder met chemo moeten behandelen, opnieuw moeten opereren, die borst volledig weghalen. In plaats daarvan heb ik haar laten gaan en gezegd dat ze op beide oren kon slapen. Op basis hiervan!’

Hij gooide het uitgeprinte verslag woedend op tafel.

‘Je zou godverdomme bijna denken dat hij het met opzet deed!’

‘Dat geloof je toch zelf niet, Stef? Dat kan toch niet! Kende hij haar? Hadden ze iets met elkaar?’

Stefaan Poelmans schudde zijn hoofd. ‘Nee. Ik denk niet dat ze elkaar kenden en trouwens, Luc valt op mannen, dat weet je toch.’

‘O ja? Hm, nee, wist ik niets van.’

De spoedarts grinnikte even. ‘Ik ben dan ook altijd de laatste in dit ziekenhuis die van dit soort zaken op de hoogte is.’

Meteen daarop werd hij weer bloedernstig en knikte naar het patiëntendossier. ‘Stef, dit is foute boel, verrekt foute boel.’

2

De volgende ochtend was Stefaan Poelmans naar het laboratorium van de pathologen gegaan waar hij recht op Luc Vrebos was afgestevend. Die zat nu wezenloos voor zich uit te staren.

‘Was je fucking dronken of zo? Gebruik je soms weer? Hoe kon je dit over het hoofd zien?’ Stefaan Poelmans schudde de patholoog heen en weer. ‘Zeg dan toch iets, verdomme, is dat alles wat je kan doen? Daar zo dwaas zitten kijken en zwijgen?’

Hij keek zijn collega met stijgende verontwaardiging aan. Die deed niets anders dan apathisch naar het computerscherm staren, naar het verslag met de fouten. Hij prevelde de naam van de patiënte en schudde zijn hoofd.

‘Luc, ik doe mijn best om dit te begrijpen maar je maakt het verdomd lastig. Kijk, iedereen weet dat je het soms moeilijk hebt, maar dit?’

‘Weet ze het?’ bracht Luc ten slotte uit. ‘Die patiënte, weet ze het?’

‘Weet ze wat, Luc? Dat ze doodgaat? Dat ik het met wat geluk nog wat kan rekken? Ze is vel over been, een klein kind ziet zo dat ze er slecht aan toe is. Ze heeft een dikke, vette knobbel op het operatielitteken en een lever met uitzaaiingen. Weet ze het? Wat denk je? Ik kon haar moeilijk zeggen dat alles prima is, niet?’

‘Nee, weet ze… hiervan?’ Luc knikte in de richting van het verslag.

‘Is dat alles wat jou interesseert? Of ze weet dat jij haar de dood injaagt door je stommiteit?’ Stefaan Poelmans ijsbeerde over de gehele lengte van het laboratorium.

‘Nee, ze weet niet dat jij het verkloot hebt. Ik wilde eerst horen wat jij te zeggen hebt. Goed, ik stap naar de decaan, dat begrijp je wel, niet?’

‘Dit gaat me mijn kop kosten, mijn job, mijn reputatie, alles…’

‘Hou toch op, wat verwacht je dan? Medelijden? En je reputatie? Man, die ligt al jaren aan diggelen. Of dacht je echt dat we ooit geloofden dat je met ziekteverlof was? Het hele ziekenhuis wist dat je aan het afkicken was!’

Luc keek hem aan. ‘Stef, je begrijpt het niet, hier vlieg ik de gevangenis voor in.’

‘Hoezo? Doe niet zo onnozel, het ziekenhuis zal wel een regeling treffen als het erop aankomt, dat doen ze toch altijd? En jou sturen ze dan weer voor een tijdje naar huis, mag je nog maar eens op je lauweren gaan rusten, terwijl de rest van ons zich krom werkt.’

‘Nee, je begrijpt het niet. Dit… Dit… Het is niet de eerste keer.’

‘Wat? Hoe bedoel je?’

‘Een paar maanden geleden was er een patiënt met een uitgezaaid maagcarcinoom. Niets meer aan te doen toen hij binnenkwam. Ze hebben hem naar huis moeten sturen met een morfinepomp. Ik hoorde dat hij nog net lang genoeg leefde om zijn testament op te maken. Er was een halfjaar daarvoor een maagonderzoek gedaan waarbij weefselfragmenten werden afgenomen die naar mij werden gestuurd voor microscopisch onderzoek. In het verslag dat ik ervan opmaakte, staat dat het een goedaardige maagzweer was. Stef, ik heb het als iets goedaardigs beschreven. Terwijl het in werkelijkheid godverdomme kanker was!’

Luc Vrebos bracht zijn handen naar zijn hoofd en begon te snikken. Stefaan Poelmans draaide zijn hoofd vol afkeer van hem af.

‘Ik kan mij gewoon niet meer herinneren dat ik dat verslag schreef, mijn naam stond eronder, dus dat zal dan wel. Het verslag werd naar de maag-darmspecialist verstuurd. Die kwam, net als jij daarnet, ook zo op me afstormen, hij begreep niet hoe een maagzweer in zo’n korte tijd kwaadaardig was geworden. Hij had de man behandeld met wat maagzuurremmers en antibiotica. Nu is die patiënt dood. Het was niet eens een twijfelgeval, het was maagkanker. En ik herinner me er niets meer van.’

‘Djeezes Luc, besef je wel wat je zegt? Het is gewoon misdadig dat jij hier nog zit, een schande.’

Stefaan Poelmans smeet bij het verlaten van het laboratorium de deur met een smak dicht en stond even later aan de andere kant van het ziekenhuis voor de deur van de decaan.

‘Ja, het is verdomme dringend. En nee, het kan niet wachten,’ schreeuwde hij diens secretaris toe.

In het laboratorium zat Luc nog steeds voor zich uit te staren. Hij wist dat hij zou hangen, het zou een kwestie van tijd zijn voordat de ziekenhuisdirectie erachter zou komen dat hij zich staande hield met amfetamines die gaten in zijn geheugen sloegen. Ze zouden erachter komen hoe iets aan hem vrat en hoe hij zijn geweten in slaap suste met drugs die hij op gore feestjes oppikte. En hij zou moeten toegeven dat hij zich met de beste wil van de wereld niet kon herinneren wanneer hij de bewuste verslagen geschreven had.

3

In het gerechtsgebouw van Leuven zaten de substituten in een klein lokaaltje dicht op elkaar gepropt, als te veel haringen in een te krap afgemeten tonnetje. Het schaarse zonlicht vond een weg naar binnen door de hoge raampjes, verse lucht werd aangevoerd via de grote kier onder de zware, vooroorlogs aandoende deur. Er werd nogal eens – alleen binnenskamers – jaloers naar het justitiepaleis van Antwerpen gekeken met zijn moderne aparte vormen, zijn heldere ruimtes en de grote glazen wanden die als de vleugels van een vlinder de lucht in priemden.

‘Ik vraag me af wanneer we nu eindelijk eens een fatsoenlijke ruimte gaan krijgen,’ mompelde Margaux binnensmonds. Niemand luisterde.

Ze leunde ongemakkelijk tegen de rand van de verwarming en zette haar bekertje met oploskoffie naast zich, het stond er even oncomfortabel bij als zijzelf. Ze kon de scherpe randjes van het metalen rooster van het verwarmingselement door haar linnen broek heen voelen. Ze sneden door de dunne stof en zouden vast ruitjes in haar huid tekenen, dacht Margaux.

Procureur Marcel Vertongen kwam met grote passen de kamer binnen en keek naar het groepje substituten als naar een bende pubers die in bedwang moest worden gehouden.

Er verscheen een grimmige trek rond zijn mond. ‘Ik wil vandaag geen gekibbel, ik verdeel de zaken en daarmee basta. Er wordt niet over gediscussieerd, jullie gaan niets omwisselen en ik wil al helemaal niet dat een van jullie straks in mijn kantoor komt onderhandelen omdat hij per se de ene of de andere zaak wil hebben.’

Margaux vroeg zich af of haar verbeelding haar parten speelde, of liet hij bij dat laatste echt wat langer zijn blik op haar rusten?

‘Ik ben dat eeuwige gezeur over wie welke zaak krijgt, beu. Begrepen?’

Hij keek streng de kamer rond. Er werd gedwee geknikt, hoewel iedereen goed wist dat de substituten er zo het hunne van dachten en het niet zouden nalaten om achter zijn rug om toch zaken naar elkaar door te schuiven.

‘Goed, Bakker, de eerste is voor jou. Er is een klacht binnengekomen tegen een arts, hij zou er een zootje van hebben gemaakt.’

‘O, seksueel misbruik? Een arts die zijn handen niet kon thuishouden?’ vroeg Margaux opgetogen. In zo’n zaak had ze altijd wel zin.

‘Waarschijnlijk een gynaecoloog,’ opperde een van haar collega’s en er steeg wat gegniffel op vanuit het groepje.

‘Of een psychiater,’ vulde een andere aan.

‘Nee, geen gynaecoloog, geen psychiater, hij ziet zelfs geen patiënten vermoed ik. Het is een klinisch patholoog,’ verduidelijkte de procureur.

‘Iemand die het met de doden doet?’

Dat laatste kwam van Jonas De Jongh, die vlak naast Margaux tegen de harde latjes van de verwarming aan leunde. Ze had zich even ervoor nog afgevraagd of er bij hem ook ruitjes in zijn zitvlak zouden worden gegrift. Ze kende zijn stevige billen als geen ander en dacht vaak met opwinding terug aan de tijd dat ze nog studeerden en ze er met haar nagels in had mogen klauwen. Ze waren jarenlang friends with benefits geweest, tot de komst van een hoogblonde eerstejaars met een pruilmondje daar verandering in had gebracht en Jonas in welgeteld één snelle wip tot jonge vader bombardeerde.

‘Jakkes, pervers ventje,’ werd er geroepen als antwoord op de uitspraak van Jonas.

‘Jullie zijn ongelofelijk, echt een stel onnozele kleuters,’ onderbrak de procureur hen.

‘Er is geen sprake van seksueel misbruik. De arts heeft fouten gemaakt en daar is een patiënte de dupe van geworden. Haar echtgenoot is degene die een klacht heeft ingediend. De vrouw is er slecht aan toe, niet meer te genezen.’

‘O, dat…’

Margaux deed zelfs geen moeite om haar teleurstelling te verbergen. Ze was als openbaar aanklager aan de slag gegaan om onrecht te bestrijden, om misdadigers op te pakken, niet om achter een arts aan te gaan die misschien een medische fout had gemaakt. Het was waarschijnlijk een vreselijk saai dossier, het zou haar weken werk kosten om alles uit te vlooien en nadien zou er toch weer geseponeerd worden, zoals zo vaak het geval was met dergelijke zaken.

‘Is dat niet eerder een zaak voor het Fonds voor medische ongevallen?’ vroeg ze.

‘Ja, daar is het ook eerst terechtgekomen, maar die verwijzen door naar ons. Ze vermoeden dat het ernstiger is dan gewoon een menselijke fout. De politie heeft een proces-verbaal opgemaakt, dus nu mag jij het verder uitzoeken. En als het niets voor ons is dan seponeer je de zaak, maar je zoekt het uit.’

De procureur legde het dossier op de tafel.

‘Ach ja, en stel meteen een onderzoeksrechter aan, dan kunnen de patiëntendossiers worden opgevraagd.’

De procureur ging verder met zaken uit te delen.

‘Goed, de volgende… Voor jou, De Jongh, onze paardenbeul heeft afgelopen nacht weer toegeslagen, deze keer op een weide in Oud-Heverlee, een merrie mét veulen. De paarden stonden pas een paar weken buiten, hebben daarvoor op stal gestaan in manege Meerdaalhof. Mogen die beesten eindelijk naar buiten om hun poten te strekken, komt er zo’n stuk ongeluk op af.’

‘Benen,’ merkte Margaux op.

‘Wat?’

‘Benen, paarden hebben benen. Geen poten. En voeten, die hebben ze ook.’

‘Om het even, Bakker, om het even. Goed, om een lang verhaal kort te maken: het veulen heeft het niet overleefd en de merrie is flink toegetakeld, ze heeft een gapend gat in haar flank en een lange snee aan haar hals. Ik zou willen dat we die rotzak nu eens te pakken krijgen. Ik vraag me af hoe hij het voor elkaar krijgt om daar steeds ongemerkt mee weg te komen. Die dieren laten zich toch niet zomaar afslachten zou je denken.’

Margaux Bakker keek met afgunst naar het dossier dat voor Jonas De Jongh bestemd was. Ze zou liever een frisse neus halen in een wei, gaan rondkijken in de manege en daarna de jacht op de dierenbeul openen. In plaats daarvan zou ze lange verslagen moeten verteren, vermoedelijk doorspekt met een flinke portie dokterslatijn waarbij het googelen van medische termen haar veel extra tijd zou kosten. Ze lonkte naar Jonas, lachte en streek met het puntje van haar tong over haar lippen. Jonas schudde ontkennend zijn hoofd, nog voor ze hem iets had kunnen vragen.

‘O nee, deze hou ik zelf, doe jij die dokterszaak maar,’ fluisterde hij.

Er werden nog een paar zaken verdeeld. Margaux zuchtte, het waren stuk voor stuk zaken die ze liever zou behandelen dan wat er nu op haar bord lag.

Ze vroeg zich af waarom het Fonds voor medische ongevallen het dossier eigenlijk naar het parket had doorgesluisd. Doorgaans waren ze maar al te gretig om de zaken zoveel als kon bij zich te houden, zonder inmenging van derden. Misschien, dacht Margaux hoopvol, misschien is het toch iets spannender dan het op het eerste gezicht lijkt.

Ze keek op de werkkalender en zag dat het de beurt van onderzoeksrechter Van Brakel was om nieuwe zaken aan te nemen. Ze hoopte dat hij een goede dag had, dat scheelde een hoop in de vaart die hij achter het onderzoek zou zetten.

4

Margaux zat in de kamer van de procureur, haar collega’s konden haar door de glazen wand opgewonden en breed gesticulerend haar zaak zien verdedigen.

‘Moord, echt, ik zweer het.’

‘Je bent gek, je weet niet wat je zegt! Dit krijg je nooit als moord gekwalificeerd, dat slaat nergens op. Trouwens, je slachtoffer is nog niet dood, hè Bakker. Dat die vrouw stervende is, betekent nog niet dat je haar al moet begraven om er een moordzaak van te maken.’

Margaux keek hem strijdlustig aan. ‘Geloof me, tegen de tijd dat we dit voor de rechtbank brengen zal er van de vrouw niet veel meer over zijn…’

Ze zweeg abrupt, ze had haar zin willen afmaken met ‘dan enkel een hoopje botten of een urne met as’, maar besefte dat dit bij de procureur niet in goede aarde zou vallen.

Het was een wonder dat de vrouw nog leefde en dat was te danken aan de zeer agressieve therapie, maar volgens haar echtgenoot kon vanaf nu elke dag haar laatste zijn.

Margaux voelde zich gefrustreerd, ze wilde actie en het enige wat tot nu toe was gebeurd, was dat de betrokken arts voor onbepaalde tijd met ziekteverlof was gestuurd. De klacht was lange tijd in een lade bij de directie van het ziekenhuis blijven liggen, daarna nog een paar maanden bij het Fonds en was toen pas bij haar terechtgekomen. Op haar beurt had ze ruim een halfjaar gewacht op de verslagen van de wetsdokter en op de andere stukken.

‘Allemaal goed en wel, maar dit maakt het nog geen moordzaak, Bakker. Dit is nalatigheid.’

‘Dit is meer dan gewone nalatigheid hoor, het kon die arts niets schelen, het kon hem geen bal schelen dat hij dodelijke fouten maakte. Er zijn geruchten dat hij vaak onder invloed was, drugs, alcohol en zo meer, tijdens werktijd. Dat wordt door een aantal van zijn collega’s bevestigd. En om het helemaal mooi te maken legt hij de uitnodigingen van de onderzoeksrechter gewoon naast zich neer. Van Brakel wil hem laten arresteren om hem te kunnen verhoren.’

‘O?’

‘Ja,’ ze pauzeerde even, ‘en trouwens… het zijn er drie.’

‘Drie wat?’

‘Patiënten. Dokter De la Porte heeft bij het uitspitten van de medische dossiers nog minstens twee andere casussen gevonden, en die mensen zijn ondertussen wél al overleden. Dus…’

De procureur zuchtte. ‘Kijk Bakker, ik ben gecharmeerd door je enthousiasme, dat is in elk geval een stuk beter dan het lange gezicht dat je in het begin trok, maar dit komt nog niet in de buurt van moord.’

‘Maar hij heeft hen verdomme zomaar de dood ingejaagd, zomaar, zonder reden!’

‘Precies Bakker, je slaat de spijker op de kop: zonder reden, er is dus geen motief. Geen voorbedachte rade, geen opzet. Dit is schuldig verzuim, correctionele rechtbank. Met gebruik van verdovende middelen, zeg je? Bewijs dat dan en als je het goed brengt kun je er nog een behoorlijk stevige strafmaat uit halen. Maar moord? Vergeet het.’

‘Een behoorlijke strafmaat? Wat staat er op schuldig verzuim? Vijf jaar, niet? En dan nog iets erbij voor die verdovende middelen? In totaal zes of zeven jaar. En dan? Vrij na pakweg twee-derde van zijn straf uitgezeten te hebben. Is dat behoorlijk?’ Haar stem sloeg over door de frustratie.

‘Al ooit zelf in de cel gezeten, Bakker? Niet als de mevrouw van het openbaar ministerie die door de bewakers een stoel onder haar zitvlak geschoven krijgt en een bekertje koffie krijgt aangeboden. Maar echt gevangengezeten?’

‘Natuurlijk niet, evenmin als u,’ antwoordde Margaux verongelijkt. ‘Ik heb dan ook niemand gedood, opzettelijk of niet. En het is echt een gore vent hoor, die arts.’

‘Ah? Hoezo?’

‘Sommige van zijn collega’s zeggen dat hij, euh, dat hij zich nogal eens laat gaan… op euh…’

‘Ja?’

‘Seksfeestjes, orgieën, zo van die dingen.’

‘Heb je daar iets meer dan geruchten over? Concrete bewijzen? Aanwijzingen dat daar strafbare zaken gebeurden?’

‘Nee, nee, maar als we zijn persoonlijke computer in beslag zouden kunnen…’

De procureur onderbrak haar. ‘Op basis van wat? Roddels? Kijk, Bakker, nogmaals, ik stel je enthousiasme op prijs, maar wat heeft dat in godsnaam met die medische fouten te maken?’

‘Euh… niets. Maar vindt u dan niet dat we zoiets moeten uitzoeken? Dat er misschien meer aan de hand kan zijn?’

‘Nee, ik vind dat jij je gewoon bij je zaak moet houden. En wat iemand in zijn vrije tijd doet… al slaapt hij met de hele wereld, zolang het niet strafbaar is, blijft het privé en heeft het hier niets mee te maken.’

‘Maar…’

‘Stop verdomme met je gemaar… je gaat voor schuldig verzuim. Einde van de discussie. En nu eruit, ik heb vandaag nog wel wat anders te doen.’

De procureur stond op en opende de deur van zijn kantoor. ‘Zorg er maar voor dat je de zaak behoorlijk voorbereidt, en je zult flink wat geduld moeten hebben…’

Hij keek haar aan. ‘Ik hoop dat je dat tenminste kunt opbrengen.’

‘Ja, dat zal wel moeten zeker hè, tegen de tijd dat alle verslagen van de experts binnen zijn…’

Terwijl ze naar de deuropening liep, draaide Margaux Bakker zich om. ‘En het ziekenhuis? Ze wilden de zaak eerst onder het tapijt schuiven. Zeker weten. Mag ik achter hen aan gaan?’

‘Verdorie Bakker, weet je hoe machtig zo’n mastodont van een ziekenhuis is? Wat een wespennest het is? Politici en academici kruipen bij elkaar op schoot en maken elkaar het hof. Zo’n zaak is een nachtmerrie, in de rechtbank is het voortdurend op eieren lopen, elk woord wikken en wegen… Hun gehaaide advocaten zullen je binnen de kortste keren in het nauw drijven. Nee, als ik jou was zou ik me gewoon concentreren op die arts, die Luc… hoe heet hij ook alweer? Die Luc… huppeldepup…’

‘Precies wat u zegt mijnheer de procureur, nu slaat ú de spijker op de kop.’

De procureur trok verbaasd zijn wenkbrauwen op bij het horen van de toon van haar stem.

‘Wat u zegt,’ ging Margaux verder, ‘áls u mij zou zijn, maar dat bent u niet, u bent u en ik ben ik. En ik, ik heb lak aan hoge pieten en aan politieke correctheid. Ik wil de waarheid naar boven halen, samen met een juridisch correcte uitspraak. In dit geval een veroordeling, want dit zaakje stinkt. Daar kunt u toch niets op tegen hebben, hè, dat ik achter de waarheid aan ga?’ Ze keek hem uitdagend aan.

De procureur leek gedurende een paar tellen te verbouwereerd om te antwoorden. Daarna duwde hij haar de kamer uit en siste in haar oor: ‘Je kunt niet zeggen dat ik je niet gewaarschuwd heb, kom achteraf niet janken als je de hele academische wereld op je dak krijgt.’

Margaux beschouwde zijn repliek als een verkapte toestemming. Ze klakte even met haar tong en sloeg de hakken van haar schoenen tegen elkaar. Het was een gewoonte die uit haar studententijd was overgebleven, toen ze zichzelf na elk goed afgelegd examen een denkbeeldig schouderklopje gaf en daarbij zelfvoldaan de hakken van haar schoenen tegen elkaar tikte.

Ze dacht aan haar eigen vader die een paar jaar eerder overleden was aan de gevolgen van bloedkanker. In nog geen drie maanden tijd had hij zowat alle hoeken van het ziekenhuis gezien.

Margaux had met stijgende verbazing en vol ongeloof gezien hoe haar stoere vader in een mum van tijd was gereduceerd tot een wandelend skelet overtrokken met een vaalbleke huid. Haar vader, die haar grote held en inspiratiebron was geweest.

Die in het weekend met zijn gepimpte racefiets Vlaanderen onveilig maakte en wellicht verantwoordelijk was geweest voor menig geschrokken wandelaar en bijbehorende opgestoken middelvinger. Maar die evengoed zijn hele leven had gewijd aan het verdedigen van de underdog, die het had opgenomen voor de kleine garnalen uit het criminele milieu, die vaak zelf slachtoffers waren van een verleden dat hen telkens weer leek in te halen.

Margaux was als puber verontwaardigd en boos geweest toen ze hoorde dat haar vader het opnam voor kruimeldieven en jonge criminelen.

‘Kom eens hier, meid,’ had hij haar gezegd. ‘Het leven is niet steeds zwart-wit, het is niet altijd ofwel goed, ofwel kwaad. Er zit een grote grijze zone tussenin. En niet iedereen heeft het even gemakkelijk, soms komen mensen tegen wil en dank in dat grijze gebied terecht, waar ze dan hopeloos in verdwalen en verkeerde keuzes maken. Mogen die mensen dan niet gehoord worden? Hebben die geen recht op een eerlijke verdediging?’

‘Ja,’ had haar moeder zich in het gesprek gemengd, ‘zeker, en da’s allemaal goed en wel, maar het zou fijn zijn als je ook eens wat zou binnenbrengen, zoals andere advocaten, en niet steeds alles pro Deo zou doen. Soms moet er ook brood op de plank komen, weet je?’

‘Ik hoop dat jij andere keuzes maakt, meisje,’ had ze haar dochter toegefluisterd.

Margaux had er lang over nagedacht, ze begreep wat haar vader bedoelde, maar toen ze zelf rechten ging studeren, wist ze zeker dat ze voor de andere kant, die van de openbare aanklager, zou kiezen.

Toen de bloedkanker haar vader te pakken had gekregen, werd het een hopeloze strijd, alsof de dood hem al vanaf het begin stevig bij zijn nekvel te pakken had gehad.

De dag nadat de laatste chemo in zijn lijf was gepompt, mocht haar moeder hem in het ziekenhuis gaan ophalen. Ze pelde die avond een paar honderd gram garnalen en maakte een bisque, daarna grilde ze een moot zalm met groene asperges waar haar man een paar happen van nam. Ze gaf hem later op de avond een nachtzoen. Nadien zou ze nog vaak herhalen dat ze zich toen niet van de indruk had kunnen ontdoen dat hij zo anders rook dan anders.

De volgende ochtend sliep hij voor het eerst in weken uit. Margaux’ moeder glipte het echtelijk bed uit om hem niet wakker te maken. Ze fietste naar de warme bakker om de hoek, zette verse koffie, dekte de ontbijttafel en wachtte op haar man.

Een uur later zat ze op de rand van het bed en schudde ze vol ongeloof zijn dode lichaam heen en weer. Hij was al koud en zijn armen en benen waren stijf.

Margaux wist niet wat haar het meest getroffen had, het feit dat de kanker haar vader er met zo’n sneltreinvaart onder had gekregen, of dat haar moeder waarschijnlijk de hele nacht naast een lijk had gelegen. Ze zouden nooit weten of hij nog leefde toen ze de avond ervoor nog even tegen hem aan was gekropen en had gefluisterd hoeveel ze van hem hield.

Hij was gegaan zonder meer, geen au of oei, geen gekreun, geen zuchtje was eraan voorafgaan. Margaux was ontdaan door het gemene en geniepige karakter van het leven dat er die nacht in alle stilte van onder uit was gemuisd.

Toen ze de kamer van de procureur uit liep was ze vastbesloten Luc Vrebos de cel in te sturen. Ze twijfelde niet aan zijn schuld. En ze zou achter dat grote ziekenhuis aan gaan. De adrenaline gaf haar een kick, ze voelde het in elke vezel van haar lichaam, haar handen tintelden en haar brein draaide op volle toeren.

‘Je ziet er zo rood uit.’ De stem van Jonas De Jongh bracht haar terug tot de werkelijkheid.

‘O, echt? Het is hier nogal warm, hè? Het zal daardoor wel zijn.’

‘Warm? Margaux, het vriest buiten en de verwarming staat hier maar op een laag pitje! Voel je je wel goed?’

Ze keek hem lachend aan. ‘Zou niet beter kunnen. Fantastische zaak, die dokter. En jij? Hoe gaat het met die van jou? Is er eigenlijk nog schot gekomen in die zaak met de paardenbeul?’

‘Nope, geen enkele aanwijzing. Een maand geleden was er een nieuwe aanval: een pony wiens poten met tape aan elkaar werden gebonden, het dier kon niet meer overeind komen en is doodgevroren.’

‘Jakkes, akelig. Wie doet nu zoiets?’

Margaux dacht eraan hoe ze een tikje jaloers op zijn zaak was geweest. Gek hoe de dingen soms uitpakken.

‘Kom,’ zei ze, terwijl ze Jonas een knipoog gaf en haar jas en sjaal van de kapstok plukte, ‘tijd voor lunch, ga je mee een broodje halen?’

5

Op het ogenblik dat Margaux Bakker een hap uit haar broodje nam en lachte om een van de flauwe mopjes van haar collega Jonas, vond zo’n tweehonderd kilometer verderop een strijd op leven en dood plaats.

De middag was voor Olivier best mooi begonnen, met een fles champagne die werd ontkurkt en een toost die werd uitgebracht. Nu wreef de kalende man over zijn gesloten ogen en voelde daarbij de ronde vorm van zijn oogbollen onder zijn vingertoppen bewegen. Zijn wimpers kleefden aan elkaar en toen hij zijn ogen opentrok keek hij recht in een fel licht. Wanneer hij ze weer toekneep, zag hij allerlei witte en paarse vormen: cirkels en wegtrekkende spiralen tegen een zwarte achtergrond.

Hij concentreerde zich en opende opnieuw moeizaam zijn ogen. Het licht was weg, hij keek om zich heen en zag dat hij in de saunacabine zat die hij een paar jaar eerder zelf in elkaar gezet had. Hij had een loopneus en snoof luidruchtig.

Hij probeerde te gaan staan, verloor zijn evenwicht en sloeg in een poging om in balans te blijven zijn twee armen als molenwieken uit. Als een vetgans kwakkelde hij heen en weer, begon te wankelen en viel met een smak terug op de houten bank. Hij keek opzij en zag het silhouet van een man die zich naar hem toe boog.

Hij keek in een onbekend gezicht en huiverde door de aanraking van de ongeschoren wang die langs de zijne streek. Hij kon de onbekende man voelen en ruiken en deinsde achteruit tot hij met zijn hoofd tegen de achterwand van de bank sloeg. Twee handen werden op zijn schouders gelegd en duwden de duimen met veel kracht tussen de kop van zijn bovenarmen en zijn schouderbladen. De pijn sneed als een mes, tot diep in zijn schouders, en hij schreeuwde het uit.

Vanuit zijn ooghoeken kon hij vaag de handen zien, hij zag het rouwrandje onder de nagels, de donkere vegen op de handruggen. Het waren vreemde handen, niet degene die hij daarnet zo gastvrij had geschud toen hij zijn bezoeker had binnengelaten met een uitgelaten: ‘Kom erin, ik ben Olivier!’

‘Wie… Wie ben jij?’ bracht hij moeizaam uit.

Er kwam geen antwoord. Olivier probeerde te begrijpen wat er gebeurde maar zijn hoofd leek gevuld met dikke smog en zijn geheugen gaf verstek.

Hij wilde roepen maar er kwam enkel een schor geluid uit zijn keel.

Olivier voelde hoe de handen die rond zijn nek werden gelegd, de druk opdreven aan weerszijden van zijn hals.

‘Ik… Ik… Laat mij los, ik stik.’

De greep rond zijn hals verminderde en hij kreeg een klap met de vlakke hand, hard in zijn gezicht. Hij schrok, hapte naar adem en keek weer recht in het onbekende gezicht met de scherpe rechte neus en een paar donkere ogen die hem woedend aankeken.

De besmeurde handen werden weer op de zijkanten van de hals gelegd, precies op de plek waar de halsslagader loopt.

‘Verdomme, laat los… niet doen. Ik stik. Ik stik.’

Zijn aanvaller verslapte zijn greep, ging voor Olivier staan en greep zijn gezicht vast, hij klemde zijn hand om de behaarde kin die hij omhoogtrok zodat Olivier hem wel moest aankijken.

‘Wie ben je? Wat wil je?’

Weer kwam er geen antwoord.

Hij probeerde het nog eens: ‘Zeg dan wie je bent, wat moet je van me?’ Hij had het gevoel dat hij met dubbele tong sprak en dat de woorden vervormd uit zijn mond kwamen.

De druk op de zijkanten van zijn hals werd opgevoerd en hij wist dat wanneer zijn bloedvaten helemaal zouden zijn dichtgeknepen, hij een orgasme zou krijgen en dat het zijn laatste zou zijn.

Hij had het zo vaak gezien, de ruwe spelletjes waarbij het bijna fout liep omdat er te lang gewacht werd. Hij was zelf nooit eerder het slachtoffer geweest, maar steeds de man die had toegekeken. Hij had genoten van de angst in de ogen toen er naar adem werd gesnakt en hij had erbij gemasturbeerd.

Alles was steeds goed gegaan. Tot die ene nacht, die nacht die hem had doen wegvluchten naar de kelderverdieping van een pand hartje Amsterdam. Hij had zich zo onzichtbaar mogelijk gemaakt, had nog lang over zijn schouder gekeken, maar was zich elke dag een beetje geruster gaan voelen en was weer, voorzichtiger deze keer, in het circuit gaan rondneuzen. Daar was hij aan de praat geraakt met de blonde jongen die vandaag bij hem had aangebeld. Het was de jongen geweest die op een ontmoeting had aangestuurd. De gretigheid en het ongeduld waarmee hij dat had gedaan, hadden Olivier moeten waarschuwen. De tengere blonde jongen was nu nergens meer te bespeuren, in zijn plaats was er nu die gespierde man.

Olivier moest zich krampachtig aan de rand van de houten zitbank vasthouden om niet om te vallen door het draaierige gevoel in zijn hoofd, het leek alsof hij boven zichzelf uitsteeg, alsof hij aan het vliegen was. Hij kon zichzelf op een vreemde manier zien zitten, naakt, met zijn dikke buik, onderuitgezakt op de houten bank van de cabine.

Hij zag hoe zijn belager naar de zandloper op de houten wand liep en die omdraaide. Hij hoorde het sissende geluid van het water dat met de grote metalen lepel op de witgloeiende hete stenen werd geschept. Hij probeerde in de richting van de deur op te schuiven maar werd tegengehouden door een knie die tegen hem aan gedrukt werd. Nadat hij Olivier weer op de bank had geduwd, richtte de man zich op, stapte naar buiten en trok de deur achter zich dicht.

Olivier wankelde ernaartoe en duwde met alle macht tegen het dikke bruine veiligheidsglas. Hij kreeg geen beweging in de deur, begon er met zijn blote vuisten op te slaan en viel na een aantal minuten uitgeput op de grond. Hij hijgde en zweette als een rund.

‘Nee, nee, niet... Laat me hieruit.’

De zandloper was ondertussen leeggelopen. Olivier trok zich overeind en strompelde ernaartoe, hij draaide de zandloper om in een poging om toch ergens een houvast voor zichzelf te creëren.

‘Wat wil je? Wat moet ik doen?’

De vragen bleven onbeantwoord.

Olivier vroeg zich af hoe het in godsnaam mogelijk was, de dag was zo mooi begonnen. Het was zo lang geleden, hij had er reikhalzend naar uitgekeken. Hij had de fles opengetrokken die de blonde jongen had meegebracht en ze hadden geklonken. Op het leven, op de ontmoeting en op wat komen zou. Hij had zich licht in zijn hoofd gevoeld toen hij zijn tweede glas op had. Na het derde was alles donker geworden en was hij wakker geworden, onderuitgezakt op de bank in de sauna.

Hij zakte door zijn benen en viel weer op de grond, op handen en knieën kroop hij naar de deur, richtte zich op en wilde op de deur slaan maar sloeg gaten in de lucht, zijn armen en benen waren hun kracht verloren en hij had er geen controle meer over. Door het veiligheidsglas kon hij de vage contouren van de andere man onderscheiden. Die had de timer aan de buitenkant van de saunacabine helemaal omgedraaid tot aan het laatste streepje.

Olivier bleef languit op de grond liggen en streek met zijn droge tong over zijn gebarsten lippen. Hij zag forse witte ijsberen die zich laafden aan een groot donker vat met fris water. Hij verzamelde zijn laatste krachten en sleepte zijn uitgeputte lijf ernaartoe. Hij keek op door het vreemde knappende geluid toen hij de gloeiende stangen van het kolenvat vastgreep. Pijn voelde hij niet, er was enkel verwondering toen hij naar zijn verschroeide handpalmen en de steeds groter wordende brandblaar keek. De dunne huid was bleek en zag er glazig uit, de blaar vulde zich met doorschijnend wondvocht. Toen de druk te hoog opliep, knapte ze open. Het heldere vocht sijpelde eruit en de huid siste nog na, als het geluid van vet dat uit een gemarineerd stuk spek op de hete kolen van een barbecue druipt. Algauw werden zijn handen bedekt met meerdere blaren.

Olivier kwam weer bij bewustzijn doordat er rokerige lucht in zijn richting werd geblazen. De deur van de saunacabine stond op een kier, hij kroop ernaartoe en begon te hoesten. Hij probeerde zijn adem in te houden maar de drang naar lucht was te groot en hij ademde nog een keer diep in. Het laatste wat hij zag was het gezicht van de vreemde man dat de vorm leek aan te nemen van een grote zwarte inktvlek met grillige uitlopers en met twee roodgloeiende kolen op de plek van de ogen. Een van de uitlopers eindigde in een slurf en blies zwarte lucht uit. Hij schrok, kroop weg tot tegen de achterwand van de sauna, er volgde nog een laatste diepe rochel waarna het stil bleef.

Zijn moordenaar waste zijn handen en spoelde de champagneglazen schoon. Hij liep naar de saunaruimte en liet het met roet aangeslagen deurtje van de aftandse kachel op een kier staan. Hij controleerde nog een laatste maal de hartslag van de man die in de cabine lag en veegde zorgvuldig alle sporen van diens mond en nek. Hij haalde opgelucht adem.

Voor hij de deur van het souterrain opendeed trok hij een muts over zijn hoofd en stapte naar buiten, waarna hij opging in de gezellige drukte van de Amsterdamse grachten die de kerstperiode met zich meebracht. Hij voelde de koude lucht op zijn gezicht prikken en bestelde een glühwein bij een kraampje op het nabijgelegen Rembrandtplein.

Toen hij even later een dik ingeduffelde kerstman met een bel zag zwaaien, liep hij op hem af. Voor het eerst die avond sprak hij: ‘Het heeft toch niet te lang geduurd hoop ik?’

De kerstman rinkelde met zijn bel en deed er een paar danspasjes bij, hij grijnsde van oor tot oor, maakte een diepe buiging en stak daarna zijn hand uit om de envelop aan te nemen die de man met de donkere ogen aanreikte.

‘Je weet zeker dat niemand je daarnet heeft zien aanbellen, hè?’

Onder de lange witte baard en het rode kersttenue grinnikte een blonde jongen: ‘Waar heb je het over? Ken ik jou?’

‘Nee.’ De ander schudde zijn hoofd. ‘Nee, na vandaag niet meer. Maar toch, even goed bedankt.’

‘Is al goed.’

De kerstman rinkelde alweer vrolijk verder en ging op in de drukte van de kerstmarkt die haar oude glorie en glans allang verloren was. De man stapte in de richting van een oliebollenkraam wat verderop en keek naar de ijsbaan waar kinderen met felgekleurde mutsen rondjes schaatsten. Hij nam een flinke teug van de wijn, voelde een hete gloed in zijn keel en glimlachte. Hij zwaaide naar een oud vrouwtje dat hem vragend aankeek en vatte daarna de lange weg naar huis aan. Over een dikke week zou het nieuwe jaar aanbreken, en 2018 beloofde zonder meer bijzonder te worden.

6

Jonas De Jongh opende de deur van de grote autopsiezaal en was daar het liefst gewoon blijven staan, op veilige afstand van de snijtafels. Lijkschouwingen waren niet zijn favoriete tijdsbesteding en zouden dat ook nooit worden. Ze waren een noodzakelijk kwaad en hoorden nu eenmaal bij zijn job. Hij verafschuwde de geur en werd vaak misselijk bij het zien van een zwaar toegetakeld of halfvergaan lichaam dat weken in een bos of gracht had gelegen en dat vergeven was van de witte maden.

Hoewel hij er ondertussen al meer aan gewend was, zag hij er telkens als een berg tegen op. Hij keek naar dokter De la Porte die druk bezig was met het klaarleggen van materiaal om dadelijk aan de sectie te beginnen. Jonas kon maar niet begrijpen hoe de gerechtsarts hele dagen in de donkere autopsiezaal kon doorbrengen, voortdurend omringd door de lichamen die hij een voor een vakkundig ontleedde.

Bovendien was het er vandaag, net zoals buiten, ijzig koud. Hij kuchte even, waarop dokter De la Porte opkeek. ‘Kom binnen, mijnheer de substituut, kom erbij!’

Jonas knikte. Diep ademhalen, diep ademhalen, dadelijk wordt het beter, dat weet je, sprak hij zichzelf moed in. Hij dacht aan de eerste schouwingen die hij had bijgewoond en de wijze lessen van dokter De la Porte. De arts had een blad papier genomen, er een groteske neus op getekend met daarboven schematisch een stel hersenen.

‘Kijk,’ had hij uitgelegd, ‘kijk, bij de ontbinding van een lichaam komen er geurmoleculen vrij, die zetten zich vast in de slijmvliezen van je neus.’ Hij had daarbij met zijn pen op de tekening getikt. ‘Van hieruit vertrekt een signaal naar je hersenen, het doorgeven daarvan gebeurt via de reukzenuw.’ Hij had een kromme lijn tussen de neus en de hersenen getrokken.

‘Na een poos raakt de zenuw verzadigd en ga je aan de geur wennen. Gewoon een paar keer krachtig door je neus inademen.’

Jonas had de arts wantrouwig aangekeken, zeker toen die waarschuwde om niet te vaak naar buiten te lopen om een frisse neus te halen.

‘Want dan help je het weer helemaal om zeep en wordt de stank opnieuw erger als je daarna weer binnenkomt…’ had hij gezegd.

De jonge substituut had door schade en schande ondervonden dat de wetsdokter het bij het rechte eind had. Toch moest hij elke keer weer zijn natuurlijke afkeer overwinnen om flink te snuiven bij het binnengaan van een autopsiezaal. Hij raapte zijn moed bij elkaar en kwam dichterbij.

‘Hé Jens.’ Hij knikte in de richting van de politieman die op een verhoginkje stond met zijn camera in de aanslag om foto’s te maken van het lichaam dat op de snijtafel lag. De huid van het lichaam was blauwgroen verkleurd en glom alsof er een laagje condens op lag. De buik stond bol en strakgespannen door de rottingsgassen die zich erin gevormd hadden.

‘Dit is dus het lichaam dat vanuit Amsterdam werd overgebracht?’

‘Yep,’ antwoordde de jonge rechercheur.

Jonas De Jongh had de dag ervoor de zaak toegewezen gekregen. Hij had in het dossier gelezen dat de man die nu op de tafel lag, een week eerder in een sauna was gevonden. Er hadden foto’s bij het dossier gezeten en Jonas had gezien dat de sauna eigenlijk niets meer was geweest dan een zelf ineen geknutseld houten hok.

‘Goed, we zullen er eens aan beginnen. Olivier Van Oortveld, wel, wel, wel… wie had dat gedacht!’ mompelde dokter De la Porte.

Jens Kooijman en Jonas De Jongh keken hem allebei niet-begrijpend aan.

‘Zegt die naam jullie niets?’

De twee jonge mannen schudden ontkennend hun hoofd.

‘Echt niet? Hij presenteerde vroeger een kookprogramma, de Zomerse Barbecue. En hij had een sterrenrestaurant, ergens aan de kust. Knokke? Of nee, in Cadzand, het is trouwens op een dag afgebrand, een louche zaak, werd toen gezegd. Een grote som verzekeringsgeld waar nog heel wat om te doen is geweest. Daarna is de man met de noorderzon verdwenen. Olivier Van Oortveld… En dat doet geen belletje rinkelen?’

‘Euh… nee, niet echt,’ bracht Jonas De Jongh uit, die zich nu wel behoorlijk dwaas begon te voelen.

‘Millennials… weten ook nooit iets…’ De la Porte zei het half binnensmonds, maar net luid genoeg om verstaanbaar te zijn.

De gerechtsarts keek hen nog een paar tellen verbaasd aan en zuchtte. ‘Goed, het zij zo. Wat kunnen jullie nog meer vertellen? Wat stond er in het rapport van het onderzoek ter plaatse?’

‘De man is in een souterrain gevonden, in een van de grote herenhuizen aan een gracht in Amsterdam. Ik geloof de Herengracht, nogal een chique buurt naar het schijnt. Hij huurde daar de kelderverdieping terwijl de eigenaars van het huis voor het grootste deel van het jaar in het buitenland verbleven. Onze noorderburen houden het op een overlijden door koolstofmonoxidevergiftiging en oververhitting, ze gaan ervan uit dat hij bedwelmd werd door de gassen van een defect koolkacheltje en daardoor te lang in de sauna is blijven liggen. Omdat hij de Belgische nationaliteit heeft, dragen ze hem aan ons over en is de inwendige schouwing voor onze rekening.’

‘Goed, duidelijk,’ antwoordde Armin de la Porte, ‘dan zullen we maar eens kijken wat we binnenin aantreffen, hoewel ik wel een vermoeden heb hoe de organen eruit zullen zien. Ik denk, heren, dat we een stoofpotje van organen zullen aantreffen, deze man is vanbinnen gekookt, let op mijn woorden! En dat zou kloppen als een bus met wat je net zei.’

‘Gekookt? Djeezes.’

Terwijl Jonas De Jongh op zijn tablet tokkelde, grinnikte hij even. ‘Dus we hebben een keukenprins op de tafel liggen? Een gekookte chef-kok?’

‘Daar lijkt het wel op ja. Wat denken jullie dat er gebeurt met een lichaam in een vochtige omgeving bij ongeveer 90 graden Celsius? Oververhitting, uitdroging, verbranding… kijk daar, naar die brandwonden, allemaal derdegraads, en kijk naar die zwartgeblakerde handen. Op zijn benen zitten een paar gekookte plekken, en plaatsen waar de huid loslaat, grote tweedegraads brandwonden. Ik durf erom te wedden dat ze stukken huid op de vloer van de sauna gevonden hebben, geen prettig gezicht, heren, nee… helemaal geen prettig gezicht.’

Terwijl hij praatte, klikte de arts zorgvuldig een mesje op het handvat van het ontleedmes. Hij hield het vlijmscherpe mesje recht naar beneden en klikte de houder erop vast. Iedereen in het mortuarium wist waarom hij zo behoedzaam was, ze kenden allemaal het verhaal dat de gerechtsarts al tientallen keren had verteld. Hoe hij, toen hij nog stage liep in de kliniek, een patiënte met aambeien had willen verlossen van de last en daarbij, in plaats van de knobbel in te snijden, zichzelf een jaap in zijn eigen rechterwijsvinger had gegeven. Hoe hij er zijn hele carrière aan werd herinnerd door het stukje huid op zijn vinger.

Het gênante van het voorval was snel vergeten, maar nadat de wond was dichtgegroeid veranderde het stukje huid in een vierkante centimeter venijn. Het was gevoelloos geworden, maar aan de andere kant kon het De la Porte soms doen janken van de pijn. Wanneer hij de sleutel in het klemmende slot van zijn voordeur rechtsom draaide bijvoorbeeld, of wanneer hij de rits van zijn broek omhoog zipte. Dan vloekte hij als een ketter en schudde met zijn hand tot de pijn was weggetrokken. Een verraderlijk stukje huid met daaronder een beschadigde zenuw, een typisch geval van neuropathie. Daar zat hij mee opgescheept en sinds die dag ging hij uiterst behoedzaam met de mesjes om.

‘Waarom gebruikt u eigenlijk nooit zo’n wegwerpding, zo’n mesje in een plastic houdertje?’ wilde Jens weten.

‘Die blauwe plastic dingen die ze tegenwoordig op spoedgevallen gebruiken? Die zijn hooguit geschikt om een paar draadjes mee door te snijden. Dit hier…’ en hij wees daarbij naar de huid van het lichaam dat op zijn snijtafel lag, ‘… dit is het echte werk, jongen. Enig idee hoe dik zo’n buikwand is? Na een kwartier is zo’n wegwerpmesje bot en kun je er niets meer mee. Nee, voor het betere snijwerk heb je de goede oude mesjes nodig.’

Met vaste hand maakte hij de incisies: een eerste dwars, van het ene sleutelbeen naar het andere, de tweede op de middellijn, recht naar beneden tot aan de schaamstreek, met een klein boogje om de navel heen. Hij begon vakkundig met zijn scalpel de huid en het onderliggende vetweefsel los te maken.

‘Dat van die koolstofmonoxide klopt in ieder geval,’ zei de wetsarts, ‘kijk eens naar de kleur van dat bloed en die spieren. Karmijnrood. Onmiskenbaar. Dat klopt met die hypothese van dat defecte koolkacheltje, wie gebruikt zo’n ding tegenwoordig eigenlijk nog? Dat is toch niet meer van deze tijd zou je denken? Kom mijnheer De Jongh, doe eens iets nuttigs, geef me de ribbenschaar eens, wil je?’

Nadat Jonas de grote schaar had overhandigd, werden daarmee de ribben een voor een doorgeknipt.

‘Verdorie, wat een steenharde botten heeft deze man!’ riep dokter De la Porte, die al zijn kracht nodig had om door de dikste ribben te komen.

‘Wilt u de zaag?’ vroeg de medewerker van het mortuarium.

De arts keek op en mompelde: ‘Nee, natuurlijk niet.’

Iedereen wist dat de vrouwelijke artsen liever de elektrische zaag met het cirkelvormig trillende zaagblad gebruikten om de bovenste ribben klein te krijgen. Het exemplaar dat dokter De la Porte werd voorgehouden was door een van hen meegepikt uit de gipskamers op de eerste hulp. De la Porte weigerde steevast om hem te gebruiken, hij zei dat hij dat nooit had gedaan en hij zou er nu ook niet mee beginnen. Zolang hij de kracht in zijn handen had, deed hij het op zijn gewone ouderwetse manier. Zoals een echte man, bromde hij er vaak bij.

Het ribbenrooster werd opgetild. ‘Precies zoals verwacht, een uitgedroogd en gekookt potje van menselijke organen.’

De arts sneed de aorta die vanuit de linkerhartkamer het bloed door het hele lichaam heen stuwt, overlangs door. ‘Kijk, dikke droge stolsels, het moet nogal heet geweest zijn in die cabine!’

‘Hoelang duurt zoiets, denkt u?’ wilde Jonas De Jongh weten.

‘Niet zo vreselijk lang. Nadat hij door de gassen van dat kacheltje bedwelmd was… een halfuur? Vermoedelijk korter. Het hangt van de temperatuur af natuurlijk, heb je enig idee tot hoever die kon oplopen in die cabine? Was er eigenlijk geen timer om die te laten afspringen?’

Jonas scrolde op zijn tablet en duwde het scherm onder de neus van Armin de la Porte. ‘Hier, een foto van de buitenkant van de sauna. Er was inderdaad een timer, maar het valt te betwijfelen of die wel goed functioneerde. Zoals ik al eerder zei: het lijkt op een zelfbouwpakket…’

Hij scrolde verder naar beneden en tikte op het scherm. ‘Thermostaat… ah, hier staat het: temperatuur tot 110 graden.’

Dokter De la Porte schudde zijn hoofd en mompelde: ‘Hoe is het mogelijk, hoe is het mogelijk… mij krijgen ze daar in geen honderd jaar in… Hij kan natuurlijk ook een hitteberoerte gehad hebben of een hartinfarct, dan zou het nog veel sneller afgelopen zijn geweest. We zullen straks eens naar de hersenen kijken, die zullen er ook mooi uitzien.’

Hij ging verder met de lijkschouwing waarbij hij de buikwand opende en de organen in de buikholte inspecteerde. Een voor een werden ze los geprepareerd en belandden ze op de weegschaal alvorens er stukjes werden afgesneden die in kleine biopsiepotjes werden gestopt. Alles zag er droger uit dan normaal en het bloed was op verschillende plekken vervangen door stolsels die, volgens de gerechtsarts, zo uit een zwarte bloedworst geplukt zouden kunnen zijn. Zijn apart gevoel voor humor en zijn cynisme werden niet altijd door iedereen gesmaakt, maar daar liet hij zich niet door weerhouden.

Nadat hij ook het schedeldak had verwijderd en het lichaam al zijn geheimen had prijsgegeven, besloot hij met: ‘Ik denk, mijne heren, dat onze Nederlandse collega’s het bij het rechte eind hadden. Ik zie nergens zaken die op geweld wijzen, wel tekens van blootstelling aan koolstofmonoxide en van uitdroging en oververhitting.’