ZINDEREND LEVEN

Ook jij kan zinderend leven!

Wanneer je seksleven niet lekker loopt, kost dit vaak een hoop energie. Het kan grote invloed op je relatie hebben en uiteindelijk zelfs je levensgeluk verminderen. Maar hoe vind je de weg terug naar een seksleven vol zin? In haar zinderende debuut schrijft seksuoloog Jolien Spoelstra open en zonder oordeel over de seksuele klachten die zij in haar praktijk behandelt, zoals pijn bij het vrijen en verminderd seksueel verlangen. Met humor en empathie schetst ze de mensen die op haar spreekuur komen en laat ze zien welke universele thema’s vaak aan hun problemen ten grondslag liggen. Bovendien rekent zij af met de achterhaalde ideeën en misvattingen die vrouwelijk seksueel genot in de weg kunnen staan.

Denk jij bijvoorbeeld dat het normaal is dat seks af en toe pijn doet? Dat wanneer een vrouw vochtig is, dit betekent dat ze opgewonden is? Dat er een verschil is tussen een clitoraal en een vaginaal orgasme? Dat mannen altijd zin hebben? Dat seks gelijkstaat aan penetratie en dat klaarkomen betekent dat de seks goed was? Dat mensen in een seksueel bevredigende relatie niet masturberen of dat fantaseren over een ander betekent dat er iets mis is met je relatie?

Zo ja, dan is dit het boek voor jou!

JOLIEN
SPOELSTRA

ZINDEREND

LEVEN

Verbeter je seksleven en vergroot je levensgeluk

FONTAINE UITGEVERS

DISCLAIMER

De verhalen in dit boek zijn gebaseerd op mijn kennis als psycholoog, seksuoloog en relatietherapeut en op de vele ontmoetingen die ik de afgelopen jaren in mijn praktijk heb gehad. De karakters en situaties zijn fictief ten einde anonimiteit te garanderen en bedoeld ter illustratie van de verschillende onderwerpen die in dit boek besproken worden. Wanneer het lijkt alsof een bestaand persoon wordt beschreven, is dit een toevalligheid. In dit boek worden geen bestaande mensen beschreven, noch wordt daaraan gerefereerd.

Dit eBoek is een uitgave van Fontaine Uitgevers, Amsterdam

www.fontaineuitgevers.nl

© 2022 Jolien Spoelstra, Fontaine Uitgevers

Voor de Nederlandstalige uitgave:

© 2022 Fontaine Uitgevers, Amsterdam

www.fontaineuitgevers.nl

Omslagontwerp: Villa Grafica

Redactie: Daniëlle Kornet-van der Aa

eBoek verzorging: Pre Press Media Groep, Leerdam

ISBN 978 94 6404 177 4

NUR 860

Deze digitale uitgave is gemaakt naar de eerste druk, 2022 met ISBN 978 94 6404 169 9

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, elektronisch databestand of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Noch de maker, noch de uitgever stelt zich echter aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van eventuele onjuistheden en/of onvolledigheden in deze uitgave.

Voor mijn ouders,

die mij lieten zien wat liefhebben is.

‘Stepping onto a brand-new path is difficult, but not more difficult than remaining in a situation, which is not nurturing to the whole woman.’

– MAYA ANGELOU

INTRO

Wist je dat men er vroeger van overtuigd was dat masturbatie vreselijke gevolgen had, zoals doofheid of hersenverweking, en dat men dacht dat seksuele frustratie bij vrouwen tot hysterie leidde, waarbij de baarmoeder door het lichaam doolde?

Gelukkig weten we nu dat dit allemaal onzin is! Onderzoek naar de menselijke seksualiteit heeft veel van deze mythes ontkracht en sindsdien zijn er grote stappen gezet. Zo werd homoseksualiteit in 1987 als stoornis uit het handboek voor de classificatie van psychische stoornissen geschrapt, is in 1991 de Nederlandse wet aangepast, waardoor verkrachting binnen een huwelijk hetzelfde behandeld wordt als verkrachting buiten het huwelijk, en wordt sinds 2020 de clitoris, of eigenlijk ‘het clitorale complex’, eindelijk correct in een Nederlands biologieboek afgebeeld.

We hebben dus al een lange weg afgelegd, maar eerlijk is eerlijk… we hebben nog een heel stuk te gaan! Want seks is voor velen nog steeds omgeven door taboes en ook nu nog zijn er een hoop achterhaalde ideeën en misvattingen over seks waar we als maatschappij maar moeilijk afstand van lijken te kunnen doen. Tijdens mijn werk als psycholoog, seksuoloog en relatietherapeut kom ik dergelijke ideeën dan ook geregeld tegen, zowel bij jongeren als bij ouderen, bij mensen met diverse seksuele oriëntaties of relatievormen en verschillende culturele achtergronden. Wellicht hebben ze ook nog grip op jou?

Denk jij bijvoorbeeld dat het normaal is dat seks af en toe pijn doet? Dat wanneer een vrouw vochtig is, dit betekent dat ze opgewonden is? Dat er een verschil is tussen een clitoraal en een vaginaal orgasme? Dat mannen altijd zin hebben? Dat seks gelijkstaat aan penetratie en dat klaarkomen betekent dat de seks goed was? Dat mensen in een seksueel bevredigende relatie niet masturberen of dat fantaseren over een ander betekent dat er iets mis is met je relatie? Zo ja, laten we dan samen nog een aantal stappen zetten.

Al deze ideeën zorgen er namelijk voor dat je niet optimaal van seks kan genieten. Dat is jammer! Want wanneer je seksleven niet lekker loopt, kan dit grote invloed hebben op je relatie. Wat vervolgens weer bepalend kan zijn voor de kwaliteit van je leven. Echter, wanneer het je lukt om de onjuiste overtuigingen die nog altijd grip op je hebben achter je te laten en je eigen weg te vinden, ligt een seksleven vol zin voor het grijpen. Ik zal je helpen om hierin de juiste stappen te nemen, zodat ook jij optimaal van seks kan genieten en je levensgeluk vergroot.

Ook jij kan zinderend leven!

INHOUD

Proloog

1 Pijnlijke stiltes

Gecontroleerde geliefden

Wanneer vrijen pijn doet

Angst neemt het over

To lube or not to lube

Dom experiment

Laat weten wat je nodig hebt

2 Bloednerveus in bed

Een fobie voor penetratie

Het beest in de bek kijken

Onder drug de angst

De maagdelijkheidsmythe

What’s behind door number three?

De coffee lover

3 Wegzinkend tussen de lakens

Rijden zonder rem

Een lege tank

Drukte op de weg

Genieten van de omgeving

Het bankstel

Tijd samen, tijd apart

Saaie seks

De dynamiek houdt het in stand

4 Vrij willig, vrij blijvend

De energieke types

Het vliegwieleffect

Wie A zegt, moet…

Vrijblijvend vrijen

Sudderen in zin

Wanneer jij meer wil dan hij

Laat weten wat je wilt

5 De beeldschone vrouw

Een moment van reflectie

Viva la vulva!

Stuck in a hairy situation

Bevallig lijf

De maagd en de hoer

Een moderne beeldenstorm

Sexy mama’s

6 O, o… Oh la la!

Het mythische orgasme

The Orgasm Gap

Doorbreek het faken

Het belang van masturbatie

De hutspot

Sudderen en seks

Het omarmen van de weg

7 Fantasierijk

Wil je seks of wil je mij?

Ergens niet aan denken werkt niet

Overmeester je fantasieën

Het delen van gedachten

De analyse

Het belang van seksuele fantasie

Creatief met fantasie

8 Seks op drift

The Man Box

Verlangen naar seks is geen drift

Fight, flight, freeze en fawn

Last van flashbacks

Het verwarde lijf

Lichamelijke reacties en mentale opwinding

Liefdestaal

9 De buitenzinnige partner

De regels van het spel

Wil je mij of wil je een ander?

Masturbatie is zelfliefde

Het vreemde van vreemdgaan

De machoman

Afspraak is afspraak

Trust is a must

10 Monogamie, polyamorie of origami

Het verschil tussen seks en relatie

De moedige vormgevers

Een nieuwe relatie met dezelfde partner

Patronen doorbreken

Hot yogini’s

A10

Kies altijd opnieuw voor liefde

11 Een zinderende finale

De bange boomers

Jij moet weten wat ik wil

Spontane seks

En de overgang dan?

Te oud voor verandering

Het houden van hoop

Een eerste stap…

Epiloog

Voor onderweg

Dankwoord

PROLOOG

Omringd door het donkerste blauw, drijf ik diep in de Caribische Zee…

Een paar dagen eerder ben ik in mijn eentje op het vliegtuig gestapt, op weg naar een taalschool in Havana waar ik Spaanse les ga volgen. De lessen zijn in de ochtend, waardoor ik de middagen vrij heb om het land te ontdekken. Ik heb de afgelopen twee middagen een aantal duiken gemaakt met Manuel, de duikinstructeur. Hij vertelt dat de Caribische wateren aan de andere kant van het eiland nóg mooier zijn. Wanneer hij vraagt of ik zin heb om daar een hele dag heen te gaan, twijfel ik een beetje, maar stem ik uiteindelijk in.

De avond voor de duik vraag ik een medestudent of hij ook zin heeft om mee te gaan en bereid is om daarvoor een lesdag te missen. Het is een vriendelijke Duitser van rond de zestig, die in de hotelbar steevast om ‘dos mosquitos’ vraagt, wanneer hij mojito’s probeert te bestellen. Hoofdschuddend geeft de barman hem dan steeds wat hij wil, waardoor de Duitser geen enkele noodzaak voelt om zijn Spaans te verbeteren. Hij reageert dan ook gelijk enthousiast.

De volgende ochtend rij ik samen met Manuel en mijn studiegenoot naar de Varkensbaai. Een prachtige route, eerst dwars door het zinderende Havana en daarna het zoet ruikende platteland van Cuba doorkruisend. Met de Duitser heb ik afgesproken dat hij op de kant wacht tot we van de duik terugkomen. Eenmaal in onze duikpakken gehesen, neemt Manuel de duik in gebroken Engels met mij door. We beginnen bij een vlak stuk met prachtige pilaren van koraal, dan een scheepswrak en daarna een steile muur recht naar beneden, de diepte in. Een beetje gespannen laat ik me van de kant in het water zakken, waarna de luchttank eindelijk niet meer zo zwaar voelt en het plakkerige pak minder benauwd. Al na een aantal minuten drijven Manuel en ik rustig langs de koraalpilaren. Zoiets wonderlijks heb ik nog nooit gezien. De zon schijnt door het water op ons neer en de zee is lekker warm. We worden omringd door de meest mooie vissen en het kleurrijkste koraal. Dan, zoals hij al aangekondigd had, ligt daar het wrak. Manuel staat inmiddels op het dek en gebaart dat ik ook die kant op moet komen. Wanneer we tegenover elkaar staan, pakt hij mijn handen en doet voor de grap een paar salsapassen. Door onze flippers gaat het allemaal nogal onhandig, maar toch dansen we onder water. Boven op een scheepswrak! Een soort kinderlijke blijheid neemt het van me over. Hij geeft aan dat we verder gaan en leidt ons naar de rand van de afgrond. De bodem van de zee gaat ineens loodrecht naar beneden. Voor mij zie ik niets dan blauw en onder mij een oneindige diepte. Geen idee wat daarin verscholen zit. Met mijn gezicht naar de muur zak ik langzaam naar beneden. De muur is bedekt met koraal en kleine krioelende waterdiertjes. Na een tijdje laat Manuel op zijn meter aan mij zien dat we inmiddels op veertig meter diepte zitten. Ik merk dat het water kouder wordt. Het wateroppervlak is al een tijdje niet meer zichtbaar. Boven, onder en achter mij is alles donker. Alleen op de muur voor mij zie ik nog leven. Toch zakken we nog dieper, tot we uiteindelijk de vijftig meter bereiken. Manuel tikt op zijn meter en dan, uit het niets, kust hij mij op mijn regulator en houdt daarna zijn gebalde vuisten omhoog. Hij laat weten dat we het gehaald hebben, het diepste punt van de duik. Terwijl hij zich weer naar de muur draait om alle schoonheid te bekijken, lach ik om zijn enthousiasme. Ik beweeg mijn mondhoeken opzij en adem in. Een grote hoeveelheid zeewater stroomt mijn mond in. Direct begin ik te proesten. Wanneer ik weer probeer te ademen, lukt dat niet. Ik krijg geen lucht! De druk van al het zeewater om mij heen zorgt ervoor dat mijn borstkas niet uit wil zetten. De adrenaline giert door mijn lichaam. Mijn hart gaat tekeer. Ik zoek de hand van Manuel. Verbaasd kijkt hij mij aan. Met wijd opengesperde ogen gebaar ik dat ik niet kan ademen. Hij reageert kalm, checkt mijn meter. Hij ziet dat er voldoende zuurstof in mijn tank zit. Hij wijst op de belletjes die mijn regulator verlaten en langzaam hun weg naar het wateroppervlak zoeken. Ik zie de belletjes, maar het voelt niet alsof er zuurstof in mijn longen komt. Alles in mijn lichaam zegt dat ik naar boven moet. In een split second weeg ik mijn opties tegen elkaar af. Een wirwar aan gedachten ontvouwt zich in mijn hoofd. Als ik nú naar boven ga, moet ik direct naar een ziekenhuis met een decompressiekamer. We zijn mijlenver van elk ziekenhuis. Op weg hiernaartoe zag ik alleen maar velden. Als ik toch op tijd bij een ziekenhuis kan komen, is de kans klein dat de decompressiekamer werkt. In Cuba werkt niks, de stroom valt constant uit. Als ik nu heel snel naar boven zwem, ben ik misschien al weg voordat Manuel mij aan mijn enkels naar beneden kan trekken. Ik weet dat mijn vermogen om te oordelen verminderd is op deze diepte, maar dat van Manuel ook. Kan ik mijzelf vertrouwen? Durf ik op hem te vertrouwen? Als ik onder water blijf, denk ik dat ik stik. Maar als ik naar boven ga, weet ik zéker dat ik doodga. Manuel gebaart nogmaals dat ik rustig in en uit moet ademen en wijst op de wiegende plantjes voor mijn neus. In de hoop dat hij het bij het rechte eind heeft, tegen al mijn gevoel in, besluit ik te blijven. Ik neem het risico en blijf waar ik ben. In het donkerste blauw…

Langzaam stijgen we. Het water van de oceaan drukt steeds iets minder hard op mijn borstkas. Elke meter die we dichter bij het wateroppervlak komen, kunnen mijn longen verder uitzetten. Wanneer ik adem, voelt het alsof ik daadwerkelijk zuurstof binnenkrijg. En eenmaal terug bij de pilaren van koraal, gaat het weer. Opgelucht worstel ik mijzelf de waterkant op.

‘Und… wie war es?’ vraagt mijn Duitse vriend terwijl hij een handdoek aangeeft. Hij kijkt mij verwachtingsvol aan en lacht. Zijn neus is een beetje verbrand, terwijl hij op de kant stond te wachten. Ik neem de handdoek aan en dep het zeewater van mijn gezicht.

‘Atemberaubend,’ antwoord ik.

Bijna was ik een krantenkop geworden:

NEDERLANDSE VROUW (25) VERONGELUKT BIJ DUIKINCIDENT IN VARKENSBAAI

Maar wat heeft een ‘bijna-duikincident’ nou met seks te maken? ‘Helemaal niks!’ hoor ik je denken. En toch heeft dit verhaal er, wat mij betreft, álles mee te maken.

Seks gaat namelijk niet alleen over penissen en vulva’s of over opwinding, neuken en klaarkomen… Seks gaat óók over controle en het durven loslaten daarvan. Over jezelf laten zien en het hebben van voldoende zelfvertrouwen om aan te geven wat je wilt. Seks gaat over genieten, creativiteit en de flexibiliteit om je aan veranderende situaties aan te passen. Maar seks gaat ook over het opzoeken van grenzen, de overschrijding daarvan en het herstel daarna. Over de moed om een ander opnieuw te vertrouwen en over het houden van hoop.

Seks is, met andere woorden, een heel breed onderwerp. En zo ook de seksuologie, de wetenschap van seksualiteit, die zich op het snijvlak van de biologie, psychologie en sociologie bevindt. Het behelst veel meer dan in dit boek aan bod kan komen, waardoor ik ervoor gekozen heb om een aantal van de meest voorkomende seksuele klachten en relationele problemen te bespreken, zoals pijn bij het vrijen, verminderd seksueel verlangen, moeite met klaarkomen en het herstel van vertrouwen na vreemdgaan, maar ook om de universele thema’s die daar vaak aan ten grondslag liggen naar voren te brengen. Dit alles wordt geïllustreerd door de uiteenlopende ontmoetingen die ik dagelijks in mijn seksuologiepraktijk heb en enkele verhalen uit mijn eigen leven.

Misschien sta je vooral versteld door wat ik tijdens mijn werk zoal te horen krijg. Maar, wie weet, herken je jezelf juist in de verhalen en leidt het lezen van dit boek ertoe dat je je ideeën over seks en je eigen seksleven kritisch onder de loep gaat nemen. Wat de uitkomst ook is, ik hoop dat ik erin slaag om enkele onjuiste overtuigingen te ontkrachten, zodat het jou lukt om je eigen weg te vinden. Je zal zien dat het nooit te laat is voor verandering. Dus laten we beginnen!

1

PIJNLIJKE STILTES

Over pijn bij het vrijen en laten weten wat je nodig hebt

‘The unendurable is the beginning of the curve of joy.’

– DJUNA BARNES

LOSLATEN

Het is het einde van een warme zomer en de meesten van ons zijn ontspannen en vol energie teruggekomen van vakantie. De meesten, maar niet iedereen! Want elk jaar rond deze periode krijg ik een hoop nieuwe aanmeldingen. Tijdens de vakantie worden seksuele klachten en relatieproblemen soms pijnlijk zichtbaar, zeker wanneer we de zomer opgepropt in een lekkend tentje in een regenachtig Frankrijk doorbrengen. Maar ook wanneer de omstandigheden juist perfect zijn, blijkt soms dat niet alles lekker loopt. Prachtig weer, een fijn hotel en een romantische sfeer, maar toch komt de seks niet van de grond.

Hoewel veel mensen de problemen die tijdens de vakantie boven zijn komen drijven vergeten zodra het normale leven weer begint, zijn er ook mensen die anders besluiten. Zo ontmoet ik vandaag Claudette.

Gecontroleerde geliefden

Claudette zit onrustig om zich heen te kijken, mijn praktijk zorgvuldig in zich opnemend. Een jonge vrouw die een jaar geleden aan haar eerste baan als jurist is begonnen. Haar bruin leren Chloé-tasje staat parallel aan haar voeten. Haar pumps matchen precies qua kleur. Op haar schoot ligt een notitieblokje en ze wiebelt haar pen heen en weer tussen twee vingers. ‘Hoe vind je het om hier vandaag te zijn?’ steek ik van wal. ‘Ja, goed hoor. Ik ben al weleens eerder bij een psycholoog geweest. Ik had tijdens het afronden van mijn studie veel stress en ontwikkelde toen wat dwangklachten. Maar dit is de eerste keer bij een seksuoloog. Dat is wel even wennen.’ Ze lacht een beetje nerveus. Wanneer ik vraag waarvoor ze hulp zoekt, vertelt ze dat penetratie tijdens de seks veel pijn doet. ‘Ik hoorde van vriendinnen dat zij ook weleens pijn bij de seks hadden, dus ik dacht er eerst niet zoveel van. Ik ging ervan uit dat het wel weg zou gaan. Maar het wordt eigenlijk steeds erger en in de vakantie begon ik écht tegen seks op te zien,’ vertelt ze. In het uur dat volgt stel ik mijn vragen en legt Claudette uit wat er precies speelt. Dan kijkt ze even snel op haar mobiel hoe laat het is. ‘Voordat we afronden,’ begint ze, ‘kan je ook een inschatting maken hoeveel sessies ik nodig heb en wat de kosten zullen zijn? En zou je ook uiteen willen zetten hoe de behandeling er per sessie uit gaat zien? Dan kan ik me daarop voorbereiden.’ Ze zet de punt van haar ballpoint alvast op het papier en kijkt mij daarna verwachtingsvol aan. Het is helder dat deze dame veel behoefte heeft aan controle en het moeilijk vindt om de spanning die onduidelijkheid met zich meebrengt te verdragen.

Wanneer vrijen pijn doet

Uit onderzoek blijkt dat drie op de tien volwassen vrouwen weleens pijn bij het vrijen ervaart. Bij jonge vrouwen ligt dit aantal zelfs nog hoger. Ongeveer de helft van de vrouwen onder de 25 jaar geeft aan weleens pijn te hebben tijdens de seks en één op de tien ervaart regelmatig of áltijd pijn.

Een jonge vrouw die ik ooit vanwege pijn bij het vrijen in mijn praktijk behandelde, vergeleek seks zelfs met een controle bij de tandarts. ‘Wanneer mijn vriend seks met mij wil, is het net alsof ik bericht krijg dat het weer tijd is voor de controle. Ook dan zakt de moed me namelijk in de schoenen,’ zei ze. ‘Ik weet dat het er eens in de zoveel tijd bij hoort. Dus ik ga wel, maar zin heb ik niet! Wanneer ik aan de beurt ben, probeer ik te ontspannen en aan iets anders te denken. Maar als de tandarts in mij begint te wroeten, doet het gewoon pijn. Ik lig dan toch gespannen in die stoel, terwijl ik het over me heen laat komen. Als de tandarts uiteindelijk zegt dat hij klaar is, ga ik opgelucht naar huis. Omdat ik weet dat ik voorlopig weer even niet hoef… Nou, bij seks gaat het dus net zo!’ verzuchtte ze vervolgens.

Pijn bij het vrijen kan vele lichamelijke oorzaken hebben. Denk bijvoorbeeld aan schimmelinfecties, huidaandoeningen, endometriose of anatomische afwijkingen. Maar ook een zwangerschap en de overgang kunnen een rol spelen. Daarom laat ik vrouwen die met deze klacht naar mijn praktijk komen meestal eerst naar een arts gaan om een lichamelijke oorzaak uit te sluiten, dan wel te behandelen. Pijn bij het vrijen kan echter ook een psychologische oorzaak hebben. Zo kan penetratieve seks pijnlijk zijn wanneer je als vrouw eigenlijk geen zin hebt of wanneer je gespannen bent in bed. Omdat behoorlijk wat vrouwen zich hier niet bewust van zijn en geregeld pijn bij het vrijen ervaren, krijgen ze soms ook het idee dat het normaal is dat seks af en toe pijnlijk is. Dit is echt een misvatting! Wanneer je lichamelijk gezond bent, zou seks namelijk geen pijn moeten doen. Daarom begin ik mijn behandeling bijna altijd met een uitleg over het belang van seksuele opwinding en de rol die angst en spanning kunnen spelen. Bij Claudette begin ik net zo.

Stipt op tijd gaat de deurbel. De tweede keer komt Claudette samen met Nick, haar vriend. Hij is zeker een kop groter dan zijn vriendin en met zijn blonde achterovergekamde haren ziet ook hij er piekfijn uit. Zijn sleutelbos en dure zonnebril legt hij op een klein tafeltje dat naast de bank staat, terwijl Claudette haar schrijfblok weer uit haar tas pakt. Beiden nemen vervolgens naast elkaar plaats. Nadat ik kort kennisgemaakt hebt met Nick, begin ik mijn verhaal.

‘Wisten jullie dat met “de vulva” de buitenste geslachtsdelen bedoeld worden? Je moet dan denken aan de clitoris, de binnenste en de buitenste vulvalippen, de uitgang van de urinebuis en de ingang van de vagina. Met “de vagina” wordt het inwendige deel bedoeld dat de baarmoeder met de buitenwereld verbindt,’ zeg ik. Claudette schrijft driftig mee. Nicks arm hangt over de leuning van de bank en met een vinger tikt hij tegen zijn sleutelbos aan. ‘Goed,’ zeg ik, ‘wanneer een man opgewonden is, wordt zijn lijf klaargemaakt om te kunnen penetreren. De zwellichamen in de penis vullen zich dan met bloed, waardoor hij een erectie krijgt.’ Nick knikt. ‘Bij een vrouw verandert er onder invloed van opwinding ook van alles om penetratie makkelijker te maken. Bij vrouwen worden de bloedvaten namelijk ook opengezet, waardoor de vulva opzwelt. Hierdoor ontstaat er eigenlijk een soort stootkussen. Het beschermt tegen het stoten tijdens de seks en helpt dus om pijnloze seks te kunnen hebben.’ Claudette kijkt even op. ‘Bovendien zitten de binnenste vulvalippen onder normale omstandigheden een beetje tegen elkaar gefrommeld, waardoor ze de ingang van de vagina bedekken,’ ga ik verder, ‘maar wanneer ze opgezwollen zijn, wijken ze iets en kan een penis makkelijker bij de vagina naar binnen. De binnenste vulvalippen zijn dus net een soort saloondeurtjes, die open en dicht kunnen klappen wanneer dat nodig is.’ Hierop begint Nick te lachen. Claudette kijkt hem verstoord aan en geeft hem een por. ‘Dan, onder invloed van opwinding, wordt de vagina meestal ook vochtig. Hierdoor kan een penis makkelijker en zonder te schuren naar binnen. Doordat de baarmoeder bovendien kantelt wanneer je opgewonden bent, het zogenaamde tenting-effect, wordt de vagina langer en ontstaat er meer ruimte vanbinnen. De penis stoot zodoende niet tegen de baarmoeder aan tijdens de penetratie. Dat zou anders namelijk pijn doen en kan soms ook voor een beetje bloedverlies zorgen.’ Ik wacht even tot Claudette opkijkt van haar notitieblokje. ‘Ja, ik ben bij hoor,’ zegt ze uiteindelijk.

‘Oké, er verandert dus een hele hoop wanneer je seksueel opgewonden bent. Maar nu komt een belangrijk stuk.’ Ik wijs naar Nick. ‘Wanneer een man onvoldoende opgewonden is, krijgt hij meestal geen erectie en is penetratie niet mogelijk.’ Dan wijs ik naar Claudette. ‘Wanneer jij niet opgewonden bent, is jouw lijf ook niet klaar voor penetratie. Penetratie is dan vaak wel mogelijk, maar dat is dan niet de bedoeling. Want al die processen die ik net noemde, die jou beschermen tegen beschadiging en pijn, zijn dan niet op gang gebracht. Snap je nu waardoor het pijn kan doen, als je onvoldoende opgewonden bent?’ Claudette knikt en trekt haar wenkbrauwen omhoog. ‘Wow, ja. Dat snap ik zeker,’ zegt ze. Ze kijkt even naar Nick en lijkt ondertussen na te denken. ‘Maar…’ zegt ze tegen haar vriend, ‘wanneer ik niks zeg en gewoon doorbijt, word ik vanzelf vochtig en wordt de pijn uiteindelijk ook minder. Toch?’ Nick knikt instemmend. ‘Ja, dat werkt meestal prima,’ zegt hij, terwijl hij met zijn handen door zijn haar gaat en zich daarna uitgebreid uitrekt.

‘Goed punt!’ reageer ik. ‘Dat komt omdat je lijf je wil beschermen. Het produceert dan alsnog vocht om het schuren te verminderen, zodat je zo min mogelijk lichamelijke schade oploopt. Toch is doorbijten geen goede manier om met de pijnklachten om te gaan. Het kan namelijk vervelende psychologische gevolgen hebben.’ Ik besluit even niks te zeggen. Ineens schuift Nick naar voren op de bank. ‘Oké, maar euh… wacht even…’ zegt hij. ‘Wat bedoel je eigenlijk precies met die psychologische gevolgen?’

Angst neemt het over

‘Goed dat je daarnaar vraagt!’ zeg ik tegen Nick. ‘Stel je voor, je bent gebeten door de bouvier van de buren. Hoe denk je dat je je zal voelen, wanneer je de volgende keer weer langs die vreselijke viervoeter moet lopen?’ Ik richt me tot Claudette. ‘Euh, nogal angstig, denk ik…’ antwoordt ze. ‘Precies! Dat komt omdat je leert van nare ervaringen en dat is maar goed ook. Want alleen dan kan je ze in het vervolg vermijden en wordt de kans op overleven vergroot. Bij seks werkt dit ook zo,’ ga ik verder. ‘Wanneer je een keer pijn hebt gehad tijdens het vrijen, leer je van die ervaring en word je een volgende keer angstig.’ Claudette en Nick luisteren beiden geïnteresseerd. ‘Nu gaan angst en opwinding heel slecht samen. Hoe meer angst, hoe minder opwinding,’ zeg ik vervolgens. ‘En we weten inmiddels dat zonder opwinding de kans op pijn bij het vrijen groot is. Bovendien wordt onze spierspanning hoger, wanneer we angstig zijn. Hierdoor spannen we ook onze bekkenbodemspieren aan en wordt de ingang van de vagina dichtgedrukt. De kans dat penetratie pijnlijk is, neemt daardoor nog verder toe.’

Met mijn hand maak ik een ronddraaiende beweging in de lucht. ‘Zo kom je in een vicieuze cirkel terecht. Je hebt een keer pijn, waardoor je angstig wordt. De opwinding neemt hierdoor af en de spanning neemt toe, waardoor de kans op pijn groter wordt en de angst nog verder toe zal nemen. Snappen jullie dat?’ Beiden kijken mij met grote ogen aan. Nick opent zijn mond om wat te gaan zeggen, maar Claudette legt haar hand op zijn been. Zij wil reageren. ‘Ja, heel helder, maar… wat moeten we nu doen om weer uit die cirkel te komen?’ vraagt ze kordaat. Ze wil weer weten waar ze aan toe is.

Ik leg uit dat ik met gesprekken kan helpen om haar angst te verminderen en dat ik samen met hen beiden kan kijken naar andere manieren van vrijen.

‘Laten we om te beginnen afspreken dat jullie even geen dingen meer doen die pijn veroorzaken, zoals penetratieve seks. Dan worden de psychologische gevolgen in ieder geval niet verder versterkt,’ zeg ik. Claudette knikt. Nick begint zijn spullen echter een beetje nors bij elkaar te rapen. Zijn zonnebril hangt hij aan de voorkant van zijn shirt, klaar om te vertrekken. ‘We kwamen toch juist om méér seks te kunnen hebben, niet minder!’ sputtert hij, wanneer ik vraag wat hij ervan vindt. ‘Nou, mijn doel is niet dat de kwantiteit toeneemt, maar de kwaliteit. Ik hoop dus vooral dat de seks voor jullie beiden een stuk prettiger wordt,’ reageer ik. ‘Maar, wanneer de seks naar je zin is, is de kans groot dat de zin in seks toeneemt. Dat is niet het doel van de behandeling, maar kan er wel een gevolg van zijn.’ Nick haalt de zonnebril weer van zijn shirt. Dan perst hij zijn lippen even samen en gaat akkoord.

‘Oké,’ zeg ik tegen Claudette. ‘Wanneer je geen dingen meer doet die pijn veroorzaken, is het vervolgens belangrijk om erachter te komen wat je nodig hebt om de controle los te laten, en daarna, om te focussen op datgene wat voor jou seksueel opwindend is. De ontspanning en opwinding zorgen er dan voor dat de kans op pijn afneemt, maar maken het vrijen ook weer veel fijner,’ zeg ik. ‘Daar gaat seks uiteindelijk toch om… Het enige doel, is een goed gevoel!’

‘Bovendien denk ik dat een aantal sessies bij een bekkenfysiotherapeut zouden kunnen helpen,’ ga ik verder. ‘Daar leer je namelijk om je bekkenbodemspieren bewust te ontspannen, zodat je de ingang van de vagina niet meer dichtdrukt en de kans op pijn nog verder afneemt.’ Zo gauw ik dit zeg, laat Nick zich alsnog moedeloos naar achter vallen in mijn bank. Met zijn rechterhand slaat hij tegen zijn voorhoofd. ‘Jezus, meen je dat nou!? Moet ze ook nog ergens anders heen? Ik dacht echt dat een tubetje glijmiddel zou helpen!’ steunt hij.

To lube or not to lube

Rond het gebruik van glijmiddel heerst nogal wat controverse. In Nederland wordt het door seksuologen geregeld afgeraden. Met behulp van een beetje lube kan je namelijk vaak pijnloos tot penetratie overgaan, ook wanneer je als vrouw niet voldoende opgewonden bent. Maar zoals gezegd, is je lijf daar dan eigenlijk niet klaar voor. Want hoewel je door het gebruik van glijmiddel vochtig wordt, worden de andere processen (zwelling van de vulva, wijken van de vulvalippen, kantelen van de baarmoeder, et cetera) niet op gang gebracht. Bovendien, waarom zou je penetratie mogelijk willen maken wanneer je daar nog niet echt zin in hebt?

In de Verenigde Staten denken ze hier vaak anders over. De Amerikaanse seksuoloog Laurie Mintz, auteur van het boek Becoming Cliterate, legde ooit uit dat het gebruik van glijmiddel er juist voor kan zorgen dat je ontspant, omdat je weet dat je vochtig genoeg bent voor pijnloze penetratie. Bovendien kan het feit dat je vulva vochtig voelt ervoor zorgen dat je opgewonden raakt. Net als bij mannen, die zin in seks krijgen wanneer ze merken dat ze een erectie hebben.

In de gesprekken die volgen komt Claudette alleen, omdat Nick niet zo vaak vrij kan vragen van zijn werk. Zoals afgesproken hebben ze even geen penetratieve seks, maar besteden ze vooral aandacht aan ontspanning en richten ze zich op dat wat opwindend is, zoals zoenen, aftrekken, vingeren en orale seks. Claudette vertelt dat ze gemerkt heeft dat ze na haar werk wat tijd nodig heeft om af te schakelen. Het helpt dan bijvoorbeeld om een tijdschrift te lezen, even met een vriendin te bellen of te sporten. Daarna lukt het haar beter om de controle los te laten en te genieten van de seks.

Bij de bekkenfysiotherapeut oefent ze ondertussen met het ontspannen van haar bekkenbodemspieren en na elke positieve ervaring durft ze er steeds meer op te vertrouwen dat seks geen pijn hoeft te doen. Telkens wanneer ik haar spreek, vertelt ze dat het ietsje beter gaat. Het is vreemd, maar ook in mijn spreekkamer lijkt ze wel wat losser. Ze lacht wat vaker, maakt minder aantekeningen en komt zelfs een keer te laat voor een afspraak, al belt ze wel netjes vanuit de auto om dat door te geven.

‘Wanneer je er klaar voor bent om weer eens seks met penetratie te proberen, kan het zeker helpen om wat glijmiddel te gebruiken. Dat kan bij de eerste paar keer net wat meer zekerheid geven,’ zeg ik tegen haar in een volgend gesprek. ‘Maar nogmaals, het belangrijkste is vooral dat je ontspant en datgene doet wat opwindend en fijn voor je is.’ Ze knikt begrijpend. Niet lang daarna zit Claudette te glimmen op mijn bank. Ze vertelt hoe ze de dag ervoor penetratieve seks heeft gehad, zónder pijn. ‘Ik weet nu echt dat seks en pijn niet samen hoeven te gaan!’ zegt ze met een grote glimlach.

Enkele dagen later ontvang ik echter een kort mailtje.

Vandaag om 11:47

Kan Nick mee?

Aan: Jolien Spoelstra

Hi Jolien,

Kan Nick de volgende keer weer meekomen? Met mij gaat het goed, maar nu heeft hij een seksprobleem. We leggen het graag verder uit tijdens de volgende sessie.

Groetjes Claudette

Verstuurd vanaf mijn iPhone

Dom experiment

Twee weken na de mail zit Claudette samen met Nick tegenover me. ‘Vertel!’ begin ik. ‘Wat is er aan de hand?’ Claudette schraapt haar keel. ‘Nou, zoals ik al mailde gaat het met mij goed, maar Nick…’ Ze wacht even. ‘Nou zeg, vertel jij het maar.’ Ze geeft hem een duwtje. Nick begint te vertellen dat hij de laatste paar keer moeite had om zijn erectie te behouden tijdens de seks. ‘Eerder gaf Clau gewoon niks aan en daardoor zit ik nu dus de hele tijd op haar te letten, of zij het wel naar haar zin heeft en of het geen pijn doet.’ Hij zucht. ‘Ik word er gek van… Kunnen we eindelijk weer neuken, heb ik geen stijve!’

Nick is zéker niet de enige bij wie dit gebeurt. Wanneer vrouwen pijnklachten hebben, krijgen hun mannelijke partners soms ineens erectieproblemen of moeite met klaarkomen. Dit komt doordat vrouwen tijdens de seks niet altijd aangeven dat ze pijn hebben, maar dit pas achteraf kenbaar maken. De meeste partners vinden het helemaal geen prettig idee dat ze hun vrouw pijn hebben gedaan. Ze willen juist goed voor haar zorgen, maar ze kunnen er dus niet altijd van uit gaan dat zij laat weten wat ze nodig heeft. Als reactie hierop beginnen ze hun vrouw goed in de gaten te houden en letten ze op alle mogelijke signalen van ongemak of pijn. Hierdoor ligt hun focus echter volledig bij de ander en niet bij hun eigen beleving, waardoor de opwinding afneemt. Erectieproblemen of moeite om klaar te komen zijn dan het gevolg.

Ik besluit Claudette en Nick een kleine anekdote te vertellen:

‘Toen ik ging studeren, verhuisde ik van het kleine stadje waar ik opgegroeid ben naar Utrecht. Elk weekend, maar het liefst al wat eerder in de week, ging ik terug naar mijn ouders. Want alleen op mijn studentenkamer bleek toch wel heel erg alleen. Op een gegeven moment kwam ik op het lumineuze idee om een huisdier te nemen. Ik hoopte dat dat mijn kamer wat meer als thuis zou laten voelen en de eenzaamheid daardoor zou verminderen. Bovendien zou het me iets geven om voor te zorgen, wat ook altijd goeddoet. Ik twijfelde echter of ik de verantwoordelijkheid voor een levend wezen wel aankon… Ik twijfelde zelfs zo erg, dat ik een plant nam!

Die plant werd een experiment. Als ik de plant in leven kon houden, zou dat het bewijs zijn dat ik verantwoordelijk genoeg was om voor een dier te zorgen. Pas daarna zou ik een huisdier nemen. Maar helaas zakte mijn plant na een week al zielig in elkaar en de plant daarna ook. Elke plant waar ik naar keek ging dood. Ik zweer het, gewoon door te kijken! En een huisdier kwam er dus niet… Tot ik op mijn 30e na een relatiebreuk weer alleen ging wonen en besloot om een vis te kopen.

Op een dag was ik lekker in mijn nieuwe woning aan het rommelen. Ik deed wat boodschappen, belde met een vriendin en hing de was op. Telkens wanneer ik langs de vissenkom liep, zag ik dat mijn vis druk heen en weer aan het zwemmen was en na een tijdje begon de vis zelfs grote happende bewegingen te maken. Uiteindelijk deed hij dat ook bij het wateroppervlak, waardoor er steeds een vreemd ploppend geluid ontstond. Ineens besefte ik wat er gaande was. Ik pakte het potje met voer en liet wat korreltjes op het water vallen. In minder dan een seconde had mijn vis alles opgegeten om vervolgens weer, zoals altijd, tevreden zijn rustige rondjes door de kom te maken.

Het was op dát moment dat ik mij realiseerde dat mijn experiment volledig andersom had gemoeten. Ik had éérst een huisdier moeten nemen en pas dáárna een plant. Want wanneer iets aangeeft wat het nodig heeft, is het veel makkelijker om ervoor te zorgen!’

Laat weten wat je nodig hebt

Zowel Claudette, als Nick luisteren aandachtig. ‘Dus de vis overleefde het?’ vraagt Nick. ‘Jazeker!’ antwoord ik met een lichte trots. ‘Maar goed, ik vertel dit verhaal natuurlijk niet zomaar,’ zeg ik tegen beiden. Dan richt ik mij tot Claudette.

‘Weet je, Claudette, doordat de pijn die je had steeds ondraaglijker werd, ben je uiteindelijk hulp gaan zoeken. Hierdoor heb je een aantal belangrijke stappen kunnen zetten, waardoor de seks die jullie nu hebben veel plezieriger voor je is geworden. Je hebt geleerd hoe jouw lijf werkt, wat je nodig hebt om los te kunnen laten en wat voor jou opwindend is.’ Ze lacht. ‘Maar het is natuurlijk nét zo belangrijk dat Nick de controle los kan laten tijdens de seks. Hiervoor moet hij er echter wel van op aan kunnen dat je het zegt als je pijn hebt en dat je dus niet meer doorbijt, zoals je eerder wel deed. Anders zal hij blijven controleren hoe het met jou is en kan hij zijn aandacht niet verleggen naar datgene wat hém opwindt.’ Ze knikt begrijpend en wisselt een vluchtige blik met Nick.

‘Nu even terug naar mijn anekdote,’ ga ik verder. ‘De vraag die je jezelf eigenlijk zou moeten stellen is of je in bed een plant of een dier bent.’ Nick grinnikt en legt een hand op Claudettes knie. Vanaf de zijkant kijkt hij haar onderzoekend aan. ‘Euh… ja, ik was dus een plant,’ concludeert Claudette, ‘maar ik snap nu dat ik in bed beter een dier kan zijn en aan moet geven wat ik nodig heb, toch?’ Ik zie dat Nick even liefkozend in haar knie knijpt. ‘Juist!’ zeg ik. ‘Want wanneer jij aangeeft wat je nodig hebt, kan Nick beter voor je zorgen. Maar hij kan er dan ook op vertrouwen dat alles in orde is, zolang je niks zegt. Daardoor kan hij loslaten en focussen op zijn eigen genot.’

Claudette draait zich naar Nick, die één wenkbrauw omhoogtrekt en haar een beetje zelfingenomen aankijkt. ‘Zo, nu hoor je het eens van een ander. Het is heel belangrijk dat ik op mijn eigen genot focus!’ grapt hij.