SLAAPT-IE AL DOOR?

Aisha Scheuer & Marloes Grimbergen

SLAAPT-IE
AL DOOR?

EEN BOEK VOOR OUDERS DIE HUN (NACHT)RUST TERUG WILLEN

Fontaine Uitgevers

Dit eBoek is een uitgave van Fontaine Uitgevers, Amsterdam

www.fontaineuitgevers.nl

© 2022 Aisha Scheuer en Marloes Grimbergen, Fontaine Uitgevers

Omslagontwerp Buro Blikgoed

Redactie Daniëlle Kornet-van der Aa

eBoek verzorging: Pre Press Media Groep, Leerdam

ISBN 978 94 6404 180 4

NUR 850

Deze digitale uitgave is gemaakt naar de eerste druk, 2022 met ISBN 978 94 6404 079 1

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, elektronisch databestand of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Noch de maker, noch de uitgever stelt zich echter aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van eventuele onjuistheden en/of onvolledigheden in deze uitgave.

Een boek voor ouders die hun (nacht)rust terug willen

Waar de ene baby zó lijkt door te slapen, doet het andere kind er jaren over. Tot grote frustratie van ouders. Want hoe functioneer je nog op drie uur slaap per nacht?

In Slaapt-ie al door? Geven kinder- en slaapcoach Aisha Scheuer en Marloes Grimbergen – zelf moeder van een voormalig nachtbraker – ouders inzicht in hun eigen patronen en valkuilen én die van hun kinderen. Met behulp van de methode De Slaappiramide worden handvatten gegeven die ouders helpen om hun kind zelfstandig te leren (door)slapen.

AISHA SCHEUER heeft een achtergrond in de kinderopvang en is sinds 2017 slaap-, kinder- en oudercoach. Met de door haarzelf ontwikkelde methode De Slaappiramide heeft Aisha inmiddels vele gezinnen hun nachtrust weer teruggegeven.

MARLOES GRIMBERGEN is schrijver en communicatiespecialist.

Haar artikelen verschenen onder andere op de Club van Relaxte Moeders, in Ouders van Nu en VROUW. Daarnaast is Marloes moeder van twee jonge kinderen en dankzij hen ervaringsdeskundige voor dit boek.

Voor Shai, Willem, Guusje

en alle ouders die wel wat (nacht)rust kunnen gebruiken

As soon as you’re born, they make you feel small By giving you no time instead of it all

– JOHN LENNON

INHOUD

Inleiding

1 Over ons: we weten hoe het voelt

2 Gevolgen en veroorzakers van gebroken nachten

Gevolgen van slaaptekort bij ouders

Gevolgen van slaaptekort bij kinderen

Ontstaan van gebroken nachten

Controlepatronen

Ervaringsverhaal Charmayne – baby 11 weken

3 Baby’s 0 tot 8 maanden

Newborns

Slaapfases 0 tot 8 maanden

Slaapuitdagingen voor baby’s 0 tot 8 maanden

Voorbereidende tips

Ervaringsverhaal Jesse – baby 4 maanden

4 Baby’s/dreumesen 8 tot 18 maanden

Een nieuw ritme

Slaapuitdagingen voor baby’s/dreumesen

Voorbereidende tips

Ervaringsverhaal Ted – baby 8 maanden

5 Peuters 18 maanden tot 4 jaar

Slaap 18 maanden tot 4 jaar

Slaapuitdagingen voor peuters

Voorbereidende tips

Ervaringsverhaal Stephanie – kind 1 jaar

6 Kleuters 4 tot en met 6 jaar

Slaap kleuters

Slaapuitdagingen voor kleuters

Voorbereidende tips

Ervaringsverhaal Sanne – kind 6 jaar

7 Verschillende typen ouders

Vier typen ouders

Bewuste ouders

8 Patronen doorbreken en gedachten ombuigen

Dramadriehoek

Innerlijke criticus

G-schema

9 Inzicht in jouw eigen kwaliteiten en uitdagingen

De planeet

Jouw planeet als kompas

10 Hoe stel en bewaak je grenzen voor jezelf?

Verschil tussen regels, afspraken en grenzen

11 Word een bewuste ouder – het opvoeden van je kind begint bij jezelf

Bewust bezig met gedrag

Bewust bezig met slaap

12 De Slaappiramide

Vertrouwen

Vijf stappen naar succes

De Slaappiramide

Aan de slag: baby 8 weken tot 8 maanden

Aan de slag: baby en dreumes 8 tot 18 maanden

Aan de slag: peuters en kleuters

Tot slot: Ik kan het zelf

Dankwoord

Literatuurlijst

INLEIDING

‘Slaapt-ie al door?’ Het is een van de meestgestelde en meest vervelende vragen aan nieuwe ouders. Toch blijven we ’m stellen, zelfs als we zelf ooit die struggelende ouder waren met een niet-slapend kind. Misschien júíst wel als we zelf ooit die ouder waren, want we weten dan maar al te goed: slaap komt niet altijd vanzelf. Sterker nog; slapen is soms heel hard werken.

Het blijft iets magisch, een slapende baby. Vooral omdat het vaak zo tegenvalt. Op voorhand denken we dat baby’s vooral veel slapen, we spreken niet voor niets van slapen als een baby. Maar dan heb je eindelijk een baby en blijkt dat slapen ontzettend lastig te zijn. Het inslapen, doorslapen en uitslapen gaan namelijk niet altijd als vanzelf.

En voor je het weet ben je zomaar opeens weken, maanden of zelfs jaren verder. Je kijkt in de spiegel en een oververmoeid, zwaar gefrustreerd gezicht met donkere kringen onder de ogen staart naar je terug. Hoe vaak moest je er vannacht uit? Hoelang duurde de strijd om je kind überhaupt in slaap te krijgen? En wanneer was de laatste keer dat je je bed voor jezelf alleen had? Op je werk kun je je niet concentreren, in de auto weet je niet eens hoe je van punt A naar B bent gekomen en in de supermarkt kun je je niet meer herinneren wat je ook alweer wilde kopen.

Slaaptekort is zwaar, loodzwaar. Je voelt je steeds meer een schim worden van wie je was en je had je het ouderschap zo anders voorgesteld. Je reageert niet zoals je zou willen en je lontje wordt steeds korter. Je bent er klaar mee, je bent er klaar voor: dit is het moment dat je stopt met struggelen, het is tijd om de uitdaging aan te gaan. Op naar een goede nachtrust!

Dit boek is geschreven voor ouders die hun (nacht)rust terug willen. De methode die in dit boek wordt toegelicht geeft ouders handvatten om de uitdaging van het slapen bij het kind neer te leggen. Dit kan al vanaf 8 weken. Het gaat er bij deze methode om dat ouders hun kind het vertrouwen en de ruimte geven om problemen rondom het slapen zelf op te lossen. Hierbij is het voor ouders van groot belang om ook kritisch naar zichzelf te kijken. Waarom is het zo belangrijk dat het kind zelf in slaap valt, doorslaapt of in het eigen bed slaapt? Er is hierin geen goed of fout; elke ouder weet wat zijn of haar belangen zijn rondom het slapen en wat hij of zij nodig heeft.

Goede slaap is voor iedereen anders. De ene ouder staat zonder moeite veertien keer per nacht op, de andere ouder is al gebroken als hij er één keer uit moet. Er zijn ouders die het heerlijk vinden om samen te slapen met hun kroost, maar er zijn ook ouders die geen oog dichtdoen zodra er zo’n klein lijfje naast ze ligt. Hoe je ook slaapt, wat je wensen ook zijn: alles is oké. Dit boek is er voor ouders die met de handen in het haar zitten en die na alle adviezen zoals aromatherapie, homeopathie, zoutlampen, bergkristallen, papflessen en oordoppen geen idee meer hebben hoe ze verder moeten. Die moe zijn, op zijn en vooral: gemotiveerd zijn om het op te lossen.

Op slaaptraining rust soms nog een taboe. Ouders schamen zich omdat het ze zelf niet lukt of ze zijn bang dat het gepaard gaat met veel tranen en verdriet. Verandering is altijd lastig, zeker als een van de betrokkenen het er niet mee eens is. Dit boek helpt je daarom niet alleen met een slaapmethode, maar geeft jou als ouder inzicht in jouw patronen en belangen. Je gaat als ouder vooral ook aan de slag met jezelf, zodat jij weet waarom je hieraan begint. Dit heb je nodig om de uiteindelijke slaaptraining te laten slagen. Pas als jij volledig achter de methode staat én je ieders belangen goed onder ogen kunt komen, ben je er klaar voor om met vertrouwen en overtuiging je kind te coachen naar fijne slaap.

HOE WERKT DIT BOEK?

We vertellen je in dit boek meer over nachtbrakers en slaap in het algemeen en de ontwikkeling van slaap per leeftijd. Met praktische tips kun je direct aan de slag zodat je je kind kunt voorbereiden op de optimale slaap.

Vervolgens nemen we je mee in de verschillende typen ouders en hoe deze ouders ook verschillende manieren hebben van opvoeden. Uiteindelijk werken we toe naar bewust ouderschap, wat er in de kern op neerkomt dat je je als ouder vooral bewust bent van de keuzes die je maakt en waarom je die keuzes maakt.

Een groot en belangrijk onderdeel van dit boek is dat je als ouder gaat kijken naar wie jij bent. Waarom reageer je zoals je reageert? Wat zit er in je allergie, wat is je overlevingsmechanisme? Deze inzichten heb je nodig om uiteindelijk als een bewuste ouder te starten met het laatste – en misschien wel belangrijkste – hoofdstuk van dit boek: De Slaappiramide. Stap voor stap coachen we je door de slaaptraining heen die je kunt toepassen op je kind.

Veel leesplezier en vooral: veel succes!

Een goede ouder word je niet, die ben je al.

1 OVER ONS: WE WETEN HOE HET VOELT

Laat één ding bij het lezen van dit boek duidelijk zijn: wij hebben net zo met onze handen in het haar gezeten als jij waarschijnlijk. Volledig uitgeput en uitermate gefrustreerd na weer een nacht van drie uur slaap. Ook wij zaten als zombies voor ons uit te staren terwijl we onze zoveelste afgekoelde koffie dronken omdat ons nageslacht – van wie we oneindig veel houden – ons nacht na nacht wakker hield. Je bent niet de enige die denkt dat het ouderschap misschien een verkeerde keuze is geweest, wij hebben net zoveel getwijfeld en twijfelen nog steeds weleens. Want uiteindelijk is dat hele ouderschap een totale survivaltocht waar je nooit écht op voorbereid lijkt te zijn. Zo ook niet op de gebroken nachten. Had jij werkelijk een idee dat het zó zwaar zou zijn?

Wij weten als geen ander wat weken, maanden en zelfs jaren gebroken nachten met je doet als mens. Je functioneert niet meer, thuis niet, op je werk niet, als partner niet, nergens niet. Met een hoofd dat vol lijkt te zitten met watten probeer je nog deel te nemen aan ‘het echte leven’, maar eigenlijk lukt dat maar op halve kracht, soms op nog minder. En na de zoveelste black-out, huilbui of wanhoopskreet is het genoeg geweest. Er moet iets veranderen, want zo gaat het niet langer. Op dat punt kwamen wij ook.

Aisha: ‘Het was nogal een tegenvaller dat ik helemaal niks begreep van mijn eigen baby. Toen onze zoon Shai geboren werd, had ik namelijk al ruim tien jaar ervaring als pedagogisch medewerker in de kinderopvang. Het werken met kleine kinderen ging me natuurlijk af, de leeftijd 0 tot 4 jaar kende ik als geen ander. Mijn eigen kind opvoeden zou een eitje worden.

Tijdens de zwangerschap raakte ik uit balans en raakte ik de controle kwijt. Het was niet mijn buik waar Shai in groeide, maar die van mijn ex-vrouw. Dit zette me aan het denken, ik had het gevoel dat ik er niet toe deed en raakte in paniek van het idee dat ik voor mijn eigen kind straks net zoveel – of net zo weinig – zou voelen als voor de kinderen op mijn werk. Haptonomie, om meer in contact te komen met de ongeboren baby, hielp en ik bereidde me voor op zijn komst.

Met al mijn ervaring kon het niet anders dan makkelijk worden. Maar viel dat even tegen! Op zich viel Shai altijd wel in slaap, maar hij werd standaard binnen een half uur weer wakker. Ik kreeg al snel in de gaten dat hij daar niet van uitrustte en er op zijn zachtst gezegd nou niet echt een gezellige baby van werd. In feite bleef hij moe, ondanks het feit dat hij even sliep. Die hazenslaapjes de hele dag door zorgden ervoor dat hij gedurende de dag steeds vermoeider en dus steeds chagrijniger werd. Ik vond dat op mijn beurt dan weer heel frustrerend.

‘IS HIJ NU ALWEER WAKKER? DAN IS HIJ STRAKS VERMOEID EN CHAGRIJNIG EN KOM IK NIET UIT MET HET SCHEMA…’

Ik kan niet tegen “gedoe”, dus toen Shai keer op keer jengelde van vermoeidheid omdat hij overdag van die korte slaapjes deed, raakte ik steeds meer geïrriteerd. Voor mijn gevoel probeerde ik alles in goede banen te leiden maar uiteindelijk kwam hij niet uit met zijn slaapjes en voelde het ’s avonds alsof ik hem geen goede dag had gegeven.

Ja, op mij sliep hij wel, maar dat leek me nou ook niet echt de bedoeling. Ik had namelijk niet de ambitie om een human mattress te worden. Daarnaast wilde ik niet dat hij afhankelijk van mij werd om te kunnen slapen. Aan de andere kant wilde ik alles doen om hem blij te maken, maar als ik hem niet op me liet slapen was hij automatisch minder blij. Dat vond ik lastig. Het brak me op, al die frustratie, afhankelijkheid en vermoeidheid.

Mijn nieuwe leven als moeder van een pasgeboren baby vond ik heftig. Ik had moeite met de verandering. Voorheen zorgde ik vooral voor mezelf, maar nu was ik verantwoordelijk voor iemand anders en moest ik continu alert zijn. Het leek alsof ik geen moment kon bijkomen. Op mijn werk was het altijd druk, met veel herrie. Thuis kon ik nu ook de rust niet meer vinden en ik voelde me soms te veel in mijn nieuwe gezin. Dat zorgde dan weer voor een schuldgevoel waar ik niks mee kon. Ik werd warrig en vergeetachtig, het voelde alsof ik op alle fronten tekortschoot.

In die eerste weken van Shais leven leerde ik dat pasgeboren baby’s moeten wennen aan de ruimte die ze krijgen buiten de baarmoeder. Daarbinnen zitten ze strak opgevouwen in een kleine, warme ruimte vol water. Dat is wel even wat anders dan een bedje of de box. Klinkt logisch, maar ik had geen idee. Inmiddels weet ik ook dat Shai een jongen is die het lastig vindt om de controle te verliezen en achteraf zie ik dat hij zo geboren is. Veel baby’s met wie ik werk hebben moeite om de controle los te laten, want dat is wat ze moeten doen om in slaap te vallen. Ze blijven lang wakker, lijken niets te willen missen, maar in feite kunnen ze gewoonweg niet in slaap vallen, omdat ze zich er niet aan kunnen overgeven. Zo’n baby raakt oververmoeid. Zo ook Shai, die steeds slechter ging slapen.

Op een gegeven moment ging ik zijn slaapgedrag beter bestuderen. Ik kwam erachter dat hij zijn cycli niet aan elkaar plakte en daarbij sliep hij heel licht. Dat arme kind was doodop. Ik zag hem worstelen. In drukke situaties zag ik hem soms wegkijken, dat was voor mij een signaal dat hij overprikkeld was. De frustratie zat op dat moment zo hoog bij mij, want ik gaf hem toch alles om goed te slapen, waarom werkte hij nou niet mee? Ik besloot dat het anders moest en ik ging het anders doen.

Nu ik wat meer wist over newborns en mijn zoon steeds beter leerde kennen, zag ik in dat hij het goed deed op voorspelbaarheid. Eigenlijk vinden alle kinderen dat prettig; weten waar ze aan toe zijn. Dus vanaf dat moment hield ik een strak regime aan voor Shai. Hij zou gaan leven volgens rust, regelmaat en voorspelbaarheid. Hoe minder prikkels, hoe beter. Wakker, fles, spelen en dan naar bed. Het klinkt simpel, maar dat was het de eerste dagen natuurlijk helemaal niet.

Uiteindelijk werkte het. Shai ging beter slapen en reageerde goed op de regelmaat en voorspelbaarheid. Mij leerde het dat ik geen kind heb dat wel leuk mee zou doen als ik dat wilde en dat vond ik best lastig, want het liefst wil ik dat Shai altijd leuk meedoet en blij is. Maar zo werkt dat niet, want hij is een mens en geen robot.’

Marloes: ‘Over de voorbereiding op het ouderschap kan ik kort zijn: het overviel me. Ik had echt geen idee waar ik aan begon. Mijn vriend en ik kenden elkaar nog geen drie maanden toen ik een positieve zwangerschapstest in handen had. We waren totaal overdonderd, maar ook heel blij. Ik begon met een Pippi Langkous-houding aan dit avontuur: ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan. Hoe moeilijk kon het zijn, een baby grootbrengen? Ik was niet bepaald de eerste mens op aarde die een baby ging krijgen. Daarnaast had ik met mijn uitgaansverleden genoeg ervaring met gebroken nachten. Nee, ik zou die hippe, relaxte moeder worden die haar baby overal mee naartoe kon slepen. Want relaxte ouders krijgen tenslotte relaxte kinderen. Maar man, wat heb ik ernaast gezeten.

We kregen Willem mee naar huis na de bevalling in het ziekenhuis en hebben de Maxi-Cosi thuis maar op tafel gezet terwijl we elkaar vragend aankeken: en nu? De kraamverzorgster vertelde dat Willem elke drie uur moest drinken, ook ’s nachts. Ik had oprecht geen idee. Ik was goed voorbereid op de bevalling, kende elke theorie over weeën en wist zelfs tijdens mijn bevalling precies in welke fase ik zat. Maar op wat er daarna moest gebeuren, was ik minder goed voorbereid.

Dus toen mijn baby overdag alleen maar korte dutjes deed en in de nacht vooral heel vaak wakker werd, raakte ik in paniek. Dit was toch niet normaal? Iedereen had het over slapen als een baby, maar die van mij was zowat elk uur wakker! Ik begon te googelen, hoe slaapt een baby, waar moet hij slapen? Ik zocht naar manieren en bevestiging. Deed ik het goed? Hoe moest ik het doen? Wel of niet inbakeren, wel of niet op de eigen kamer, wel of niet bij ons in bed? Stoppen met borstvoeding? Melk indikken? Ik las elke letter op het internet over baby’s en slapen. Veel wijzer werd ik er niet van, zoveel vragen, zoveel antwoorden, maar steeds iets anders en niets werkte écht. Honderden euro’s aan homeopaten, osteopaten en dure slaapzakken verder sliepen we nog steeds niet. En terwijl alle andere baby’s van moeders uit een Facebookgroep waar ik lid van was, allang leken door te slapen, was Willem nog steeds elke nacht vier tot tien keer wakker.

‘WAAROM SLAAP JE NOU NIET? WAT DOE IK VERKEERD? IK WEET NIET MEER WAT IK MOET DOEN. IK KAN DIT NIET!’

Ondertussen was ik allang weer aan het werk, maar met de concentratie ging het steeds slechter. Ik had black-outs, voelde me vaak huilerig en paniekerig en voelde me met name in de nacht heel eenzaam. Maar bovenal was ik oververmoeid, zowel mentaal als fysiek. Ik was zo moe dat ik in de auto soms testte hoelang ik mijn ogen dicht kon houden zonder de vangrail te raken (ik kan je adviseren om dat zelf nooit uit te proberen). Ik heb erover gedacht om maar helemaal te stoppen met moeder zijn, om gewoon te verdwijnen. Ik fantaseerde over mijn oude leven en riep midden in de nacht tegen mijn vriend dat ik maar beter dood kon zijn, ik was toch een waardeloze moeder die haar kind niet in slaap kreeg. Ik was zó moe, zó onzeker en vooral zó verdrietig dat ik na zeven maanden echt geen idee meer had wat ik aan het doen was.

Op een willekeurige vroege ochtend besloot ik dat we hulp nodig hadden om Willem te leren (door)slapen. Die nacht was ik er weer tig keer uit geweest en ik zat als een zombie voor me uit te staren op de bank. Ik kon niet meer. Mijn roep om hulp werd gehoord door Aisha, die een slaapplan voor Willem maakte. Net als Shai was Willem oververmoeid en overprikkeld. Onze zoon had regelmaat en voorspelbaarheid nodig. Ik moest hem zelf het vertrouwen geven dat hij kon slapen en dat hij mij en zijn fles daar niet langer bij nodig had. Het kostte wat tranen en inzet, maar na een dag of vier sliep hij door. De hemel ging open, de zon ging schijnen, roze eenhoorns gleden op regenbogen mijn slaapkamer in; ik sliep, we sliepen! Nu pas begon het echte leven weer.’

DE MOEDERS DIE WE ZIJN GEWORDEN

Aisha: ‘Toch bleken de voorspelbaarheid en het ritme niet een oplossing voor alles. Ik bleef voelen dat ik tekortschoot. Toen Shai anderhalf was, gingen mijn toenmalige vrouw en ik uit elkaar. Shai was nu nog maar gedeeltelijk bij mij. Hoewel ik wat meer tijd voor mezelf kreeg, werd dit een zware periode. Doordat ik een burn-out had, vond ik van mezelf dat ik te weinig deed. Het voelde alsof ik er niet toe deed, helemaal op momenten dat het leek alsof Shai niet bij mij wilde zijn, terwijl ik zo graag een goede moeder voor hem wilde zijn. Een moeder die lachend met haar kind door de kamer danst, maar ik kreeg een kind dat helemaal niet door de kamer wilde dansen. Shai is introvert, rustig en niet snel enthousiast zoals andere kinderen dat kunnen zijn. Hierdoor kreeg ik vaak het gevoel dat ik het niet goed deed, ik zocht namelijk constant in hem naar die bevestiging dat ik een goede moeder was.

Het heeft aardig lang geduurd tot ik besefte dat hij gewoon zo is. Rustig, naar binnen gekeerd, geen grote prater. En dat is voor mij best lastig omdat ik zo graag wil luisteren. Ik wil alles weten, alles horen. Ik wil dat hij zijn hele ei met mij deelt. In mijn eigen jeugd heb ik dat zelf niet altijd kunnen doen en het lijkt alsof het kind in mij het gemis hieraan wil goedmaken.

Met mijn ouders heb ik een goede band, maar in mijn jeugd zagen ze mij niet écht. Mijn moeder stond er de eerste vijf jaar van mijn leven alleen voor, mijn vader was toen niet veel in beeld. Hierdoor had mijn moeder genoeg aan haar hoofd en ze deed haar best om ons goed op te voeden. Respect voor anderen en goed luisteren waren belangrijk. Volgens mijn moeder was ik als kind rustig, maar vroeg ik wel veel om aandacht. Ik wilde gezien worden, maar mijn moeder was druk met zorgen thuis. Daarnaast had ik andere interesses dan de rest van ons gezin. Ik hield van schrijven, gitaar spelen, planeten en sterren. Dat ik dat niet kon delen met de rest van het gezin, voelde weleens eenzaam. Het gemis om gezien te worden en te praten wilde ikzelf als moeder goedmaken door mijn zoon bijna te dwingen om te praten.

Maar zo werkt dat natuurlijk niet. Shai is wie hij is en praat op zijn manier. Des te mooier is het dat hij uit zichzelf op een dag letterlijk tegen me zei dat hij me een leuke moeder vindt. We hebben toen samen een potje zitten janken. Ik ben geen perfecte moeder en die wil ik ook niet zijn, het beeld van de perfecte moeder is gecreëerd door oordelen van anderen. Shai vindt mij geen standaard moeder-moeder zegt hij en dat vind ik het mooiste compliment. Het belangrijkste is dat ik hem nu zie zonder oordeel, dat hij bij mij mag zijn wie hij is en dat ik altijd naar hem wil luisteren.

Inmiddels ben ik blij met het mens en de moeder die ik geworden ben. Het heeft lang geduurd voordat ik trots kon zijn op mezelf en ik besef nu ook dat ik trots mag zijn als het in mijn ogen niet perfect is. Ik heb moeten leren om mezelf niet bij voorbaat al de grond in te trappen en om te vertrouwen op de talenten die ik heb.’

Marloes: ‘Inmiddels zit Willem op de basisschool en kregen we in 2019 een dochter, Guusje. In mijn omgeving werd soms verbaasd gereageerd op mijn tweede zwangerschap. “Jullie nog een baby, na die terrorslaper die jullie hadden?” Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan en deze keer zou ik het anders doen. En ik deed het anders. Guusje is dan ook een ander kind, maar deze keer kreeg mijn baby eerder te maken met de voorspelbaarheid, de vaste patronen. Ze sliep met vijf weken door, we wisten niet wat we meemaakten! Doordat ik niet meer de onzekere, nieuwe moeder was kon ik Guusje anders benaderen. Daadkrachtiger, vol vertrouwen. Ik weet zeker dat dat ons geholpen heeft om haar te leren slapen.

Dit betekent overigens niet dat ik nu geen onzekere moeder meer ben. Onze kinderen worden ouder en dat brengt weer nieuwe uitdagingen met zich mee. Vooraf dacht ik dat ik een hippie-achtige moeder zou zijn die wel zou zien wat de dag ging brengen en mijn kinderen zouden zich daar volledig op aanpassen. Maar inmiddels weet ik dat dat voor ons gezin niet werkt. Als we ergens iets aan hebben, dan zijn het wel grenzen en afspraken. We weten van elkaar graag waar we aan toe zijn en wat we kunnen verwachten. Dat klinkt saai, maar het betekent vooral dat we in een goede balans zijn met elkaar.

Desondanks kan het aardig knetteren bij ons thuis. Er zijn driftbuien, ruzietjes, er wordt geslagen met deuren en soms vloek ik terwijl ik dat niet zou moeten doen. Maar er zijn ook knuffels, we maken het goed, er wordt gelachen én gedanst door de kamer. Het is vaak een chaos en soms zit ik weleens in een hoekje te huilen omdat ik het niet meer weet, maar meestal is het wel een gecontroleerde chaos.

Eigenlijk gaat het voor een groot deel zoals het vroeger ook bij ons thuis ging. Hoewel mijn vader wel meer werkte en mijn moeder de eerste tien jaar van mijn leven altijd thuis was. Mijn moeder wilde er echt voor de volle honderd procent zijn voor mijn twee broertjes en mij. Voor mijn gevoel was ze er ook echt altijd. Ik kijk terug op een gelukkige en warme jeugd. Mijn moeder was de jongste van zeven kinderen en mijn oma overleed vlak voordat ik werd geboren. Dat vond ik altijd zó erg. Niet alleen omdat ik zelf mijn oma niet gekend heb, maar ook omdat mijn moeder al zo jong zonder haar eigen moeder was. Ergens vond ik dan ook van mezelf dat ik een goede dochter móést zijn, alsof ik iets goed wilde maken voor het grote verlies waar mijn moeder mee te maken had gehad. Maar met name in mijn puberteit lukte dat – uiteraard – niet zo goed. Ik puberde stevig en was soms op zijn zachtst gezegd best een kreng.

Momenteel is de band met mijn ouders sterker dan ooit en spreek ik mijn moeder vrijwel elke dag. Nu ik terugkijk op mijn eigen jeugd heeft het me geleerd dat ik mijn kinderen maar kort voor mezelf heb, eigenlijk heb ik ze nu al niet meer helemaal voor mezelf. Elke dag worden ze een beetje meer van de wereld, van anderen, maar vooral van zichzelf. Dus ik laat ze zelf beslissen, laat ze zelf sturen, maar wel binnen mijn grenzen.’

2 GEVOLGEN EN VEROORZAKERS VAN GEBROKEN NACHTEN

Zodra je als ouder te maken krijgt met gebroken nachten, krijgt vermoeidheid een totaal nieuwe betekenis. Je gaat van ‘ik heb slecht geslapen’ naar structureel ‘ik heb een paar uurtjes geslapen, niet aaneengesloten’ en dat dan voor een langere periode. Het is onmogelijk om nog goed te blijven functioneren als je lichaam niet meer meewerkt en je brein een wazige brij is geworden omdat je door het slaaptekort niet meer aan denken toekomt. En toch ploeteren we maar door, vaak te lang ook, want hé, het hoort erbij, toch? ‘Had je maar geen kinderen moeten krijgen…’ Het klopt inderdaad. Bij de geboorte van een baby krijg je de gebroken nachten er gratis bij. Op zich logisch natuurlijk, zeker in het begin zijn de nachtelijke onderbrekingen noodzakelijk, want een baby moet gevoed en getroost worden. Maar als de slaaponderbrekingen veel langer dan zes maanden duren, kun je zowel fysiek als mentaal klachten gaan ervaren. Hoe goed je met slaaptekort om kunt gaan, is per persoon verschillend, maar uiteindelijk zal iedereen met een structureel slaaptekort bevestigen dat het ‘gewone’ leven belemmerd wordt.

GEVOLGEN VAN SLAAPTEKORT BIJ OUDERS

Een volwassene heeft gemiddeld zes tot negen uur slaap per nacht nodig. Het belangrijkste is dat je ’s nachts voldoende slaap krijgt, zodat je je overdag fris, energiek en vooral niet slaperig voelt. Voor ouders van een nachtbraker klinkt dit als het beklimmen van de Mount Everest: vrijwel onmogelijk. Bij te weinig slaap ga je steeds meer symptomen van slaapgebrek ervaren zoals zwaarmoedigheid, vergeetachtigheid, gebrekkige concentratie, verhoogde eetlust, hoofdpijn, pijnlijke spieren, verminderd libido en vooral heel veel geeuwen. Op de lange termijn kan chronisch slaapgebrek zelfs leiden tot diabetes, obesitas, een verhoogde bloeddruk en depressie. Niet zo gek dus dat er wordt gezegd dat slapen gezond is. Als je slaapt, tank je letterlijk bij en kun je herstellen van de inspanningen van de dag. Ouders die langdurig weinig en onderbroken slapen, ervaren vaak gevoelens van wanhoop en controleverlies. Ook draagt het slaaptekort vaak niet bij aan een goed humeur, waardoor ruzies sneller ontstaan en relaties onder spanning komen te staan, wat uiteindelijk weer kan leiden tot stress in het gezin en waardoor je als gezin in een vicieuze cirkel van spanning en oververmoeidheid terechtkomt.

Lisa (moeder van twee kinderen)

‘Dat mijn man en ik nog samen zijn, mag je gerust een wonder noemen. Toen onze jongste werd geboren, sliep onze oudste nét door. Die was toen al 2 jaar, dus we hadden al twee jaar weinig slaap gehad. Ook onze jongste bleek een nachtbraker, nachten van maximaal drie uur slaap waren eerder regel dan uitzondering. Toen zij 10 maanden oud was en ik alweer een tijdje aan het werk, liep ik op mijn tandvlees. Ik kon niets meer onthouden, had black-outs als ik met klanten aan de telefoon zat en in de auto was ik soms echt een gevaar op de weg. Maar het allerergste was misschien nog wel dat ik onbewust mijn man continu de schuld gaf van alles. Ik snauwde hem af zodra ik in de nacht wakker werd gebruld. Alsof hij er wat aan kon doen dat zij wakker werd. Sliep hij een keertje uit, dan was ik alsnog boos omdat ik jaloers was op de extra uren slaap die hij kreeg. We spraken amper nog tegen elkaar, op de bank zat ik doelloos te zappen en vaak ging ik om 21.00 uur alweer naar bed. Ik kan nu wel zeggen dat ik als een soort Eucalypta de bosheks door ons huis sloop, continu klagend en krakend. Ik kon echt helemaal niks hebben. Van de vrolijke, flexibele Lisa was op dat moment niets meer over.’

GEVOLGEN VAN SLAAPTEKORT BIJ KINDEREN

Structureel slaaptekort is op de lange termijn niet alleen een probleem voor de ouder(s), ook het kind zelf kan last krijgen van de gebroken nachten en korte slaaptijden. Net als volwassenen hebben kinderen een minimaal aantal uren slaap per 24 uur nodig, inclusief dutjes. Uiteraard verschilt de behoefte per kind, maar over het algemeen kun je uitgaan van onderstaande uren slaapbehoefte per leeftijd:

LEEFTIJD

GEMIDDELD AANTAL UREN SLAAP PER 24 UUR*

0-1 maand

15-17 uur

* Het gemiddeld aantal uren slaap verschilt per kind. Uiteindelijk gaat het er niet om hoeveel minuten je kind slaapt, maar wat de kwaliteit is van deze slaap en hoe regelmatig er geslapen wordt.

1-12 maanden

14-15 uur

1-2 jaar

12-14 uur

3-5jaar

11-13 uur

6-12 jaar

10-11 uur

12-18 jaar

8-10 uur

Een kind dat structureel te weinig slaapt, krijgt op de eerste plaats last van oververmoeidheid. En hoe gek het ook klinkt, een oververmoeid kind komt nog moeilijker in slaap, slaapt lichter én korter. Je zou denken dat een oververmoeid kind juist uren achtereen kan slapen, maar helaas is het tegenovergestelde waar. Tijdens het slapen verwerken we prikkels en ontspant ons lichaam, maar als je te weinig slaap krijgt, houden we die spanning en prikkels vast. Het wordt dan moeilijker om in een ontspannende stand te komen die nodig is om in slaap te vallen. Kinderen die oververmoeid zijn, huilen vaak. Huilen zorgt voor ontlading en het afnemen van spanning.

Oververmoeidheid herken je bij jonge kinderen vooral doordat ze altijd moe of juist nooit moe lijken te zijn. Kleine kinderen die oververmoeid zijn, kunnen nog alerter en energieker gedrag vertonen omdat ze zo moe zijn en continu bezig zijn zichzelf wakker te houden. Andere kinderen laten juist apathisch en afwezig gedrag zien, maar vinden de daadwerkelijke rust niet om echt in slaap te vallen. Vrijwel alle kinderen die kampen met oververmoeidheid hebben last van overprikkeling; ze kijken weg, jengelen veel en worden ook steeds behoeftiger en veeleisender. Vaak hebben deze kinderen ook last van spierspanning in de nek of rug en kunnen baby’s zich overstrekken. Wat het extra lastig maakt is dat veel van deze kinderen altijd, of juist nooit slaapsignalen laten zien, wat voor verwarring kan leiden bij de verzorgers.

Bij oudere kinderen komen de gevolgen van slaapgebrek vaak tot uiting op school. Oververmoeide kinderen in de klas kunnen zich slecht concentreren, hebben moeite met het opvolgen van taken en kunnen de lesstof moeilijker onthouden. Maar chronisch slaaptekort staat niet alleen de cognitieve ontwikkeling van het kind in de weg, ook sociaal-emotioneel kan het voor problemen zorgen. Vermoeide kinderen worden, net als vermoeide volwassenen, extra prikkelbaar, raken sneller geïrriteerd of worden soms zelfs agressief. Dit kan ertoe leiden dat er vaker ruzies ontstaan met leeftijdsgenootjes, dat een kind nergens zin in heeft of dat het angstig gedrag vertoont.