De thuisblijfvader

‘Hét boek voor alle vaders die weten dat ze net zo goed voor hun kinderen kunnen zorgen als moeders dat doen. Een persoonlijk, inzicht gevend en taboe door brekend boek over vaders en zorg. Een must-read voor alle (aanstaande) vaders!’

— Ragna Heidweiller, auteur van In voor- en tegenspoed (maar alleen als jij de afwas doet)

‘Verfrissend, grappig, eerlijk, herkenbaar én informatief; een boek dat alle moderne ouders moeten lezen. Vaders én moeders.’

— Franke van Hoeven, auteur van Ik denk dat ik het wel kan

‘Hét cadeau voor alle aanstaande vaders en hun kinderen.’

— Margot C. Pol, auteur van Is het al zeven uur?

‘Tim Gouw deelt zijn ervaring als moderne thuisblijfvader. Dat is herkenbaar, grappig en leerzaam. Voor alle (aanstaande) vaders een aanrader.’

— Boris van der Ham, acteur en voormalig D66-politicus

OPENHARTIG EN GEESTIG VERHAAL VAN EEN THUISBLIJFVADER

Alle subsidies, papadagen en ouderverlof ten spijt is de rol van Nederlandse vaders nog altijd heel beperkt. Zo progressief als wij Nederlanders vinden dat we zijn, zo conservatief blijken we. Kan dat niet anders?

In De thuisblijfvader beschrijft Tim Gouw op herkenbare en grappige wijze zijn persoonlijke verhaal. Hoe kijkt Tims omgeving tegen zijn besluit aan? In hoeverre verschillen zijn aanpak en inzichten van die van thuisblijfmoeders? De thuisblijfvader confronteert en laat zien welke (voor)oordelen we nog steeds hebben als het aankomt op zwangerschap, opvoeding en de zorg voor onze kinderen. Maar bovenal is het een lofzang op het ouderschap: of je nu vader of moeder bent.

Tim Gouw (1988) is thuisblijfvader van een dochter (5) en een zoon (3). Hij is getrouwd en woont met zijn fulltime werkende vrouw in een dorp vlakbij Barcelona. Tim publiceerde eerder stukken in de Volkskrant en Erasmus Magazine. Daarnaast is hij de bedenker en host van de prijswinnende podcast Papa Moet Het Doen.

Dit eBoek is een uitgave van Fontaine Uitgevers, Amsterdam

www.fontaineuitgevers.nl

© 2023 Fontaine Uitgevers, Tim Gouw

Omslagontwerp: Villa Grafica, Diemen

Redactie: Daniëlle Kornet-Van der Aa, Haarlem

eBoek verzorging: Pre Press Media Groep, Leerdam

ISBN 978 94 6404 217 7

NUR 320

Deze digitale uitgave is gemaakt naar de eerste druk, 2023 met ISBN 978 94 6404 216 0

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, elektronisch databestand of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld. Noch de maker, noch de uitgever stelt zich echter aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van eventuele onjuistheden en/of onvolledigheden in deze uitgave.

Voor de Vera’s in mijn leven

I want a house in the country

I want a house by the sea

It doesn’t really matter where I live

As long as you’re with me

– STU LARSEN

Inhoud

Voorwoord

Proloog

DEEL I

Het moment van de waarheid

Moe en ontdaan

Je blik verbreden

Intermezzo: Het imago van de thuisblijfvader

DEEL II

Huisje, boompje, baby

Een nieuwe rolverdeling

Geduld is een verloren zaak

Intermezzo: Het papa-walhalla

DEEL III

Leuke vader, slechte moeder

Een thuisblijfvader in het buitenland

Thee met koekjes

Epiloog

Nawoord: Nooit meer een papadag

Tien redenen om als vader vaker thuis te blijven (en eentje om dat niet te doen)

Dankwoord

Meer weten?

Voorwoord

———

Het schijnt dat het tijdens onze eerste date al ter sprake kwam. Terwijl ik haar amper recht in haar ogen durfde te kijken, mompelde ik dat het me wel wat leek. Huisman worden. Een beetje de boel aan kant houden terwijl je genoeg tijd overhoudt om in je badjas koffie te drinken, rustig de krant te lezen en ’s avonds klaar te zitten met een opgeruimd huis en hoofd, om samen al nippend van een groot glas wijn de dag door te nemen. Hoewel ik mij niet kan herinneren of mijn vroege overpeinzingen over het huismanschap de doorslag hebben gegeven, zijn we na elf jaar nog steeds samen. Getrouwd en twee kinderen rijker. En ja, ik ben inderdaad huisman, of liever ‘thuisblijfvader’, geworden (de oubollige term ‘huisman’ is te beperkt, tenzij je misschien Henny heet). Tot op de dag van vandaag nog altijd een zeldzame soort. Terwijl 64 procent van de vaders aangeeft meer tijd met hun kinderen te willen doorbrengen en zes op de tien ouders met een kind jonger dan achttien jaar de zorg voor hun kind(eren) het liefst gelijk zouden verdelen. En toch gebeurt dat nauwelijks. Veruit de meerderheid van de vaders mag dan misschien door blijven werken na de geboorte van hun kind, het is duidelijk dat steeds meer van hen erover nadenken hoe het zou zijn om werk en privé anders in te richten. De meeste Nederlanders (vaders én moeders) zien papa namelijk voortaan liever niet meer voltijds werken, blijkt uit de Emancipatiemonitor die het CBS om de twee jaar updatet.

Vraag een vader hoe hij de eerste jaren met een kind beleeft en hij zal dingen zeggen als ‘hectisch’, ‘overleven’ en ‘er komt veel op je af’. Allemaal waar: er komt veel op je af (niet voor niets zijn er talloze (zelfhulp)boeken over volgeschreven), maar één horde lijken vaders consequent uit de weg te gaan: het eerlijk(er) verdelen van de zorgtaken in het gezin. Papa is aan het werk, mama zorgt voor de kinderen. Zo gaat het al sinds mensenheugenis. Wordt het niet eens tijd dat daar verandering in komt? En wat is daar dan voor nodig? Ik zal heus niet de eerste zijn die zich het vaderschap anders had voorgesteld. Namelijk puur als een verrijking, in plaats van de ballast en verantwoordelijkheid die het ook met zich meebrengt. Zo merkte ik dat ik na de geboorte van mijn dochter vastliep. Ik wilde er graag voor haar zijn, maar had een drukke baan waarvoor ik veel van huis was. De tijd die overbleef was beperkt en werd gemakkelijk opgeslokt door huishoudelijke taken, maar ook door een sociaal leven dat ik er angstvallig naast probeerde te onderhouden. De vrije momenten die ik voor mijzelf overhield – om te doen waar ik rust door krijg of juist energie in kwijt kan – vielen eigenlijk helemaal weg. Ik had het gevoel dat ik overal tekortschoot: de concentratie voor mijn werk kon ik vaak niet opbrengen, thuis was ik gedegradeerd tot huishoudhulp die alles moest vragen (‘Waar liggen de natte doekjes?’, ‘Is dit poep of pap?’), de appberichten van vrienden beantwoordde ik veel te laat of helemaal niet, laat staan dat we nog eens afspraken. Mijn voornemens om te sporten of een boek uit te lezen leverden alleen maar meer stress op omdat dat ook al niet lukte. Er was eigenlijk niet veel voor nodig om ergens in een hoekje te gaan zitten huilen – ik sluit niet uit dat dat ook weleens gebeurd is. Dat luchtte dan even op, maar veranderde helaas niets aan de situatie. En die verandering was wel nodig.

Mijn keuze om te stoppen met werken maakt dat ik als thuisblijfvader niet alledaags ben. Alleen, zo bijzonder voel ik mij helemaal niet. Ik doe een stapje terug in mijn carrière, bouw een band op met mijn kinderen die voor het leven is en bespaar mijn vrouw bovendien een ‘babyboete’ (de inkomensdaling bij vrouwen, veroorzaakt door traditionele opvattingen over de rolverdeling van man en vrouw). Tenminste, dat is de theorie. Dit boek bestrijkt een periode van zo’n vijf jaar, waarin ik met mijn goedbetaalde baan stop, twee keer vader word en met mijn gezin van Nederland via Canada naar Spanje verhuis. Maar verwacht geen dagschema’s, overzichten van inkomsten en uitgaven of opvoedadvies. Je gaat niet van mij horen wat de beste verdeling is tussen werktijd en tijd voor je gezin. Dit is het verhaal van een jonge vader die zoekende is naar wat er nu precies van hem verwacht wordt. Door de maatschappij, maar ook door zijn gezin. De zoektocht naar invulling van een rol die soms wringt, wetende dat je het voorbeeld dient te zijn waar je kinderen zich aan zullen spiegelen maar je net zo goed overgeleverd bent aan je eigen tekortkomingen. Dat is lastig wanneer je het graag goed wilt doen – wat lang niet altijd lukt – en je kinderen bovendien nooit te beroerd zijn jou op deze tekortkomingen te wijzen (‘Zo moet het niet, papa!’). Gooi een ambitieuze vrouw in de mix die haar eigen strijd voert om door het glazen plafond te breken en openlijk commentaar geeft op alles wat je doet – want over het huishouden mag nu eenmaal iedereen een mening hebben – en een identiteitscrisis ligt op de loer. Het is daarnaast een verslag van een unieke tijd die nooit meer terugkomt, waar je bij vlagen intens van kunt genieten en waarin je na elke rampdag weer een kans krijgt om het morgen net een beetje beter te doen.

Als thuisblijfvader heb je de vrijheid je dag helemaal zelf in te richten, geen stress van vervelende collega’s en hoef je bovendien niet meer elke maand die smak geld naar de kinderopvang over te maken. Bekomen van de gevolgen die klaarblijkelijk bij een pandemie horen – die ons maar weer eens heeft doen inzien hoe onvoorspelbaar het leven kan zijn – hoor ik ook bij de vaders om mij heen de wens rondgonzen minder te willen werken. Van overcompenserende vaders die in het weekend net iets te aanwezig door de speeltuin achter hun kinderen aan rennen, tot ronduit vermoeide vaders die openlijk verzuchten dat ze eigenlijk wel wat meer tijd aan hun kinderen zouden willen besteden: ze hebben allemaal hun eigen redenen. Maar wat hen ook tegenhoudt om de knoop door te hakken, twijfel (‘Maar mijn carrière dan?’), onzekerheid (‘Ben ik hier wel voor gemaakt?’) of angst (‘Wat zullen de buren/de familie/mijn vrienden ervan denken?’), over sommige dingen kun je simpelweg niet te lang nadenken. Immers, zoals elke zorgende ouder zal herkennen: de dagen kruipen en de jaren vliegen voorbij. Ik wil maar zeggen: voor je het weet wíllen ze niet eens meer met je spelen.

In het publieke debat klinken regelmatig scherpe woorden over (hoogopgeleide) vrouwen die thuis voor de kinderen zorgen en de parttime werkcultuur die daaromheen hangt. Een privilege, scandeert columnist en ondernemer Sander Schimmelpenninck bij elke gelegenheid die hij daarvoor krijgt. En dat klopt ergens wel natuurlijk. Maar we mogen ons best eens afvragen of meer tijd met onze kinderen doorbrengen niet gewoon een luxe is die iedereen zich zou moeten kunnen permitteren. Papa dus ook. Of dat nu door langer en ruimer verlof is, flexibelere werkuren of simpelweg minder werken. Het beginnen of uitbreiden van een gezin laat zich doorgaans prima plannen. Aankomende vaders zijn op z’n minst negen maanden in de gelegenheid zich voor te bereiden op de rol die ze voor ogen hebben. Zowel in organisatorisch, mentaal als financieel opzicht. Als zelfstandig ondernemer heb je zelfs geen andere optie; je verzekeren voor een vorm van vaderschapsverlof is vooralsnog vrijwel onmogelijk. En dus dient elke ouder zich af te vragen hoe betrokken je kunt en vooral wilt zijn bij het opgroeien en opvoeden van je kind(eren). Zodra je daar een antwoord op hebt dan is het geen privilege meer, maar loon naar werken. Of op z’n minst een gecalculeerd risico. Lang niet alle vaders zullen blij worden van het idee om de hele dag de kinderen mee te slepen – zo’n vier procent van de jonge vaders gaat méér werken na de geboorte, al zal dat lang niet altijd gewenst zijn – zoals ook niet elke moeder ervoor geschikt is om thuis te blijven. Journalist Margot C. Pol besloot als experiment een jaar lang thuis bij haar kinderen te blijven, om tot de conclusie te komen dat ze daar absoluut niet de juiste persoon voor is. Ze schreef er het eerlijke boek Is het al zeven uur? over. Niets waarvoor je je zou moeten schamen. Net als dat vaders zich vooral niet door schaamte moeten laten tegenhouden om voor het gezin te zorgen. De tijd die je met je kinderen kunt doorbrengen (en die zij ook met jou willen spenderen) is nu eenmaal beperkt – doorgaans is het na achttien zomers wel voorbij. Iedereen zal voor zichzelf een keuze moeten maken hoeveel ervan genoeg is. Ik ben van plan weer te gaan werken zodra mijn kinderen naar de basisschool gaan. Met dat gegeven in mijn achterhoofd stort ik me vol op het vaderschap en vind ik mijn weg in mijn rol als thuisblijfvader. Dat brengt wel uitdagingen met zich mee. Zo kom ik er al snel achter dat mijn vrouw en ik toch niet helemaal dezelfde verwachtingen hebben over mijn nieuwe rol, wordt mijn geduld regelmatig op de proef gesteld en is het best lastig om mijn nieuwe identiteit te omarmen. En hoe sexy is een thuisblijfvader eigenlijk? (Uit wetenschappelijk onderzoek komt naar voren dat hoe meer mannen in huis doen, hoe beter zij hun seksleven beoordelen. Zie daarvoor ook ‘Tien redenen om als vader vaker thuis te blijven’, op bladzijde 213.) Daartegenover staan een heleboel voordelen van een vader die thuis is: steeds meer onderzoek levert bewijs over het positieve effect van aanwezige vaders op de gezondheid, zelfstandigheid, zelfverzekerdheid, nieuwsgierigheid, taalontwikkeling, vriendschappen en het leervermogen en zelfvertrouwen van kinderen.

In dit boek wil ik laten zien dat het anders kan; dat mannen prima functioneren in het huishouden, ook al vraag ik mij regelmatig hardop af: hoe doen andere vaders dit? Meestal is het antwoord: niet. Waar je bij een kind krijgen overgeleverd bent aan de natuur, het ziekenhuis en domweg geluk, heb je bij het verzorgen van een kind veel zelf in de hand. Dan zou het dus moeten lukken om daar voldoening uit te halen en zelfs geluk in te vinden. Dat is wel makkelijker gezegd dan gedaan: sla de artikelen en boeken die de afgelopen jaren verschenen zijn – vooral geschreven door moeders – er maar op na. Het moederschap wordt vaak als zwaar, uitputtend en eindeloos omschreven. Daar komt nog bij dat je continu tegen het hardnekkige vooroordeel aan loopt dat je als thuisblijfouder de hele dag niets uitvoert. Een stigma dat bij thuisblijvende vaders al snel doorslaat naar ‘te lui om te werken’, ‘een veredelde oppasser’ of ‘gewoon een kluns’. Die kluns is dan ook volop aanwezig in de beeldvorming en in films en series, zoals je verderop in dit boek kunt lezen, in het hoofdstuk ‘Het imago van de thuisblijfvader’. Gelukkig wenst lang niet elke vader zich nog te identificeren met een antivader als de bankhangende Al Bundy uit Married with Children. In Amerika laat de stay-at-home dad-beweging steeds luider van zich horen en organiseert die zelfs elk jaar een congres speciaal voor vaders die het merendeel van de huishoudelijke taken op zich nemen. Ook in Zweden en Japan wordt volop gewerkt aan het oppoetsen van het imago van de thuisblijfvader (zie ‘Het papa-walhalla’ op bladzijde 136). En dat is hard nodig. Ondanks de steeds ruimere verlofmogelijkheden maken vaders over de hele wereld hier nog maar beperkt gebruik van, aldus een artikel in de Correspondent. Zo neemt in Nederland slechts vijftien procent van alle werkende vaders ouderschapsverlof op; de wettelijke regeling waarbij je tijdens de eerste acht levensjaren van je kind tijdelijk minder kunt werken. Waar overigens bij opgemerkt dient te worden dat meer verlof er lang niet altijd toe leidt dat ouderschapstaken gelijker verdeeld worden en moeders meer gaan verdienen zodra ze weer aan het werk gaan. De culturele norm waarin een vader zich genoodzaakt ziet voor het gezin te zorgen door te werken en moeder thuis voor de kinderen zorgt is nu eenmaal hardnekkig. Om die beeldvorming te veranderen zijn nieuwe rolmodellen nodig. En misschien duurt het dan nog decennia voordat vaders als volwaardige opvoeders gezien worden en de emancipatie van vrouwen is voltooid. Maar er zijn ondertussen genoeg andere redenen om uitgebreider vaderschapsverlof in te voeren. Zo wees onderzoek van de universiteit van Stanford uit dat wanneer het makkelijker is voor vaders om tegelijk met de moeder betaald verlof te nemen, dit beter is voor de gezondheid van de moeder en dat een verplichte verlofperiode zorgt voor betere schoolprestaties van kinderen. En, los van wat het allemaal zou kunnen opbrengen: we kunnen het volgens gedragseconoom Max van Lent, die onderzoek doet naar de effecten van verlofregelingen, ook gewoon als een teken van beschaving zien. Een welkome toevoeging aan het repertoire van onze verzorgingsstaat.

In een van zijn speeches op Vaderdag wees Barack Obama tijdens zijn presidentschap erop dat het vermogen om een kind te krijgen je niet automatisch een vader maakt. Het is het daadwerkelijk opvoeden van en tijd doorbrengen met een kind dat maakt dat iemand een vader wordt. Ik kan alleen maar hopen dat na het lezen van dit boek elke ouder zich afvraagt of de tijd- en taakverdeling binnen het gezin wel optimaal is. En wie weet staan er straks hordes vaders op die er bewust voor kiezen meer tijd met hun kinderen door te brengen. Of niet natuurlijk.

Proloog

———

‘Je bent een zeldzame soort.’ Ze zegt het wat aarzelend. Het is midden in de nacht en ik sta schuin tegenover Milou Brand. Zij presenteert het nachtprogramma Miss Podcast op NPO Radio 1. Mijn podcast Papa Moet Het Doen, waarin ik als thuisblijfpapa Tim samen met mijn maatje Maarten om de week de alledaagsheid van onze huishoudens doorneem, heeft een prijs gewonnen, en ik ben uitgenodigd in de studio om daarover te komen praten. Rechts van mijn hoofd hangt een scherm waarop met grote letters ON AIR staat. Ernaast een animatie van een analoge klok en daaronder een digitale waarvan de laatste cijfertjes zo snel draaien dat ze amper nog te lezen zijn. Het is 1.14 uur. Hoeveel mensen zouden er nu aan het luisteren zijn? Dit is het tijdstip waarop mijn vierjarige dochter doorgaans onze slaapkamer binnenkomt. Sluipend, als een kat die op een prooi afgaat, om vervolgens net iets te hard te fluisteren dat ze moet plassen, waarop mijn vrouw en ik rechtop in ons bed overeind schieten, verward en deels ontkennend dat we zojuist wakker zijn gemaakt. Er waren tijden, vóór de kinderen, dat we rustig door een helse storm heen sliepen. Normaal ben ik degene die ’s nachts eruit gaat als er iets met de kinderen is. Dat is de deal die mijn vrouw en ik hebben. Zij werkt, dus zij mag blijven liggen. Daar heb ik morrend mee ingestemd. Het is raar om nu niet thuis te zijn – ik ben namelijk altijd thuis. Wel lekker dat ik er een keer niet uit hoef, bedenk ik, een gaap onderdrukkend. ‘Ik kom ze in elk geval niet vaak tegen,’ gaat Milou verder. Ik weet niet zo goed wat ik daarop moet zeggen. Zo had ik er nog helemaal niet over nagedacht. Dat ik als witte, hoogopgeleide, heteroman onderdeel ben van een minderheid in de samenleving.

DEEL I

Het moment van de waarheid

———

Plaats: Toronto, Canada

Kinderen: +1 (0 maanden)

Verdiepingen: 30

Ping! Nieuw bericht.

Iris:

Ik vind je de leukste!!

Ik:

Hoe dat zo?

Iris:

Omdat je dat bent, gekkie!

Iris:

Ik heb net een goede meeting gehad met m’n baas. Komen twee megaprojecten aan en ik heb die promotie erdoor.

Iris:

Nu mag je me bevruchten.

Ik:

…

Het staat er echt. Natuurlijk hebben we het weleens over kinderen gehad. Met als voorlopige conclusie dat we er allebei voor openstaan. Met eentje beginnen en dan wellicht een tweede erbij. Niet meteen doorslaan, lekker gemiddeld is prima. Liefst voordat Iris dertig wordt. Zoveel is mij bekend. Maar is dit het juiste moment? Wanneer ben je er echt klaar voor? Wanneer ben ík er klaar voor? Soms gaan de dingen nu eenmaal anders dan je verwacht. Sneller ook. Je volgt je gevoel en gokt erop dat je verstand wel bijtrekt. Iris leer ik kennen op een borrel van het studentenkamerfestival, de novemberavond in 2010 waarop ik ondanks de voorspelde sneeuwstorm besluit eropuit te gaan. Ze valt op door haar elegante verschijning te midden van een heleboel hoodies en gympen, krioelend over de plakkerige parketvloer van het zaaltje boven een Rotterdams café. Ze noemt mij die avond consequent ‘jongeman’ omdat ze in de administratie, waar zij als penningmeester verantwoordelijk voor is, heeft gezien dat ik een jaargang later geboren ben dan zij. Ze lacht die avond veel naar me, op een verwarrend afstandelijke manier. Maar, en dat vertrouwt ze mij na het vierde biertje alvast ongevraagd toe: ze heeft zeker geen behoefte aan een relatie. Na drie maanden wonen we samen met een geadopteerde kat en gordijnen die we bij de IKEA hebben uitgezocht. Terwijl mijn jaargenoten van de studie economie in de rij staan om bij Unilever en Heineken hun carrière te beginnen, neem ik een baan aan bij een klein marketingbureau zonder noemenswaardige staat van dienst. Daar gaat het er een stuk minder hiërarchisch aan toe dan bij de grote multinationals, waar je toch vooral moet doen wat je gevraagd wordt zonder dat je persoonlijkheid al te veel in de weg mag zitten. Omdat Iris als afgestudeerde theaterwetenschapper in de crisisjaren praktisch opgeleid is tot werkloosheid en onderhand scheel ziet van het solliciteren, neem ik haar, ervan overtuigd dat alles wat ik doe haar doorgaans beter afgaat, een keertje mee naar mijn werk. Mijn baas denkt er het zijne van – relaties op de werkvloer betekenen doorgaans gezeik – maar hij biedt haar nog voor we weer thuiskomen een baan aan. Dat blijkt een goede zet. Niet alleen krijgt ze sneller een salarisverhoging dan ik, een grote klant is zelfs zo tevreden dat ze haar een vast contract geven als ze bij hen in dienst wil komen. ‘Het is eigenlijk alsof de rollen zijn omgedraaid,’ merkt Iris op als ik ’s avonds de borden met vegetarische pasta op tafel zet nadat ze mij het nieuws heeft verteld. Ik knik bemoedigend, zonder iets te zeggen. Want ik weet dan al wat mij nog te wachten staat. Iris heeft er toen we elkaar leerden kennen geen geheim van gemaakt dat ze graag een tijdje in het buitenland wil wonen. Ik zie daar het nut niet zo van in. We hebben het hier toch fijn? Ik stel direct de voorwaarde dat ik alleen wil emigreren met haar als een van ons een baan heeft, en dan niet in de Starbucks van Bondi Beach, maar iets waarmee we ons in ieder geval een vast adres kunnen permitteren en niet steeds van hostel naar logeerbed hoeven te schipperen. Ik hecht mij weliswaar snel aan nieuwe plekken – aan het einde van een vakantie in een fijne Airbnb betrap ik mijzelf er vaak op bij de aanblik van het plots lege appartement even te moeten slikken – helemaal uit Nederland vertrekken gaat mij toch net een stap te ver. Daar moet je dus een goede reden voor hebben. Het duurt niet lang voordat deze zich aandient. Een grote bank in Canada ziet Iris als de perfecte nieuwe medewerker in hun pas geopende hippe ‘digital factory’ en wil haar zo snel mogelijk laten overkomen. Ik mag mee. Als ik met KPN bel om ons internetabonnement op te zeggen en de vriendelijke callcentermedewerkster vraagt naar de reden van het beëindigen van het contract, mompel ik met een brok in mijn keel dat we gaan emigreren. Ze valt even stil en – zo beeld ik mij in – droomt vanaf haar tl-verlichte verdieping mee met hoe een nieuw leven aan de andere kant van de oceaan eruitziet. Goede tip trouwens om van dingen af te komen: gewoon zeggen dat je uit Nederland vertrekt en alle irritante ‘speciale eenmalige aanbiedingen’ om je als klant te behouden zullen je bespaard blijven. Aangekomen in Toronto schrik ik me rot van de prijzen in de supermarkt. Wie weleens in Canada geweest is weet dat alle prijzen in winkels om de een of andere reden zonder btw worden getoond. Die komt er pas bij het afrekenen aan de kassa bij. Dat geldt voor eten in restaurants, benzine en dus ook de toch-al-behoorlijk-dure vuilniszakken die ik nodig heb voor de ‘room fitting’-pedaalemmer in de keuken. Terug in ons appartement verzamel ik driftig alle oude plastic tasjes die ik kan vinden, vouw ze op en strijk ze zorgvuldig glad als ware het een stapel luxe Italiaanse overhemden. Ik googel me suf op goedkope recepten en vertel Iris dat we een strikt schema moeten maken met wat we wanneer eten en dat ham uit blik met diepvrieserwten een goede optie is voor de maandagen. Ze moet lachen om mijn Hollandse zuinigheid en regeldrift. Heb ik misschien last van nesteldrang? Boven in beeld kan ik zien dat we beide online zijn. Ze verwacht nu natuurlijk wel een onmiddellijk antwoord. Typisch dit, net nu we de boel een beetje op orde hebben, is ze opeens klaar voor een baby. Ik staar even verbouwereerd naar het scherm met daarop het toch wat ongebruikelijke verzoek en merk dan dat mijn mondhoeken zich als vanzelf opkrullen. ‘Oké’, typ ik terug. Er is tenslotte maar één iemand met wie ik dat risico durf te nemen. ‘Kun je vanavond?’

Op het moment dat onze dochter Vera geboren wordt, wonen we anderhalf jaar in Toronto en is het midden in de winter. Terwijl ik verwoede pogingen doe mijn eigen bedrijf uit te breiden naar de andere kant van de oceaan, fiets ik in mijn vrije uren rond als maaltijdbezorger. Het monotone werk in de buitenlucht geeft alle ruimte om na te denken over mijn levensloop en plannen voor de toekomst. Tijdens het verlof van Iris werk ik ondanks het slaapgebrek onvermoeibaar door vanuit een klein kantoortje boven het afvalverzamelpunt van ons appartementengebouw. Los van de vreemde geurtjes die daar zo nu en dan voorbijkomen, merk ik dat mijn gedachten steeds vaker afdwalen naar mijn vrouw – we trouwen als Iris vijf maanden zwanger is – en onze pasgeboren dochter. In een grote stad op de dertigste verdieping en met min twintig graden buiten wil je toch het liefst bij elkaar zijn. Hoewel de verlofregelingen in Canada een stuk ruimer zijn dan in Nederland (tot één jaar verlof met een kleine overheidsuitkering en tot anderhalf jaar recht op onbetaald verlof) besluit Iris dat het na zes maanden wel genoeg geweest is en gaat weer aan de slag.

Het idee om fietskoerier te worden spookte al een tijdje door mijn hoofd. Het leek mij de ultieme manier om een enorme stad als Toronto te leren kennen, met als bijkomend voordeel te ontdekken waar de beste dumplings, ramen en curry’s worden geserveerd. Ideaal voor iemand die gebukt gaat onder een totaal gebrek aan oriëntatiegevoel, maar wel graag op de fiets zit om zijn gedachten te verzetten. Je aanmelden blijkt opmerkelijk eenvoudig. Een paspoort is voldoende om meteen aan de slag te kunnen. Geen lastige vragen over je ervaring als bezorger, verplichte cursussen om hygiënisch met het te vervoeren voedsel om te gaan of een check of je überhaupt op twee wielen vooruitkomt. Het is ontnuchterend om voor negen uur ’s ochtends een hamburger met grote friet te bezorgen bij iemand die amper de deur voor je opendoet, zodat je het vettige tasje met eten lukraak naar binnen moet zien te moffelen. Soms past het bestelde eten niet goed in de geïsoleerde knalgroene rugzak die ik bij mijn aanmelding heb ontvangen – en waarvan de borg direct op mijn nog te verdienen gage wordt ingehouden. Zo bereiken ‘family size’ pizzadozen op de zijkant hun eindbestemming, wat de verdeling van de toppings niet ten goede komt. Gauw herschik ik met mijn zweterige vingers de plakjes pittige salami en champignons voordat ik aanbel. Met een lichtelijk schuldgevoel overhandig ik de gemangelde pizza aan een grote, vriendelijk ogende man, die zijn rondrennende kinderen moet voeden en mij als fooi een vijfdollarbiljet aanreikt.

Het is een mooie zonnige middag als ik op een bankje naast een populair lunchcafé zit te wachten – eten bezorgen blijkt in de praktijk vooral wachten, veel wachten – als ik Rachid ontmoet. Rachid werkt voor hetzelfde bezorgbedrijf als ik en is een van de weinige bezorgers die met de auto eten vervoert. De meeste chauffeurs houden het bij mensen – van al dat walmende voedsel gaat je auto alleen maar stinken – maar Rachid heeft zo zijn redenen. Ook hij brengt vooral mensen rond in zijn grijze Toyota Camry, maar zo rond lunchtijd schakelt hij over naar bezorgen. Het komt namelijk weleens voor dat iemand een verkeerd adres opgeeft of op geen enkele manier te lokaliseren is. In zo’n geval wordt aangeraden het eten weg te gooien en een nieuwe order aan te nemen. Voor Rachid betekent het een gratis lunch. Trots laat hij mij het plastic bakje met sushi en de bubble tea zien die vandaag op het menu staan. Op sommige dagen is het hem gegund om tegen de avond een hele zak hamburgers mee naar huis te nemen, waar hij door zijn drie kinderen en zwangere vrouw wordt onthaald. Maar nooit op vrijdag. Dan probeert hij zestien uur achter elkaar te werken en overnacht hij vaak in zijn auto op de parkeerplaats van een Tim Hortons – deze Canadese koffieketen deelt rond middernacht overgebleven donuts uit aan de zwervers en andere lieden die er rondhangen – omdat het te ver rijden is vanaf het dorp waar hij woont en het centrum van Toronto waar het meeste geld te verdienen valt. ‘Het leven is duur,’ verzucht hij. ‘Waarom dan een vierde kind?’ vraag ik wat terughoudend. Rachid kijkt mij aan alsof ik zojuist iets heel raars gezegd heb. ‘Kinderen zijn toch het mooiste wat er is!’ reageert hij enthousiast en hij slaat mij daarbij net iets te hard op mijn schouder voordat hij weer plaatsneemt achter het stuur. Ik kijk hem na als hij zonder richting aan te geven de Toyota het drukke verkeer weer in wurmt. Het mooiste wat er is… Ja, dat kan wel zo zijn, maar het lijkt mij niet ideaal als je ze zo weinig ziet en zelfs met zoveel offers met moeite kunt onderhouden.

Nee, dan kun je maar beter consultant zijn. Vlak voor onze emigratie besluit ik samen met Maarten – die ik leer kennen bij het marketingbureau en die over de wonderlijke gave beschikt alles wat ik verzin in digitale vorm tot leven te brengen – een eigen bedrijf te beginnen. Omdat we ons beiden storen aan het uurtje-factuurtjemodel van onze werkgever – wat in de hand werkt dat je zo lang mogelijk bij een klant binnen blijft hangen en desnoods extra werk verzint – bedenken we iets anders. In slechts één week tijd hakken we knopen door in projecten voor apps, websites en andere digitale producten – waar normaal bij grote organisaties maanden overheen gaan. Voor iemand die zelf moeilijk keuzes maakt, gaat het me uitstekend af voor anderen wel een besluit te nemen. De kunst is veel te visualiseren (een plaatje zegt meer dan honderd woorden) en proberen zo ver mogelijk vooruit te denken en niet te veel in het heden te blijven hangen, wat voor veel managers en ander kantoorpersoneel een grote valkuil is. Hoe vaak we wel niet zinnen horen als: ‘Dat hebben we al een keer geprobeerd’, ‘Zo doen we dat altijd hier’, of: ‘Daar is nu geen budget/tijd/mankracht voor’. Allemaal dooddoeners. We vragen tienduizend euro per week, ongeacht het aantal uren dat we daadwerkelijk bezig zijn. Al snel gooien we er vijfduizend euro bovenop, als blijkt dat onze werkwijze aanslaat. Er is alleen één nadeel: na een week ben ik bekaf. Wat niet meehelpt, is dat onze klanten zich vooralsnog alleen in Nederland bevinden, wat betekent dat ik elke keer zes uur met de tijd mee en weer terug moet vliegen om mijn werk te doen. Eén keer probeer ik mijn dag-en-nachtritme op Canadese tijd te houden, wat ertoe leidt dat ik voortdurend bij Maarten op de bank in slaap val. Eenmaal thuisgekomen gooi ik mijn koffer in de gangkast en strompel als een zombie de woonkamer in. Daar wordt meteen duidelijk dat ik niet de enige ben die uitgeput is. Sinds Vera geboren is, weigert ze uit zichzelf in slaap te vallen. In het begin nemen we dat voor lief. Het zal er wel bij horen, fluisteren we elkaar toe, als we weer eens midden in de nacht om beurten staan te wiegen tot ze eindelijk haar oogjes sluit. Tot ze ze vervolgens bij het minste of geringste weer wijd open doet en het op een krijsen zet. ‘Ik weet niet hoelang ik dit nog trek, hoor,’ zegt Iris de volgende ochtend na de zoveelste helse nacht van verschonen, voeden en eindeloos in slaap wiegen. Zelf komt ze er al dagen niet aan toe om langer dan twee uur achter elkaar te slapen. Ik zie hoe ze in haar badjas vol opgedroogde melkvlekken naar het raam loopt en tuurt naar de aaneenschakeling van slaapkamertjes in de tientallen wolkenkrabbers waarop we uitkijken. ‘Díe slapen wel,’ zegt ze en ze gebaart er wat onbeholpen bij. ‘Hoe gaan we dat straks doen als ik weer ga werken? Niet dat ik me daar iets bij voor kan stellen, hoor. Het enige wat nu door me heen gaat, is hoe lekker het zou zijn om vanaf het balkon naar beneden te springen en gewoon dertig verdiepingen lang van de rust te genieten.’ Ze kijkt erbij alsof ze het meent. ‘Het komt vast goed, liefje,’ zeg ik zonder veel overtuigingskracht en ik trek snel haar vermoeide lichaam stevig tegen me aan.

Mijn telefoon gaat als ik net een slok wil nemen van een enorme beker koffie. Ik zit in het kantoortje naast de afvalbakken om zo even weg te zijn uit de kraamkamer waarin ons appartement veranderd is. Op mijn scherm zie ik dat het Maarten is die belt. Alsjeblieft, laat het geen nieuwe opdracht zijn, gaat er door mij heen. Omdat het mij nog niet gelukt is de Canadezen zover te krijgen om ons in te huren, durf ik eigenlijk niet goed nee te zeggen. En eerlijk is eerlijk, het geld is mooi meegenomen. Maar gelukkig belt Maarten voor iets heel anders. Hij wil namelijk mijn maat weten voor het pak dat hij voor mij gaat huren wanneer ik over een maand de rol van trouwambtenaar ga vervullen op zijn bruiloft met jeugdliefde Sanne. Shit, dat is waar ook. ‘Je was het toch niet vergeten, hè?’ ‘Nee joh, tuurlijk niet! Gewoon een beetje moe, dat is alles.’ Tevergeefs onderdruk ik een grote gaap.

Op de dag van de bruiloft ga ik helemaal op in mijn rol van trouwambtenaar. Vera laten we achter bij de ouders van Iris die een nachtje oppassen in het huisje dat we gehuurd hebben. Dat is voor alle betrokkenen een spannende situatie. Haar ouders hebben nog nooit opgepast en wij hebben onze vijf maanden oude baby nog nooit alleen gelaten. Ze moeten vooral bellen als er iets is, dan stapt een van ons meteen in de auto. We blijven allebei nuchter, voor het geval dat, op de bruiloft van mijn zakenpartner en goede vriend. Het is een understatement te beweren dat niets meer hetzelfde is zodra je een kind hebt. De ceremonie verloopt soepeltjes en na afloop sta ik te genieten van mijn zojuist vergaarde roem als officieus buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand, wanneer ik mijn telefoon voel trillen. Mijn schoonvader. Of we even kunnen bellen. Oma blijkt al bijna drie uur buiten met de kinderwagen over het vakantiepark te lopen. Inmiddels is het daar gaan regenen. Misschien is Vera heel kort in slaap gevallen, maar zeker weten doet hij het niet. Mijn schoonmoeder fluistert vanonder een paraplu elk kwartier de laatste status aan hem door. In ieder geval, op dit moment is ze wakker. Of wij nog iets weten wat ze zouden kunnen proberen. O ja, de melk, die Iris heeft gekolfd en die zeker genoeg had moeten zijn om de nacht mee door te komen, is op. Nog voor het feest goed en wel is losgebarsten zitten Iris en ik alweer in de auto. De plicht als ouder roept. Eenmaal terug in ons appartement in Toronto, zesduizend kilometer verwijderd van familie en vrienden, nemen we een radicaal besluit. Dit kan zo niet langer. We moeten de waarheid onder ogen zien: we hebben versterking nodig. Het gezin heeft versterking nodig, en dan het liefst van iemand die dichtbij staat. Die we vertrouwen en geen extra stress met zich meebrengt. Zodat we weer het gevoel krijgen controle over ons leven te hebben. Nog drie weken en Iris’ verlof loopt ten einde. Ik denk aan Rachid. Zou hij al voor de vierde keer vader zijn geworden? Wat zal hij ervan meemaken? Als kinderen krijgen inderdaad het mooiste is wat het leven te bieden heeft, dan wil je er toch zo veel mogelijk van meemaken? Het leven hangt aan elkaar van keuzes maken over de beperkte tijd die je hebt. En op dit moment is het tijd om een beslissing te nemen die mijn leven een heel nieuwe wending geeft.