NEW HAPPY
Het nieuwe geluk

Het nieuwe geluk

STEPHANIE HARRISON

Vertaald door
Anne-Marie Vervelde

Oorspronkelijke titel: New Happy

Oorspronkelijke uitgever: TarcherPerigee, an imprint van Penguin Publishing Group,

onderdeel van Penguin Random House LLC

Tekst © 2024 Stephanie Harrison

Illustraties © 2024 Alex Johnston & Stephanie Harrison

Voor de Nederlandse uitgave:

© 2024 Fontaine Uitgevers, Amsterdam

www.fontaineuitgevers.nl

Vertaling: Anne-Marie Vervelde

Omslagontwerp: Alex Johnston

Auteursfoto: Alex Johnston

Bewerking omslag: Select Interface

Opmaak: Aard Bakker

ISBN 978 94 64 0430 06

NUR 860

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2024, met ISBN 978 94 64 0429 93

Alle rechten voorbehouden.

Voor iedereen die gelukkig wil zijn

Inhoud

INLEIDING | Mijn verhaal

DEEL 1
De geluksmythe

1 Waarom we er geen bal van snappen

2 De verborgen krachten die ons leven vormen

3 Het begin van een gelukkig leven

DEEL 2
Het oude geluk ontmaskerd

4 Eerste leugen: Je bent niet goed genoeg

5 Tweede leugen: Als je eenmaal … dan zul je gelukkig zijn

6 Derde leugen: Je staat er alleen voor

DEEL 3
Geluk begrijpen

7 De echte waarheid over geluk

8 De hulpparadox

9 Overal liggen kansen om plezier te maken

DEEL 4
Talenten ontplooien

10 Waarom jij ertoe doet

11 Medemenselijkheid: De basis van alles wat we doen

12 Talent: Het onzichtbare pad naar grootsheid

13 Wijsheid: Je weet meer dan je denkt

DEEL 5
Bijdragen aan een betere wereld

14 Een behoefte die we allemaal delen

15 Werk: De perfecte baan waarover niemand je heeft verteld

16 Samenleving: De draad die ons verbindt

17 Wereld: We hebben je nodig

CONCLUSIE: Degene die voor je staat

Verder lezen

Dankwoord

Over de auteur

INLEIDING

Mijn verhaal

Ik weet niet hoelang ik al lag te huilen, opgekruld op de vloer van mijn slaapkamer. Het was 2013. Ik zag hoe het laatste streepje zon onderging en New York langzaam donker werd. Het voelde alsof het duister zich ook in mij verspreidde.

Tot ik opeens een andere emotie bij mezelf bespeurde. Nieuwsgierigheid. Waarom was ik eigenlijk zo wanhopig en diep ongelukkig? Want iedereen zei altijd dat ik het zo goed deed, dat ik allemaal dingen deed waar ik gelukkig van zou worden.

In werkelijkheid voelde ik me verschrikkelijk eenzaam. Ik had dagelijkse paniekaanvallen, kampte met een stressgerelateerde auto-immuunziekte en vaak overviel me een gevoel van totale uitzichtloosheid.

Hoe komt dat toch? vroeg ik me af. En ik begon weer te huilen.

Ik had geen idee dat dit moment van nieuwsgierigheid mijn leven voor altijd zou veranderen.

Als kind wilde ik al gelukkig zijn. Maar hoe ik ook mijn best deed, het was alsof het geluk me altijd ontglipte. Alsof ik achter iets aan rende wat steeds net om de volgende hoek verdween, en dan weer een nieuwe voorwaarde stelde:

• Er beter uitzien

• Afvallen

• Hogere cijfers halen

• Meer vrienden maken

• Geliefd zijn bij iedereen

• Het iedereen naar de zin maken

• Die ene opleiding doen

• Een topbaan vinden

• De beste van allemaal worden

• Beter mijn best doen, en daarna nog beter, en dan…

DAN ZAL IK GELUKKIG ZIJN.

Of ik naar dat stemmetje luisterde? Zeker weten. Of ik altijd streefde naar meer, beter, hoger? Check. En vervolgens nog meer. Ik volgde een onontkoombare wet: bereik deze doelen, dan word je gelukkig. Ik zag dat het voor anderen zo werkte, met hun mooie baan, partner, feestjes, gelach. Iedereen begreep het, behalve ik. Er moest iets mis zijn met mij.

Ik legde de lat twee keer zo hoog en deed nog meer mijn best om perfect te zijn: iemand die zonder problemen precies op het juiste moment al haar gestelde doelen bereikt. Nu zouden de dingen wel veranderen, daar was ik van overtuigd. Maar al riep mijn leven – toegelaten worden op een goede universiteit, uitblinken in de collegebanken, een prestigieuze baan bemachtigen, in een mooi appartement wonen – respect en bewondering op bij mensen, gelukkig werd ik er niet van.

Ik bleef naar de volgende hoek rennen. Het geluk wachtte me vast en zeker na de volgende prestatie. Mijn probleem was gewoon dat ik niet de goede baan had, niet snel genoeg promotie maakte of op de verkeerde plek woonde. Als ik maar hard genoeg werkte en mijn droombestaan opbouwde dan hoefde ik niet meer te rennen en zou ik eindelijk gelukkig zijn.

Die vonk van nieuwsgierigheid tijdens mijn huilbui op de vloer van mijn slaapkamer bleek mijn eurekamoment. Voor het eerst van mijn leven stelde ik vragen bij mijn geluksovertuiging: wat is geluk eigenlijk en hoe word je gelukkig? Het werd tijd om mijn oude draaiboek weg te gooien en iets nieuws te proberen.

Stukje bij beetje bracht ik veranderingen aan in mijn leven. Ik verhuisde van New York naar San Francisco, vond een zinvollere baan, bouwde gezondere vriendschappen op. En ik besloot geluk te gaan onderzoeken. Ik verslond alle literatuur die ik kon vinden om erachter te komen wat ik fout deed. Ook begon ik me af te vragen of er meer mensen waren die net als ik achter een totaal verkeerd idee van geluk aan renden.

Toevallig viel mijn existentiële crisis samen met de opkomst van een nieuw academisch vakgebied, de positieve psychologie, die het menselijk geluk bestudeert. En dus begon ik in 2015 een master aan de University of Pennsylvania (de beste opleiding natuurlijk, zo was ik nu eenmaal), die ik afrondde met een scriptie waarin ik betoogde dat onze definitie van geluk niet klopt. Ik stelde een nieuwe definitie voor, gebaseerd op een streven naar liefde, dienstbaarheid en onze gedeelde medemenselijkheid. Dit was het begin van het boek dat je nu in handen hebt.

Na mijn afstuderen wilde ik mijn onderzoek voortzetten en promoveren in de psychologie. Maar het leven had iets anders voor mij in petto.

In de winter van 2017 ontmoette ik iemand op wie ik tot over mijn oren verliefd werd. Alex was kunstenaar, ontwerper en atleet, hij had visie, hij was gepassioneerd, lief en slim. Iemand met zoveel levenslust had ik nog nooit ontmoet. Alex barstte van de energie, hij was bezeten door het verlangen om elke minuut nuttig te besteden. Vlak voordat we elkaar leerden kennen had hij zijn jeugdpassie skateboarden weer opgepakt. ’s Ochtends sloop hij om vijf uur uit bed, klom over het hek van het nog gesloten skatepark en trainde terwijl de zon opkwam. Drie uur later werd ik wakker van zijn gestommel als hij uitgelaten en druipend van het zweet thuiskwam. Net als ik droomde hij van een betere wereld. In het weekend wandelden we heel San Francisco door, dronken veel te veel koffie en maakten plannen om de wereld om ons heen een beetje mooier te maken.

Nog geen jaar nadat we elkaar hadden leren kennen werd Alex ziek. Het was geen griepje. Hij had een onbekende aandoening waarvan geen dokter een diagnose kon stellen.

Van een gezonde, onafhankelijke man veranderde Alex in iemand die niet meer voor zichzelf kon zorgen. In de vier jaar daarna maakten we steeds hartverscheurender dingen mee. Van zeven dagen per week sporten en skateboarden zakte hij af naar nog geen blokje om kunnen lopen, naar niet meer de deur en uiteindelijk niet meer zijn bed uit kunnen komen. Ik heb nog nooit iemand gezien die zo hard vocht om beter te worden, zijn baan te behouden, zelfs maar de dag door te komen. Uiteindelijk bracht hij hele dagen in zijn eentje in een donkere kamer door, zonder iemand in zijn buurt te kunnen velen. Hij had continu pijn en was dodelijk vermoeid. Het enige wat hij nog kon was proberen te blijven bestaan. Zijn lichaam was er nog, maar de Alex die ik kende en liefhad was verdwenen.

Ik was zo naïef. Ik wist niet beter of dokters tot wie je je wendt als je ziek bent maken je op een of andere manier beter. Zo werkt het dus niet als je een chronische, onbekende ziekte hebt, althans niet hier in de Verenigde Staten.

Mijn plan om te promoveren strandde toen ik Alex’ mantelzorger, medisch detective en pleitbezorger werd. In plaats van mijn eigen onderwerp bestudeerde ik zeldzame aandoeningen. Tijdens de lunchpauze spitte ik medische forums door, beheerde Alex’ duizelingwekkende hoeveelheid medicijnen en mailde wildvreemden die ook door een medische spookwereld doolden. Op vrije dagen nam ik Alex mee naar artsen met wachtlijsten van acht maanden en smeekte ze om hulp. Maar het enige wat we terugkregen was verwarring en ongeloof dat een gezonde jonge man zomaar zo achteruit kon gaan. Alex kreeg te horen dat het allemaal tussen zijn oren zat, dat hij met een positieve instelling, sporttraining en doorzettingsvermogen uiteindelijk weer zichzelf zou worden. Ik werd uitgelachen door artsen die mijn map met onderzoeksresultaten, aanvragen voor bepaalde onderzoeken en logboek met symptomen doorbladerden.

Nieuwe medicijnen en experimentele behandelingen kreeg hij ongeveer elke maand, maar een antwoord kwam er nooit. Ik moest machteloos toezien hoe de man van wie ik hield met de dag verder wegkwijnde.

HET NIEUWE GELUK

Mijn strijd om Alex’ leven te redden werd alleen maar grimmiger. Hierbij vergeleken waren mijn vroegere problemen in New York kinderspel.

Wel was ik inmiddels vijf jaar verder. Ik had een andere levensovertuiging en nieuwe tools om mijn leven te leiden, die me van pas zouden komen in goede én slechte tijden. Mijn nieuwe definitie van geluk was gebaseerd op academische kennis, nu kwam het op de praktijk aan. De theorie bleek niet alleen in wetenschappelijk onderzoek maar ook in de echte wereld te werken. Zelfs tijdens de verschrikkelijkste ellende die, hoe je het ook wendt of keert, een dieptepunt in mijn leven vormde, was ik in staat om geluk te vinden, al was het van een compleet andere soort dan ik zocht toen ik jong was.

Het was schokkend om degene die ik in 2013 was (met een leven op rolletjes maar zoekend, ongelukkig en eenzaam) te vergelijken met degene die ik in 2018 was (diep in de ellende maar toch ook tevreden, met plezier en zin in het leven). Ik voelde dat ik iets op het spoor was. Mijn volgende grote vraag was: zou deze filosofie ook anderen kunnen helpen?

In 2018 pakte ik mijn afstudeerscriptie weer op en startte een wekelijkse gratis nieuwsbrief, The New Happy, waarin ik inzichten, tips en verhalen deelde. De eerste aflevering ging naar zeventien mensen.

Gaandeweg ging ik meer publiceren, en schreven meer mensen zich in. En met het uitgeven van The New Happy kwam er antwoord op mijn vraag. Ik was niet de enige. Overal waren mensen die het zat waren te streven naar een hol idee van geluk, waarvan ze zich alleen maar leger gingen voelen. Net als ik waren ze toe aan iets anders. Hun ongelooflijke respons gaf mij een doel.

In 2020 was Alex inmiddels zo ziek dat hij fulltime mantelzorg nodig had. Ik stopte met mijn baan als directeur leren bij Thrive Global, waar we programma’s ontwikkelden om werknemers van multinationals gezond en gelukkig te houden.

Ik probeerde het als een kans te zien. In de vrije momenten tussen het zorgen door zou ik via The New Happy ook andere mensen kunnen helpen. Drie maanden daarvoor was de covidpandemie uitgebroken en veel mensen hadden het moeilijk. Ik besloot al mijn bevindingen te delen via alle mogelijke media, met geschreven artikelen, kunst, een podcast en trainingsprogramma’s – gratis voor iedereen die het kon gebruiken.

Om eerlijk te zijn had ik het zelf ook nodig. Alles wat ik bedacht hielp mij net zo goed als anderen. Ik maakte aantekeningen en schetsen in dokterspraktijken en ziekenhuizen en thuis tussen het injecteren van medicatie en bijhouden van Alex’ symptomen door. Aan zijn bed zittend noteerde ik met de ene hand ideeën op mijn telefoon terwijl ik met de andere zijn hand vasthield. Ik bedacht manieren om mijn zwaarste dagen door te komen en publiceerde ze meteen, in de hoop dat anderen er hun voordeel mee konden doen. In de schaarse momenten dat zijn gezondheid het toeliet ondersteunde Alex me. Al was elke dag een worsteling voor hem, hij moest en zou zijn bijdrage leveren. Als ik wilde opgeven, hoefde ik alleen maar aan hem te denken, aan hoe hij zelfs in zijn slechtste momenten de wereld op de een of andere manier nog een stukje beter probeerde te maken.

The New Happy overtrof mijn stoutste dromen. Het werd een levendige community van bijna een miljoen mensen (van wie je veel verhalen in dit boek terug zult vinden) die uitgroeide tot een bredere beweging voor meer collectief geluk in de wereld om ons heen. Inmiddels wordt ons werk wereldwijd toegepast door basis- en middelbare scholen, universiteiten, gevangenissen, overheden, bedrijven, ziekenhuizen, behandelcentra en psychologiepraktijken. Eén ding weet ik nu heel zeker: je bezit de kracht om je leven te veranderen en blijvend gelukkig te zijn.

WAT JE GAAT LEREN

Dit boek is een gids die je stap voor stap door de geluksfilosofie van ‘the New Happy’ oftewel het nieuwe geluk gaat loodsen. ‘Filosofie’ lijkt een groot woord. Het roept misschien een beeld bij je op van iemand die eenzaam in de bibliotheek de ene na de andere wijze gedachte uitdiept of een hooggestemd ideaal dat voor de gemiddelde mens niet weggelegd is. Maar dat zul je in dit boek niet vinden. De nieuwegeluksfilosofie is een manier van leven. Het is iets wat je doet. En iedereen kan het. Het zal je verbazen hoe makkelijk je volgens ‘het nieuwe geluk’ kunt leven terwijl het je geluk een enorme boost zal geven.

Nog even dit. Mijn aanpak is gebaseerd op interdisciplinair wetenschappelijk onderzoek, volgens een methode die ik als student aan New York University heb beoefend. Je definieert een kernthema of kernvraag – in mijn geval: hoe vinden we duurzaam geluk? – en benadert die vanuit verschillende perspectieven.

Deze benadering kan tot fascinerende nieuwe inzichten leiden omdat ze breekt met traditionele academische normen. Gewoonlijk bestuderen we een onderwerp door ons te concentreren op een streng afgebakend onderdeeltje. Een psycholoog die onderzoek doet naar geluk concentreert zich op het individu, een socioloog kijkt naar de omgeving, een econoom is gericht op werk en inkomen. Dit is dé manier om diep op specifieke onderwerpen in te gaan.

Maar voor het onderwerp geluk wil ik juist een beetje uitzoomen, zodat we het grotere verband kunnen beschouwen. Volgens mij worstelen we zo met geluk omdat we de complexiteit ervan niet erkennen. Om het hele plaatje te zien heb ik bevindingen onderzocht van deskundigen op het gebied van sociologie, filosofie, psychologie, economie, geschiedenis, antropologie, religie, onderwijs, biologie, sociaal werk, kunst, literatuur, bedrijfskunde, design en politiek. Als ik achterin een overzicht had geplaatst van de honderden bronnen waaraan ik in mijn verhaal refereer zou het boek veel te dik zijn geworden. Graag verwijs ik je naar thenewhappy.com/bookreferences, waar je de bronnen, uitgebreide aantekeningen en aanvullende leestips kunt vinden.

De filosofie die ik in dit boek met je deel, kan gedurfd maar tegelijkertijd ook vertrouwd voelen. Gedurfd omdat het compleet anders in elkaar zit dan ons altijd verteld is. Vertrouwd omdat het aansluit bij wat we van nature voelen.

GEBRUIK VAN DIT BOEK

Ik heb een verzoek aan je voor tijdens het lezen. En een wens.

Eerst het verzoek. Je hebt dit exemplaar in de boekwinkel of bibliotheek waarschijnlijk gevonden bij de zelfhulpboeken (wat nogal ironisch is, zoals je straks gaat zien). Je bent dus iemand die gelukkig wil worden. Dat betekent dat je openstaat voor nieuwe dingen, dat je iemand bent die wil groeien en veranderen. In dit boek staan ideeën die misschien indruisen tegen wat je vroeger hebt geleerd, en waarover je volgens bepaalde groepen in onze maatschappij niet eens mag denken. Lees over deze ideeën en vorm alsjeblieft je eigen mening. Jij weet wat het beste voor je is. Ik hoop dat je je deze filosofie eigen maakt.

Mijn grote en waanzinnig ambitieuze wens is dat dit boek je wakker schudt. Ik hoop dat alle valse boodschappen voor eens en altijd uit je hoofd en je hart geschud worden. Ik hoop vurig dat je daardoor ruimte krijgt, en die ruimte ook neemt om te ontdekken wat geluk echt voor jou betekent.

DEEL 1

De geluksmythe

1

Waarom we er geen bal van snappen

Er was eens een man die gelukkig wilde zijn.

Hij had een moeilijke jeugd gehad. Van zijn ouders had hij geen liefde gekregen. Zijn vader wreef hem altijd onder de neus waar hij allemaal niet goed genoeg in was. Op school werd hij buitengesloten en gepest. Hij vluchtte in zijn favoriete boeken en zocht troost in heldenverhalen en fantasiewerelden. Hij was vastbesloten om op een mooie dag, als hij volwassen was, al zijn verdriet achter zich te laten en gelukkig te zijn.

Eerst moest hij uitzoeken hoe hij dat ging doen. Hij keek naar de wereld om zich heen om te zien wat er nodig was om gelukkig te zijn. Dat was algauw duidelijk: succes, macht en rijkdom vergaren.

Hij ging keihard aan het werk en bereikte al snel de top in zijn vak. Wel eisten zijn keuzes hun tol. Zijn hoofd liep om van de vele zorgen die er dag en nacht doorheen tolden: deed hij wel genoeg? Hoe kon hij nog meer vergaren? Op een gegeven moment kreeg zijn geliefde genoeg van zijn obsessieve gedrag en verliet hem. Toch bleef hij zijn keuzes goedpraten: ‘Wacht maar tot ik het heb bereikt, dan word ik gelukkig en maak ik het met iedereen goed.’

Ellendig bleef hij zijn geluk najagen.

Maar hoe hard hij ook werkte en hoeveel geld hij ook verdiende, gelukkig werd hij niet. Door zijn leed was hij altijd boos, gemeen en cynisch en zo werd hij ook steeds eenzamer.

Vele jaren later, gebeurde er op een dag een wonder. Hij werd wakker en hij was gelukkig!

Iedereen is op zoek naar geluk. Het staat centraal bij alles wat we doen.

Wat was er gebeurd? Had hij ‘het’ eindelijk bereikt, dat ene specifieke ongrijpbare doel dat gegarandeerd tot geluk leidde?

Of was het toch iets anders? Wat maakte dat zijn leven zo plotseling omsloeg, na al die ongelukkige jaren?

GELUK BEPAALT ALLES WAT WE DOEN

Iedereen wil gelukkig zijn: deze man, jij, ik en alle mensen die je kent. Geluk is het enige echte doel in een mensenleven. Het bepaalt alles wat je doet. Elk doel dat je jezelf stelt. Elke beslissing die je neemt. Elke daad die je verricht. Het zijn allemaal paadjes die vroeg of laat uit moeten komen op de weg naar geluk.

• Je ontbijt van vanochtend

• De baan waarnaar je solliciteert

• De training waarmee je bent begonnen

• De afspraak met je nieuwe date

• Je plannen voor het weekend

• De carrière die je uitstippelt

• Je grote levensdoelen

In alles schuilt een zekere belofte van geluk. Alsof we ons laten leiden door een intern kompas waarvan de pijl altijd naar ons persoonlijke noorden wijst: geluk.

In een onderzoek dat in zevenenveertig landen werd uitgevoerd beoordeelden studenten geluk als ‘buitengewoon belangrijk’, het belangrijkste doel in hun leven.

In onze hersens zitten netwerken die ons op weg helpen naar wat we denken dat ons gelukkig zal maken. Als we iets willen gaat er een motivatieproces van start dat ons aanzet tot de stappen die nodig zijn om het doel te bereiken. En als het dan zover is, gaat er een golf van positieve, prettige gevoelens door ons heen. Gaandeweg leert dit proces ons dat bepaalde dingen ons een goed gevoel geven en dat inspireert ons om er opnieuw naar te verlangen.

Mensen die in therapie gaan zeggen: ‘Ik wil gewoon gelukkig zijn.’ Mensen met kinderen koesteren maar één diepe wens: ‘Als ze maar gelukkig zijn.’ Als we een keuze moeten maken, vragen we ons af: ‘Waarvan word ik gelukkig?’

Dit alles bevestigt wat de Amerikaanse psycholoog William James schreef in 1902: ‘Hoe geluk te vinden, te behouden, te hervinden is in feite voor de meeste mensen te allen tijde de geheime drijfveer achter alles wat ze doen.’

Misschien was je interne gelukskompas je nog niet eerder opgevallen. Bekijk je dagelijkse gedrag en keuzes maar eens van een afstandje, dan zul je het zien. Een handige manier om dat te doen is je innerlijke peuter aanspreken en vragen: ‘Waarom heb ik die beslissing genomen?’

Stel, je hebt genoeg van je baan en denkt erover ontslag te nemen.

• Waarom overweeg je dat? Omdat je veel stress ervaart op je werk.

• Waarom krijg je stress? Omdat de baan niet bij je past.

• Waarom past hij niet bij je? Omdat je niet doet waar je het best in bent.

• Waarom wil je doen waar je goed in bent? Omdat je denkt dat je daar gelukkig van wordt.

Of stel je voor hoe je na de middelbare school je keuze bepaalt.

• Waarom wil je een opleiding doen? Omdat je een vak wilt leren.

• Waarom wil je een vak leren? Omdat je dan een goede baan kunt krijgen.

• Waarom wil je een goede baan? Omdat je veel geld wilt verdienen.

• Waarom wil je veel geld verdienen? Omdat je dan alles kunt kopen wat je hebben wilt.

• Waarom wil je al die dingen kopen? Omdat je denkt dat je daar gelukkig van wordt.

Als je maar vaak genoeg de waarom-vraag stelt, kom je uiteindelijk bij je diepste verlangen uit: geluk. Zoals de Franse filosoof en wiskundige Blaise Pascal zei: ‘Alle mensen zoeken geluk. Zonder uitzondering. Welke middelen ze ook inzetten, ze komen allemaal bij hetzelfde uit. De reden dat sommigen oorlog voeren en anderen dit vermijden is hetzelfde verlangen, bezien vanuit verschillende perspectieven.’

Geluk mag dan ons belangrijkste doel zijn, velen van ons zijn niet gelukkig. Onderzoek laat zien dat Amerikanen in vijftig jaar niet zo ongelukkig zijn geweest als nu. Een op de drie Amerikanen voelt zich eenzaam. Een op de vijf kampt met een psychische aandoening. Tijdens een recent onderzoek gaf driekwart van de werkende Amerikanen een of meer symptomen van een psychische aandoening op. Tussen 2000 en 2018 is het aantal zelfdodingen toegenomen met 35 procent.

Als geluk de drijfveer is achter alles wat we doen, waarom voelen we ons dan zo ellendig?

JOUW DEFINITIE VAN GELUK

Om deze vraag te beantwoorden gaan we even terug naar de man aan het begin van dit hoofdstuk. Je hebt hem misschien wel herkend, zijn verhaal kent veel verschillende versies. Het is Ebenezer Scrooge, de vrek uit het beroemde kerstverhaal van Charles Dickens die altijd negatief en somber doet, maar diep vanbinnen alleen maar gelukkig wil zijn, net als jij en ik.

Scrooge’ enige probleem was dat hij een slechte definitie van geluk had. Daarom maakte hij met zijn keuzes zowel zichzelf als anderen ongelukkig.

Misschien vraag je je af wat geluk dan wel is en waarom een andere definitie zoveel impact kan hebben. Dat is een goede vraag, want daar hebben we het eigenlijk nooit over. Tot die huilbui van mij in mijn slaapkamer had ik ook nog nooit nagedacht over mijn definitie van geluk. Ik had een totaal vastgeroest idee waarvan ik dacht dat het de waarheid was. Het was nooit in me opgekomen dat je je eigen betekenis kunt geven aan geluk.

Een definitie is belangrijk omdat het om een ongelooflijk vaag begrip gaat. We weten allemaal hoe het voelt om gelukkig te zijn, maar het is niet tastbaar zoals een stoel of een bloem of een slak. Filosofen en wetenschappers kibbelen al eeuwen over de betekenis van geluk en hebben talloze definities voorgesteld.

Als je de term opzoekt in een woordenboek wordt het omschreven als ‘een staat van welzijn en tevredenheid’ of volgens Van Dale ‘aangenaam gevoel van iemand die zich verheugt’. Niet echt helder, hè? Als geluk de drijvende kracht is achter alles wat we doen, zouden we toch een idee moeten hebben van wat ons in die gemoedstoestand brengt.

Bij gebrek aan een duidelijke definitie laten we ons door de buitenwereld wijsmaken wat geluk is, en nemen deze betekenis op in ons eigen persoonlijke woordenboek van overtuigingen: dit of dat zal mij gelukkig maken.

Vanaf dat moment stuurt deze definitie alle beslissingen die je neemt en alles wat je onderneemt in je levenslange streven naar geluk.

Toen Scrooge tijdens Kerstmis zijn overleden zakenpartner Jacob Marley en drie geesten op bezoek kreeg, realiseerde hij zich met een schok dat hij helemaal verkeerd zat met zijn idee van geluk. Opeens zag hij alles heel duidelijk. Het pad van geld en succes dat hij gekozen had – vanuit de stille overtuiging dat hij niet goed genoeg was, een idee dat hem alleen maar eenzaamheid had gebracht – zou hem nooit gelukkig maken. Als hij zo doorging met zijn leven zou hij alleen en ongeliefd overlijden; een sterfgeval waarop met opluchting gereageerd zou worden.

Wanhopig wendde Scrooge zich tot de Geest van Toekomstig Kerstmis en smeekte: ‘Geef me de kans om de schaduwen die je me hebt laten zien te veranderen in een ander leven!’

Scrooge kreeg een tweede kans die hij met beide handen aangreep. Hij stond op en begon een nieuw leven. Zijn buren herkenden hem niet eens omdat niemand hem ooit had zien glimlachen. Met deze ene keuze veranderde zijn hele leven, en werd hij, de ongelukkigste man die er rondliep, ‘zulk een goede vriend, zulk een goede werkgever, en zulk een goede man als de goede oude stad ooit gekend had, of om het even welke andere goede oude stad, gemeente of gehucht in de goede oude wereld.’

We beschouwen dit kerstverhaal als een verzinsel, maar ik denk dat je het als een verhaal met een moraal kunt zien. Als ik mensen vraag hoe ze de betekenis van geluk geleerd hebben, krijg ik opvallend vaak antwoorden van dezelfde strekking. Alleen werd het bij Scrooge extreem overdreven. De maatschappij lijkt ons te vertellen dat we gelukkig worden van:

• Perfect zijn, of ten minste zo perfect mogelijk

• Steeds meer geld verdienen

• Steeds meer spullen kopen

Onze maatschappij heeft ons idee van geluk verstoort door ons precies de verkeerde dingen te laten nastreven.

• Niet buiten de paden treden

• Hard, harder en liefst het hardst werken van iedereen (zonder rust of pauze)

• Beroemd worden, populair zijn, bijval krijgen

• De competitie aangaan met anderen (en winnen)

Dit is wat ik ‘old happy’ noem, het oude lege idee van geluk dat in onze maatschappij juist heeft geleid tot het tegenovergestelde: het gevoel niet gelukkig te zijn.

Geen van de hiervoor genoemde factoren blijkt ons gelukkig te maken. Onderzoeken wijzen uit dat perfectionisme de belangrijkste oorzaak van depressie en angst is. Hoe meer waarde je aan dure spullen hecht, hoe sterker je gevoel van welzijn afneemt. Overwerken is schadelijk voor je lichamelijke en geestelijke gezondheid. Ontkennen wie je werkelijk bent en wat voor jou belangrijk is maakt je ziek. Streven naar beroemdheid en rijkdom laat je geen ruimte om je werkelijke psychische behoeften te vervullen: je authentieke ik zijn en in verbinding staan met jezelf. Het leven als een wedstrijd zien leidt tot stress en eenzaamheid.

In een podcastinterview beschreef de bekende en gelauwerde basketballer Shaquille O’Neal een typisch voorbeeld van het oude geluk: ‘Ik woon in een huis van bijna drieduizend vierkante meter – in mijn eentje. Denk je dat ik niet snap dat ik het verknald heb?’

Als je niet zeker weet of het oude geluk ook in jouw leven speelt, kijk dan eens of je je kunt vinden in uitspraken van mensen uit onze community.

• Ik heb nooit het gevoel dat ik goed genoeg ben.

• Ik heb nu wat ik dacht dat ik wilde hebben. Ik voel me nog even slecht.

• Ik sta mezelf geen pauze of rustmoment toe.

• Het is alsof ik me voordoe als iemand die ik niet ben.

• Ik voel me de hele tijd eenzaam.

• Ben ik de enige die zich stiekem ellendig voelt maar doet of dat niet zo is?

• Ik doe wat van me verwacht wordt. Waarom werkt dat niet?

We richten ons leven in volgens de uitgangspunten van het oude geluk. We eisen steeds meer van onszelf om het te bereiken. Daarmee dragen we bij aan onze cultuur die dit aanmoedigt, stimuleert en afdwingt. Tragisch genoeg sterven veel mensen zonder ooit echt gelukkig te zijn geweest. Tot het bittere einde houden ze zich vast aan een valse voorstelling van geluk en de hoop dat ze er op een of andere manier wel zullen komen.

Net als Scrooge kunnen we onze definitie veranderen voordat het te laat is. Laat mij jouw ‘geest van geluk dat nog kan komen’ worden. Ik laat je zien hoe jouw definitie van geluk je op een dwaalspoor brengt, en voorzie je van kennis, praktische handvaten en ondersteuning om zelf jouw eigen definitie van geluk te bepalen. Zodat jij het leven kunt leiden dat je verdient.

DUURZAAM GELUK IS MOGELIJK

Al tien jaar hou ik me intensief bezig met de vraag: wat is een betere definitie van geluk? Ik doorzocht duizenden wetenschappelijke artikelen en las honderden boeken van filosofen en theologen, artiesten en leiders. En steeds haalde ik er dezelfde rode draad uit: wees jezelf en geef jezelf.

Verschillende mensen geven, zij het in eigen bewoordingen, steeds dezelfde boodschap. Zo schreef Mary Shelley, auteur van Frankenstein: ‘Er is maar één oplossing voor het ingewikkelde raadsel van het leven: onszelf verbeteren en bijdragen aan het geluk van anderen.’

In elke traditie en elk vakgebied onderschrijven mensen dit. Natuurkundige Marie Curie, tweevoudig winnaar van de Nobelprijs, verwoordde het zo: ‘Ieder van ons moet aan zijn eigen ontwikkeling werken en tegelijkertijd verantwoordelijkheid nemen voor de mensheid; het is onze speciale plicht hulp te bieden aan degenen voor wie we het meest van nut kunnen zijn.’

Onze meest geliefde leiders en helden hielden er pleidooien voor, zoals Martin Luther King die zei: ‘Degenen die niet op zoek zijn naar geluk zullen het als eerste vinden, omdat degenen die wel zoeken vergeten dat het pad naar geluk bestaat uit het gelukkig maken van anderen.’

Ook in de recente wetenschap vond ik dezelfde rode draad. Onderzoeken laten zien dat het inzetten van je eigen unieke talenten gelukkiger maakt, voor persoonlijke groei zorgt en ruim baan geeft aan zelfexpressie. Mensen die verbonden zijn met anderen leven langer en gelukkiger. Als je de twee rode draden weet te combineren geef je je leven meer betekenis en doelgerichtheid, waardoor je meer impact krijgt op je omgeving en daarmee het gevoel hebt dat je leven ertoe doet.

En zo vond ik antwoord op mijn vraag. Om gelukkig te worden moet je je ontplooien en inzetten om anderen te helpen. Dit is het pad naar wat ik ‘the New Happy’ noem, het nieuwe geluk.

Niets nieuws onder de zon, zou je kunnen zeggen. Mensen als Aristoteles en Boeddha verkondigden zoiets eeuwen geleden al. Maar hun ideeën waren in die tijd praktisch niet toe te passen, en hun wereld was totaal anders dan die van nu. Ze hadden nog geen toegang tot de moderne wetenschappelijke technieken, waarmee wij hun ideeën verifiëren maar ook verder uitbouwen. De filosofie van het nieuwe geluk deelt hun wijsheid maar is gebaseerd op onderzoek en toegespitst op onze werkelijke levensbehoeften.

In tegenstelling tot wat we hebben geleerd is geluk niet iets wat je moet verdienen, iets waarop je moet wachten tot het jou toekomt of iets waarvoor je een ander moet pleasen. Geluk is niet te vinden met de zoektochten naar het oude geluk, en je hoeft er niet achterna te jagen om het te vinden.

De verandering die Scrooge doormaakt is meer dan een sprookje. Het is een mogelijkheid die jij ook hebt. Je kunt plezierige momenten uitrekken tot dagen van voldoening, en die aan elkaar knopen tot een leven waarin ook andere mensen beter af zijn, omdat jij er was. Als je je definitie van geluk aanpast, verandert alles.

LATEN WE HET OPLOSSEN

Als jij ook leeft volgens het oude geluk, besef dan dat jij er niets aan kunt doen. Het volgende hoofdstuk legt uit hoe jouw definitie van geluk je is ingeprent door de maatschappij. Je had geen keus.

We geloven nu eenmaal wat ons geleerd wordt. We vertrouwen onze leraren, predikers en verzorgers in hoe we moeten zijn en wat we moeten doen. En als we niets anders leren, geven we het zelf weer door. We dragen onze normen en waarden over op onze kinderen, vrienden en omgeving. En zo blijven dezelfde ideeën circuleren als zijnde de waarheid, ook al is daar geen bewijs voor.

Zodra je de oude definitie van geluk loslaat, kun je gelukkig worden.

Het oude geluk is niet de enige oude waarheid die ontmaskerd is als onzin. Zo hebben we lang gedacht dat onze planeet het centrum van het universum was. Totdat we leerden dat de aarde om de zon draait. We geloofden dat koningen en koninginnen door goden waren verkozen en daarom de macht hadden over andere mensen. Totdat we democratie bedachten. We wisten niet beter of dokters konden na een autopsie meteen een volgende patiënt onderzoeken. Tot we ontdekten dat handenwassen ernstige infecties kan voorkomen. We dachten dat we ons riool in hetzelfde water konden storten als waaruit we drinkwater haalden. Tot we erachter kwamen dat dit een bron van levensbedreigende ziekten was.

Het is makkelijk om onze voorouders uit te lachen om hun domheid. Toch hoop ik dat de volgende generaties op een dag zullen lachen om onze oude geluksovertuigingen.

Gelukkig hebben we een ingebouwd mechanisme om onszelf te verbeteren: onze leergierigheid. Er zijn altijd onderzoekende types geweest die de grenzen van onze kennis verkennen en verleggen. Duizenden wetenschappers, filosofen, kunstenaars, activisten, vernieuwers en mensen zoals jij en ik stimuleren ons allemaal om onze aannames op de korrel te nemen en nieuwe mogelijkheden te verkennen.

Uit onderzoek naar ziektekiemen hebben we geleerd dat het belangrijk is om handen te wassen voordat je bij een zieke of gewonde komt. Inmiddels hebben we voldoende aanwijzingen dat het oude streven naar geluk allesbehalve gelukkig maakt. Deze kennis kunnen we gebruiken om een cultuurverandering op gang te brengen en de wereld een beetje blijer te maken.

Het is tijd om gelukkig te worden. Je hebt er hard genoeg voor gewerkt. Je hebt je lang genoeg aangepast. Je hebt vruchteloos gewacht tot het je toeviel. De tijd is rijp voor duurzaam geluk.

KORTOM

• Iedereen wil gelukkig zijn. Streven naar geluk is de drijfveer achter alles wat je doet.

• Om je gelukkig te kunnen voelen, moet je weten wat geluk voor jou betekent. Onbewust nemen we de geluksdefinitie van de maatschappij over.

• Onze samenleving schrijft voor dat prestaties, perfectie en materieel bezit ons gelukkig maken, maar onderzoek toont aan dat we daar niet gelukkig van worden.

• Je bent in staat je definitie van geluk te veranderen.