Dagboek van een Tuinman

Deel 1: Winter

1ste e-bookuitgave, 2021

Omslagontwerp: Jaap Wittenberg

Opmaak: Esther Noort

ISBN: 978-94-6406-646-3

NUR-code: 424, 707, 713

2021 Soest

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij digitaal, elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur.

Van Arie Wijland verscheen eerder:

Eruit gesprongen!

Van Zaaien tot Oogsten

Met dank aan:

Jaap Wittenberg: dank voor jouw coverkunstwerk en meer.

Esther Noort: dank voor de lay-out en jouw kritische inbreng.

Dicky Wijland: dank voor jouw tekstcorrecties en de nodige familiale feitjes.

Annelies Polderman: dank voor jouw tekstcorrecties en de bemoedi-gende mailtjes.

Mijn lieve vrouw Ewien: dank voor jouw niet aflatend kritisch zijn en onder andere het idee van de vier seizoenen!

INHOUD

Voorwoord

Inleiding

Zaad

‘Arie, wanneer ga jij eens iets met je leven doen?’ 1/1

Geen voortplanting zonder gemeenschap 2/1

De kip of het? 3/1

Wat is zaad? 4/1

Dezelfde Schepper 5/1

Woorden zijn als zaden 6/1

Gedachten en woorden 7/1

Koesteren 8/1

Hartbewaking 9/1

Je hof bewaken (1) 10/1

Je hof bewaken (2) 11/1

Zaai- en pootgoed 12/1

Nieuw en oud zaad 13/1

Oud zaad 14/1

Het paradijs als proeftuin 15/1

Test en tuinuitzetting 16/1

Keuzes 17/1

Vruchteloosheid 18/1

Hemels zaad en zwart zaad 19/1

Zaden vereeuwigen 20/1

Voedsel voor mens en dier 21/1

Onverteerbaar 22/1

Het Genesis-dieet 23/1

Groeiend probleem 24/1

Alleseters 25/1

Kalkoenen 26/1

Vrucht en zaad 27/1

Wegwijzers 28/1

Zaad van de wedergeboorte (1) 29/1

Zaad van de wedergeboorte (2) 30/1

Zaad van de wedergeboorte (3) 31/1

Zaad van de wedergeboorte (4) 1/2

Alles volgens Het Boek 2/2

Toegangsbewijs 3/2

De Zaaier 4/2

Spruitjes en sprinters 5/2

Ontvangen 6/2

Bijzonder onderwijs 7/2

Eerst kwaliteit dan kwantiteit 8/2

Zaadselectie 9/2

Certificering 10/2

Zaadveredeling 11/2

Allerhoogste kwaliteit! 12/2

De wijngaard 13/2

Familie 14/2

‘Wie zal er gaan?’ 15/2

Allerhoogste onderscheiding 16/2

De zaaddoos 17/2

Zaaien en ontkiemen

Wat drijft is dood en wat zinkt dat leeft 18/2

In de week leggen 19/2

‘Wat wilt U dat ik doen zal?’ 20/2

Het echte werk kan beginnen 21/2

Structuur (1) 22/2

Structuur (2) 23/2

Structuur (3) 24/2

Grondverbetering (1) 25/2

Grondverbetering (2) 26/2

Het zaad der kerk 27/2

Twijfel zaaien (1) 28/2

Twijfel zaaien (2) 1/3

Twijfel zaaien (3) 2/3

Twijfel zaaien (4) 3/3

Met tranen zaaien 4/3

Er ingetuind 5/3

Voorspoed en verdriet (1) 6/3

Voorspoed en verdriet (2) 7/3

Tranen 8/3

We gaan ondergronds! 9/3

Verdriet versus vreugde 10/3

Stervensbegeleiding (1) 11/3

Stervensbegeleiding (2) 12/3

Stervensbegeleiding (3) 13/3

Het Lijden 14/3

Het Grote Zaaien 15/3

Mensen langs de lijdensweg 16/3

De ‘macht’ van de massa 17/3

De eindbestemming 18/3

Het geheim van de graankorrel 19/3

Een persoonlijk pad 20/3

De zin van het lijden 21/3

Vrucht als troost 22/3

Fastfood en games 23/3

Eeuwige bronnen … 24/3

… en tranen die niet opdrogen 25/3

De Zaadgids (1) 26/3

De Zaadgids (2) 27/3

Een ‘Zaad’boek 28/3

Zaden die wat dieper zitten 29/3

Een ‘Vrucht’boek’ 30/3

Naar huis voordat de bui echt losbarst 31/3

De tijd is rijp 1/4

Nawoord

VOORWOORD

Doorgaans verschijnt een dagboek eind november - begin december en ligt het keurig tussen de overige dagboeken (of een afgeleide daarvan). Dit eerste deel van ‘Dagboek van een Tuinman’ (‘Winter’) heeft die verschijningsdatums ver achter zich gelaten en haalde zelfs januari niet! Normaal gesproken zou men het doorschuiven naar de maanden, voorafgaand aan het volgende jaar.

Normaal gesproken! Zo te horen voldoet bijna niets meer daaraan. Nog even en we spreken (medio maart) een vol jaar lang van een ‘nieuw normaal’.

Dit nieuwe inzicht geeft me de vrijmoedigheid, ruim voor dit ‘nieuwe’ jaar, met het eerste deel (‘Winter’) te komen. Nog keurig voor het einde van de meteorologische winter (28 februari) en krap vier weken voor het begin van de astronomische lente op 20 maart. Feitelijk ligt het nog anders en zijn de delen, “Winter’, ‘Lente’, ‘Zomer en ‘Herfst’, verspreid over de drie opeenvolgende maanden, dus kwartalen.

Daags na de start van mijn nieuwe levensjaar werd op 12 maart vorig jaar, tijdens die gedenkwaardige persconferentie, eveneens een ‘nieuw’ jaar afgekondigd!

Nogmaals, ik had kunnen wachten, maar vond voldoende redenen het eerste deel uit te brengen ruim voor het einde van dit ‘nieuwe’ jaar.

Uitgaand van negentig columns beschik je dus tijdelijk over drie ‘dagstukjes’.

Vaak bestaat een christelijk dagboek uit een veelheid aan stichtelijke stukjes, inclusief bijbehorende Bijbelteksten, al dan niet door meerdere auteurs aangeleverd. Dit ‘dagboek’ heeft een iets andere ontstaansgeschiedenis en vraagt wat toelichting.

‘Dagboek van een Tuinman’ heeft meer dan wat wortels in een vorig boek (‘Van Zaaien tot Oogsten’). Onderverdeeld in negen hoofdstukken leende het zich goed voor een verdere opdeling.

Zoals planten, die in voor- en najaar gescheurd, of met de spa gespleten worden, zo zette ik het mes in genoemd boek.

Vreemd om pennenvruchten als een snijboon door de molen (of de mangel!) te zien gaan.

De gedachte dat ik er na deze indeling wel was, vervloog. Een deel van die inhoud paste niet binnen het format van dit dagboek. Het schrijversdevies ‘kill your darlings’ heb ik op heel wat pagina’s gepraktiseerd! Titels, subtitels, relevante Bijbelteksten en vakinformatie moesten passen binnen de pijnlijk beperkte ruimte van één pagina.

Echter, de essentie diende bewaard te blijven. Sterker nog, het moest er beter uitkomen dan daarvoor. Het diende als een rode, in dit geval een groene, draad op elke bladzijde beter zichtbaar te worden.

Als er iets is wat het jaar opdeelt in vier bruikbare perioden dan zijn het wel de seizoenen: winter, lente, zomer en herfst. Meer dan de dagen, de weken en zelfs de maanden zijn ze gerelateerd aan de natuur en dat fascinerende proces van zaaien tot oogsten.

Het resulteerde in vier ‘handzame’ e-books die, gerelateerd aan de jaargetijden, deze groeiontwikkelingen op de voet volgen.

Deze jaargetijden, of seizoenen, zijn onverkort van toepassing op de levensloop van een mens, de kroon op Gods schepping. Niet zonder reden bevinden ‘oude mensen’ zich in de herfst van hun leven.

Als tuinman/schrijver heb ik de groeiende overtuiging dat de laag-bijde-grondse principes van zaaien tot oogsten zonder uitzondering naar een hoger geestelijk niveau getild kunnen, en zelfs, moeten worden.

Kortom, mijn levensverhaal, de ontwikkeling van zaad tot vrucht, interessante vakinformatie èn geestelijke lessen. Hopelijk ben ik daar, na maanden transformeren, een beetje in geslaagd.

Ik hoop en bid dat dit eerste deel van ‘Dagboek van een Tuinman’ jou als lezer in dit inmiddels ècht winterse seizoen – met een op 9 februari 2021 laagst gemeten temperatuur van min 15.4 graden koersen we af op een officiële koudegolf èn een Elfstedentocht - tot zegen mag zijn. Heel veel leesplezier!

Arie Wijland

INLEIDING

Voor jou ligt de opbrengst van een leven, het leven van een tuinman. Als een aarde-werkman, vergroeid met grond, groente en siergewassen leerde ik levenslessen; dwars door de seizoenen: winter, lente, zomer en herfst. Een passie die me met de paplepel is ingegeven. Liefde voor het leven met vroeg-, laat- en doorbloeiers. In de beginjaren waren het groente-, maar later siertuinen.

Om je een beeld te vormen van mij, als schrijver van dit e-book, een terugblik op mijn jonge jaren.

‘Dat vinden we wel bij de volgende verhuizing!’

Als jongen uit een onderwijzersgezin van negen kinderen was ik, om precies te zijn, de middelste. Mijn vader trouwde, een jaar ouder dan ik, op zijn 36e en leek na het verlaten van zijn geboortegrond, Ameide, niet goed meer te kunnen aarden.

Kortstondige vriendschappen, afscheid nemen en verkassen speelden zich zo om de drie, vier jaar af. Kamers en andersoortige behuizingen meegerekend kom ik bijna tot de twintig!

De pijn van het afscheid nemen werd soms verlicht door een verrassende vondst. Echter, het woog niet op tegen het kwijtraken van vrienden en met moeite vinden van nieuwe!

‘Meester, meester een verhaal!’

We hadden een warm en levendig gezin. Mijn vader, opgegroeid in een karakteristiek dorp aan de Lek, besloot na de beroepen van mandenmaker en boerenknecht, in de avonduren het gymnasium te volgen.

Zijn doel was dominee worden. De klassieken, echter, werden zijn struikelblok. Uiteindelijk koos hij voor het onderwijs.

De laatste jaren van de lagere school zat ik bij hem in de klas. Op de vrijdagmiddagen, als het lesgeven erop zat, probeerden mijn klasgenootjes hem te bewegen tot een verhaal.

De herinneringen aan zo’n oud lokaal, het psalmversje voor maandag op het bord, de gemorste inkt rond het potje en de inscripties in de bank, hebben voor onuitwisbare indrukken gezorgd.

Als mijn vader overstag was gegaan, de kastjes keurig waren opgeruimd en de armen stijf over elkaar zaten, brak het mooiste moment van de week aan!

Hotse Hiddes, Toenga de hunebedbouwer. Bij het openslaan van deze boeken waren we niet meer op school, maar gingen op reis naar andere landen en tijden.

De betovering werd pas verbroken wanneer mijn vader vond dat het welletjes was geweest.

‘Jammer meester!’

Weinig boeken, zonder twijfel beter geschreven en literair meer hoogstaand, konden wedijveren met dit verhaal en de herinneringen aan deze uren! De liefde voor verhalen en schrijven moet ergens in die tijd zijn ontstaan.

‘Gebeurt er nou nooit een ongeluk?’

Mijn vader hield van experimenteren en besloot zonder verder overleg mijn lagere schooltijd met een jaar te bekorten. Op elfjarige leeftijd, te jong en te klein voor een middelbare school, stapte ik met mijn oudere zus Dicky op de trein van Leerdam naar Gorinchem

Niet veel overgangen in mijn leven zijn zo abrupt en meedogenloos geweest. Ik voel nóg de tranen, het verdriet en de heimwee naar die vrijdagmiddagen!

Opgelucht en dolblij weer naar huis te kunnen, kreeg de zucht naar avontuur weer vrij spel.

’Gebeurt er nou nooit een ongeluk?’, vroeg ik. Ter hoogte van de overgang bij Arkel hoorden we een enorme klap! Een wagen met vee wist niet snel genoeg weg te komen. De trein stopte en iedereen werd verzocht rustig te blijven zitten. Ondanks instructies van Dicky ging ik toch kijken. Koeien liepen aangeslagen rond. Eén lag er met een ijzeren buis half om haar lijf geklemd.

Die eerste dag kwam ik thuis met vuile kleren en de geur van koeienstront!

Ontspoord

Binnen de beschutte omgeving van de lagere school ging leren vanzelf en lezen was leuk. De loodzware schooltas, echter, bleek een voorbode van de tegenzin die ik zou gaan ontwikkelen.

Het eerste jaar was ik nog ijverig. Direct uit school, zittend in het wachtlokaal, begon ik met huiswerk. Medeleerlingen vroegen zelfs om mijn aantekeningen!

Na de verhuizing van Hank naar Ridderkerk was ik deze ijver al kwijt en dat, bleek later, voor een heel lange tijd. Het vroegtijdig verlaten van de lagere school deed me besluiten leren niet langer leuk te vinden!

De middelbare schooltijd heb ik op vijf verschillende locaties beleefd. De laatste etappe wel te verstaan thuis. Door het nu wel heel duidelijke tekort aan motivatie zakte ik voor mijn tentamens.

Zo goed en kwaad als mogelijk bereidde ik me voor op het staatsexamen. Ik slaagde en ging op mijn vijftiende naar de kweekschool in mijn geboorteplaats Gouda.

Konijnen drie hoog en Butomus umbellatus

Van jongs af aan werd ons de liefde voor dieren en planten bijgebracht. Honden, katten, kippen, kalkoenen, marmotten én konijnen hebben allemaal een rol van formaat gespeeld. Op één van mijn vroegste foto’s ben ik te zien met een forse Lotharinger tussen mijn gebruinde benen. Deze dieren hadden mijn aandacht en weinig was ons teveel om ze het naar de zin te maken. Met een geleend karretje reden we naar Almkerk voor gebruikt hout en bouwden hokken van twee, soms drie, hoog. Flats voor konijnen.

Hoe konden we weten dat onze jeugd zich drie verhuizingen later enkele jaren op vijf hoog zou afspelen?!

Vreemd genoeg weerhield de passie voor dieren ons niet ze te verkopen of, sterker nog, te slachten. Boerenleven en het platteland beletten ons overgevoelig te worden. Dood en leven vergezelden ons met als duidelijk dieptepunt het verdrinken van overtollige jonge katjes!

Alles wat leefde had onze interesse

In Kamperzeedijk, over de smalle slootplank, zag ik als vijfjarige de sierlijke zwanenbloem staan. Jaren later leerde ik tijdens mijn lessen nomenclatuur de Latijnse naam van deze plant.

Mijn vader was naast ‘Hoofd’ van een lagere school een verwoed tuinier. Samen met mijn twee broers volgden we hem op dit al vroeg ingeslagen pad. Postelein onder een oud kleed laten ontkiemen en wortels vermengd met zand zaaien was gesneden koek.

Na de kerkdienst vormde de inspectie van de tuin een vast onderdeel van de zondag. Er waren maar weinig zaken zo rustgevend als de aanblik van geordende, goed gedijende groentebedden. Als alles aangeharkt was leek de wereld wel onder controle! Dit in tegenstelling tot ‘De toestand in de wereld’ van Mr. G.B.J. Hiltermann, die we na de zondagse middagmaaltijd op de radio volgden.

Sauerland, Siebengebirge, Saarbrücken

Mijn eerste reizen waren op papier. Met de zoveelste editie van de Bosatlas onder handbereik hield ik me op zesjarige leeftijd bezig met het nauwkeurig natekenen van Zeeland: Walcheren, Schouwen-Duiveland, Tholen. De lijntjes met korte en lange dwarsstreepjes stelden de dijken voor. In gedachten was ik op reis! Kaarten vond ik fascinerend en stelden me in staat buiten de vertrouwde paden te treden.

Niet lang daarna gingen we met de Peugeot, met ’kattenrug’, onze eerste tochten naar Duitsland maken. De auto bood geen plaats voor het hele gezin. De keren dat ‘de kleintjes’, waar ik ook toe behoorde, samen met de dienstbode thuisbleven, wachtten we gespannen. Uur na uur luisterde ik naar het geluid van de auto. Geknerp van wielen in het grind en wegdraaiende lichten op het slaapkamerbehang zijn een moeilijk te omschrijven emotie!

Met het jaar verlegden we onze grenzen. Nog steeds bekruipt me het gevoel meer dan het alledaagse te willen zien. Terugkijkend kan ik begrijpen waarom geschiedenis en aardrijkskunde zo sterk met elkaar verweven waren en me al heel vroeg boeiden. Toch kan ik na een vakantie aan de Zuid-Spaanse kusten van Andalusië verlangen naar een midweek met mijn gezin in Zeeland. Lopend in de gure wind van het naseizoen, over de ontvolkte stranden van Oostkapelle, ervaar ik steeds weer een diep gevoel van thuiskomen.

Wonen in een kippenhok.

Het einde van mijn leerperiode leek in zicht en de reeks wisselingen van school was te vergelijken met die van de vele verhuizingen.

Voor de laatste maal gaf mijn vader me de gelegenheid de middelbare school in Gorinchem af te maken en in 1973 behaalde ik mijn diploma. Met behulp van de aantekeningen en de nodige uittreksels Nederlands van mijn zus Marrie wist ik me over de eindstreep te wurmen.

De hang naar onbeperkt tuinieren had inmiddels duidelijker vormen aangenomen. Tussen Wezep en Oldebroek, dichtbij Zwolle, hadden een schoolvriend en ik een stuk grond, met daarop drie kippenhokken en een hooiberg, tot onze beschikking. Voor de uitreiking van mijn diploma moest ik dit veel interessantere bestaan kort onderbreken. Er klonk een licht gemompel toen ik de aula binnenkwam: ‘Wijland heeft het gehaald!’ Ik hoorde er een onderdrukte verontwaardiging in.

Terug op ‘het land’ brak er een periode aan die zich met weinig andere ervaringen laat vergelijken. De gesprekken met mijn schoolvriend waren oeverloos. We werkten met overgave tussen snijbonen, peulen, sperziebonen en massa’s bloemkool.

In de stilte verslonden we boeken. Tijdens de uitgebreide pauzes lazen we en op eindeloze avonden lazen we tot we gingen slapen. Eén ding was zeker, ik was op zoek en nog niet van plan het in de maatschappij te vinden!

Scheppend bezig zijn

Terugziend is de keuze niet erg opzienbarend geweest. De liefde voor spinazie (en alle andere zaken die groeiden) was me met de paplepel toegediend. Echter, geen groenten maar siergewassen kregen mijn voorkeur!

In 1978 volgde ik de hoveniers-opleiding in Utrecht. Het creatieve zit me blijkbaar toch wat in het bloed en scheppend bezig zijn met de schop en met regelmaat achter de tekentafel, trok me erg aan.

Het kon dan ook niet uitblijven, in 1992 besloten mijn vrouw Ewien en ik een eigen bedrijf te beginnen met een hoveniers- en een ontwerpafdeling. Intussen heb ik de fase met personeel veilig achter me gelaten.

Niet zinvol geachte gewassen in mijn levenstuin heb ik in de achterliggende jaren voor een deel buiten de perken kunnen houden.

Nu, echter, lijkt de tijd rijp te zijn om één van die tot bonsai-formaat gehouden passies meer groeikansen te geven: schrijven!

WINTER

ZAAD

1 januari

‘Arie, wanneer ga jij eens iets met je leven doen?’

Woorden die grond vonden

Een aantal jaren geleden was ik in de voortuin van een klant, een tandartspraktijk, bezig. Het was in de loop van de ochtend en het miezerde. Alleen en op mijn knieën wiedde ik onkruid, werk waar niet veel scholing voor nodig was. Een viertal meters van mij verwijderd werkte een zwarte 4-wheel-drive Chevrolet Tahoe zich met wringend rubber achteloos het parkeervak in.

Even later stapte, vanachter het donkergetinte glas, iemand uit.

Zoals hond en eigenaar in de regel verrassend veel overeenkomsten vertonen, zo vormden deze auto en zijn bestuurder een harmonieus duo. Het was iemand die ik kende van een zakelijke transactie uit een ver verleden. Eén van de voordelen van mijn vak is dat de mogelijkheid tot verschuilen onder handbereik ligt. Wilde ik niet gezien worden dan dook ik tijdig achter een flink uit de kluiten gewassen conifeer, heester of boom. Deze tuin had ik stevig onder handen genomen, er was niets onder handbereik. Geknield op de grond keek ik op naar de naderbij komende zakenbroeder en hij deed het tegenovergestelde!

Met de royaal bemeten 4-wheel-drive op de achtergrond zag ik op naar een zeer geslaagd uitziende zakenman.

‘Arie, wanneer ga jij eens iets met je leven doen!?’

Bijna over me heen stappend vervolgde hij zijn weg naar een afspraak bij de tandarts. Uiteraard had ik, voordat hij weer naar buiten kwam, iets in de achtertuin te doen.

De opmerking, serieus of grappig bedoeld, daverde na in mijn hoofd en zakte in lange perioden van onkruid wieden af naar mijn hart.

Wel of niet gemeend, humoristisch of ernstig, de woorden vonden grond. De opmerking van deze ‘geslaagde’ zakenman, schijnbaar achteloos als zaad rondgestrooid, vond voedzame aarde.

En nog voordat ik klaar was met wieden in de voortuin van die tandartspraktijk kon ik verder gaan met dat wat er die morgen in mij was gezaaid!

2 januari

Geen voortplanting zonder gemeenschap

‘En God zegende hen, en God zei tot hen: Weest vruchtbaar, en vermenigvuldigt, en vervult de aarde, en onderwerpt haar, en hebt heerschappij over de vissen der zee, en over het gevogelte des hemels, en over al het gedierte, dat op de aarde kruipt!’

Genesis 1:28 (SV)

De scheppingsopdracht