Dagboek van een Tuinman, deel 3: ‘Zomer’

1ste e-bookuitgave, 2021

Omslagontwerp: Jaap Wittenberg

Opmaak: Esther Noort

ISBN: 9789464069112

NUR-code: 423, 424, 425, 707, 713

2021 Soest

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij digitaal, elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur.

Van Arie Wijland verscheen eerder:

Eruit gesprongen!

Van Zaaien tot Oogsten

Dagboek van een Tuinman, deel 1: ‘Winter’ (e-book)

Dagboek van een Tuinman, deel 2: ‘Lente’ (e-book)

INHOUD

Voorwoord

Inleiding

Vrucht

Een vrucht groeit, producten maak je 10/7

Verstedelijking (1) 11/7

Verstedelijking (2) 12/7

Verstedelijking (3) 13/7

Een tijdperk komt in beweging 14/7

Vrucht versus product 15/7

We kunnen niet álles maken! 16/7

Geestelijk DNA 17/7

Geestelijke vrucht 18/7

Schijnvruchten 19/7

De ‘vrucht’val 20/7

Voor mezelf beginnen of verdergaan met God? 21/7

‘Arie, je moet snoeien!’ 22/7

Snoeien doet bloeden 23/7

De ambitieboom 24/7

De bladwijzer 25/7

Drijfzand 26/7

Er hélemaal klaar mee zijn! 27/7

Eens komt de grote Zomer! 28/7

De tuin van je leven 29/7

Tegenvallende vrucht 30/7

Blijf in Mij! 31/7

Leven in de vaas 1/8

Blijven in Hem (1) 2/8

Blijven in Hem (2) 3/8

Herstel met terugwerkende kracht 4/8

Onbeperkt houdbaar 5/8

De vrucht van de geschiedenis 6/8

Wereld Wijd Web 7/8

In de grond van de geschiedenis 8/8

Aan de vruchten herkent men de boom 9/8

Bidden en danken 10/8

Afhankelijk 11/8

Groenten en fruit 12/8

Geestelijke vrucht 13/8

Opleving 14/8

Werkcultuur versus genotscultuur 15/8

Genotscultuur 16/8

Het grote genieten 17/8

Brave hemelburgers 18/8

Koninklijk genieten 19/8

De geen-televisie-dominee 20/7

De tijd van tegenwoordig de nardus van toen? 21/8

De vrucht van mijn tuin 22/8

Een herinneringstuin 23/8

Kiezen of gekozen worden 24/8

In dienst van God (1) 25/8

In dienst van God (2) 26/8

Rijpen

In de nazomer hangt de oogst voor het grijpen 27/8

De zaak van Mijn Vader (1) 28/8

De zaak van Mijn Vader (2) 29/8

Masterclass 30/8

Een boekje open over de toekomst 31/8

Eindtijd 1/9

Het zal mijn tijd wel duren! 2/9

9/11! 3/9

Voor en na! 4/9

Niet één maar twee torens! 5/9

Vroeg rijp, vroeg rot 6/9

‘Ben je helemáál zestig?! 7/9

‘Ceder’bomen 8/9

Op de koffie 9/9

Pensioen 10/9

Vroeg- en laatrijpers 11/9

Opa 12/9

Doordragers 13/9

Als de amandelboom bloeit 14/9

Op wie lijken we? 15/9

Opofferende liefde 16/9

‘Laten vallen!’ 17/9

De (ontwortelde) Boom des Levens 18/9

Populair en ontworteld 19/9

Wortelschade 20/9

Woorden en gedachten (1) 21/9

Woorden en gedachten (2) 22/9

Woorden en gedachten (3) 23/9

Herken de seizoenen 24/9

Tenslotte 25/9

Onkruid (1) 26/9

Onkruid (2) 27/9

VOORWOORD

Nog voordat we de laatste persconferentie van vrijdag 29 mei beluisterd hadden, konden we vaststellen dat er maar weinig zomers zijn waar meer naar verlangd werd dan deze. Tijdens een paar dagen bivakkeren in een familiehotel in Oostkapelle, op loopafstand van zee en strand, zie ik de mensen op me heen intens genieten van een laat op gang gekomen voorjaar (sedert 2013 niet meer zo nat!).

Eigenlijk zijn we er een week te vroeg. Vanaf 5 juni hoeven we niet meer ‘uit de doos’ te eten. Restaurants mogen binnen weer 50 gasten ontvangen. Leven uit de koffer was ons niet onbekend. Echter, een ontbijtbox (een bruine doos!) en die meenemen naar je kamer is het ontberen van het veel uitgebreidere en gezamenlijk genuttigde ochtendontbijt.

Deze week zou de negen miljoenste prik zijn gezet, aldus Hugo de Jonge, de minister van volksgezondheid. 1 september zou, opnieuw deze bewindsman, alles weer normaal zijn. Een nieuw begin en meteorologisch gezien het einde van een buitengewone zomer. Een zomer die, terwijl ik aan een driekwart door zeezand bedolven bankje en een winderig maar zonovergoten strand zit te schrijven, ons veelbelovend toelacht.

De zomer van 2021! Een seizoen dat ik me nu nog niet voor kan stellen maar ongetwijfeld nooit meer zal vergeten!

Het verlangen naar dit seizoen wordt ook in verband gebracht met zomerse zorgeloosheid en grenzeloze vrijheid. Vaccinatie, voor velen het toverwachtwoord voor verruimende maatregelen en een onbeperkt en coronavrij paradijs. Voor anderen is deze prik precies het tegenovergestelde.

Doorgaans bestaat een christelijk dagboek uit een veelheid aan stichtelijke stukjes (inclusief bijbehorende Bijbelteksten), al dan niet door meerdere auteurs aangeleverd. Dít dagboek heeft een iets andere ontstaansgeschiedenis en vraagt wat toelichting.

‘Dagboek van een Tuinman’ heeft meer dan wat wortels in een vorig boek (‘Van Zaaien tot Oogsten’). Onderverdeeld in negen hoofdstukken, de vier jaargetijden omvattend, leende het zich blijkbaar goed voor een verdere opdeling.

Zoals planten, die in voor- en najaar gescheurd, of met de spa gespleten worden, zo zette ik het mes in mijn vorige boek. Vreemd om pennenvruchten als een snijboon door de molen te zien gaan!

De gedachte dat ik er na deze indeling wel was, vervloog.

Een deel van die inhoud paste niet binnen het format van dit dagboek. Het schrijversdevies ‘kill your darlings’ heb ik op heel wat pagina’s gepraktiseerd! Dag- en subtitels, inclusief vakinformatie, moesten passen binnen de pijnlijk beperkte ruimte van één pagina.

Boven alles moest de essentie bewaard blijven. Sterker nog, het moest er beter uitkomen dan daarvoor.

De seizoenen en lessen, ontleend aan de ontwikkeling ‘van zaaien tot oogsten’, moesten als een rode (in dit geval een groene) draad op elke bladzijde beter zichtbaar worden. Boven alles moesten de inzichten van God elke dag fris en herkenbaar blijven. Kortom, mijn levensverhaal, de ontwikkeling van zaad tot vrucht, interessante vakinformatie en geestelijke lessen. Hopelijk ben ik daar, na maanden transformeren, een beetje in geslaagd.

Ik hoop en bid dat dit dagboek jou als lezer vier seizoenen lang tot zegen mag zijn. Heel veel leesplezier!

INLEIDING

Voor jou ligt de opbrengst van een leven. Uiteraard het leven van een tuinman. Als een aarde-werkman, vergroeid met grond, groente en siergewassen, leerde ik levenslessen; dwars door de seizoenen: winter, voorjaar, zomer en herfst. Een passie die me met de paplepel is meegegeven. Liefde voor het leven met vroeg-, laat- en doorbloeiers. In de beginjaren waren het groenten, maar later siertuinen.

Om je een beeld te vormen van mij, als schrijver van dit dagboek, een terugblik op mijn jonge jaren.

‘Dat vinden we wel bij de volgende verhuizing!’

Als jongen uit een onderwijzersgezin van negen kinderen was ik, om precies te zijn, de middelste. Mijn vader trouwde, een jaar later dan ik, op zijn 36e en leek na het verlaten van zijn geboortegrond, Ameide, niet goed meer te kunnen aarden.

Kortstondige vriendschappen, afscheid nemen en verkassen speelden zich zo om de vier jaar af. Kamers en andersoortige behuizingen meegerekend kom ik bijna tot de twintig! De pijn van het afscheid nemen werd soms verlicht door een verrassende vondst. Echter, het woog niet op tegen het kwijtraken van vrienden en met moeite vinden van nieuwe!

‘Meester, meester een verhaal!’

We hadden een warm en levendig gezin. Mijn vader, opgegroeid in een karakteristiek dorp aan de Lek, besloot na de beroepen van mandenmaker en boerenknecht in de avonduren het gymnasium te volgen.

Zijn doel was dominee. De klassieken, echter, werden zijn struikelblok. Uiteindelijk koos hij voor het onderwijs.

De laatste jaren lagere school zat ik bij hem in de klas. Op de vrijdagmiddagen, als het lesgeven erop zat, probeerden mijn klasgenootjes hem te bewegen tot een verhaal.

De herinneringen aan zo’n oud lokaal, het psalmversje voor maandag op het bord, de gemorste inkt rond het potje en de inscripties in de bank, hebben eveneens voor onuitwisbare indrukken gezorgd.

Als mijn vader overstag was gegaan, de kastjes keurig waren opgeruimd en de armen stijf over elkaar zaten, brak het mooiste moment van de week aan!

Hotse Hiddes, Toenga de hunebedbouwer. Bij het openslaan van deze boeken waren we niet meer op school, maar gingen op reis naar andere landen en tijden.

De betovering werd pas verbroken wanneer mijn vader vond dat het welletjes was geweest.

‘Jammer meester!’

Weinig boeken, zonder twijfel beter geschreven en literair meer hoogstaand, konden wedijveren met dit verhaal en de herinneringen aan deze uren! De liefde voor verhalen en schrijven moet ergens in die tijd zijn ontstaan.

‘Gebeurt er nou nooit een ongeluk?’

Mijn vader hield van experimenteren en besloot zonder verder overleg mijn lagere schooltijd met een jaar te bekorten. Op elfjarige leeftijd, te jong en te klein voor een middelbare school, stapte ik met mijn oudere zus Dicky op de trein van Gorinchem naar Leerdam.

Niet veel overgangen in mijn leven zijn zo abrupt en meedogenloos geweest. Ik voel nóg de tranen, het verdriet en de heimwee naar die vrijdagmiddagen!

Opgelucht en dolblij weer naar huis te kunnen kreeg de zucht naar avontuur weer vrij spel.

’Gebeurt er nou nooit een ongeluk?’, vroeg ik. Ter hoogte van de overgang bij Arkel hoorden we een enorme klap! Een wagen met vee wist niet snel genoeg weg te komen. De trein stopte en ik wilde naar buiten. Koeien liepen aangeslagen rond. Eén lag er met een ijzeren buis half om haar lijf geklemd.

Die eerste dag kwam ik thuis met vuile kleren en de geur van koeienstront!

Binnen de beschutte omgeving van de lagere school ging leren vanzelf en lezen was leuk. De loodzware schooltas, echter, bleek een voorbode van de tegenzin die ik zou gaan ontwikkelen.

Het eerste jaar was ik nog ijverig. Direct uit school, zittend in het wachtlokaal, begon ik met huiswerk. Medeleerlingen vroegen zelfs om mijn aantekeningen!

Na de verhuizing van Hank naar Ridderkerk was ik deze ijver al kwijt en dat, bleek later, voor een heel lange tijd. Het vroegtijdig verlaten van de lagere school deed me besluiten leren niet langer leuk te vinden!

De middelbare schooltijd heb ik op vijf verschillende locaties beleefd. De laatste etappe wel te verstaan thuis. Door het nu wel heel duidelijke tekort aan motivatie zakte ik voor mijn tentamens.

Zo goed en kwaad als mogelijk bereidde ik me voor op het staatsexamen. Ik slaagde en ging op mijn vijftiende naar de kweekschool in mijn geboorteplaats Gouda.

Konijnen drie hoog en Butomus umbellatus

Van jongs af aan werd ons de liefde voor dieren en planten bijgebracht. Honden, katten, kippen, kalkoenen, marmotten én konijnen hebben allemaal een rol van formaat gespeeld. Op één van mijn vroegste foto’s ben ik te zien met een forse Lotharinger tussen mijn gebruinde benen. Deze dieren hadden mijn aandacht en weinig was ons teveel om ze het naar de zin te maken. Met een geleend karretje reden we naar Almkerk voor gebruikt hout en bouwden hokken van twee, soms drie, hoog. Flats voor konijnen.

Hoe konden we weten dat onze jeugd zich drie verhuizingen later enkele jaren op vijf hoog zou afspelen!

Vreemd genoeg weerhield de passie voor dieren ons niet ze te verkopen of, sterker nog, te slachten. Boerenleven en het platteland beletten ons overgevoelig te worden. Dood en leven vergezelden ons met als duidelijk dieptepunt het verdrinken van overtollige jonge katjes!

Alles wat leefde had onze interesse, ook planten

In Kamperzeedijk, over de smalle slootplank, zag ik als vijfjarige de sierlijke zwanenbloem staan. Jaren later leerde ik tijdens mijn lessen nomenclatuur de Latijnse naam van deze plant.

Mijn vader was naast ‘Hoofd’ van een lagere school een verwoed tuinier. Samen met mijn twee broers volgden we hem op dit al vroeg ingeslagen pad. Postelein onder een oud kleed laten ontkiemen en wortels vermengd met zand zaaien was gesneden koek.

Na de kerkdienst vormde de inspectie van de tuin een vast onderdeel van de zondag. Er waren maar weinig zaken zo rustgevend als de aanblik van geordende, goed gedijende groentebedden. Als alles aangeharkt was leek de wereld wel onder controle!

Dit in tegenstelling tot ‘De toestand in de wereld’ van Mr. G.B.J. Hiltermann, die we na de zondagse middagmaaltijd op de radio volgden.

Sauerland, Siebengebirge, Saarbrücken

Mijn eerste reizen waren op papier. Met de zoveelste editie van de Bosatlas onder handbereik hield ik me op zesjarige leeftijd bezig met het nauwkeurig natekenen van Zeeland: Walcheren, Schouwen-Duiveland, Tholen. De lijntjes met korte en lange dwarsstreepjes stelden de dijken voor. In gedachten was ik op reis! Kaarten vond ik fascinerend en stelden me in staat buiten de vertrouwde paden te treden.

Niet lang daarna gingen we met de Peugeot, met ’kattenrug’, onze eerste tochten naar Duitsland maken. De auto bood geen plaats voor het hele gezin. De keren dat ‘de kleintjes’, waar ik ook toe behoorde, samen met de dienstbode thuisbleven, wachtten we gespannen. Uur na uur luisterde ik naar het geluid van de auto. Geknerp van wielen in het grind en wegdraaiende lichten op het slaapkamerbehang zijn een moeilijk te omschrijven emotie!

Met het jaar verlegden we onze grenzen. Nog steeds bekruipt me het gevoel meer dan het alledaagse te willen zien. Terugkijkend kan ik begrijpen waarom geschiedenis en aardrijkskunde zo sterk met elkaar verweven waren en me al heel vroeg boeiden. Toch kan ik na een vakantie aan de Zuid-Spaanse kusten van Andalusië verlangen naar een midweek met mijn gezin in Zeeland. Lopend in de gure wind van het naseizoen, over de ontvolkte stranden van Oostkapelle, ervaar ik steeds weer een diep gevoel van thuiskomen.

Wonen in een kippenhok.

Het einde van mijn leerperiode leek in zicht en de reeks wisselingen van school was te vergelijken met die van de vele verhuizingen.

Voor de laatste maal gaf mijn vader me de gelegenheid de middelbare school in Gorinchem af te maken en in 1973 behaalde ik mijn diploma. Met behulp van de aantekeningen en de nodige uittreksels Nederlands van mijn zus Marrie wist ik me over de eindstreep te wurmen.

De hang naar onbeperkt tuinieren had inmiddels duidelijker vormen aangenomen. Tussen Wezep en Oldebroek, dichtbij Zwolle, hadden een schoolvriend en ik een stuk grond, met daarop drie kippenhokken en een hooiberg, tot onze beschikking. Voor de uitreiking van mijn diploma moest ik dit veel interessantere bestaan kort onderbreken. Er klonk een licht gemompel toen ik de aula binnenkwam: ‘Wijland heeft het gehaald!’ Ik hoorde er een onderdrukte verontwaardiging in.

Terug op ‘het land’ brak er een periode aan die zich met weinig andere ervaringen laat vergelijken. De gesprekken met mijn schoolvriend waren oeverloos. We werkten met overgave tussen snijbonen, peulen, sperziebonen en massa’s bloemkool.

In de stilte verslonden we boeken. Tijdens de uitgebreide pauzes lazen we en op eindeloze avonden lazen we tot we gingen slapen. Eén ding was zeker, ik was op zoek en nog niet van plan het in de maatschappij te vinden!

Scheppend bezig zijn

Terugziend is de keuze niet erg opzienbarend geweest. De liefde voor spinazie (en alle andere zaken die groeiden) was me met de paplepel toegediend. Echter, geen groenten maar siergewassen kregen mijn voorkeur!

In 1978 volgde ik de hoveniers-opleiding in Utrecht. Het creatieve zit me blijkbaar toch wat in het bloed en scheppend bezig zijn met de schop en met regelmaat achter de tekentafel, trok me erg aan.

Het kon dan ook niet uitblijven, in 1992 besloten mijn vrouw Ewien en ik een eigen bedrijf te beginnen met een hoveniers- en een ontwerpafdeling. Intussen heb ik de fase met personeel veilig achter me gelaten.

Niet zinvol geachte gewassen in mijn levenstuin heb ik in de achterliggende jaren voor een deel buiten de perken kunnen houden.

Nu, echter, lijkt de tijd rijp te zijn om één van die tot bonsai-formaat gehouden passies meer groeikansen te geven: schrijven!

ZOMER

VRUCHT

10 juli

Een vrucht groeit, producten maak je

Elke fase is belangrijk

We zijn bij het belangrijkste hoofdstuk aanbeland, dit is waar het om gaat. Het voortraject was van weinig belang en de eigenaar van de wijngaard uit Mattheüs kwam pas opdagen op het moment dat er iets te halen viel.

Waar of niet waar? Natuurlijk niet!

Willen er vruchten komen dan is elke voorgaande fase van belang.

Wat te denken van bloesem die, uiterst gevoelig voor nachtvorst, met vuurpotten en beregening beschermd dient te worden. Het water bevriest, in plaats van de fragiele bloemdelen.

En deze beschermende aandacht geldt voor elk ander aspect van de ontwikkeling.

Wat info over de vrucht

Onderstaand een viertal typeringen van de vrucht:

1. Iets dat uit de bloesems van een boom groeit, vaak sappig is en wat je soms op kunt eten.

2. Deel van een plant, wat zich uit de bloem ontwikkelt en zaad bevat.

3. De vrucht is het rijp geworden vruchtbeginsel van een bloem en bevat in het algemeen de, na bevruchting, uit de zaadknoppen ontwikkelde zaden.

4. Geheel van wat na de bevruchting uitgroeit uit het ovarium, opgebouwd uit vruchtwand, tussenschotten, zaadlijsten en zaden.