DE VERBORGEN VROUW

Belinda Aebi

DE VERBORGEN VROUW

Eerste druk: 8 oktober 2021

© 2021 Belinda Aebi

© 2021 Uitgeverij Hamley Books

Coverontwerp: Sly Fox Cover Designs

Grafisch design: Sly Fox Cover Designs

ISBN 9789464208375

NUR 330

Uitgeverij Hamley Books drukt haar boeken op papier met het FSC© keurmerk. Zo helpen we waardevolle oerbossen te behouden. Lees onze duurzaamheidscharter op www.hamleybooks.be.

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, in enige vorm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van uitgeverij Hamley Books.

www.hamleybooks.be

M.L.

Zij was er ook. Ze was er altijd op vrijdag-, en zaterdagavond. Vanaf het moment dat de deur uit het slot ging tot het sluitingsuur vroeg in de ochtend. Zodra de dj ‘River Deep, Mountain High’ van Ike & Tina Turner door de boxen joeg, was ze niet meer van de dansvloer weg te slaan.

Iedereen kende haar. Ze deed alle harten sneller slaan. De andere meisjes waren niet blind. Ze benijdden haar om haar sexy heupen, haar jonge borsten in een strak bovenstuk of een doorzichtig naveltruitje, haar zwiepende, donkere haren en haar loerende, glanzende ogen, overal tegelijk.

Zeker wanneer ze gedronken had. Ze wist dat jonge en ook oudere mannen haar met openhangende kwijlmond aangaapten terwijl ze uitdagend aan haar sigaret zoog en haar lichaam kronkelend bewoog in het licht van felgekleurde lampen en dat ze, naarmate ze meer in het ritme kwam en zweette, de tooghangers opgeilde.

1

Zomer 2019

In het mortuarium van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen hing een lichtzure lucht. Stef Michiels stond schouder aan schouder met Raf De Roover en staarde voor het eerst in zijn leven naar een verzameling botten. Hij had wel eens een oud graf gezien met enkele beenderen en een schedel, maar dit was anders. De twee skeletten waren gevonden op Cauwerburg te Temse, tijdens de afbraak van jutefabriek De Correctie, toen het terrein een andere bestemming kreeg. Ze waren door het DVI-team (Disaster Victim Identification) op uiterst voorzichtige en vakkundige wijze blootgelegd en daarna door een technisch fotograaf van het forensisch lab gedetailleerd op beeld vastgelegd. Ook na reconstructie werden beide skeletten uitvoerig gefotografeerd en geïnventariseerd.

De media hadden elkaar verdrongen achter de toegestane perimeter en verscheidene politiemannen probeerden met moeite persfotografen en cameralui te bekoelen en op afstand te houden. De woordvoerder van het parket had de hongerige maar vooral ongeduldige meute journalisten diezelfde avond een persbericht beloofd. Veel zou hij niet kunnen zeggen want het onderzoek was geheim, maar liever gaf hij een korte persmededeling dan de volgende ochtend artikels te moeten lezen van journalisten die erop los fantaseerden en graag hun sappigste versie van het verhaal gepubliceerd zagen.

Het onderzoeksteam stond onder leiding van het parket en het proces van identificatie veronderstelde een nauwe samenwerking en coördinatie tussen het DVI-team, de lokale politie, de forensisch tandarts, de forensisch antropologe en het gerechtelijk lab. De basismethodes bij het post-mortemonderzoek waren: gebitsonderzoek, vingerafdrukken en DNA-analyse. Tanden waren een geweldig hulpmiddel voor identificatie en bleven in de meeste gevallen eeuwen bewaard – de schedelresten van Adolf Hitler zijn ook door middel van het gebit geïdentificeerd en liggen in Moskou – vingerafdrukken waren er soms maar niet altijd, zoals nu, en het DNA-onderzoek zou pas aangewend worden als voorgaande methodes geen of onvoldoende resultaten opleverden. Binnen het forensisch centrum kon nog beroep worden gedaan op andere specifieke onderzoekstechnieken, tenminste, als het budget het toeliet.

Het forensisch team was tot de conclusie gekomen dat het om verdachte overlijdens ging. De skeletten waren gevonden in een put van kleigrond, overgoten door een laag beton.

Ze lagen hand in hand.

2

De aanblik benam Stef een moment de adem en hij zag bleek, maar dat kwam niet alleen door de beenderen en de ijzige sfeer die er hing maar vooral door een gebrek aan slaap. De mannen hadden om vier uur in de ochtend samen met de federale politie een aantal transmigranten opgepakt die in vrachtwagens waren geklauterd op de snelwegparking langs de E17 in Kruibeke. Het was niet de eerste keer dat zo’n interventie plaatsvond en ze zorgde voor ergernis bij het korps omdat de transmigranten meestal na één nacht cel in Brussel weer op vrije voeten liepen. Een heel gedoe en al die moeite voor niets.

De Roover onderdrukte een geeuw en kreeg natte ogen. Stef gaf hem een tik met zijn elleboog.

De wetsdokter en tevens forensisch antropologe keek hen vanonder haar blauwe haarkapje met flitsende ogen aan. Ze hadden elkaar nooit eerder ontmoet en Stef vroeg zich af of de walletjes onder haar ogen er altijd waren en om de een of andere reden vond hij ze schattig. Enkele donkerbruine haarslierten had ze achter haar oren gelegd. In elke oorlel zat een fijn, wit pareltje in een gouden randje. Discreet en vrouwelijk.

Ze gaven elkaar geen hand.

‘Hoofdrechercheur Michiels en inspecteur De Roover?’ Bij het uitspreken van hun namen keek ze de speurders in de ogen alsof ze wist wie bij welke naam hoorde.

De mannen knikten.

‘Emmy Verdonck.’

‘Aangenaam,’ zei Stef, die toen hij het zei, besefte dat de woordkeuze beter kon want aangenaam was een kennismaking in een sectieruimte allerminst. Het parket had onderzoeksrechter L. Moons gevorderd om de zaak aan te pakken. Moons had nog eens de noodzaak voor een goede communicatie tussen de verschillende instanties benadrukt, maar zelf stond hij gekend als redelijk ontoegankelijk op momenten dat het warm werd onder zijn voeten.

De dubbele skeletvondst bezorgde Stef een adrenalineshot. Tijdens de twee jaar dat hij overgeplaatst was van de politiezone Klein-Brabant naar die van Kruibeke-Temse was er al wat pittigs op zijn pad gekomen. Maar dit... die skeletten waren niet alleen hoogst uitzonderlijk, het bleef luguber.

Stef liet zijn blik over de botten gaan. Ze lagen anatomisch geschikt nadat ze voorzichtig maar grondig gereinigd waren met een borstel, water en zeep. Een reeks vragen flitste door zijn hoofd. Wie waren deze mensen? Wat was er gebeurd? Hoe waren ze daar terechtgekomen? Door wie werden deze twee mensen gemist? En hoelang al?

Raf De Roover haakte zijn duimen achter zijn broeksriem, zette zijn voeten wat verder uiteen, schraapte zijn keel en boorde zijn blik in de ogen van Emmy Verdonck. Daaropvolgend de klassieke drie woorden: ‘Wat weten we?’

‘Het verslag van het post-mortemonderzoek is klaar en we zijn na ons teamoverleg tot conclusies gekomen,’ zei Emmy. ‘We zijn er zeker van dat het om een vrouw en een man gaat en wel om de volgende redenen. Kijk mee.’

Ze wees naar de schedel van het mannelijke skelet. ‘Deze schedel is wat langer en breder, heeft een prominente en hoge kin, stevige kaakhoeken met een bijna rechte hoek; de rand boven de ogen, ter hoogte van de wenkbrauwen zeg maar, is dikker en meer geprononceerd en de processus mastoideus is groter.’ Ze toonde een uitsteeksel onder het oor. Ze pakte de schedel voorzichtig op en draaide hem. ‘Hier zien we het ook aan,’ zei ze. ‘Os occiputale of achterhoofdsbeen. Door het ovale gat erin staan de hersenen in verbinding met het ruggenmerg. Dit been is bij mannen sterker ontwikkeld dan bij vrouwen.’

Emmy legde haar vingers ter hoogte van de oogkassen.

‘En hier, bij vrouwen passen ongeveer drie vingers in de hoogte en twee in de breedte; bij mannen is dat andersom,’ zei ze. ‘Een man is een breedbeeld-tv,’ knipoogde ze.

Stef knipperde met zijn ogen. ‘Aha? Oké.’

De Roover knikte en trok een mondhoek op. Emmy ging verder. Ze wees naar het voorhoofd. ‘Zie je dit? Het voorhoofd van een man loopt vanaf het neusbeen recht naar achteren. Bij een vrouw loopt dat eerder schuin. Ze heeft dus eigenlijk een ietwat “boller” voorhoofd; de kin is minder uitgesproken en de kaakhoeken zijn meer afgerond.’

Raf De Roover fronste, hield tijdens de uitleg zelf zijn hoofd wat schuin en krulde zijn onderlip. ‘Mm.’

‘Jullie zien het straks beter als we de vrouwelijke schedel bekijken. Oké, de beenderen dan,’ ging Emmy verder. ‘De reden waardoor we in onze conclusies wat in een “schemerzone” zaten, was het feit dat de beenderen van de man uitzonderlijk licht en kort zijn. Jullie kunnen zelf zien dat de beenderen van beide skeletten niet zoveel van elkaar verschillen. Die van de man zijn niet veel langer, maar hebben een tamelijk glad oppervlak en zijn eerder fijn. We zouden verwachten dat bij een man de beenderen sterker ontwikkeld zijn omdat er sterkere spieren op aanhechten. Wat hier opvalt is dat de benen van het mannelijke skelet redelijk kort zijn in verhouding tot de romp. Dát, en de eerder “vrouwelijke” beenderstructuur zou erop kunnen wijzen dat we te maken hebben met een eerder kleine, tengere man.’

Stef en Raf hingen aan Emmy’ s lippen.

‘Er is ook dit,’ ging Emmy verder. Ze wees naar de mannelijke schedel. ‘We hebben meerdere aanwijzingen om aan te nemen dat we hier te maken hebben met iemand van het Aziatische ras. Niet alleen door bepaalde specifieke kenmerken van de schedel, maar ook na onderzoek van het gebit, waarover zo meteen meer.’

‘Een Aziaat?’ vroeg Stef.

Emmy knikte en wees aan. ‘Kijk, er zijn om te beginnen de prominente en brede jukbeenderen.’

‘Klopt,’ zei Stef. Raf humde.

Emmy wees nog een punt aan. ‘En hier, onder de neus, is een opening waar je vinger in past. Dat is niet zo bij het Europese ras.’ Ze wees naar de onderkaak. ‘Nog een kenmerk is dat de onderkaak wat meer naar voor staat.’ Ze wees naar de mondholte en het gebit. ‘En het gehemelte heeft een meer afgeronde vorm en de snijtanden in de bovenkaak zijn opvallend schopvormig. Het verslag van de forensisch tandarts die deze gebitten heeft onderzocht, meldt ook dat het materiaal van de tandvullingen weinig of niet wordt toegepast in Europa. Het zijn andere composieten, ze zijn anders verwerkt en ook de techniek van vullen is niet de gebruikelijke techniek die we in Europa kennen.’

Raf trok een wenkbrauw op. ‘Hoe zeker is hij?’

Emmy sloot kort haar ogen en deed ze dan weer open. Het gebaar betekende een geruststelling en straalde vertrouwen uit. ‘Heel zeker en geloof me, hij heeft een pak ervaring. Hij was erbij om de slachtoffers te identificeren van de Herald of Free Enterprice, van de affaire-Dutroux, van de tsunami in Zuidoost-Azië en van de aanslagen in Zaventem en Brussel.’

Stef slikte iets door en Raf kneep zijn lippen op elkaar. De vreselijke beelden van de aanslagen stonden voor altijd op hun netvlies gebrand en een aantal collega’s van Brusselse en omliggende politiezones kampten nog steeds met angstaanvallen en enkelen waren nog arbeidsongeschikt.

‘Een Aziaat dus… ’ zei Stef.

‘En Azië is groot,’ vulde Raf wijselijk aan.

‘Is het vrouwelijke skelet Europees?’ vroeg Stef.

‘Ja, klopt.’ Emmy liep naar de andere tafel waar het vrouwelijke skelet lag. Haar blauwe operatiejas ruiste zachtjes. Stef en Raf volgden haar. Stef smakte met zijn lippen. Zijn keel was droog en hij snakte naar een glas water. Raf zocht met zijn ogen hoopvol naar een koffieautomaat, maar die was nergens te bespeuren.

3

‘Het post-mortemonderzoek van het vrouwelijk skelet leert ons het volgende.’ Emmy deed een haarlok uit haar gezicht. ‘RX-beelden tonen ons meerdere breuken over het hele lichaam.’ Stef en Raf lieten hun blik over de botten glijden. ‘Maar laten we eerst de resultaten van het gebitsonderzoek bekijken. Een RX-scan toont ons een gaaf gebit en buiten één kleine amalgaamvulling van de eerste ondermolaar rechts, zijn geen ingrepen gebeurd. Dat zegt ons veel over de leeftijd, waarover zo meteen meer, maar dit kan jullie helpen.’ Ze wees naar de twee bovenste centrale snijtanden.

‘Wat opvalt is het diasteem, het uitgesproken spleetje tussen deze twee tanden. Bij gegoede mensen wordt dit spleetje meestal opgevuld door de tandarts, die het verhelpt met een soort hars of een andere composiet, of soms ook wel door een beugel, maar die hebben we niet gevonden. Nu is het zo dat vroeger en bij armere gezinnen er geen aandacht aan werd besteed of er waren geen financiële middelen.’ Emmy liet een glimlach zien. ‘In tegenstelling tot de laatste jaren, nu het een soort handelsmerk is geworden van bekende mensen. Denk maar aan Madonna, Eddie Murphy, Arnold Schwarzenegger.’

‘Tja… ’ zei Raf. ‘Je vergeet dichter bij huis: Verhofstadt en ook Regi Penxten.’

‘Ja, die ook,’ zei Emmy, ‘maar wat ik wil zeggen, is dat het jullie kan helpen voor de identificatie. Het spleetje is hier toch wel uitgesproken. Mochten jullie een foto vinden van het meisje, dan zou dit spleetje zeker opvallen, op voorwaarde dat ze lacht op de foto, welteverstaan.’

‘Interessant,’ zei Stef.

Emmy hield hun aandacht nog bij het gebit. Ze toonde de roze verkleuring ter hoogte van de tandhals van de tanden. ‘Zie je dit?’

‘Shit, pink teeth,’ zei Stef. ‘Heb er al van gehoord maar nog nooit in het echt gezien. Komt dat niet vooral voor bij drenkelingen?’

‘Ja, meestal zelfs. Ik bespaar jullie een gedetailleerde uitleg, maar het komt erop neer dat er een stuwing in de tandvaten plaatsvindt waardoor deze roze verkleuring zich voordoet. Het kan een aanwijzing zijn dat het meisje gewurgd is, maar de roze tanden zijn geen afdoende bewijs. Echter… ’ Ze wees naar de hals van het skelet. ‘Haar tongbeen is gebroken.’

Raf keek Emmy bedenkelijk aan. ‘Pink teeth en een gebroken tongbeen? Ze is dus vermoord?’

‘Het zijn inderdaad twee aanwijzingen, maar het is ook mogelijk dat de breuk in het tongbeen er gekomen is doordat er precies dáár druk op het skelet is ontstaan. Je weet dat een schedel erg gevoelig is voor verplettering en voor kromtrekken door druk. Het is zo dat we bij ongeveer veertig procent van de mensen die gewurgd zijn of verhangen, zien dat het tongbeen gebroken is.’

‘Ze kan gewurgd zijn en daarna gevallen,’ zei Stef. ‘Of geduwd.’

Er tikten enkele seconden weg.

‘Wat denk jij?’ vroeg Stef aan Emmy.

‘Feit is: bij de beide skeletten zien we meerdere breuken aan de wervelkolom en het bekken. Dat is typisch voor een val uit de hoogte op het achterwerk met samendrukking van de hoger liggende wervels of samendrukking van het bekken. Bij beide skeletten zijn ook de meeste ribben gebroken, maar om meer concreet op jouw vraag te antwoorden: we hebben geen sporen teruggevonden van geweldpleging, geen kogelgat bijvoorbeeld. In feite zijn de beenderen, buiten de breuken dan, in redelijk goede staat. Maar het is niet omdat we geen aanwijzingen vinden die op een misdrijf duiden dat deze twee mensen niet om het leven zijn gebracht,’ zei Emmy. ‘Een kogel of een mes kan tussen ribben door terechtkomen en geen enkel bot raken. Conclusie: we denken dat ze samen achterwaarts naar beneden zijn gestort, van redelijk hoog zelfs.’

‘Wat is hoog?’ vroeg Stef.

Emmy trok een schouder wat op. ‘Minstens vier meter, misschien meer.’

Ze knipperde snel met haar ogen. Haar lange wimpers trilden.

‘Kijk, iemand moet ze in die put gelegd en begraven hebben, en iemand heeft er klei en daarna beton overheen gestort.’

‘Wat mij erg intrigeert,’ zei Stef, ‘is hóé ze gevonden zijn.’

Ze keken alle drie naar de wand achter hen waar foto’s hingen van de forensisch fotograaf. Raf stak zijn handen in zijn zakken en bleef zwijgzaam en met half dichtgeknepen ogen naar de foto’s kijken. Hij maakte zoals hij vaak deed als hij diep nadacht een zacht keelgeluid.

‘Ja, waarom lagen ze hand in hand?’

4

Er was iets mis met mijn moeder. Dat merkte mijn vader zo’n twee jaar geleden. Het middagmaal stond klaar op tafel maar ze maakte geen aanstalten om te beginnen met eten. Ze staarde naar haar bord terwijl haar handen onbewogen in haar schoot bleven liggen. Mijn vader maakte zich ernstige zorgen en belde mij. Ma wist niet meer hoe ze haar vork moest vastnemen. Hij spoorde haar enkele malen aan, maar zonder resultaat. Ze had er geen idee van waar haar bestek toe diende en wanneer mijn vader een stukje vlees op haar vork prikte, wist ze niet hoe het tot bij haar mond moest geraken.

Ik raadde mijn vader aan om de dokter te bellen. Direct. Dit was niet goed.

Voor de eerste keer in zijn leven gaf mijn vader haar te eten.

Voor de eerste keer in haar volwassen leven werd zij gevoed.

Er was een hersenscan gemaakt. Die toonde een chronisch subduraal hematoom aan, een bloeding tussen de hersenvliezen. Mijn vader en ik schrokken. Hoe kon dat? De neurochirurg legde uit dat een val in het verleden waarschijnlijk de oorzaak was. Mijn vader en ik zochten onze gedachten af over het moment waarop het kon zijn gebeurd. Ja, ze was enkele keren gevallen, met tussenpozen, en ja, één keer verloor ze het evenwicht en viel ze met haar hoofd tegen de wasbak in de badkamer. Ze had een hoofdwonde van enkele centimeters die gehecht werd. Was het dán? Op dát moment? En hoelang precies was dat geleden? We stelden ons vele vragen, maar veel tijd om na te denken was er niet.

Er was een dringende ingreep nodig.

Ze kreeg een gaatje in haar schedel.

5

‘Klopt, hand in hand, in rugligging en de andere arm gewoon langs het lichaam,’ zei Emmy.

‘Ze zijn zo neergelegd,’ zei Raf. ‘Dat kan niet anders.’

‘Ik heb er geen andere verklaring voor,’ zei Emmy, ‘iemand die van een hoogte achterovervalt, die komt niet zo terecht, in die houding bedoel ik. Dan lig je niet netjes op je rug en als je beslist om allebei samen te vallen, dan is de kans dat je elkaars hand nog vasthebt als je neersmakt bijzonder klein. Het zou kunnen dat ze zelf die put hebben gegraven, zichzelf hebben vergiftigd en zo om het leven zijn gekomen, maar dan kan ik al die breuken niet uitleggen. En ook: ze kunnen zichzelf niet eerst met een laag klei en daarna met een laag beton overgoten hebben.’

‘Ze zijn gevonden onder het toenmalige garenmagazijn van de jutefabriek, maar misschien zijn ze niet op die plek gestorven maar zijn ze naar dat garenmagazijn versleept en heeft iemand ze in die houding gelegd en hun handen verstrengeld,’ zei Raf, ‘om te laten uitschijnen dat ze op de een of andere manier met elkaar verbonden waren.’

‘Om het op zelfmoord of een liefdesdrama te doen lijken? Of misschien waren ze vijanden en wou iemand ons op een verkeerd spoor zetten?’ zei Stef. ‘Emmy, zijn er geen sieraden gevonden? Een ketting, een trouwring?’

‘Nee, niet gevonden, wel andere voorwerpen, daarover straks meer,’ zei Emmy, ‘want ik ging jullie meer uitleg geven over de leeftijdsbepaling.’

‘Klopt,’ zei Stef. ‘We luisteren.’

‘Wel, hier was opnieuw het gebitsonderzoek door de forensisch tandarts van cruciaal belang.’

Stef keek haar op een speciale manier aan. Dat kwam doordat hij razend nieuwsgierig was maar het kon ook zijn doordat hij ervan genoot om haar te zien praten. Of om haar te zien, kort gezegd. Het bleef een vreemde combinatie. Een jonge, aantrekkelijke vrouwelijke antropologe gebogen over een hoop lugubere beenderen op een koude roestvrijstalen snijtafel. Het contrast kon niet groter zijn.

Stef bekeek de beenderen. Hier zaten dus jaren geleden vlees, spieren, organen, huid en haar omheen. Dit waren mensen die werkten en een gezin hadden. Of waren ze alleen? Wat hadden deze twee mensen met elkaar te maken? Stef wierp een blik op het borstbeen en de ribben. Daarachter klopte dus ooit een hart. Welke gevoelens hadden ze?

Emmy moest de frons in zijn voorhoofd hebben genoteerd want ze begon met haar uitleg en trok Stef uit zijn gedachten.

‘De leeftijd dus… Wel, er zijn meerdere zaken. We bekijken ook de groeischijven en de RX-beelden van bepaalde beenderen en gewrichten, zoals het sleutelbeen, de pols en de elleboog. We kijken naar de ontwikkeling van de tandwortels, de verstandskiezen en de slijtage van het gebit. Hierbij wil ik toch even een kanttekening maken. Doordat de wortels van de tweede molaren, de maaltanden dus, hier volledig ontwikkeld zijn en gesloten, kunnen we met zekerheid zeggen dat het meisje minstens zestien jaar was, maar het is moeilijker te zeggen hoeveel ouder ze precies was, want de derde molaren, dat zijn de verstandskiezen, breken niet bij iedereen door en de ontwikkeling ervan is in tijd meer gespreid dan bij andere tanden.’

Raf knikte. ‘Bij mijn zus zijn de verstandskiezen getrokken toen ze vijfentwintig was. Ze werd knettergek van de pijn.’

‘Ja, soms zit er niets anders op,’ zei Emmy, ‘en zoals ik zei: niet iedereen krijgt ze en als je ze hebt, is dat niet altijd een cadeau.’ Ze legde verder uit.

‘We vergelijken dan de gebitsanalyse van de zich ontwikkelde tanden met bestaande kaarten en tabellen en uiteindelijk levert de gebits-en botleeftijd ons de meest betrouwbare wetenschappelijke informatie over de biologische leeftijd van iemand. Hou er wel rekening mee dat we altijd spreken over een gemiddelde leeftijd en dat we een tijdsvork hanteren.’

‘En waar komen jullie dan uit?’ vroeg Stef.

‘Bij het vrouwelijke skelet komen we na de onderzoeken uit op een leeftijdsvork van 15,3 tot 16,2 jaar. Bij de man op 34,6 tot 35,3 jaar.’

Stef en Raf lieten haar antwoord bezinken. Er tikten enkele seconden weg.

‘Jullie kunnen uiteraard alle foto’s en resultaten van onze onderzoeken en bevindingen digitaal nalezen.’

‘Perfect,’ zei Stef.

‘Ik kan je nog iets meer zeggen over de lichaamslengte van deze mensen,’ ging Emmy verder.

‘Heel graag.’

‘Aan de hand van de ontwikkeling van het gebit en de ossificatie, daarmee wordt de botvorming bedoeld, kunnen we opmaken of we te maken hebben met volwassen individuen. Aan de hand van de lengte van de lange beenderen, bijvoorbeeld het dijbeen, kunnen we stellen dat de vrouw bij benadering zo’n een meter vijfenzestig moet zijn geweest. De man slechts enkele centimeters groter.

Nog iets wat de man betreft,’ ging Emmy verder, ‘we denken zo goed als zeker te kunnen zeggen dat hij geen zwaar werk uitoefende, gezien de geringe slijtage die we zien op zijn botten, met uitzondering van de vele breuken natuurlijk.’

‘Iemand met een administratieve functie?’ gokte Stef.

‘Ja, volgens onze bevindingen eerder dát dan een wegenbouwer, havenwerker of een beroep van die categorie,’ zei Emmy.

‘Een baas die achter zijn bureau zat?’ vroeg Raf met lichte ironie in zijn stem. ‘Iemand die de bevelen uitdeelde?’ Hij trok met zijn duim en wijsvinger aan het puntje van zijn kin en om een onbepaalde reden schoot hem het beeld van onderzoeksrechter Moons te binnen.

Stef zette zijn voeten wat verder uiteen alsof hij meer steun zocht en hij daardoor beter kon nadenken.

‘Ik denk hardop, maar gezien het feit dat hij hier in ons land was, zou het best kunnen dat het iemand van een bedrijf was, dus iemand die zich de reis van een Aziatisch land naar hier kon permitteren.’

6

Emmy leunde tegen de muur en kruiste haar armen voor haar borst. ‘Wat je daarnet zei, Raf, dat Azië groot is, nog iets over de herkomst van de man.’

‘Graag, wat heb je nog?’ vroeg Raf.

‘Wel, het is zo dat we beschikken over opsporingsmethodes waardoor we kunnen weten in welke regio iemand heeft verbleven. Let wel, ze geven ons niet de precieze locatie, maar wel een richting om het onderzoek verder te zetten. Jullie hoorden vast al van het isotopenonderzoek?’

Raf fronste. Stef knikte. ‘Ja, peperduur als ik het juist heb.’

‘Ja, vijf- tot tienduizend euro, afhankelijk van de weefsels die onderzocht dienen te worden.’

‘Fris ons geheugen maar eens op,’ vroeg Stef, ‘in een notendop en in het Nederlands als het kan.’ Hij knipoogde.

‘Dat kan,’ zei Emmy, ‘en jullie moeten maar aangeven als ik te veel vaktermen gebruik, dat doen wij zonder erbij stil te staan.’

‘We gillen wel,’ zei Stef.

‘Oké, kort gezegd komt het erop neer dat alles wat we eten en drinken sporen nalaat in onze haren, nagels, tanden, botten en andere lichaamsweefsels en dat we daardoor bijvoorbeeld kunnen weten of iemand opgroeide in een warm of koud klimaat, of aan zee, of iemand veel maïs heeft gegeten, of iemand vegetariër was. Die dingen. Maar dit isotopenonderzoek wordt meestal pas uitgevoerd als een politieonderzoek vast komt te zitten.’

‘Maar concreet zou het dus kunnen betekenen dat het onderzoek ons aangeeft wáár in Azië onze man vandaan komt?’ vroeg Raf.

Emmy schudde traag van nee. ‘Mm... niet helemaal correct. Kleine nuance. Het geeft ons aan in welke regio hij geleefd zou hebben, maar die stemt niet altijd voor de honderd procent overeen met de geografische origine van iemand, de geboorteplaats dus.’

Stef liet een zucht ontsnappen. ‘Loeiend interessant allemaal, Emmy, maar ons onderzoek zit nog niet vast. Het begint pas.’

Emmy glimlachte. ‘Weet ik, en die duizenden euro’s liggen ook niet voor het rapen, maar wetenschap en technologie kosten nu eenmaal bakken geld, I know,’ zei ze, ‘maar we willen vooruit, toch?’

‘Ja, maar het zou al veel makkelijker zijn als iedereen zijn identiteitsbewijs op zak zou hebben. Ook een dode,’ zei Raf grappend.

‘Wat heb je nog?’ vroeg Stef.

‘Ik heb nog meer info voor jullie. De weke weefsels,’ zei Emmy, ‘daar is niets meer van overgebleven, en aan de hand van de hoeveelheid collageen in de botten zijn we gaan rekenen…’

Stef kneep zijn ogen tot spleetjes. ‘Eh…’

‘Collageen is zeg maar de “lijm”,’ legde Emmy uit. ‘Het is het hoofdbestanddeel van bindweefsel en zorgt voor de stevigheid in het lichaam. Aan de hand van het gevonden collageen in de beenderen hebben we een methode om te berekenen wanneer de ontbinding begonnen is, maar ik bespaar jullie de gedetailleerde uitleg van de formule.’

‘Dank je,’ reageerden de mannen haast in koor.

‘En de bodem waarin de skeletten lagen?’ vroeg Raf terwijl hij met een hand over zijn kin wreef.

Emmy stak haar wijsvinger op. ‘Yep, de bodem, héél belangrijk. Veel hangt af van de grondsoort waarin een skelet gevonden wordt. Hier was het klei, dat bewaart beter dan andere soorten grond omdat de bacteriën minder goed hun werk kunnen doen. Komt erbij dat de lichamen bijna anderhalve meter diep lagen. Hoe dieper, hoe minder zuurstof en hoe trager de ontbinding. De bodem fungeert dan als een soort bumper, zie je?’

Stef krabde in zijn haar maar stelde geen verdere vraag. Raf tuitte zijn lippen. Emmy schonk hem een zachte glimlach en vertelde verder.

‘Maar ook: hoe dieper, hoe groter de druk op het skelet, vandaar de kans op het breken van botten.’ Ze keek de speurders beurtelings aan. ‘Herinneren jullie je wat ik zei over het gebroken tongbeen?’

‘Jazeker,’ zei Stef. ‘En hoelang denk je dat de skeletten hier al lagen?’

Emmy keek hem in de ogen. ‘De ligduur bedoel je? Wel, het is een inschatting, maar we denken ongeveer vijftig jaar.’

‘Vijftig jaar…’ Stef vormde een o met zijn lippen en liet een fluittoon ontsnappen.

De Roover vernauwde zijn ogen en keek Emmy recht aan, alsof hij haar antwoord in twijfel trok. ‘Fuck...’

‘Bij benadering dus,’ beklemtoonde ze nog eens.

Raf sloeg zijn blik naar het plafond en sloot zijn ogen.

‘Oké, even denken, als we ervan uitgaan dat de skeletten er ongeveer vijftig jaar liggen, en dat het meisje ongeveer zestien was bij overlijden, dan is ze overleden in 1969 en werd ze geboren rond 1953. De man zou dan geboren zijn rond 1934.’

‘En dat zomaar uit het hoofd,’ prees Stef tussen neus en lippen.

‘Ik was altijd goed in rekenen,’ glimlachte Raf. ‘Rekenen, turnen en door het raam naar buiten turen, wachtend op de bel.’

Stef liet de vakkundige uitleg van Emmy die meer weghad van een snelcursus forensische pathologie en het puike rekenwerk van Raf tot zich doordringen.

7

‘Wat was hun relatie?’ vroeg Stef zich luidop af. ‘Waren ze genetisch verwant? Minnaars? Waren ze allebei werknemers in de fabriek? Werkte ze voor hem?’

‘Bij die laatste vragen kan ik je niet helpen,’ zei Emmy, ‘en of ze familie waren van elkaar, daar kan ik je ten vroegste over drie à vier weken een antwoord op geven. Onze labo’s zijn overstelpt met DNA-testen.’

Stef ging met een hand door zijn haar. Natuurlijk had Emmy gelijk. De genetische verwantschap onderzoeken van vijftig jaar oude skeletten bengelde onderaan het lijstje van ‘hoogdringendheid’. De resultaten van een DNA-analyse van een seriemoordenaar of een verkrachter die op ieder ogenblik opnieuw kon toeslaan, had prioriteit. Hoewel, dat gebroken tongbeen en de pink teeth baarden hem zorgen.

‘Drie à vier weken, dus,’ herhaalde hij, ‘ik neem het op met Moons.’ Als die opdracht gaf voor een DNA-onderzoek, moest de wachttijd ingekort worden, want zo goed als zeker ging het hier om moord.

‘Neem maar vier weken,’ corrigeerde Emmy, ‘tenzij het opperhoofd er anders over beslist. Ik hou mij liever aan mijn beloftes, maar als je mijn opinie vraagt, dan betwijfel ik ten zeerste een familieband gezien hun verschillende kenmerken.’

‘Heb je nog iets, Emmy?’ vroeg Raf.

‘Wat betreft het skeletonderzoek niet.’ Ze keek Stef en Raf afwisselend aan. ‘En welke relatie ze hadden, dat laat ik jullie uitpluizen. Uiteraard help ik zoveel ik kan, met het hele team. We zijn in continu overleg, alle bekomen resultaten en nieuwe aanwijzingen worden bij mij gecentraliseerd en ik ben jullie aanspreekpunt.’

‘Oké, dat is duidelijk, dank je,’ zei Stef, die de gedachte dat ze elkaar nog zouden horen en waarschijnlijk ook terugzien erg aangenaam vond.

‘Je zei dat er voorwerpen gevonden zijn bij de skeletten?’ vroeg hij.

Emmy knikte. ‘Ja, en op dit moment zijn mensen van ons team in het forensisch lab bezig met de voorwerpen die gevonden zijn in het puin nabij de skeletten te onderzoeken. Ze zijn genummerd, gefotografeerd en in kaart gebracht. Nu komt het erop neer om er alle info uit te halen die eruit te halen valt. Zodra we alle bevindingen gebundeld hebben en na ons teamoverleg, hoor je mij. Waarschijnlijk morgen al.’

Zo rap mogelijk, lag op het puntje van Stefs tong, maar hij sprak de drie woorden niet uit. Het was overduidelijk dat Emmy nauw samenwerkte met haar team en daarin alle vertrouwen had. De blik in haar ogen was alleszeggend. Ze wist dat het parket en de rechercheteams meer dan ooit hongerig waren naar de onderzoeksresultaten en zijzelf kon haar nieuwsgierigheid naar de identiteit van de skeletten niet onder stoelen of banken steken.

Het bewijs ervan kwam die avond.

Om 23.45 uur kreeg Stef een sms van Emmy.

Heb info over de voorwerpen. Tot morgen in mijn kantoor, 8 u.

Gr. Emmy

Stef had een binnenpretje. Een sms sturen net voor middernacht. Dat betekende twee dingen: ten eerste dat ze lef had en ten tweede dat zij en haar team lang hadden doorgewerkt. Dat verbaasde Stef niet, want dat Emmy zin had om zich in dit onderzoek vast te bijten, had hij kunnen aflezen van haar gezicht en haar lichaamstaal. Logisch, er belandden niet iedere dag bejaarde skeletten op haar onderzoekstafel en Stef had het van bij de eerste aanblik gezien: Emmy Verdonck was geen dieseltje, maar een turbo. Een ‘knappe’ turbo.

En er stond: 8 u. Met een punt erachter. Niet rond 8 u. of ongeveer of in de loop van de voormiddag. Daar hield hij van: stiptheid en duidelijkheid. Geen halfslachtige afspraken. En in de ochtend was hij zelf op zijn best. Dat was een meevaller.

‘The early bird catches the worm.’ (John Ray)

De spreuk hing ingekaderd en op een strategische plek in zijn bureau. Wanneer hij achter zijn desk zat en recht voor zich uit keek, viel zijn oog erop. Je kon er niet naast kijken. De spreuk hing er al toen hij hier twee jaar geleden aankwam. Hij was nog van zijn voorganger, Rik Van Raemdonck, en Stef las hem iedere morgen opnieuw met Rik in gedachten. Het speet hem ook iedere morgen dat ze elkaar slechts heel kort hadden gekend. Rik was een gerespecteerde man met veel bagage en mensenkennis, maar jammer genoeg met een even grote dosis kwaadaardige kankercellen, verdriet en levensmoeheid.

Stef lag in bed na te denken. Niet alleen keek hij ernaar uit om Emmy terug te zien. Morgen zou ook het ante-mortemonderzoek van start gaan. In gedachten somde hij op wat er eerst aan de orde was. Ze hadden nu het complete dossier van de skeletonderzoeken en de gebitsanalyses. Nu kwam het tweede luik. Waren deze twee mensen destijds als vermist opgegeven? Hoe zag hun entourage eruit? Het kwam er nu op aan om zo veel mogelijk gegevens te verzamelen via familie – als die er nog was – dokters, tandartsen, vrienden, collega’s. Welke waren de voorwerpen die gevonden waren bij de skeletten en wat leerden ze ons? Na het centraliseren van de gegevens werden deze ingegeven in de computer. Pas als er een match werd gevonden tussen het post-mortem- en ante-mortemdossier, kon er sprake zijn van een sluitende identificatie. Dat was de procedure, dat was de theorie, maar in de praktijk was dat geen sinecure. ‘Identificatie’, het woord weergalmde in zijn hoofd. Een dode zijn naam terugbezorgen, families herenigen, gerechtigheid zoeken, nabestaanden verlossen van de onwetendheid zodat ze konden rouwen. Daar ging het om. Stef wist dat het tijd in beslag zou nemen, maar hij had er alle vertrouwen in dat een interdisciplinaire samenwerking resultaat zou afwerpen. Eén match. Hij wilde erin geloven. Hij moest erin geloven.

Wanneer hij met een hoofd vol vragen en na veel woelen eindelijk in slaap was gevallen, werd hij wakker doordat zijn zoon Lars ineens in zijn kamer stond in een bezwete pyjama. Er tekenden zich donkere en grillige schaduwen af op het plafond, een hoge boom zwiepte door de zotte wind met zijn takken tegen zijn raam – wat héél griezelig was – en er zat iets onder zijn bed. Een of ander vies beest. Stef had zich in de ogen gewreven en de klaagzang aangehoord. Hij sloeg het dekbed open en trok zijn angstige jongen dicht tegen zich aan met de belofte om morgen samen die dekselse demonen te lijf te gaan.

M.L

Ik had haar al in de gaten vanaf de eerste dag dat ze hier naar binnen was gestapt. Er was iets aan haar. Iets ondefinieerbaars en aantrekkelijk in de hoogste graad. In de ochtend tot de middag presteerde ze goed, maar daarna werd ze steeds meer bedreven in het onopvallend weglopen van haar werkplek. Soms zag ik haar geeuwen, alsof ze niet genoeg had geslapen. Haar wc-bezoeken duurden langer – misschien had ze haar maandstonden – maar het was wel tégen de regels – en ze keek gedurig en onrustig om zich heen, alsof ze ergens een uitweg zocht. Ze leek mij slim, lenig, bedachtzaam. Hoe begerig en bloedmooi ze ook was, ik moest opletten. Ik moest verder kijken dan haar perfect gevormde gezicht, haar hoge jukbeenderen, haar kleine, kogelronde borsten en soepele heupen, haar lonkende amandelogen, haar glanzende haar dat ze met haar fijne, witte vingers om de haverklap onder haar muts duwde, haar inhalige lippen die ze samenkneep op momenten dat ze kort aarzelde, haar tong die ze in de hoek van haar mond parkeerde als ze zich concentreerde op haar werk, of dacht ze na over een plan?

Een warme, zachtroze tong die ik…

Het gluren naar haar duurde steeds langer en het verlangen werd steeds groter. Wat ik ook deed, ik kon mijn ogen niet van haar afhouden.

8

Stef had Lars wat vroeger dan andere dagen naar de voorschoolse opvang gebracht, omdat hij de file op de E17 had ingecalculeerd en omdat hij een grondige hekel had aan telaatkomers en dat gold ook voor zichzelf. In gedachten zag hij Emmy al met een verbeten gezicht ongeduldig met haar vingers op haar desk trommelen.

Stef was ruim op tijd op de parking van het UZA en zag Raf op zijn motor toekomen. Raf zette zijn helm af en schudde zijn volle haardos die alle kanten op stond en met zijn ongeschoren kin zag hij er wat verwilderd uit. Zijn stem klonk rauw toen hij Stef begroette maar dat was iedere morgen zo. Raf had een stem die naarmate de dag vorderde, minder raspig en dik klonk.

‘Goedemorgen, we beginnen met fantastisch nieuws,’ zei Stef, terwijl hij zijn telefoon met het schermpje naar Raf draaide. Stef had een bericht van de korpschef ontvangen dat de opgepakte transmigranten waren vrijgelaten. Op sociale media hadden ze een filmpje gepost waarop ze juichten en lachten en hun middelvinger opstaken.

Raf gooide zijn hoofd in zijn nek en rolde met zijn ogen. ‘Alweer! Godver!’

‘Ik had niets anders verwacht,’ zei Stef. ‘Waarom doen we eigenlijk nog al die moeite?’ Gevolgd door een zucht. ‘Enfin…’

Ze liepen het UZA binnen.

‘Dag Emmy,’ zei Stef.

Raf knipoogde. ‘Mevrouw Verdonck.’

‘Goedemorgen.’ Emmy zag er om acht uur in de ochtend opvallend uitgeslapen uit en klonk al monter en ambitieus. Ze zat achter haar computer en keek de mannen over de rand van het scherm aan. Naast haar toetsenbord geurde een kop koffie en lag een boterham – op het eerste gezicht met rode jam ertussen – waar een hap uit genomen was. Ze nam een slok koffie, zette het kopje terug neer en stond op. Meteen actie en to the point.

‘Er is bij het vrouwelijke skelet een plastic hoesje gevonden met iets erin. Kom mee, we krijgen zo meteen uitleg door een expert.’ Toen ze haar bureau verlieten keek Stef vanuit zijn ooghoeken naar de boterham en maakte direct de bedenking dat Emmy vanmorgen zonder ontbijt in haar kleren was gesprongen. Naar het werk gaan met een nuchtere maag, hijzelf deed het nooit. Zijn ontbijt met Lars was heilig, al duurde het hooguit een kwartiertje. Die vijftien eerste minuten van de dag wilde hij met zijn zoon aan de keukentafel doorbrengen, zonder telefoon, zonder radio of tv en zonder krant. Die eerste vijftien minuten wilde hij voltijds vader zijn, geen flik. Ze zaten altijd op dezelfde plaats. Lars tegenover hem. De stoel schuin tegenover Stef bleef leeg, maar haar favoriete trui hing er nog. Iedere morgen nam Stef die in zijn handen, rook eraan en hing hem steeds weer op dezelfde manier over de rugleuning van de stoel. Af en toe, en op momenten dat Lars in bed lag, praatte Stef tegen de stoel met de trui. Er kwam nooit een antwoord, maar het gaf hem een goed gevoel. Ze zei altijd iets terug maar dan zonder klank. Met Lars erbij lukte het nog niet. Stef was bang dat de jongen zou denken dat zijn papa spoken zag en misschien ging hij dan wel de hoop koesteren dat zijn mama terugkwam. En niets was erger dan valse hoop.

Emmy loodste de mannen met vlotte tred door meerdere smalle gangen. Het forensisch centrum van het UZA leek een doolhof.

‘Een mens heeft hier een gps nodig,’ zei Raf met een glimlach.

Emmy draaide zich om en keek hem over haar schouder aan. ‘Dat dacht ik ook, de eerste dag dat ik hier kwam werken, maar nu ken ik het hier als mijn broekzak.’ Stef geloofde het direct. Emmy’s witte sneakers knarsten over de vloer.

Ze kruisten enkele andere mensen, sommigen in gewone kledij, anderen in witte of in blauwe pakken, met handschoenen en een speciale bril. Alles was er kraakhelder en het rook er fris. Het deed Stef denken aan de geur die in zijn badkamer hing nadat er net gepoetst was. Een tijd geleden alweer. Twee, drie weken? Hij moest er dringend werk van maken maar opruimen en poetsen schoof hij altijd weer voor zich uit. Misschien moest hij er een wekelijkse activiteit van maken, samen met Lars, en daarna zorgen voor een beloning. ‘Zij’ had het zo gedaan en het werkte.

Emmy duwde met haar voet een klapdeur open. Een lange, magere man stond voor een groot scherm dat tegen de wand hing. Hij draaide zijn hoofd, keek over zijn schouder en knikte naar Emmy. Een klein vierkant brilletje met fijn montuur stond op het puntje van zijn spitse neus.

‘Heren, goedemiddag, ik ben Alain.’

Emmy stelde Stef en Raf aan hem voor. Geen handen schudden of lange introductie. Alain stak meteen van wal. Dezelfde microbe als Emmy. Misschien hadden ze elkaar besmet.

‘Kijk mee,’ zei hij.

Emmy, Stef en Raf focusten. Alain legde uit.

‘Plastic is dan wel een van de grootste vijanden van het klimaat, maar het heeft ook zijn voordelen, zoals hier voor ons onderzoek. Zoals jullie waarschijnlijk weten, vergaat plastic niet, maar brokkelt het af tot kleine plasticdeeltjes. In dit geval hebben die het papieren document deels bewaard. Een meevaller, dacht ik eerst, maar veel was er niet op te zien. Tot we dít deden.’ Met een druk op de afstandsbediening klikte hij het scherm aan dat oplichtte. ‘Hierop dus wél.’

Stef, Raf en Emmy stonden schouder aan schouder op twee meter van het scherm. Stef en Raf enigszins met ingehouden adem, razend benieuwd naar het resultaat.

Op het scherm verscheen een rond voorwerp met een witte en blauwe bedrukking van iets.

‘Zoals jullie kunnen zien, is het een cirkelvormig voorwerp met in de bovenste helft een tekst en in het onderste deel de afbeelding van een gezicht. Iemand met halflang haar, een man of een vrouw, maar het kan ook een Christushoofd of een andere religieuze afbeelding zijn. Gezien de ronde vorm zou het een sticker of een logo van iets kunnen zijn. Wat de kleuren betreft, pin je er niet op vast.’

‘Een ander soort van blauw, bedoel je?’ vroeg Raf.

‘Ja, het zal sowieso verkleurd zijn of het kan een andere schakering zijn geweest.’

‘Heb je iets méér over die tekst op het bovenste deel?’ vroeg Raf die zijn hoofd meer naar voren bewoog.

‘Het kunnen twee woorden zijn,’ zei Alain.

Stef draaide zijn hoofd naar hem. ‘En onder de afbeelding van het gezicht staat ook nog iets, maar in kleinere letters,’ zei Stef.

‘Klopt, en ook hier denken we dat het twee woorden zijn.’ Alain stak zijn kin omhoog en glimlachte. Doordat er kuiltjes in zijn wangen verschenen, gaf hem dat een guitige uitstraling. ‘Ik heb jullie even in spanning gelaten,’ zei hij, ‘en het is voor ons ook een enorme uitdaging om erachter te komen wat dit precies is. Daarom gebruiken we sinds kort de modernste methodes om van de afdruk, hoe miniem en vaag de contouren ook zijn, iets zichtbaars te maken. Dit ronde logo probeerden we te ontcijferen door middel van multispectrale beeldvorming.’

‘Je bedoelt een techniek met licht,’ zei Stef.

Alain knikte. ‘Kort gezegd: we maken van het document, of in dit geval de afbeelding, verschillende soorten foto’s nadat we het beschenen hebben met verschillende typen licht. Elke foto brengt in beeld hoe de inkt op het document een bepaald type straling reflecteert. Het resultaat is dat we zo specifieke aspecten van een object kunnen visualiseren die anders onzichtbaar zijn voor het menselijk oog.’ Alain maakte een beweging met zijn hand. ‘Maar ik ga jullie alle verdere technische details besparen.’

‘Oké.’ Stef keek de man geboeid aan. ‘Benieuwd.’

Raf krabde in zijn haar.

Alain richtte een fijne aanwijsstok op het scherm en duwde op de afstandsbediening. ‘Let op.’

Stef, Raf en Emmy knepen hun ogen tot spleetjes en focusten.

‘Letters…’ zei Stef, ‘vervormde letters…’

‘Ja, we zien hier een aftekening van een gezicht met halflang haar, met daarboven een E en EEG… en eronder COTH… SE.