Een warme kerst

Kortverhalen voor het goede doel

Aangeboden door Hamley Books

&

Books and Butterflies

Een warme kerst

Verhalenbundel

Verschijningsdatum: 14 november 2021

© 2021 Amina Laffet, Bram Baptist, Eva Linden, Ina de Man, Kaat De Kock, Lara Reims, Latoya Morris, Lies Vervloet, Mel Hartman, Monica Haak, Nina Verheij, Pen Stewart, Petra Doom, Rani De Vadder, Sandra J. Paul

© 2021 Books and Butterflies & Hamley Books

Coverontwerp: Sly Fox Cover Designs

Grafisch design: Sly Fox Cover Designs

ISBN 9789464208832

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, in enige vorm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van uitgeverij Books and Butterflies.

Een imprint van uitgeverij Hamley Books

De Boommeester en de Spar – Amina Laffet

Er was eens een jongen en zijn naam was Yura. Hij was tien jaar en woonde in het dorpje Treemie, dat diep in een onbekend woud gelegen lag. 

Yura leefde met zijn vader in het kleinste boomhuisje van het bos. De jongen leek op zijn vader; hij had dezelfde lichtbruine haarkleur, die zelden voorkwam onder de bewoners van het woud, grote oren, zodat hij alles goed kon horen, en ogen die groter waren dan zijn neus. Een neus die soms groeide, vooral wanneer hij loog. 

Toen het koude seizoen overging op het warme, de bloemen en bomen weer wakker werden, en de dieren uit hun holen kropen, werd Yura uitverkoren tot Boommeester. 

Samen met drie andere kinderen werd hij door de dorpswijze van de Boommensen, het volk waartoe hij behoorde. Dat verliep niet altijd vlot, want hoewel Yura veel talent had, raakte hij snel afgeleid en dat was geen goede eigenschap voor een Boommeester. 

Nu het opnieuw koud begon te worden en de witte vlokjes uit de lucht vielen, die de takken van de bomen en het gras bedekten, stond Yura voor de grootste uitdaging van zijn leven. Hij moest de wortels van de grote, koppige spar tot leven wekken. 

De spar, ook bekend als Umuthi, was het hart van alle sparrenbomen ter wereld. 

Als hij er niet in slaagde om het hart aan het slaan te krijgen, dan zouden dit jaar alle wortels sterven en veel mensen hadden die bomen binnenkort nodig om de mooiste tijd van het jaar te vieren. 

Ook het Boomvolk vierde de groei van de oudste spar. Umuthi werd dan versierd met allerlei ornamenten. Vervolgens werd er een groot vuur aangemaakt en dan was het feest voor iedereen in Treemie.

Talin, zijn rivaal en de beste van de klas, sarde hem omdat het Yura al dagen niet lukte om die ouwe, kale boom wakker te maken. 

Hij en de andere kinderen hadden de gemakkelijkste taken gekregen. Talin moest de takken in slaap wiegen zodat hun bladeren zachtjes konden afvallen. Safiyya zorgde er daarna voor dat die bladeren door de natuur opgenomen werden, om later in de warmere maanden terug tot leven te komen. En Arosa gebood de wortels van de bomen om hun groei te vertragen. Dat was hen allemaal gelukt zonder poespas. 

Alleen Yura lukte het niet om zijn missie te voltooien. Tanira, de dorpswijze, had de andere kinderen naar huis gestuurd en stond nu naast hem voor de sjofele spar, die weigerde te groeien. De moeder van alle sparrenbomen. Een doorn in zijn oog, een blok aan zijn been. 

Umuthi stond in een stuk grond dat gewoonlijk volgepakt stond met andere bomen die vochten voor een deel van de oppervlakte. De laatste weken lag het veld er verlaten bij, alsof de spar alle bomen had weggejaagd. En dat had hij waarschijnlijk ook gedaan. 

‘Waarom denk je dat hij niet naar je luistert?’ vroeg ze. Haar stem was zacht, zonder verwijten. En toch voelde Yura zich dom en waardeloos. 

Hij haalde zijn schouders op. ‘Hoe moet ik dat nou weten?’ 

‘Hoor je hem niet tegen je praten?’ 

Yura’s ogen werden groot. ‘Hoor jij hem dan iets zeggen?’ 

Yura was nu al enkele maanden in opleiding, maar hij had nog geen enkele boom een woord tegen hem horen zeggen. Hij hoorde alleen het lispelen van de bladeren en het zuchten van het gras. Verder had het woud hem niets te vertellen. Dat frustreerde hem, maar maakte hem ook intens verdrietig. 

Tanira schudde haar hoofd. ‘Ik ben geen Boommeester. Ik hoor het woud niet.’

‘Waarom ben jij dan onze Madarasa, onze lerares?’

Tanira ging op een boom zitten die lang geleden omgevallen was door harde winden. Ze klopte op de plek naast haar. Hij nam plaats en keek op naar de vrouw die zijn volk leidde. 

‘Als dorpswijze word ik geacht om de toekomstige hoeders van de natuur op te leiden.’

‘Al ben je zelf geen hoeder?’

Ze glimlachte. ‘Dat ben ik toch wel een beetje. Ik zorg voor de Boommensen.’ 

‘Ik weet niet wat te doen. Ik praat al dagen met Umuthi.’ Tranen vormden zich in Yura’s ogen. ‘Als het mij niet lukt, dan zullen alle sparrenbomen sterven.’

‘Is dat waarom je je best niet doet?’

Yura kwam overeind en flapperde met zijn armen. ‘Ik doe mijn best!’

‘Dat geloof ik niet.’

‘Waarom heb je me een onmogelijke opdracht gegeven?! Ik ben al de slechtste leerling.’ 

Tanira ging rechtstaan en wandelde naar de boom. Met haar hand wreef ze over de naalden die er eigenlijk groen uit zouden moeten zien, maar die zo bruin waren als de modder waar de wortels in gevestigd waren. ‘Dat ben je niet. Je hebt gewoon grotere uitdagingen nodig dan de anderen.’ 

Was dat de reden waarom ze hem altijd de lastigste opgaves liet doen? Om hem te stimuleren? 

Ze draaide zich naar hem om. ‘Ga naar huis, rust uit. Morgen kun je nogmaals een poging wagen.’

‘Wat als het me dan nog steeds niet lukt? Ik wil dit niet verpesten.’ 

De warme glimlach verdween van haar gezicht, haar ogen stonden nu ernstig. ‘Dan kan je geen Boommeester worden.’

Yura rende sneller dan een gewone bewoner van het woud, omdat Boommensen zich zo vluchtig als de bliksem konden voortbewegen. 

Het kleine boomhuisje waar hij leefde zag er magisch uit in het licht dat de maan reflecteerde. Hij had stiekem zijn slaapplaats verlaten om met de spar te gaan praten. Hij had nog twee dagen om zijn karwei af te maken, zoniet zou hij de winterviering voor ontelbaar veel mensen verpesten. En dan zou hij geen Boommeester meer mogen zijn.

‘Kom op, jij stomme, lelijke, ouwe boom. Groei die wortels van je.’ Hij schopte tegen een steentje dat niet veel verder dan de boom landde. Hij maakte een kommetje van zijn handen en ademde diep uit om zijn vingers op te warmen.

Yura zag een beweging in de hoek van zijn oog. De enige berk die nog was achtergebleven schoof langzaam naar achteren. Yura geloofde zijn ogen bijna niet. De berk had van zijn wortels voeten gemaakt en van zijn grootste takken twee armen en sloop als een dief in de nacht weg van de spar. 

‘Hé! Jij daar! Jij mag niet zomaar van plaats veranderen.’

De berk bevroor even, voor hij weer verder bewoog.

‘Berk, stop!’ 

De boom luisterde niet naar hem. ‘Waarom gehoorzaam je niet?’ Yura begon zich kwaad te maken. Hij was toch de Boommeester? ‘Blijf staan!’ riep Yura. 

Nog steeds wandelde de berk weg. Yura was nog niet zo lang in opleiding, maar hij wist dat bomen zich niet mochten verplaatsen, tenzij de grond ziek was. Hij kreeg de spar dan misschien niet zover om te doen wat hij wilde, hij zou de berk ten minste terug op zijn plaats krijgen. 

Yura zette de achtervolging in. De boom liep van hem weg. ‘Waar ga je nou toch naartoe?!’ 

Yura bereikte de boom en legde zijn hand op de schors van de stam. Een elektrische schok ging door zijn arm en verwarmde zijn lichaam. Dat gaf Yura energie. Een stem die dieper leek dan de zijne, kwam uit zijn mond. 

‘Ik zei: blijf staan.’ 

Nu bleef de berk wel in zijn pas staan. 

‘Goed zo, ik ben de Boommeester. Jij luistert naar mij.’ 

Hij duwde tegen de boomstam, alsof hij dacht dat hij de boom zo terug ging kunnen duwen. ‘Heel slim, Yura,’ mompelde hij afkeurend tegen zichzelf. ‘Ga terug naar je plek.’ 

De voeten van de berk veranderden weer naar wortels die zich diep in de grond nestelden.

‘Nee! Je gaat je niet goed zetten.’ 

De armen werden weer takken en de berk stopte met bewegen. 

‘Waarom ga je toch weg?’ Yura keek naar de andere bomen, die uiteraard geen antwoord gaven. Alle bomen leken van Umuthi te zijn weggelopen. ‘Wat heeft de spar misdaan?’ 

De maan scheen op de boom wiens naalden nu leken af te vallen. De witte vlokjes vielen weer uit de lucht en landden op Yura’s neus. Hij begon te bibberen van de koude, hij was in zijn haast vergeten om zijn wintervest aan te doen. Een ijzige wind stak op.

‘Kom op, ik heb het koud.’ Een nauwelijks hoorbaar gefluister begon langzaam maar zeker in zijn veel te grote oren te klinken. ‘Ik begrijp er niets van,’ mompelde hij. 

Hij ging op de omgevallen boom zitten en concentreerde zich op de bomen. Hij sloot zijn ogen en trachtte te luisteren naar het geluid dat het woud maakte, maar dat door de wind overheerst werd. ‘Wat proberen jullie me te vertellen?’  Vaag kon hij enkele woorden uitmaken. 

‘Hij... verdriet...’

Yura sprong van de boomstam alsof hij door een vuurmier gebeten werd. ‘Is dat het? Is Umuthi verdrietig?’ 

De takken van de berk bewogen. ‘Waarom is hij verdrietig?’

‘Oorlog...’

Een andere berk trok Yura’s aandacht. Zijn stam werd van binnenuit verlicht. ‘Ziekte...’

Nog een andere boom liet van zich horen. Zijn schors absorbeerde de witte vlokjes tot ze hem helemaal bedekten. ‘Hij weigert te groeien in een wereld die vol met haat is.’ 

‘Ik wil niet naast hem staan,’ zei een jonge boom. ‘Hij maakt me somber.’

Yura begreep niet veel van de wereld buiten het woud en vooral niet van haat, want dat was een gevoel dat hij niet kende. Maar één ding kende hij wel, en dat was hoop. 

Hij liep vastberaden naar de spar, die ondertussen bijna al zijn naalden kwijt was en eruitzag als een treurige versie van zichzelf. 

Yura trotseerde de stekelige takken tot hij de stam had bereikt en legde zijn handen erop als in een omhelzing. De koude schors brokkelde af onder zijn aanraking.

‘Jij bent belangrijk. Zonder jou gaan veel mensen zonder boom zitten. Zonder jou gaat het woud een belangrijk element verliezen. We hebben jou nodig, jouw wortels, jouw hoop. Vergeet haat, vergeet al het slechte. Jouw essentie is licht en liefde.’ 

Yura had geen idee waar hij al die woorden vandaan haalde, maar hij voelde ze oprecht in zijn hart en uitte alles wat hij dacht. Toch leek het alsof de spar hem niet hoorde. 

‘Toe nou, boompie, je kunt dit. Jij bent Umuthi. Onze moeder, ons hart. Je bent onmisbaar voor de wereld.

En misschien, heel misschien, brengen jouw wortels vreugde in iemands leven. En dat is toch goed genoeg?’ 

Op dat moment werden Yura’s handen warm. De barsten in de schors schenen een fel, groen licht. Het licht leek een soort lijm te zijn die de schors weer aan elkaar hechtte. 

Umuthi’s takken bewogen zacht. De naalden die op de grond waren gevallen werden door groene glitters naar boven getrokken, en zweefden langzaam in de richting van hun thuis. 

Naald voor naald werden de takken hersteld naar hun oorspronkelijke staat. Yura werd naar achteren geduwd voor hij opgeslokt werd door de naaldboom. 

Alsof de spar een ontluikende bloem was, groeiden de takken en de naalden uitbundig en sterk. Een verborgen penseel verfde de top van de boom in de oorspronkelijke groene kleur en gleed voorzichtig naar beneden tot het de laatste naald had bereikt. 

De boomstam kreeg een gezonde, bruine tint en de wortels bewogen. De grond rondom de spar leefde opnieuw en klopte als een hart dat weer op gang kwam. 

De vluchtende berk schoof langzaam weer dichterbij, alsook de andere bomen. Een diepe zucht, die vanuit de diepte van het woud leek te komen, was hoorbaar. 

Yura voelde een traan uit zijn oog rollen. ‘Het komt weer goed,’ zei hij tegen de spar. ‘Maak je geen zorgen. Ik ben er voor je.’

Yura was er eerst niet zeker van, maar zijn oren pikten een andere stem op. Een die hij al dagen probeerde te horen. Het majestueuze geluid van de koppige, kale boom, die nu niet meer koppig of kaal was. Umuthi had gesproken en hij zei: ‘Dank je.’

Enkele weken later werden lichtjes aan de oudste spar gehangen. Umuthi stond fier, hoog en sterk in het middelpunt van het groot feest ter ere van de winterviering. 

Een vuur dat groter dan Yura was brandde fel. De dorpswijze speelde een lied op haar fluit, terwijl Talin haar met zijn trommel begeleidde. 

Berichten van de naaldbomen die overal ter wereld werden opgezet, bereikten het woud. Dat op zijn beurt de Boommeesters inlichtte. 

Yura hoorde het enthousiaste gefluister van de bomen, die feest vierden met hun broeders en zusters op de andere continenten. 

En voor heel even maar werd er niet gehaat of oorlog gevoerd. En zo had Yura aan zijn belofte aan de oude spar voldaan. 

Kerstmis in niemandsland – Bram Baptist

Ploegsteert (België), 25 december 1914

Royal Warwickshire Regiment

Voor even is het stil. De lucht is grijs en het sneeuwt lichtjes. Filip geniet van de rust, maar hij weet ook dat de strijd elk moment weer kan losbarsten. Dan suizen de kogels weer langs zijn hoofd en moet hij wegduiken voor inslaande granaten. Eindelijk geen gekerm en gerochel van zijn gewonde makkers, die hulpeloos in niemandsland liggen te creperen. Vandaag blazen de officieren niet op hun fluitje om de volgende kansloze aanval in te leiden.

Met een zucht gaat hij op de bevroren modder in de loopgraaf zitten. Hevige kou teistert zijn lijf en hij probeert zijn handen te warmen aan een vuurtje. Zijn tenen zijn bevroren, maar alles beter dan wekenlang in het water te staan. In november liepen de loopgraven zo vol dat zijn voeten sopten in zijn laarzen. Blaren begonnen te etteren. Menig soldaat is afgelopen najaar zijn voet verloren omdat hij ging ontsteken. Het was inmiddels een routinehandeling geworden. Het slachtoffer wordt afgevoerd naar de ziekenboeg waar nog dezelfde dag een chirurgijn de ontstoken voet afzaagt. Veel helpt dat niet, want er wordt niet steriel gewerkt. Ach, een soldatenleven meer of minder...

Net als Filip hebben de ratten honger, maar zij kunnen zich tenminste nog tegoed doen aan de lijken. Filip hunkert naar een stevige maaltijd, maar alles wat hij krijgt is een waterig kommetje drab. Zijn handen beginnen stilaan te ontdooien. Even dommelt hij weg bij het vuurtje, maar dan schrikt hij op van een knal, gevolgd door het fluitende geluid van een granaat die verderop inslaat. Ineens is iedereen in beweging. Kameraden openen het vuur. Ook Filip kruipt omhoog en haalt de trekker over, maar hij heeft geen idee waar hij op schiet.

Een projectiel suist over zijn hoofd. Blijkbaar wil de generale staf nog even laten weten dat ze alert zijn tijdens kerst. Vlug duikt Filip in een dug-out en klemt zijn geweer tegen zijn borst. Gelukkig blijft het bij een kortstondige artilleriebeschieting. Als de wapens zwijgen is, wordt hij verrast.

‘Alsjeblieft soldaat, een pakje sigaretten en een brief,’ bromt de bode.

‘Bedankt en een gelukkig kerstmis.’

‘Jij ook. Hou je taai!’

De bode schudt zijn hoofd. ‘Wat zie je er weer onverzorgd uit, Filip. Bezoek eens een kapper en ga je scheren. Het is kerstmis, notabene!’

Filip lacht, steekt een sigaret op en scheurt de envelop open. Een brief? Dat is bijzonder! Hij heeft sinds het uitbreken van de oorlog nog nooit post gekregen.

Lieve Filip,

Dit jaar vier ik kerstmis zonder jou. Waarom duurt de oorlog zo lang? Voor kerst zou je toch weer thuis zijn?

In de kranten staat geschreven dat jullie de Duitsers flinke klappen hebben toegebracht. Jullie zullen terugkeren als helden! Terwijl jij daar in de modder het vaderland verdedigt, maak ik schoon bij de rijkelui.

Het doet me pijn dat je nooit hebt teruggeschreven op mijn vorige drie brieven, maar ik neem het je niet kwalijk. Ik denk ...

Filips handen beven. Hij verlangt ineens ontzettend naar Claire. In de zomer van 1914 zijn ze gaan samenwonen en in augustus stond de bruiloft gepland, maar toen verklaarde Duitsland de oorlog aan Frankrijk en Groot-Brittannië. Alle jongens van het dorp meldden zich vrijwillig aan, dus hij kon niet achterblijven. Hij had toch geen werk en het avontuur lonkte. Na een korte training vertrokken ze op een stormachtige ochtend vanuit Dover en een uur later zetten ze voet aan wal in Calais. Het was een drukte van belang. Er gingen geruchten dat de Duitsers al in Parijs stonden. Met auto’s werden ze naar het front gereden, waar het nog chaotischer was. Jongens waren hun compagnie kwijtgeraakt en commandanten gaven bevelen aan niet bestaande regimenten.

De eerste jongens lieten op dag één het leven tijdens een artilleriebeschieting. Filips regiment groef zich in en wachtte de vijand op. Maar de vijand had zich ook ingegraven en zo lagen ze maanden tegenover elkaar. Af en toe probeerde één van de partijen een doorbraak te forceren. Soms pakten ze 100 meter terreinwinst, die ze meestal snel weer kwijtraakten. Dan waren alle offers voor niks geweest. Een half jaar later waren zestien jongens uit het dorp gesneuveld en dertien spoorloos verdwenen in het inferno.

‘Filip, alles goed met je?’ Charles slaat hem op de schouder.

Van schrik laat Filip de brief uit zijn handen glippen en een stevige bries blaast hem naar niemandsland. Hij strekt zich en wil de loopgraaf uitkruipen, maar Charles houdt hem net op tijd tegen.

‘Pas op, sluipschutters! Die Duitsers jagen nog een kogel door je kop!’

‘Ik wil mijn brief terug!’ roept Filip.

Saksische Infanterie Regiment

Franz warmt zijn handen aan een kacheltje. Toen de oorlog uitbrak, bad hij tot de Heer dat hij niet zou worden opgeroepen. Tevergeefs. Binnen drie dagen plofte de brief op de deurmat. Met betraande ogen gaf hij zijn ouders een kus en zocht een plekje in de trein die hem naar de kazerne bracht. Logisch nadenken en je verstand gebruiken werden niet op prijs gesteld. In twee weken tijd werd hij net als alle andere jongens gedrild tot een volgzaam schaap, met een geweer en een pickelhaulbe[1]. Hoewel de meeste jongens vol overgave hun vaderland verdedigden, voelde Franz enkel leegte. Hij wilde naar huis om in een hoekje weg te kruipen met een goed boek, het liefst een ridderverhaal.

Tot nu toe had hij geluk gehad. Een keer trof een Britse granaat zijn loopgraaf terwijl hij verderop een grote boodschap deed.

‘Franz! Ik heb een persoonlijk geschenk van de keizer!’ roept Peter.

Franz lacht minzaam en pakt de fles schnaps aan.

‘En deze prachtige dennenboom is ook voor jou. Je moet ‘m alleen nog even versieren met kaarsjes.’

‘Heel erg bedankt. Ik denk dat de Britse sluipschutters hun handen dichtknijpen.’

Peter lacht voorzichtig. ‘Misschien blijft het rustig.’

‘Als we deze fles met z’n tweeën achteroverslaan zullen we de granaten niet horen,’ grapt Franz.

‘Zullen we een slokje doen?’

‘Waarom niet?’ Franz draait de dop los.

‘Kijk, keizer Wilhelm heeft zelfs echte glaasjes opgestuurd.’

Franz schenkt de glazen tot de rand toe vol. ‘Proost op ons, opdat we snel naar huis mogen!’

‘Proost op de keizer!’ roept Peter lachend. Hij slaat het glas achterover. ‘Laten we het een beetje gezellig maken in onze loopgraaf. Waar is het boompje? Het is eerste kerstdag, maar we vieren het niet. Heeft iemand kaarsjes?’

Een groepje mannen komt nieuwsgierig op het getetter van Peter af. ‘Wij hebben kaarsen als je ons een glaasje schnaps inschenkt.’

‘Fantastisch!’ jubelt Peter.

Even later klimt Franz met het versierde boompje voorzichtig tegen de loopgraaf omhoog. Hij houdt zijn hoofd zo laag mogelijk, terwijl hij met zijn rechterarm de boom in de bevroren aarde probeert te prikken, wat hem eigenlijk niet goed lukt. Franz wacht gespannen op het schot, maar het blijft onheilspellend stil. Waarom schieten de Britse sluipschutters niet? Ze zien toch wat bewegen? Eén van de mannen zet zijn geweer verticaal, zodat de kerstboom ertegenaan kan leunen.

‘Pff, gelukt,’ grijnst Franz trots.

Royal Warwickshire Regiment

‘Wat gebeurt daar?’ fluistert Filip gespannen.

Zijn beste vriend Charles, die naast hem is gaan staan, tuurt in de verte. ‘Ik zou het niet weten.’

‘Het lijken wel lichtjes en het worden er steeds meer. Hebben die Duitsers een nieuw wapen ofzo? Het is toch kerst?’

‘Laten we ze uitschakelen voordat het te laat is,’ fluistert Charles. Terwijl hij dit zegt, richt hij zijn geweer op de vijand.

‘Wacht,’ sist Filip. ‘Hoor je dat?’

‘O dennenboom, o dennenboom. Wat zijn je takken wonderschoon.’

‘De Duitsers zingen kerstliederen!’ roept Charles uit. Hij laat zijn geweer zakken en klopt Filip op de schouder. ‘Dat kunnen wij ook, makker.’

Als de vijandelijke stemmen zwijgen, zet Charles als antwoord een nieuw lied in. ‘Stille nacht, heilige nacht. Davids zoon, lang verwacht.’  Al snel volgt de gehele compagnie. Filip en Charles zingen uit volle borst en zien ondertussen steeds meer lichtjes aan de overkant verschijnen.

Saksische Infanterie Regiment

‘Kom naar ons!’ roept Franz. ‘Wij zullen niet schieten als jullie niet schieten!’

‘Willen jullie een glaasje schnaps om warm te worden?’ vraagt Peter, die uit de loopgraaf kruipt, opkrabbelt en zwaait met een fles.

Franz volgt hem aarzelend. Normaal gesproken zouden ze hem allang hebben afgeknald, maar de Britten zingen onverminderd door. Het is een wonder, denkt Franz. Voor het eerst sinds het uitbreken van de oorlog voelt hij zich een klein beetje gelukkig. Hij kijkt even achterom naar de flikkerende kaarsjes. Voorzichtig stapt hij over de prikkeldraadversperring. Flarden papier zijn erin blijven steken. Hij stopt ze in zijn jas. Altijd handig om de kachel mee aan te steken.

‘Willen jullie een glaasje?’ lalt Peter.

Royal Warwickshire Regiment

‘Ze komen eraan,’ fluistert Filip. Hij is gespannen. Stel dat het een afleidingsmanoeuvre is. Nerveus wiebelt hij op zijn benen. Hij moet ineens ontzettend nodig plassen.

‘Kom, we gaan naar ze toe,’ besluit Charles.

Voordat Filip kan antwoorden, staat Charles al in niemandsland.

‘Wij zullen niet schieten als jullie niet schieten!’ roept Charles, terwijl Filip urineert tegen een boom die zijn kruin is verloren tijdens een bombardement.

De Britten kruipen nu massaal hun loopgraaf uit en lopen - lijken, kraters en prikkeldraad ontwijkend - door niemandsland in de richting van de vijand.

Saksische Infanterie Regiment

In de verte ziet Franz iemand zwaaien. Aan de helm te zien is het een Britse soldaat.

‘Wil je een glaasje schnaps?’ herhaalt Peter in niemandsland.

‘Wees nou voorzichtig,’ sist Franz. ‘Het kan een valstrik zijn.’

Maar Peter zigzagt onverschrokken in de richting van de vijandelijke linies. Franz zet de achtervolging in en probeert hem in te halen, wat hem veel moeite kost. Het terrein is omgewoeld door granaatinslagen en is verraderlijk glad door de sneeuw. Het is een wonder dat Peter nog niet op zijn snufferd ligt.

‘Gezegend kerstmis!’

‘Peter, kijk uit. Ze knallen je overhoop,’ waarschuwt Franz opnieuw.

Maar het is al te laat. Peter valt voorover in de sneeuw. Gek genoeg slaagt hij erin de fles rechtop te houden. Voor hem staan twee Britse soldaten.

Niemandsland

Filip schiet in de lach. ‘Ik ben blij dat je de inhoud hebt weten te redden. Gezegende kerstdagen. Hier, pak mijn hand, dan trek ik overeind. Wil je een sigaret?’

Franz kijkt de twee Britten argwanend aan. Tot zijn verbijstering zien ze eruit als gewone jongens, in dezelfde vieze uniformen en met de dezelfde ingevallen gezichten. Zijn dit de monsters waar hij maanden tegen strijdt? Hebben zij duizenden granaten op hem afgevuurd? Hij kan het zich nauwelijks voorstellen.

‘Wie heeft er dorst? De glazen zijn onderweg gesneuveld, dus neem een slok uit de fles.’ Peter drukt de schnaps in Filips handen.

Verbaasd staart Filip naar de sterke drank.

‘Drink,’ lacht Franz voorzichtig.

Filip zet de fles aan zijn mond. Hij voelt de alcohol in zijn slokdarm branden. Het is alsof zijn hele lichaam kookt. Hij speurt de omgeving af. Misschien dat hij de brief van Claire nog vindt, de enige die hem heeft bereikt. Waar de anderen zijn gebleven is hem een raadsel.

‘Heb je zin in een potje?’ vraagt Charles. Hij maakt met zijn handen een rond gebaar en trapt in de lucht.

Franz knikt enthousiast. Hij maakt van zijn helm een doelpaal. ‘Duitsland tegen Engeland,’ roept hij. ‘Peter, trommel eens wat mannen op. We zullen die Engelsen even laten zien hoe je moet voetballen.’

Niet veel later is een stukje niemandsland nabij Ploegsteert omgetoverd tot een voetbalveld en maken de mannen zich op voor de wedstrijd. Filip speelt de bal naar Charles, die hem op de borst aanneemt en vervolgens hard uithaalt. De bal suist in de kruising. 1-0 voor de Britten.

Franz baalt als een stekker en tikt de bal door de benen van Filip, slalomt langs Charles en prikt de bal tussen de Britse helmen. Juichend valt hij in de armen van Peter.

Al vrij snel komen de Britten weer op voorsprong. Door de vele kraters verandert de bal voortdurend van richting. Gierend van het lachen glijden de mannen onderuit. De oorlog is voor even uit hun hoofden verdwenen. Het is lang geleden dat ze zoveel plezier hebben gehad.

Na een uur zijn de voetballers uitgeput en is de wedstrijd afgelopen. Rondom een dennenboom die op een heuveltje is opgetuigd, worden nog wat sigaretten en sterke drank uitgewisseld. Er wordt gekletst, gezongen en gelachen.

Filip slaat een arm om Franz heen en puft: ‘Gefeliciteerd met de 3-2 overwinning. Deze slag hebben jullie gewonnen.’

‘Morgen krijgen jullie een herkansing,’ hijgt Franz.

‘Dan trekken jullie aan het kortste eind,’ lacht Filip. ‘Roep morgen gewoon mijn naam en we komen eraan.’

Franz neemt nog een slok schnaps en staart naar de kaarsjes in de dennenboom. Langzaam dringt het tot hem door hoe ongelofelijk bijzonder dit moment is. Hij heeft vandaag nieuwe vrienden gemaakt. Wat de officieren hem ook vertellen, hij zal de Britten nooit meer als aartsvijand zien, maar als mensen van vlees en bloed. Deze mannen hebben een naam, net als de mannen van zijn regiment. Ook de Britten hebben vaders en moeders. Sommigen zijn getrouwd en hebben kinderen. Hij kijkt opzij en ziet het vrolijke gezicht van zijn nieuwe vriend, van wie hij de naam niet kent. ‘Morgen roep ik je naam, kameraad! Mijn naam is Franz en hoe mag ik jou noemen?’

‘Ik heet Filip.’

‘Filip?’ Franz kijkt hem fronsend aan en grabbelt vertwijfeld in zijn jaszak. Hij drukt twee vellen papier in de handen van Filip. ‘Volgens mij zijn deze van jou. Vrolijk kerstfeest.’

Filip voelt zijn ogen prikken. Met trillende handen vouwt hij het papier open en leest de eerste vijf zinnen. Zijn hart begint sneller te kloppen. Claire schrijft dat ze van hem houdt en dat ze niet kan wachten tot ze gaan trouwen. Een mooiere kerst kan hij zich niet wensen.

‘Bedankt Franz, voor dit prachtige cadeau. Ik wens je een gelukkig kerstmis.’ Hij draait zich om en keert terug naar zijn loopgraaf. Morgen hoopt hij de wedstrijd te winnen. 