ANN ALAERTS

Anita

Een verhaal van een verzetsvrouw in de Tweede Wereldoorlog

Eerste druk, januari 2021

© 2021 Ann Alaerts

Omslag en binnenwerk: Haags Bureau | Boekenmakers

Beeld omslag: Shutterstock

Druk: Pumbo.nl

isbn 978-94-642096-0-0 (print)

isbn 978-94-642096-1-7 (e-book)

nur 301

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Dit boek is opgedragen aan mijn lieve overgrootmoeder, Cecile Beelen.

1895 - 1939

1

Ik werd in 1895 in het Belgische stadje Zichem, een deelgemeente van Scherpenheuvel-Zichem, geboren en kreeg de naam Anita Jordens. Ik was het vijfde kind in een boerengezin met tien kinderen. Wanneer ik me misdroeg, kreeg ik straf, maar ik kan niet zeggen dat mijn ouders overdreven streng waren. Zo ging dat toen.

Bijvoorbeeld op die dag, ik was zes jaar oud, dat ik van moeder eieren moest gaan rapen in de kippenren en ik er een paar achterhield om ze naar een van mijn broers, Jan, te gooien. Dat was zo grappig, Jan met zijn haar helemaal onder het slijmerige gelige sop.

Hij barstte in tranen uit. Mijn ouders vroegen wie dat gedaan had. Ik speelde de vermoorde onschuld, maar Jan wees naar me. Ik ontkende spijkerhard, maar mijn ouders begrepen wat er was gebeurd. Ik moest in de hoek gaan staan, met mijn gezicht naar de muur.

Of neem die winter waarin ik tien was. In die tijd had je nog strenge winters. We zouden een sneeuwpop gaan maken, mijn broers, zussen en ik. Ik hielp Maggie en Wendy, twee zussen van me, om de pop te maken. Vervolgens ging Wendy een wortel halen voor de neus. Maggie fluisterde in mijn oor dat we sneeuwoorlogje zouden spelen. We waren deugnieten, ik ging meteen akkoord. We propten de sneeuw tot ballen en mikten ze naar onze broers. We hadden enorme lol, totdat vader ons in de gaten kreeg.

‘Hou onmiddellijk op! Wat een gedoe! Jullie zouden een sneeuwpop maken, maar kijk nu, jullie zijn kletsnat!’ Hij beende woedend terug naar binnen en stuurde ons zonder eten naar bed. Het was onschuldig en grappig, maar ook een beetje triest.

In 1914 was ik negentien jaar oud. Op een dag, mijn ouders waren op het veld aan het werk, zagen we een groep Duitsers onze kant uitkomen.

Een van hen riep naar mijn vader: ‘Du da! Komm her!’

Mijn vader slikte en gehoorzaamde.

‘Wir machen dein Haus,’ zei die Duitser. Of zoiets, zo klonk het tenminste. ‘Du musst dein Haus verlassen.’

Ze stonden ons toe dat we twee paarden, twee koeien, twee varkens en twee kippen meenamen. We pakten onze spullen bij elkaar en vertrokken in doodse stilte. Op een gegeven moment sloten we ons in stilte aan bij een karavaan van vluchtelingen die naar Nederland trok.

Ik kon me niet meer inhouden. ‘Waarom heb je niet aangedrongen, gezegd dat we niet weg zouden gaan, zodat we in ons huis konden blijven?’ vroeg ik mijn vader.

Vader zuchtte. ‘Heb je die Duitser gehoord? Als ik hem had tegengesproken, hadden ze me in de gevangenis gesmeten.’

Ik wilde huilen. ‘Ik vind het niet leuk.’

‘Wij ook niet, schat,’ snikte mijn vader.

De tocht was lang en moeilijk. We liepen van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat. We sliepen meestal onder de blote hemel. We slachtten een van onze dieren en roosterden het vlees op het vuur, dat we ook gebruikten om ons warm te houden. Nu en dan logeerden we bij mensen, en kregen dan iets te eten en te drinken.

Soms keek ik achterom, naar waar ons huis stond. Ik kon het al lang niet meer zien.

Net toen ik dacht dat we ons hele leven zouden moeten blijven lopen, klopte vader bij een boerderij aan. Een vriendelijke boer deed open. ‘Sorry dat ik aanklop, maar zou ik met mijn gezin eventueel bij jullie mogen overnachten?’ vroeg mijn vader.

‘Maar natuurlijk, ons huis staat altijd open voor mensen in nood. Mijn naam is Johan, en wie zijn jullie?’

‘Mijn naam is Bert Jordens en dit is mijn gezin.’

De boer nodigde ons aan tafel. ‘Er is genoeg voor iedereen,’ zei hij.

Er was niet genoeg, dat kon je zo zien. De maaltijd was karig: pap met brood en water. We aten, want we hadden vreselijke honger, en daarna konden we letterlijk geen pap meer zeggen.

‘Waar komen jullie vandaan?’ vroeg de boer.

Vader vertelde het verhaal van onze vlucht uit Zichem.

‘Jullie hebben geluk,’ zei boer Johan, ‘Nederland is niet zo ver meer weg. Nederland is neutraal.’

Ik vroeg: ‘Wat betekent neutraal?’

‘Neutraal betekent goed,’ antwoordde de boer.

Hij wees ons de schuur, waar veel vers hooi lag. We vielen als een blok in slaap, zo uitgeput waren we. We werden pas weer wakker toen de haan kraaide en zagen toen dat boer Johan een emmer met water en een stuk zeep voor ons had klaargezet. In het huis kregen we weer te eten: brood, kaas en verse koemelk deze keer. We moesten verder en opschieten zelfs, want de oorlog kwam dichterbij. Boer Johan gaf ons een pakje met wat lekkers erin mee.

Vader wilde het niet aannemen. ‘Jullie hebben het zelf hard nodig,’ zei hij.

‘Neem het,’ zei boer Johan. ‘Jullie hebben het op dit moment harder te verduren dan wij. Wij hebben onze dieren en ons veld nog. Zolang het duurt tenminste. Je weet het nooit.’

We namen in koor afscheid en begonnen aan het laatste stuk van onze reis.

Ik mijmerde: Wat is neutraal? Neutraal was Nederland, neutraal was onze redding. We vonden aan het einde van de dag weer een boerenfamilie die ons wilde helpen. We mochten een tijdje bij ze logeren, als we maar meehielpen op de boerderij. In de verte hoorden we de oorlog. Hoe klonk de oorlog? Gekletter, kanonnen als vuurwerk, doffe schoten als tijdens de herfstjacht. We lazen de angst in elkaars ogen. Soms durfden we het huis niet uit en namen we elkaar in de armen. Toen op een keer de schoten van wat verder weg klonken, raapte vader zijn moed bijeen en ging naar buiten, maar de oorlog was nog niet aan het voorbijgaan, de harde knallen begonnen opnieuw. De oorlog rolde dichterbij. Gelukkig waren wij nu in ‘neutraal’ gebied. We hoopten en baden dat de gevechten snel zouden ophouden, straks, morgen, zo gauw mogelijk. We bleven dicht bij elkaar en we beefden van schrik. Moeder verzette haar sombere gedachten met koken. Wendy en ik deden dat met poetsen. Soms hield het kanongebulder op en hielden we ons bezig met ‘gewone’ dingen, maar eigenlijk was niets zomaar ‘gewoon’.

De ochtend van de elfde november brak aan, in het jaar 1918. Mijn ouders waren bezig op het veld, zoals ze dat al een paar jaar deden in het neutrale Nederland. Het zag er niet naar uit dat deze dag anders zou verlopen dan de vorige. Een ‘gewone’ oorlogsdag dus. Toen de boerin opeens schreeuwend op ons toerende, zag ik mijn ergste nachtmerrie voor me. Wat was er aan de hand? Waren we niet langer neutraal? Was er een bom op het huis gevallen?

Ik leerde een nieuw woord kennen: wapenstilstand. En nog een, een moeilijke: capitulatie. Vrede: dat woord kende ik. Ik kon mijn oren niet geloven, maar inderdaad: de wapens zwegen. Er was geen verschil meer tussen neutraal en niet-neutraal, alles was neutraal, alles was vrede.

Mijn vader besloot om poolshoogte te gaan nemen in België. Het land was gedompeld in armoe en was totaal vernield. ‘Naar zo’n land kunnen we niet terugkeren,’ vond hij. We besloten om nog een jaar te blijven, met goedvinden van ons hartelijke gastgezin. Ze voeren er ook wel bij, ze konden de extra werkkrachten goed gebruiken.

In het weekeinde mochten wij, de kinderen - van wie velen al geen echte kinderen meer waren, ik ook niet - op stap in het grensgebied. Ik trok mijn mooiste kleren aan en ging te voet de grens over naar mijn België. Ik ging naar een café en bestelde een watertje van het geld dat mijn ouders me hadden gegeven. Ik begon de aanwezigen uit te horen.

‘Ik ben Anita,’ zei ik tegen een aardig uitziende man. ‘Wie ben jij?’

‘Ik heet Jacob Anders,’ antwoordde hij, ‘en ik ben een metselaar. Weet je wat een metselaar doet? Wat doe jij?’

‘Ik woon bij mijn ouders,’ zei ik. ‘Wat doet een metselaar?’

‘De mensen beginnen hun huizen weer op te bouwen,’ zei de aardige metselaar. ‘Ik help ze daarbij.’

Ik keek in de richting die de metselaar aanwees. Het kapotte land herrees. Overal waren metselaars, die de huizen weer overeind hielpen zetten. De oorlog was nu echt voorbij, het leven kwam terug, alles begon opnieuw.

Thuis bracht ik verslag uit van mijn expeditie.

Vader was nieuwsgierig en ongeduldig.

‘Er is stilaan weer leven,’ zei ik. ‘De mensen zijn druk in de weer, dankzij de aardige metselaars. Er is weer een openbaar leven. Er zijn weer restaurants en cafés die opengaan. Mensen vinden hun vreugde weer, ze gaan uit om te eten en te drinken, ze proberen hun zorgen te vergeten. Het is tijd voor nieuwe dingen.’

‘Dan is het tijd om terug te keren,’ zei vader opgelucht. We namen ontroerd afscheid van ons gastgezin en keerden door het vredige land terug naar huis.

2

Eenmaal terug in België ging mijn vader meteen op zoek naar een boerderij. Hij vond er een in Schaffen, een deelgemeente van Diest. Het huis was voor de helft gerenoveerd en vader kon het voor een spotprijs kopen. De andere helft verbouwden we met geld van de staat. Het dak en de muren waren al in orde, maar binnenin was er veel werk aan de winkel. En ook op het land was er veel te doen. Toen het geld op was, riep vader me bij zich.

‘Het geld van de overheid volstaat niet,’ zei hij. ‘Jij moet ook geld in het laatje brengen, zodat we vee en gewassen kunnen kopen.’

Ik trok mijn fraaiste jurk aan, met daaronder kaplaarsjes tot aan de knieën, en ging op zoek naar een baan. Ik vroeg om werk bij een bakkerij. Dat moest te doen zijn, want iedereen eet toch elke dag brood? Tevergeefs. Ik ging een café binnen. Ook daar kwamen dagelijks veel klanten, die een kop koffie of een biertje wilden drinken na deze lange oorlogsjaren vol ontberingen. Niks. De kroegbaas stuurde me evenwel door naar een kledingfabriek, die zich vlak buiten het dorpscentrum bevond.

De fabriek heette De Witte & Co, en op de gevel stond in koeienletters geschreven: ‘De beste kledij wordt bij ons gemaakt.’ Dat klonk veelbelovend. Op hoop van zegen meldde ik me aan. De directeur was een oudere heer met een ferme buik, in een deftig pak en met een zwaar Frans accent.

‘Er is een plaats aan het weefgetouw,’ zei hij. ‘Een halve frank per uur. Zes dagen op zeven. Een dag duurt tien uren. Je mag meteen beginnen.’