Inhoud

Woord vooraf • Meisje op een stokje • Allerlangzaamst • Ardooie • De sofa van Danny • Leesbril • Robin • Oceaanschaamte • Flabberende kabel • Boekenwraak • De langzame liefde • Boer Schoepe • Goudgele schoenen • Ruggen strelen • Knuffelwarmte • Spiegelkat • Autodroom • Victoriaans • Adem • Mevrouw Onit en Mijnheer Wewwel • Naar de koer • Ruimtevaarders • Lastpak • Een gouden mond • Onder onze dekens • Oktoberrook • Melk met honing • Mijn hittegolfactieplan • Met gesloten ogen • Cent • De ogen van de ekster • Speerwerpen • Wielerwee • Rode wangen • Een oceaan van wachten • Missen, met de glimlach • Wanorder! • Wadoedegijier • Jullie • Vlammenveld • Tupperwalhalla • Boer Charel • Kerststukjes • Fietsende Barbiepoppen • Ga, a, a, a! • De hand op je rug • Kloteboel • Streelzacht • Een aai over de bol • Lasnacht • Om de tuin • Donut • Handen af van mijn baarmoeder • Praise be! • Nieuwe en oude verhalen • Een lege straat • Marco • De knop • Oerbrein • Mijn rechterhand • Treurteken • Keidicht • Een gezicht als • Plasfietsen • Dada • De lichtschakelaar • Als ik de liefde niet heb • Uhm • Alpendromers • Een speciale dag • Ferrariwaardig • Kruiwagens • De grootste flamingo • Eeuwige taal • Dikke pieper • De bloem tussen de vloertegels • Namen noemen • Ik, eenzaam? • Teenentander • De cafetaria van mijn buurtsupermarkt • Ciao

Woord vooraf

Een donderdag. Laat op de avond. Boeken dicht. Lege gebouwen. Zoals eerder die dag. Telewerken was de norm. Zo ging het en zou het nog een tijdje gaan. Hoe lang dan wel? Iedereen wou het weten. Niemand wist het.

Wat meanderen op nieuwssites en sociale media. Met geen ander doel voor ogen dan los te komen van de dag. Een dagelijks ritueel.

De nieuwssites brachten weinig nieuws. Het was een tweet — 275 tekens kort, spaties inbegrepen — die verraste: Ann De Craemer kondigde aan dat haar column in De Morgen werd stopgezet. Ze had het over een shock, over droefenis. Kwaad was ze niet, zei ze, wat ongetwijfeld gelogen was.

Twee jaar lang nam haar column een bijzondere plaats in, niet alleen in De Morgen maar in het hele Vlaamse krantenlandschap. Ik ben abonnee van drie Vlaamse kranten. Soms doorblader ik een handvol andere kranten en surplus en er zijn ook magazines. Geen krant of magazine, behalve De Morgen, had het aangedurfd om het twee keer per week over ‘het gewone’ te hebben. Over wat niet alleen reële en vermeende groten der aarde maar ook gewone stervelingen zoals u en ik meemaken of voelen, maar doorgaans niet durven neer te schrijven (en mochten we het durven, wellicht niet neergeschreven kregen). Over dat waarover het gaat bij de kapster. Over wat verteld wordt in koffiebars en op terrassen. Over wat we denken als we voor ons uit zitten te staren. ‘Waar denk je aan?’ — ‘Ik? Aan niets.’ Kortom, over wat er écht toe doet.

De column van De Craemer stopzetten was een verarming. Wie zou het nog over het gewone hebben in De Morgen? En wie zou het gewone ook nog eens buitengewoon goed brengen? De stukken van De Craemer waren een van de elementen die van De Morgen een andere-krant-dan-de-andere maakten. Waarom dit opgeven? Ik vond het een vergissing en dat vind ik nog steeds. Columnisten komen en gaan. Dat hoort zo, werd mij verteld. Ach zo.

Hoeveel columnisten zijn vanuit literair oogpunt bekeken in staat om zo kwaliteitsvol te schrijven als Ann De Craemer? Kent u in het Vlaamse krantenlandschap veel columnisten die dezelfde taalvirtuositeit brengen als zij? Ik niet.

Kranten en magazines brengen feiten en duiding. Meningen ook. Ze observeren, stellen vragen, schuren. Laten aan het woord en spreken tegen. Ze brengen nieuws en máken nieuws. En bedienen zich daartoe van Het Woord.

Maar mogen ze naast feiten, duiding en meningen niet ook loutere taal — haast schreef ik taalkunst — brengen? Mag een krant niet een paar keer per week het belang en de schoonheid van taal tonen? Mag een krant op die manier de intrinsieke waarde van taal niet etaleren? Moét een krant dat niet doen?

De Craemer vertelt. Ze vertaalt. Letterlijk. Ze transformeert en verheft háár werkelijkheid tot taalkunst. Zonder met die werkelijkheid aan de haal te gaan. Puntig en elegant. Soms concreet, feitelijk, zelfs zakelijk. Soms dromend, vaak verlangend. De ene keer schreeuwend, een andere keer fluisterend. Gul vraagtekens plaatsend. Uitroeptekens achterwege latend. Die heeft ze niet nodig.

Zichzelf blootgeven op een manier die lezers toelaat ook zichzelf te leren kennen: dat is in essentie wat De Craemer in haar stukken doet. Ze brengt cesuren aan. Puntkomma’s in nieuws- en woordenstromen van alledag. Naast inhoud serveert ze taalkunst. De loutere schoonheid ervan zorgt ervoor dat haar stukken puntkomma’s kúnnen zijn. De Craemer lezen is toelaten dat ze onder je huid kruipt bovendien.

Ik leerde Ann De Craemer kennen in Lausanne, hoewel ze niet wist niet dat ze er was: ik las jaren geleden De Seingever op een bank aan de oever van lac Léman. ‘Vlaams, ontroerend, herkenbaar. M’n liefde voor het spel dat (top)sport heet zal er niet door verminderen,’ schreef ik erover.

Onlangs las ik haar Hersenorkaan. ‘Lezen als reizen van kopstation naar kopstation. Woorden glimmend als sporen. Dragers van zwaarte, lichtheid en loden niets. Van voorbijdenderende spinsels. Een boek dat na het lezen ervan niet niét gelezen kan zijn. Een boek dat voert en vervoert,’ liet ik weten.

Voor u ligt Het ei van Mastroianni. Een bundel puntkomma’s. Un libro particolare.

Aan het einde ervan gekomen begrijpt u vast waarom.

Rik Van de Walle

februari 2022

Meisje op een stokje

De man van de minst hippe koffiebar ooit lacht me vriendelijk toe. Zijn ogen zijn daarbij niet op mij gericht maar op het dekseltje dat ik op zijn dampende kartonbeker duwde. ‘Heel mooi dekseltje, jij meegebracht?’ – denkt u er alstublieft het accent bij van een, naar ik meen, monkelende Turkse jongen. ‘Ja,’ zeg ik, ‘composteerbaar’. Uit idiotie begin ik zelf in kortademige zinnetjes te spreken, maar het werkt, en in vers gebroken ijs begrijpen we elkaar probleemloos. Het deksel dat hier zijn tweede leven krijgt, bewaarde ik van een echthippe-koffiebar die recent overschakelde van plastic op bio-afbreekbare sluitingen. Er is het stokje met daarop alle gekheid en daar nog eens bovenop ik, balancerend met compostkarton. Zoals met alle dingen die vergankelijk zijn, trapte ik ook nu weer in de val: het dekseltje raakte bezield, werd levend en dus ging ik me er tomeloos aan hechten. Het moest en zou zoveel mogelijk koffies gaan beschutten. Amen. De plotse erkenning van de koffieman doet deugd. Heel even waan ik me Greta Thunberg, maar ik vergaloppeer me aan Zweedse vlechten en een sombere frons. Toch onthoud ik de prik eco-voldoening die mijn recyclageactie gaf. Nu we om de oren worden geslagen met allerlei noodzakelijke gedragsveranderingen, volstaat het misschien om minuscuul te beginnen: recupereer eens een tandenstoker, ontdubbel uw tweelagig toiletpapier, wissel die vuile sok nog vlug een dag van voet. Gezien de toenemende wereldbevolking moeten die miljarden kleine gestes onherroepelijk leiden tot groene gelukzaligheid. Ter afscheid stoten de man en ik onze ellebogen tegen elkaar, en ik vraag me af hoe je ‘amen’ zegt in het Turks. Of ‘mondmasker’, ‘kot’ en ‘roerstokje’.

Allerlangzaamst

Nu de schoolvakantie voorbij is, lijkt ook de zomer ten einde. En met die zomer het lange lezen. Niet het weer zorgt voor dat besef maar de aanblik van volgestouwde boekentassen. Terwijl scholieren een tijd van verplichte letteren tegemoet gaan, eindigt voor ons de tijd van onbekommerd bladeren. Verknoopt in de pubertijd werd het lastige lezen plots lang: lanterfanten werd schransen. En dat schransen vergleed tot exhibitionisme – een competitieve bezigheid gericht op de buitenwereld. Steeds vaker verslinden we tegen elkaar op de dikste boeken in de kortst mogelijke tijd. Liefst kleppers van intellectueel allooi, genre Harari’s Homo Deus of Murakami’s 1q84-trilogie. Gewichtige knollen die eigenlijk de concentratie van winterweer vergen, geen zomerhoofd. Toch pijnigen we ons brein ten bewijze: plezier werd pochdrang.

Zelf merk ik dat zomerboeken steeds langer rond blijven hangen: het lezen gebeurt in spurtjes, soms met dagen ertussen. Personages verliezen hun contouren, de verhaallijn vervaagt. Toch zindert uiteindelijk het besef van grootse lectuur na. Niet de letterlijkheden beklijven maar de sfeer, de volheid van zomers lezen. Misschien is dat wel een tegengif: bewust vertragen, als een kind dat zijn eerste letters inspecteert. Begin simpel en eindig met het onmogelijke: een roman in een jaar, een novelle in een decennium, een kortverhaal in een kwarteeuw – deze column in een mensenleven. Wie dit leest voelt het einde al.

De pointe past in een gat dat in een inktpunt past.

Ardooie

Per sms laat De Lijn me weten dat ik op de bus richting Ardooie kan: een gemeente iets verderop die twee van de grootste groentenmultinationals ter wereld huisvest, Ardo en D’Arta. Als West-Vlaanderen het laken is waarop industrieterreinen als postzegelverzamelingen naast elkaar liggen, dan is Ardooie van bovenaf gezien een filateliewalhalla. De hallen van beide bedrijven zijn landschappen op zich, onbestemde plekken waar groensels in potten verdwijnen. Ik herinner me levendig de vakantiejob die ik enkele jaren deed in één ervan: elk weekend twee shifts van twaalf uur en dan vijf dagen waarin slaap en iets van een sociaal leven ingehaald moesten worden. Tijdens die eindeloze werkuren was het onze taak naar een transportband te kijken waarop wortelen of bonen passeerden, om zo bladeren, takjes en de occasionele verhakkelde muis van tussen de groente te vissen. Een groter contrast met de universiteit was onmogelijk. Toch bleek mijn vakantiejob een goede voorafspiegeling van het leven zelf: dat voortdenderende mechanisme waar we met zijn allen vaak duizelig, maar tot volgen verplicht, naar staan te kijken. In Ardooie aangekomen, keerde ik al snel huiswaarts, opnieuw na een gecodeerd bericht van De Lijn. Op de bus zat ik achter ene Patrick, die via zijn smartphone spreeuwen aangeboden kreeg door een kennis. De smiley die hij terugstuurde voor akkoord, leek niet te passen bij zijn enthousiasme, al ben ik geen expert ter zake. We passeerden Pittem en gleden via lintbebouwing terug naar Tielt: Vlaanderen is in zijn volgebouwde en van machines dreinende gedaante, een grootstad uitgesmeerd over droog liggend laagland. Vol postzegels die er frontaal als kladschildervegen uitzien.

De sofa van Danny

In de krant las ik dat de Britse Steve Thomson (42) en zijn vrouw Lenka (41) met EuroMillions 123 miljoen euro wonnen. Ik was ontroerd toen ze vertelden wat ze met het geld zouden doen: niet koken met kerstmis en een huis met aparte slaapkamer voor hun dochter en twee zonen. En o ja, de dochter wil ook graag een roze iPhone.

Ik hou altijd mijn hart vast wanneer mensen de lotto winnen. Er zijn genoeg verhalen over zij die de overvloed aan rijkdom niet aankunnen. Want hoe doe je dat, als eenvoudige mens plots al je dromen kunnen waarmaken? Ik probeer het me zelf voor te stellen. Ik zou een herenhuis kopen in eigen stad, in Gent, in Rome; een buitenverblijf op Sicilië en een loft in Oostende, en al die eigendommen inrichten met alle meubels en snufjes van mijn dromen. Een Maserati Alfieri, ja, die wil ik ook wel. Terwijl ik deze zinnen neerschrijf, denk ik: en wat nog? Misschien heeft elke mens financieel een beperkt aantal dromen, maar wat doe je als de pot eindeloos diep is? Er verstandig mee omgaan, zegt mijn moeder als we fantaseren – en wie doet dat niet – wat we zouden doen wanneer we het groot lot winnen. Investeren in vastgoed lijkt me de verstandigste keuze. Als je het geld niet door ramen en deuren gooit, ben je verzekerd van een luxueus leven tot het einde van je dagen. Maar went zoiets wel, plots geen dromen meer hebben? Ik denk aan Danny, het meest tragische personage uit de serie Bevergem, die de lotto wint maar zijn werk mist. Nog elke dag gaat hij in de Kringwinkel in zijn oude sofa zitten. Mijn beste vriendin wil de lotto nooit winnen, omdat je dan naar niets meer kunt verlangen. Stof tot nadenken: is het verlangen vaak niet mooier dan de invulling ervan?

Leesbril

Ik stond bij Hema naar de kerstversiering te kijken, toen zich tussen de rekken een stukje poëzie afspeelde. Een ouder koppel vroeg zich af of ze de rode dan wel gouden kerstballen zouden meenemen. Terwijl de man de ene doos bestudeerde, pulkte zijn vrouw een herfstblaadje weg dat zich haast onzichtbaar tussen de plooien van zijn sjaal had genesteld. Hij kon duidelijk de prijs van de doos niet lezen. Zij zette voorzichtig haar eigen leesbril op zijn neus.

Twee handen, twee daden, één begrip: tederheid, dat woord waarin de liefde zich zonder woorden manifesteert, want ‘onuitgesproken’ is een voorwaarde om van tederheid te kunnen spreken. Tederheid is een gebaar dat geen taal behoeft. Tederheid is een taal op zich.

Misschien omdat de dagelijkse nieuwsberichten ons zoveel kilte en geruzie brengen, en omdat de dagen steeds killer worden, heb ik meer dan anders oog voor tederheid. Ik zag tederheid toen mijn beste vriendin tegen haar dochter zei: ‘Je bent moe, hé’, en een kus op haar voorhoofd drukte, waarna Lisanne de zoen beantwoordde door haar hoofd op haar mama’s schouder te laten rusten. Tederheid kan ook onzichtbaar zijn. Ik deed zelf een poging toen een vriend die een zwaar weekend achter de rug had, op bezoek kwam. Ik had mijn radio op Klara afgestemd, omdat ik weet dat hij van klassieke muziek houdt en de Top 100 van de zender hem tot rust zou brengen. Zijn gesloten ogen waren het enige antwoord dat ik nodig had.

De kerstperiode komt eraan – die tijd waarin slingers en kerstballen en -liedjes ons warmte willen brengen. Mooi, en noem me gerust sentimenteel, maar laten we niet vergeten dat we voor de echte warmte gewoon zelf kunnen zorgen. Om daarvan de prijs te kennen, hebben we niet eens een leesbril nodig.

Robin

Ik woon in een winkelstraat waar het normaal gonst van de bedrijvigheid. Een bewuste keuze toen ik van Brussel terug naar mijn thuisstad verhuisde: de hoofdstad was mij te hectisch maar ik wilde nog genoeg mensen zien, geluiden opvangen, indrukken opslaan.

Corona heeft nu een deken van soms angstaanjagende stilte over mijn straat gedrapeerd.