PASSIE

Rudolf Hecke

PASSIE

Het verschil tussen leven en bestaan

© 2022 Ertsberg en Rudolf Hecke

info@ertsberg.be

www.ertsberg.be

@ErtsbergB

www.facebook.com/ertsberg

ErtsbergB

NUR 740, 765

ISBN 978 94 64369 23 6

ISBN (e-boek) 978 94 64369 34 2

Omslag: Shortlife

Opmaak: www.intertext.be

Auteursfoto: Fotografie An Clapdorp

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder de uitdrukkelijke voorafgaande en schriftelijke toestemming van de uitgever, behalve in geval van wettelijke uitzondering.

All rights reserved. No part of this book may be reproduced, stored or made public by any means whatsoever, whether electronic or mechanical, without prior permission in writing from the publisher.

Inleiding

‘The proper function of man is to live, not to exist. I shall not waste my days in trying to prolong them. I shall use my time.’ De trefzekere woorden van auteur Jack London werden voor het eerst gepubliceerd in de San Francisco Bulletin in 1916. Ian Fleming wendt ze achtenveertig jaar later in zijn laatste boek You Only Live Twice aan als grafschrift voor James Bond. Het citaat trekt finaal een muur op tussen mensen, een gewapend betonmonster uit de natste dromen van Donald Trump. Aan de ene kant wordt er gecreëerd, aan de overzijde kant-en-klaar opgesoupeerd. Maar London bezorgt met de uitspraak ook een kloeke trap onder de kont. Laat je inspireren door de gedrevenheid van zij die bergen optillen en overstijg de muur, ontkooi je passie en leef, stop met bestaan.

Passie: telkens als je ademhaalt om het woord uit te spreken, adem je verzet in tegen de eindigheid. Beëindigen is berusten, afronden is het euthanaseren van nieuwsgierigheid. Passie is onaf. Passie is het woord zonder laatste letter, ‘passie’ wordt nooit ‘passief’. Passie is niet het te mijden maar het onvermijdbare verbum. En passie is ook een boek aan woorden. Geen schrijverij op de tast, maar schuren langs en schurken tegen getuigenissen van mensen geboren met gedrevenheid, of – zoals naar verluidt Paulus op weg naar Damascus – door het verterende licht ervan besmet.

Ik zocht mensen op die door hun gedrevenheid indruk op me maakten en elektriseren. Wier drive hen niet belet bereikbaar te zijn, die de vraag van een vreemde niet onbeantwoord laten. Deuren gingen open, the ones who got away werpen geen schilden op, zij voeren gesprekken die uitlopen en overschrijden. Ik schud louter handen die uit mouwen steken, want handen dienen om het leven te smeden tot wat het hoort te zijn, niet om het aan te nemen zoals het is. Vaak draagt passie in mensen vrucht in relatieve stilte, die mensen verleggen de rivier zonder het water al te veel te berimpelen, de grote klok is hun onbekend, zij acteren onder de radar maar hun passie is er niet minder om. Als gesprekspartners voor dit boek koos ik bewust voor mensen die wel bekendheid genieten. Omdat we allemaal iets weten of menen te weten van hen, een oordeel klaar hebben over hen. Voor de één een idool, voor de ander een tegenpool. Het duidt de kern van dit boek: het weren van oogkleppen. Mensen die opinies vertegenwoordigen die soms mijlenver uit elkaar liggen, blijken bij nader inzicht toch verbondenheid te etaleren. Zij spreken over hun gedrevenheid zoals de hiel van een laars het woord richt tot een halsstarrige okkernoot, onverbiddelijk onthullend.

Ik nam overrompeling mee naar huis, trachtte de afdruk van vertrappeling te verwoorden en prees me dankbaar. Het resultaat is een boek waarin gesprekken zonder filter de wacht optrekken. Het vertoog niet van gepassioneerde hobbyisten, maar van mensen die slapen met één oog geopend en op de ochtend gericht. Hetgeen zelden de goedkeuring wegdraagt van hun bedgenoten. Passie die in botsing komt, die beloftes doet breken, het recht opeist om het belangrijkst te zijn. Passie die je niet kunt kopen, niet omkoopbaar is, maar wel een prijs kent. Hoed u voor het romantische beeld van passie dat als weeë afspiegeling van the real thing om de hoek loert. Laten we die hoek vooral niet omgaan, passie verdient meer, dertig stokslagen bijvoorbeeld, want gedrevenheid verhuurt weleens onder aan haar lelijke nichtje egoïsme. Passie slachtoffert en wil het vaak niet geweten hebben. Passie is allerminst onbesproken maar spreekt steeds tot de verbeelding.

En geenszins onbelangrijk, passie is altijd de lichtvoetige Muhammad Ali die de logge reus Foreman naar het canvas verwijst. De gesprekken vinden bewust plaats gedurende een tijdspanne van vijf jaar. Als om de tijd, de hautaine, onoverwinnelijk ogende vijand, zelf een hak te zetten. De kwelduivel zelf het vuur aan de schenen te leggen, de ultieme spelbreker de dobbelstenen uit de klauwen te roven. Op passie staat immers geen vervaldatum, passie is houdbaar als suiker en verklontert bovendien niet. In dit boek wordt gedialogeerd over de tijd heen, geen woord raakt achterop, geen bewering verliest aan actualiteit. Passie is nu.

Hoofdstuk 1

Mijn naam is passie

Vooraleer ik op pad ga, sla ik er nog even de dikke Van Dale op na: pas·sie (de; v) 1het lijden van Jezus 2(meervoud: passies) hartstocht, drift; hartstochtelijke liefhebberij. Goed om weten maar al bij al toch wat week, hier kom ik geen meter verder mee, laat staan tot aan het Constant Vanden Stockstadion in Anderlecht, daar waar de eerste passiedialoog zal plaatsvinden. Ik kom er niet voor het eerst. Op zondag 23 maart 2003 trok ik met een muziekopname naar de Théo Verbeecklaan. Een lied dat ik voor de recordkampioen had geschreven, het was de namiddag van de competitiematch tegen aartsrivaal Club Brugge. De ticketman in fluo overjas keek me stoïcijns aan toen bleek dat ik geen entreebewijs maar een cd en de vraag of die kon worden gedraaid voor aanvang van de match bij me had. Bijzonder van hem dat hij me toen niet gewoon aan de kant schoof maar beslist van antwoord diende: ‘Wacht hier, ik haal iemand.’ Die iemand stond als een weerlicht voor mij en keek uit vuurballen. Het fenomeen reikte me de hand, potige handdruk, en trok me gelijk naar binnen, de controlepost voorbij. ‘Zeg het eens, patron!’ Mijn eerste kennismaking met Mister Michel. Ik bezwoer de man met het karuur van Jerommeke dat het draaien van mijn song in het stadion een overwinning van les mauves zou garanderen. Waarop hij onmiddellijk iemand wenkte en opdroeg mij voor te gaan naar de stadion-discjockey. ‘Daarna woon je de wedstrijd bij als mijn gast’, vervolgde hij en maakte aanstalten om verder te gaan, want ‘Nu moet ik andere gasten gaan verwelkomen in de loges.’ Anderlecht won met vijf-één!

Workaholic.

Michel Verschueren

(°1931, manager)

Ik bevind mij in het kantoor van Mister Michel, het naambordje op zijn bureau bevestigt het. Hij zet zijn bril af en klaroent: ‘Patron, wat kan ik voor u doen?’ Daar is de patron weer. ‘Stel maar een vraag!’ De aftrap is gegeven. Dekt passie de lading?

‘Neen, het is meer dan dat, ik mag mezelf beschouwen als een workaholic. Ik ben zelfs na mijn pensioen blijven doorwerken als een gek. Als ik u zeg dat ik het laatste anderhalf jaar in Moskou, Sint-Petersburg, Qatar, Brazilië, Milaan, Malaga, Turkije, Londen, Duitsland en zeven keer in Zwitserland geweest ben, dan is dat toch niet slecht voor ne pé van in de tachtig? En altijd alleen met mijn valieske, altijd working, not for the pleasure, niet voor de seks! Dat is mijn leven, daar geniet ik geweldig van. Waarom? Omdat ik het zeer mooi vind om gezond ouder te worden, ik zeg wel ouder, niet oud!’

Ruim twee uur later besluit hij met de zin ‘Je hebt me nu wel wat beter leren kennen, from man to man’, waarop ik hem toevertrouw dat ik in zijn woorden vaak die van mijn vader herken, hetgeen me een warm gevoel bezorgt. Hij wil meer weten over mijn ouders. Er ontspint zich een nieuw gesprek, nu stelt hij de vragen, op een verbazend bekommerde manier. Wanneer woorden als zelfstandige, pensioen, mantelzorger, en moeders dementie vallen geeft hij raad: ‘Zeg tegen je vader dat hij moet voesj doen!’

Tot slot vraag ik de toelating om een foto van hem te maken en of hij zelf de achtergrond wil uitkiezen. Tegen de linkermuur prijkt een uitbundige prijzenkast en ik draai me alvast die richting uit, maar hij stapt regelrecht op de rechtermuur af. Hij vat post naast een schilderij, kijkt me aan met fonkelende ogen, de wijsvinger van zijn rechterhand duidt de persoon aan die erop afgebeeld staat, zijn overleden mentor en vriend: Constant Vanden Stock.

Noodzaak.

Sam Dillemans

(°1965, schilder)

Sam Dillemans staat mij toe hem weer te ontmoeten. Ooit in een dronken Leuvens verleden wauwelden wij uren door in m’n in nacht getooide kamer. Hij was er terechtgekomen zoals zovelen, aangespoeld met het tij van tijd in overvloed, de gretige aanblik van de wonderjaren in de ogen. Zijn bezoek is me, in tegenstelling tot dat van te vele anderen, bijgebleven. Niet omdat er zulke profetische woorden vielen of zinnen die de grond deden daveren, maar omdat hij rook naar bezetenheid, minstens een prille, bruuske, stuntelige vorm ervan, die de dronken geur van zijn redeneringen overstemde. Hij had het ongetwijfeld over schilderen en liet zich aanspreken met Vincent. Hij had een gek kunnen zijn te midden van gekken. Maar de indruk die hij naliet, verstreek niet met de jaren. Zijn naam dook op, kreeg faam, ververste de herinnering met een steeds verbetener gezicht. De benige tronie uit de korte biografische documentaire The madness in the detail. Koppen van verf, de armworsteling van zijn hand. Blikseminslag. En onmiddellijk de krater, iets staat hem in de weg en het staat daar als een onterechte rots. Sam de vechter voor een zaak van ondergewaardeerden, de bokser, de handen gekneed tot vuisten, de geur van zweet, verf en passie vermengd met in bonte mantels van suiker gehulde zanglijnen van Abba en de Beatles. Paradoxen. Hij wil mij ontmoeten, in zijn atelier, en hij spreekt amper nog tegen de buitenwereld over zijn werk, hij benadrukt het. De werkruimte bevindt zich achter de poort zonder deurbel en waar de steile onverlichte houten trap landt. Een kachel staat centraal, ingebakken vegen verf omheen de roodgloeiende gulle mond. Langs twee koepels dringt het begeerde daglicht naar binnen, de rest van het plafond is vakkundig geïsoleerd. De witte muren vormen de grondverf van een expositie aan kleuren en klodden verf gevat in doek, nog ongekaderde schilderijen, ongekooide zichten op een werkelijkheid. Uit vorm geknepen tubes op de grond, een pas aangezet, door boeken geschraagd doek wacht. Voor het canvas een plastic tuinzetel met wat kleren type Kringwinkel. De kunstenaar doet zijn beklag over een kartonnen doos vol met oude cassettetapes. ‘Niet meer bruikbaar…’ zucht hij, ‘ik heb eindelijk mijn oude cassettespeler vervangen door een moderne muziekinstallatie, Spotify!’ Hij toont me de coole speakers. Hij zet koffie en ik vraag hem naar zijn definitie van passie. Het antwoord springt op van het puntje van zijn tong: ‘Passie is noodzaak, de behoefte het te doen. Als ik het niet doe, voel ik me minder goed.’

Goesting.

Bart Van Loo

(°1973, schrijver & verteller)

‘Ik zou weleens willen weten, waarom zijn de mensen zo moe?’ schreef Jules de Corte in het geboortejaar van een man bij wie uit elke vezel het tegendeel spreekt. Energie te koop en verkopen doet hij ook, van schrijver tijdens ziekteverlof evolueerde hij naar herhaaldelijk vertaald bestsellerauteur. En dat heeft hij aan zijn passie te danken. Die werd in gang getrapt door zijn lichaam, ziek van miserie omdat hij te lang de kern van zijn bestaan had verwaarloosd. Ik sprak Bart voor het eerst na een Gainsbourglezing waar hij zich onverwacht tussen het publiek bevond. Ik vroeg me af of die man erin zou slagen twee uur aan een stoel gekluisterd naar mij te luisteren. Het kostte hem geen moeite, zei hij achteraf – een compliment. Maar hij verzweeg iets. Tijdens het gesprek voor dit boek verklapte hij me dat hij bevooroordeeld naar mijn uiteenzetting was gekomen. Zou ik een opportunist zijn die blind zijn onderwerp achternaliep? ‘Na tien seconden bleef van dat vooroordeel geen spaander heel, toen ik u hoorde vertellen geloofde ik u en dat geloof werd nog versterkt toen ik uw boek las. Trouwens, ook tegenover mij hebben mensen vooroordelen omdat ik wat uitgesproken ben als ik mij manifesteer.’

Vooroordelen en passie, ik wil er alles over weten tijdens een gesprek onder de notenboom van zijn prachtig gelegen hoeve, exclusief te bereiken via veldwegels te midden het groen op een uurtje wandelen van de grens met Frankrijk. Een gesprek dat niets en tegelijk alles wegheeft van pakweg een Bart Van Loo-lezing in de Nottebohmzaal van zijn tweedeverblijflocatie Antwerpen. Voor de opnameknop wordt ingedrukt, hebben we er al een uur praten op zitten, stand van zaken, de zijne, de mijne. Voor het eerst eens echt met elkaar praten en dat is goed zegt hij, ‘eindelijk’. Vervolgens voltrekt zich een gesprek over passie tussen twee laatbloeiers, wat verrassende overeenkomsten aan het licht brengt, niet het minst vleselijke. Bart is bij momenten een spraakwaterval, mijn vragen zijn overbodig, hij stelt ze zichzelf en beantwoordt ze. ‘Ik kan een gesprek terroriseren als ik dat wil.’ Mijn digitale opnameapparatuur bevestigt en begeeft het even voor afronding. Geen nood, ‘we doen het nog wel over’ en hij belooft me dan zijn werkkamer en bibliotheek te laten zien.

‘Ik houd meer van het woord goesting. Ik sta dubbel tegenover passie. Ja, maar niet altijd. Om echt mooie dingen te maken in het leven en als schrijver moet je gas kunnen terugnemen, een routinetijger zijn en natuurlijk af en toe springen. Passie, pas er toch mee op.’

Passie doorbreekt stilte.

Hilde Van Mieghem

(°1958, actrice, regisseur & auteur)

Het huis waarin Hilde Van Mieghem me ontvangt schreeuwt het leven uit, al is het er muisstil geworden sinds het overlijden van haar katten en de ingetreden oude dag van haar hond. Die kijkt me goedkeurend aan met twee verschillend gekleurde pupillen vanuit een heerlijk warme mand. Het huis was ooit een open huis, mensen werden er opgevangen, er werd voor hen gezorgd. Hilde noemt haar woning ‘heaven’. Het doet me denken aan mijn ouderlijk huis, mijn moeder ving de kinderen uit de buurt op terwijl mijn vader uit werken was – dat was hij steeds – en ik nog met een ‘pisdoek’ rondliep. En mijn gastvrouw troont te midden van dat leven. Ze spreekt luid en begeleidt zichzelf met heftige armbewegingen. Ze heeft de eer mijn enige gesprekspartner te zijn die tijdens ons samenzijn van haar stoel valt. Geen stoel, een poef, maar toch. Niet één keer, maar twee keer, niet van dronkenschap of ouderdom, maar van enthousiasme. Alert zijn, goesting, constant in de weer met demonen: ‘Het is heel vermoeiend Hilde te zijn’ en ‘Hilde Van Mieghem is een dissociatie van Hilde, dat is iemand anders, met schrijven valt dat ineens samen.’ Het manuscript van haar debuutroman toont ze me als een trofee, de overwinning in de koninginnenrit van de passietour die ze als kind inzette, acteren, regisseren, registreren en schrijven. ‘Mijn passie is de vervulling van mijn leven, zonder die passie was ik al lang uit het leven gestapt. Dank u wel en merci, salut, echt geen zin in.’

En haar conclusie is er een om in te kaderen: ‘Je bent nooit te oud om te worden wie je bent.’

De drang om mensen te amuseren.

Paul Michiels

(°1948, zanger)

Niemand is meer mens onder de mensen dan Paul ‘Duke’ Michiels, Polle Pap, bezitter van een gouden stem, de eeuwige jeugd en de eretitel ‘legende’. Ik rij het geleeg – het erf – van domein Staeckenborg op, hij zwaait naar mij van achter het keukenraam, ik zwaai terug. Zijn biologische vijver tekent present. De vorige keer dat ik hier werd ontvangen, vertelde de Duke me hoe hij elke ochtend een duik neemt in het helende water. Hij biedt me koffie aan, ik nestel me bij de heerlijk geurende houtkachel en kijk hen aan. Beiden bij het aanrecht, hij op sloefen, in gevecht met een koffiefilter, en naast hem de vrouw van zijn leven Tineke, vaatdoek in hand, een klein afwaske plegend. Hier heerst rust, is het leven in balans en schreeuwt het tegelijk passie uit. Een combinatie zeldzamer dan een koolmees met een spanwijdte van vijftig centimeter en meedogenlozer dan Sonny Liston in zijn kamp om de wereldtitel tegen Floyd Patterson in 1962. Het gesprek vindt plaats in de muziekkamer, te midden van ebony and ivory en een spinnende Lesley. Tijdens het praten staat hij regelmatig op, kiest een keyboard en zingt wat onzegbaar is. Het valt op: geen goudenplatenmuseum, maar eerder een repetitiehok uit de wonderjaren, met kale muren en een zeldzame concertaffiche met talrijke punaisegaatjes! De tijd heeft hier duidelijk geen vat op mens noch wand. Wat betekent passie voor de hertog van Staeckenborg?

‘Het is een soort van gebetenheid. Als kleuter werd ik aangesproken door klanken, ik raakte erdoor verwonderd en ben dat nog steeds. Ik was ook helemaal weg van het circus, als clown verkleed luisterde ik familiefeestjes op en speelde mondharmonica, die had ik van ons vader gekregen. Van toen af wist ik: dat is mijn leven! Er zit een entertainer in mij. De drang naar mensen amuseren, dat is de essentie van mijn passie.’

Ik sta hier en kan niet anders.

Michel Vandenbosch

(°1961, dierenrechtenactivist)

‘Met Michel Vandenbosch van GAIA.’ Hij belt me in antwoord op de uitnodigingsmail die ik hem enige uren voordien zond. Hij klinkt gedecideerd, meteen checken welk vlees er in de kuip zit, ik hou ervan. We spreken op het GAIA-hoofdkwartier af en hij raadt me aan om met de trein te komen. ‘Het is gewoon veel gemakkelijker.’ Afstappen in Brussel-Centraal, Galerij Ravenstein, de trap op, vele treden later kom ik hijgend op mijn bestemming aan. Ik hap naar woorden wanneer ik mij aan de balie voorstel. De trein van Michel (geen Mister) heeft vertraging, of ik even wil wachten? De receptioniste wijst in de richting van enkele kokette zeteltjes en GAIA-tijdschriften. Dan hoor ik haastige maar bemoeilijkte voetstappen. Mijn gastheer, bleek en gehuld in een parka, maakt zijn entree, uit verontschuldigingen in mijn richting. ‘Stoort het dat ik me nog even installeer? Ik ben dadelijk bij u.’ Even nadien word ik de vergaderzaal met glazen wanden binnengeleid. Wat volgt is een gesprek dat in eerste instantie weinig sturing duldt, maar halverwege door schilden breekt en ontroerend intens wordt. Het is een verloop dat de reeks babbels voor dit boek zal kenmerken. Past passie Michel Vandenbosch als gegoten of dient het woord versteld?

‘“Roeping” dekt beter de lading, want passie roept een overwicht aan het emotionele op. Op een gegeven moment had ik zo’n gevoel dat ook Luther had toen hij op de Rijksdag te Worms volgens de overlevering zou gezegd hebben: ‘Ik sta hier, ik kan niet anders.’

Gedrevenheid achter een overtuiging.

Louis Tobback

(°1938, politicus)

‘Moet ik mij nu vereerd voelen?’ antwoordt de afscheidnemend burgemeester van Leuven als ik hem als ijsbreker toevertrouw dat in een boek over mensen gedreven door passie zijn naam niet mag ontbreken. Het zet de toon, maakt onmiddellijk duidelijk wie de touwtjes in handen heeft. De onmiskenbare eigenschap van ‘ik kom binnen en ik sta er’. Dat was me veertig jaar geleden al opgevallen, toen hij als eerste schepen van Leuven zijn opwachting maakte op het plaatselijke bal van de socialisten in de sporthal van Winksele. Daarna zag ik hem graag bezig op tv, oneliners waren zijn handelsmerk, maar niet in de traditie van de huidige holle socialemediaslogans, immer gefundeerd, geankerd in een vruchtbare passiebodem waaruit vlezige rozen voorzien van onverbiddelijke stekels opschoten. ‘Ik heb altijd gezegd dat ik niet weet wat men bedoelt met een oneliner. Naar mijn gevoelen noemen ze het zo wanneer ze niet meer weten wat te antwoorden. Dat is dan de enige methode om het nog wat proberen te ontkrachten.’

Of hij gedreven is door passie? ‘Je kunt ook zeggen dat ik gedreven word door een uit de hand gelopen hobby of door een overtuiging of door verontwaardiging over de onrechtvaardigheid in de wereld, je kunt het zo mooi, zo verheven of zo bij-de-gronds voorstellen als je wilt. Passie reserveert men gewoonlijk voor emoties, maar in mijn geval gaat het toch in de eerste plaats over een gedrevenheid achter een overtuiging. Je zou anders kunnen, maar je wilt alleen maar dat. Er is een uitdrukking in het Frans: “On entre en politique comme on entre dans les ordres”.’

De tijd zit erop en op mijn vraag of hij het uitgeschrevene wil nalezen, volgt het stoïcijnse antwoord dat hij dat niet hoeft maar dat ik de opname van het gesprek goed moet bijhouden: mocht hij in het boek iets menen te lezen wat niet strookt met wat hij heeft gezegd, zou ik mijn ‘bandje’ nodig hebben in de rechtszaal. Waarna hij me hartelijk glimlachend de hand ten afscheid drukt. De blik in zijn ogen relativeert onmiddellijk mijn indruk dat het hier om een kwinkslag gaat.

Passie met een ‘kloppetje’.

Delfine Persoon

(°1985, bokser)

In december 2014 vond er een drama plaats in het Plopsatheater in De Panne. Een calamiteit sloeg heel tv-kijkend België als een koekenpan tegen het hoofd. Een ruwe oneerlijkheid, een flagrant geval van ‘hier zit een reukje aan’. Sportvrouw van het Jaar werd niet regerend WBC-, WIBF-, WIBA- en IBF- bokswereldkampioene en ‘Vlaamse Reus’ Delfine Persoon, maar… iemand anders. Meteen viel de enige rechthebbende uit de boot en heel België viel van verbazing met haar mee uit de luie zetel. Laat er nu één ding zijn dat Delfine Persoon de pukkels en het schurft bezorgt, dan is het onrechtvaardigheid. Een slag is een slag en op het juiste moment op de juiste plaats toegebracht zorgt die voor een knock-out, maar nooit onder de gordel. De multi-wereldkampioene liet dan ook duidelijk haar afkeer voor heel het gebeuren merken, hetgeen haar alleen nog echter maakte, tussen de kakelende poppetjes van was die haar met klepperende applaushandjes omzetelden. Ze heeft het hol van Boemba dadelijk en met slaande deuren verlaten, de spierballen gerold onder de strakke galajurk, een opwindend gezicht. Ongetwijfeld heeft ze haar pijn in de bokszaal van zich afgeslagen, daar waar alleen gerechtigheid geldt, het recht van de passie. Delfine Persoon is een heldin die er absoluut geen wil zijn. Al staat ze aan de wereldtop, voor haar blijft boksen een uitlaatklep, een stuk ontspanning na een dag werken. Mensen kijken dan tv, zij bokst. Het gesprek hoeft niet lang te duren, veel woorden zijn aan haar niet besteed, soms zijn dingen duidelijk zonder duiding.

‘De bokssport is sowieso passie, ik kan er noch van leven noch er mijn beroep van maken. Het is louter omdat het mijn passie is dat ik het volhoud, boksen combineren met een fulltime job. Vaak moet ik na een harde training ‘s nachts nog gaan werken. Dan krijg ik soms wel eens een ‘kloppetje’.’

Leven is mijn passie.

Omar Souidi

(°1985, strafpleiter)

Zelden tijdens mijn ontmoetingen voor dit boek laaiden de contrasten zo hoog op als in het gesprek met de strafpleiter uit Deurne-Zuid. Hij heeft de perceptie tegen, een afgeborsteld man, inclusief stoeferke, een dandy. Maar net zoals Beau Brummel is ook hij een bijzonder charming man en verbergt zijn maatpak een drang naar avontuur. Bovendien valt het mensen zwaar om een advocaat los te zien van zijn cliënten. ‘Het grappige is dat ik door mijn vak behoorlijk vaak in een zeer rechts hoekje word geplaatst. Het is niet omdat ik als advocaat iemand bijsta die een bepaalde politieke kleur voorstaat, dat ik die kleur onderschrijf.’ Waarop hij graag het vuur met olie bestrijdt, wat hem de omschrijving arrogant oplevert. Uiterlijkheden uiteraard. Voor mij is het meest opvallende contrast dat hij zijn woorden microscopisch juist kiest en strategisch ordent. Zelfs in antwoorden op onverwachte vragen. Ik kan me voorstellen dat het eigen is aan een strafpleiter, verantwoordelijk voor de vrijheid van mensen, maar het valt op. Des te meer bij het uitschrijven van het gesprek: het heeft alles van een overdacht betoog. Maar tegelijk weet hij te raken en maakt dat je je thuis voelt in zijn versie van de Carnegie Club uit New York, zijn ‘The Last Round’-bureau met bar. Hij geeft zich zonder schroom bloot, schuwt emoties niet, laat in zijn ziel kijken. En daar brandt een Leuvense stoof, dezelfde die mijn kindertijd heeft verwarmd tot een zalige, veilige tijd. Een perfectionist die niet bang is om fouten toe te geven: ‘Ik ben ervan overtuigd dat falen het privilege is van zij die durven.’ Een slagkrachtig man met uitgesproken principes en een diepe blijvende kwetsuur die hij omgesmeed heeft tot inzicht. En alvast daarvoor zijn moed en doorzettingsvermogen nodig.

‘Passie is de motor en de brandstof. Ik leid een intens leven, ik grijp graag de kansen die zich aandienen. Dat impliceert dat ik uiteraard bepaalde opofferingen moet maken. Diepgaan, al eens in je reserves tasten, op je tandvlees zitten, tegen de grenzen van het gezonde surfen, het hoort er allemaal bij. Passie is dé reden waarom ik op vrij korte tijd heb kunnen doen wat ik tot nu toe gedaan heb. Maar meer dan passie voor mijn werk alleen, ervaar ik vooral passie voor het leven as such. Met alles erop en eraan, slingers en confetti, toeters en bellen.’

Urgentie.

Daan

(°1969, componist, zanger)

‘Enchanté!’ begroet Daan me vanuit het herfstduister van negentien uur. Ik hoor zijn stem, maar zie hem amper staan op het geleeg met de imposante bundel gebouwen, stallen en velden dat zijn verblijf aan de rustieke rand van de hoofdstad uitmaakt. Ik had voorgesteld om wat later af te spreken, in de veronderstelling dat de nacht zijn natuurlijke habitat was, maar dat leek niet aangewezen: de volgende ochtend zou de Daankaravaan op tournee naar Zuid-Frankrijk vertrekken, geen nachtje Brusselen dus, vroeg gaan slapen. Gedurende het gesprek zal dat echter relatief blijken. Op de keukentafel liggen kookboeken, aan de muur prijkt het gebeitelde gezicht van Serge Gainsbourg gevat in doek. Daan is even in de koelkast gedoken voor een glaasje gekoelde witte wijn. ‘Jij ook een glas?’ Hij is schichtig en gaat om beurten zitten, weer rechtstaan, een wijntje bijschenken, sigaret roken, rondstappen en zich verbazen over de intieme aard van mijn vragen. Hij spreekt in overpeinzingen, eerder dan in voltooide antwoorden.

‘Ik zou het woord passie willen vervangen door urgentie. Door drang, door een bepaalde motor, door grrrr… goesting, gedrevenheid, positieve gulzige nieuwsgierigheid. Aan het woord passie kleeft een klein kantje van egoïsme, het is de tangoversie van drive en urgentie. Passie lijkt om het even wat. Ik kan me inbeelden dat completely lost mensen ook nog vol passie zitten. Daartegenover staat dat het woord gedrevenheid dan weer iets fascistisch heeft. Ik dacht dat leven met urgentie normaal was, dat iedereen bezeten was en met tweehonderd per uur door het leven ging. Maar op een gegeven moment sta je er in je eentje voor. Mijn passie gaat om het leven zelf, muziek is gewoon iets wat ik doe omdat ik daar m’n passie het gemakkelijkst op kan toepassen, maar het had eender wat kunnen zijn. Iets waar ik ook puur pragmatisch kan van leven, zodat de rest van de maatschappij mij gerust laat, dat er een sociaal akkoord is. Ik ben even geboeid door kleuren als door klanken als door vormen als door geuren als door licht, maar probeer eens je statuut te zoeken als je geobsedeerd bent door licht, daar kun je niet van leven.’

Tijd verstrijkt en dan trilt zijn mobiele telefoon. ‘Kom, we gaan sigaretten kopen en een vriendin oppikken, we kunnen ondertussen verder praten.’ We cruisen op de Vlaamse highway richting Brussel en stoppen ergens diep in de avondlijke hoofdstad bij een groezelige bushalte. Daar wappert ze de wagen in, de lolita-fee, pure levensgoesting in de ogen. Ze draagt ‘haar witte hemdje’, Daan merkt het op en is er blij om en zij is daar blij om. De avond wordt verdergezet in Daans adelaarsnest. Daar praten we verder met drie. De nacht is ingetreden, ik wil hen niet langer ophouden, er wacht moois en de tijd tot de tournee wordt steeds korter. De laatste vraag, standaard, ik stel ze aan al mijn gespreksgasten en er wordt consequent emotioneel gereageerd. Bij Daan gaat het antwoord gepaard met tranen.

De nood niet afgewezen te worden.

Johan Heldenbergh

(°1967, acteur, regisseur)

Voor dit gesprek zit ik met een ei. Ik vrees namelijk dat ik net die éne Vlaming ben die The broken circle breakdown niet gezien heeft. Ik heb ook nog niet beslist of ik het hem zal zeggen, met de deur in huis als bekentenis – of zal ik erover zwijgen en indien nodig zelfs liegen? Neen, dat laatste in geen geval. Ik kan hem wel vertellen over het toevallige moment dat ik de tv aanzette, midden in een Terzake-interview terechtkwam en hij van het scherm spatte. Ik kende hem niet, maar hij wist me na enkele zinnen, door zijn timbre, zijn begeestering, zijn over-mijn-lijkuitstraling, de manier waarop hij zijn haren achterover streek, zo te pakken dat ik hem heel zijn voorraad stofzuigers had afgenomen, mocht hij mij zijn leurderskaart hebben getoond. Nu staat hij op het punt me te ontvangen, ‘derde verdiep’ klinkt het uit de videofoon, ik neem de trap. De deur staat al op een kier. Ik klop even aan voor m’n hoofd de kerf binnenglijdt. In het midden van de kamer staat een minzaam lachend man in proper gestreken hemd, die me meteen de hand reikt en koffie aanbiedt. ‘Zal ik er meteen een cappuccino van maken?’ De manier waarop hij aan de slag gaat met een kookpot, melk en een mij onbekend keukeninstrument, verraadt kennis van zaken en gunt alvast een blik op bezieling. Hij geeft me een grote schuimende koffiemok met lepel en steekt van wal.

‘Ik herken me heel erg in het beeld van een door passie gedreven man, maar dan eentje van het missionaristype. Je kunt het passie noemen en in mijn lichtere dagen doe ik dat ook, maar in mijn zwaardere dagen noem ik het eerder een psychisch probleem. Het is iets verwerken, of proberen goed te maken of neutraliseren. Er zit ook een groot “Kijk mama zonder handen!”-gehalte in. Het is niet de nood om bevestiging te krijgen, maar om niet afgewezen te worden.’

Het goede proberen te doen.

Catherine De Bolle

(°1970, politie)

Bij politie denk ik toch vooral aan uniformen en ingekaderde gedragingen en uitspraken, hiërarchisch bepaalde vrijheid van mening uiten en vaak best er het zwijgen toe doen en uitvoeren wat opgelegd wordt. Waar is de passie, misschien doet passie wel afbreuk aan handelen in deze cocon? Klinkt gefundeerd, maar vooral als een vooroordeel. Catherine De Bolle trok mijn aandacht bij haar eedaflegging als commissaris-generaal van de federale politie in 2012. Het waren moeilijke omstandigheden, de politie lag onder vuur en daar lichtte zij plots op. Ze hanteerde de bezem en waaide als een frisse wind door muffe gangen, er zwaaiden deuren open van kamers waar de tocht al lang niet meer was doorgetrokken. Ondernemingszin en het vaste voornemen om te veranderen straalden van haar af en lichtten schaduwen uit het verleden op. Woorden als missie en strijd kregen weer inhoud en heilige huisjes dienden opnieuw waarvoor ze dienen, om neer te gaan.

Ik spreek met de cg af op het politiecommissariaat van de Brusselse rue Royale. Na de noodzakelijke identiteitscontrole ontvangt woordvoerder Peter me met brede glimlach. We begeven ons door enge gangetjes die gretig hoeken vormen waarachter andere gangetjesgangers opduiken, ze zeggen allen vriendelijk kordaat goeiedag. Ik meen dat we hier al gepasseerd zijn, Peter herkent mijn wenkbrauwgefrons en legt uit dat het met veiligheid te maken heeft. Alles lijkt op elkaar. In een witte kamer met ruim uitzicht op Brussel staat de cg me al even breed glimlachend op te wachten. Ik mag plaatsnemen en zij neemt plaats naast mij. Ieder een watertje en daar gaan we, voor een aangenaam gesprek dat eerlijkheidshalve bij aanvang wat onder gescherm met standaardantwoorden lijdt, maar al snel openbloeit en blootgeeft, het tij keert onder het goedvindend oog van Peter die aanwezig blijft. Dan overtuigt ze me met passie die zelfs schuilt achter gesloten zinnen, daar waar ze duidelijk niet meer mag zeggen dan ze eigenlijk wel zou willen. Mijn aanvoelen heeft me niet bedrogen: de vrouw die naast mij zit staat op de barricaden en slaat deuken in dogma’s binnen de regels en limieten haar opgelegd door de wet. Het is niet de gepassioneerdheid van de kunstenaar die waait en zaait en paden ontbocht, maar het is het soort passie dat je een gerust gevoel geeft dat ze bestaat en correct en loyaal uitgedragen wordt.

‘Passie is mijn drijfveer en de kern van mijn passie is politiewerk en engagement. Als politie heb je echt een sleutelrol in de waarborg van de mensenrechten, wij zitten op de schitterende positie om daar iets te betekenen. Mijn engagement bestaat erin ervoor te zorgen dat iedereen bij de politie optreedt binnen een democratisch kader, met respect voor de rechten en vrijheden van de burgers. Immers, alles wat wij doen betekent een aanslag op je integriteit als burger, maar het moet gebeuren.’

De passie van een Formule 1-piloot.

Peter Goossens

(°1964, chef-kok)

Kookprogramma’s op tv laat ik aan mij voorbijgaan zoals ik dat in mijn kinderjaren deed met gestoofd witloof. Uiteraard vang je wel eens wat op en er blijft ook al eens iets hangen; de gebeten blik achter brillenglazen van het opperjurylid van tv-kookblockbusters, de driesterrenchef van het illustere Hof van Cleve in Kruisem. Ridder – het mocht niet minder zijn – Peter Goossens. Een man die de passie voor koken met grinta belichaamt, voor hem bestaan er geen vriendenmatchen, elke dag is een finale. Iets zegt me dat hij wel eens door een vuur gaat en dat uit die vlammen een duiveltje springt dat hem venijnig de drietand in het niet zittend gat drijft. Er wordt geklikt, hij wordt ’s ochtends van zijn bed gelicht en door de ondervraagmolen van de financiële cel van de federale politie gedraaid, afgunst en onbegrip zijn zijn deel, een mens zou voor minder depressief worden, en hij komt er ook in woord en daad voor uit. Hij zit op de blaren en lijdt. Hij neemt de bluts echter niet met de buil, maar in stijl. De ridder in hem herschikt het harnas. Onze ontmoeting staat ingepland om negen uur ’s ochtends in zijn Hof van Cleve. Hij wordt geacht dan al een uur aan het werk te zijn. Een open gesprek bij twee koppen doelgericht straffe koffie. Pittig gekruid en onverbloemd laat de sterrenchef zijn leven op mij los en verklaart zijn liefde aan het product dat door mensen te land en ter zee wordt geoogst en dat hij passievol veredelt. Zoals een tenor zich om de uit de fantasie van componisten gerooide zanglijnen heen kronkelt en er die extra dimensie aan geeft die operabezoekers emotioneert. Koken en opera, beide residuloze kunst, zullen tijdens het gesprek worden opgeworpen. Het moment telt.

‘Gedrevenheid en zin voor perfectie zijn onmisbaar om een topproduct te brengen. Je moet jezelf altijd in vraag stellen, denk na over wat je doet en werk vele uren. Ben ik dan een workaholic? Ja, maar ik kan niet anders want mensen gaan zowel om twaalf uur als om negentien uur eten. In feite moeten wij dagelijks twee Formule 1-wedstrijden rijden, we moeten ze alle twee winnen en om te trainen hebben we geen tijd.’

Rationele passie.

Frank De Winne

(°1961, astronaut)

Nadat eerdere pogingen om elkaar te ontmoeten in Keulen en Amsterdam door omstandigheden niet gelukt waren, is burggraaf De Winne bij monde van zijn Engelstalige, bijzonder aimabele secretaresse mevrouw of juffrouw Reukauf zo vriendelijk om in zijn drukke agenda een gaatje van dertig minuten te laten prikken. Het gesprek zal telefonisch plaatsvinden en hij zal mij bellen. De tweede Belgische astronaut is zoals verwacht punctueel: klokslag afgesproken uur zet mijn mobiel het op een trillen, ik schakel de speaker in, en uit een wolk van gekraak en gefluit daalt De Winnes stem neer. De verbinding laat zo te wensen over, dat ik me moeiteloos kan voorstellen dat hij me belt vanuit de ruimte, ik veroorloof mezelf die vrijheid. ‘How do you speak to an angel?’ declameerde Lou Reed, ik zit een beetje met hetzelfde gevoel, maar de man die meer dan een half jaar in een ruimtestation leefde spreekt met een rustige, zeer aardse stem en dat stelt me op mijn gemak. De tijd is beperkt. Ik zal het dus niet bij wijze van aanloop hebben over de zolder die ik samen met mijn zoon – toen die nog geloofde in het bestaan van een goedheiligman met beroete knecht – als ruimtestation had ingericht. De muren en het plafond beschilderd met blauwe en zwarte verf, nevelregens gesimuleerd met feestglitters en Prittlijm, isomobollen met kladden kleur besmeurd tot het planeten werden en met het fijnste garen opgehangen, en mijn eigen jeugdverzameling Thunderbirds-poppetjes en sterrenschepen strategisch over het ruimtestation verspreid. Neen, dit zou ons uit koers slaan. Tijdens het gesprek valt mij op hoezeer gepassioneerd mijn gesprekspartner het heeft over een passie die hij tegelijk ontkent te bezitten, of tenminste waardoor hij zich emotioneel niet laat leiden. Bijzonder ook, uit elk woord spreekt optimisme en dat werkt aanstekelijk, uit zijn mond geloof je dat het beste nog in het verschiet ligt, hij kan het weten, hij heeft het vanop afstand bekeken. Wanneer ik mij af en toe nog eens terugtrek op zolder, met de vaderlijke krop in de keel sinds mijn zoon zijn vleugels heeft uitgeslagen, weet ik dat – als er daar toch ergens in de buurt een God rondhangt – Frank De Winne er het dichtst bij is geweest, en dat hult meteen de tegensprekelijkheid van zijn optimisme in een dichte sterrennevel. De toegestane tijd wordt ongemerkt overschreden en dan verdwijnt astronaut Frank weer in de wolk van gekraak en gefluit die opgaat in stilte. Ik check meteen de opname om me ervan te vergewissen dat dit gesprek wel degelijk heeft plaatsgevonden. Het heeft. Ik herbeluister De Winnes relativerende antwoord op mijn vraag of hij gedreven wordt door passie:

‘Niet helemaal, ik ben niet zozeer emotioneel, ik ben eerder een rationeel persoon. Wat ik bereikt heb, heb ik nooit gezien als iets wat ik moest bereiken. Mocht ik het niet gehaald hebben, ik zou het niet als falen ervaren hebben, noch zou ik er mijn geluk aan gekoppeld hebben.’

Spontane passie.

Maggie De Block

(°1962, politica)