Chaos EN charisma

Filip Michiels

Chaos EN
charisma

Het succesverhaal
van Bessel Kok

For Martina and Daniel

© 2022 Ertsberg en Filip Michiels

info@ertsberg.be

www.ertsberg.be

@ErtsbergB

www.facebook.com/ertsberg

ErtsbergB

nur 791, 681

isbn 978 94 64369 65 6

isbn (e-boek) 978 94 64369 78 6

Vormgeving omslag en binnenwerk: www.intertext.be

Auteursfoto: Fotografie An Clapdorp

Foto cover: An Clapdorp

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, op welke wijze ook, zonder de uitdrukkelijke voorafgaande en schriftelijke toestemming van de uitgever, behalve in geval van wettelijke uitzondering.

All rights reserved. No part of this book may be reproduced, stored or made public by any means whatsoever, whether electronic or mechanical, without prior permission in writing from the publisher.

De uitgever heeft getracht de auteursrechten van alle opgenomen illustraties te achterhalen. Eventuele rechthebbenden wordt verzocht contact op te nemen met de uitgeverij.

woord vooraf

Chaos, zei u?

Toen de titel van dit boek in mijn vriendenkring bekend raakte, waren de reacties op zijn zachtst gezegd nogal uiteenlopend. Ze varieerden van ‘belachelijk’ tot ‘heel juist’. Persoonlijk vond ik de verwarring over het woord ‘chaos’ in de titel vooral amusant. Achteraf bekeken is het woord juist gekozen. Dit boek volgt de weg van een linkse, langharige student in Amsterdam, die via een mislukte carrière bij de Schweinfurter Volkszeitung voor een baan vol whisky en rum naar zijn geliefde Schipperstraat in Antwerpen verhuisde. Daarop volgden een aantal gelukkige en bewogen jaren in de Scheldestad, en via een tussenstation met honderdduizend kippen en miljoenen eieren in de Kempen. De Kempen bleken al snel te stil, maar ze vormden een goede leerschool voor de wereld van de haute finance in het mij toen nog grotendeels onbekende Brussel. Vanuit dat in die tijd nog haast exclusief Franstalige bastion trok ik naar Londen om niet al te lang erna vanuit Brussel mee de schouders te zetten onder het grootste avontuur uit mijn carrière: de opstart van het wereldwijde Swift-netwerk. Het was het begin van een ongemeen uitdagend en boeiend traject, dat me vele jaren later aan de Belgacom-top en, dankzij wijlen Jean-Luc Dehaene, middenin het wespennest van de Belgische politiek deed belanden.

Al na enkele jaren drong een ontsnappingsroute zich op. Via de prachtige Babelsberg-filmstudio’s in Berlijn trok ik naar mijn geliefde Praag, de stad die uiteindelijk mijn derde en definitieve thuis zou worden. Ik ontmoette er een pracht van een vrouw en kreeg er een schat van een zoon bovenop. Na een aantal professionele uitstapjes naar Oekraïne stortte ik me twaalf jaar geleden ook nog eens met hart en ziel op het wielrennen. En om de verveling tegen te gaan, lardeerde ik mijn bestaan in Praag met een potje schaak, een stevige dosis kunst en af en toe een snuifje klassiek ballet. Kan u nog volgen? Precies. Ook ik leg me neer bij de chaos.

Ik wil iedereen van harte bedanken die zich voor dit boek door Filip liet interviewen.

Bessel Kok

Praag, oktober 2022

Hoofdstuk 1

Groeien en bloeien in de schaduw

De Amsterdamse jaren

Tot op de dag van vandaag, haast 75 jaar later, herinnert Bessel Kok zich die fatale dag haarscherp. Hij was amper zes, en het hele gezin Kok was net na de bevrijding naar Amsterdam verhuisd, waar ze in een mooi pand vlakbij het Vondelpark woonden. ‘Ik zat in de klas toen de hoofdonderwijzer me even apart nam en me liet weten dat hij een mooie mededeling voor me had: God had mijn vader tot zich toe geroepen. Hij overleed op zijn zesenvijftigste op zijn vertrouwde sofa, aan een hartstilstand. Op zesjarige leeftijd kun je zoiets emotioneel amper vatten. De dood was toen nog een groot taboe, en in eerste instantie had ik eigenlijk geen flauw idee waar die man het precies over had.’

Pas vele jaren later, toen Bessel al op zijn zestiende het ouderlijke huis verliet, zou de impact van het vroegtijdige overlijden van zijn vader zich stilaan écht laten gelden.

De allereerste letters in het levensverhaal van Bessel Kok werden niet geschreven in dat fraaie Amsterdamse pand, en al evenmin in Hilversum waar hij geboren werd en zijn eerste levensjaren sleet, maar in een deftige banketbakkerij in Den Haag. Zijn moeder Adriane werkte daar als winkelbediende, en op een mooie dag kreeg ze een klant over de vloer die een taart kwam kopen. De man in kwestie was niet enkel een stuk ouder dan zij, hij was ook gehuwd en had zelfs kinderen. Dat was in die periode, enkele jaren voor de Tweede Wereldoorlog uitbrak, lang geen onbelangrijk detail. Toen Adriane een aantal maanden later zwanger bleek van haar occasionele klant, moest er dan ook even snel als discreet gehandeld worden. Vader Kok scheidde van zijn vrouw en hertrouwde met de Haagse schone die hem zomaar in de banketbakkerij betoverd had.

De man was niet enkel niet bepaald vies van wat vrouwelijk schoon, hij was ook een creatieve duizendpoot die van heel wat markten thuis was. Hij schreef kinderboeken over avontuurlijke kippen als detectives en columns in een regionale krant, en ontpopte zich daarnaast tot een meer dan verdienstelijk chemicus. In zijn zoektocht naar het potentieel van alternatieve brandstoffen lag hij mee aan de basis van de ontwikkeling van lpg. Hij nam daar een patent op, maar toen de markt eindelijk rijp bleek voor de commercialisering van dit product, overleed hij. Ook had hij nog wat commerciële belangen in Indonesië, was hij een niet onverdienstelijk tekenaar en trok hij af en toe naar New Mexico waar hij leefde in een commune. Daar maakte hij onder meer portretten van D.H. Lawrence, de man die de wereld in 1928 verbijsterde met de schandaalroman Lady Chatterley’s Lover. Een van die portretten kreeg een vaste plaats in het D.H. Lawrence Birthplace Museum in Nottingham. Bessel vernam pas enkele jaren geleden het bestaan van dat portret, nadat een Engelse professor hem daarover had opgebeld: ‘Mijn vader was een creatief genie, maar eigenlijk ook wel een boefje. Ik vond brieven van hem terug die aan mijn moeder gericht waren. Daarin beschreef hij hoe druk hij het had met zijn zaken in New York, terwijl hij eigenlijk in New Mexico zat, in een commune waarin intellectuelen en alternatievelingen van allerlei slag elkaar troffen. Ik heb hem amper gekend, maar tegelijk heb ik een goed beeld van hem overgehouden. Ik zag hem niet zo vaak, maar wanneer hij dan toch weer eens thuis kwam aanwaaien, overlaadde hij ons met cadeaus en toonde hij zich van zijn joviaalste kant. Daarna verkaste hij vaak naar de sofa: hij was een reus van een man, die constant met overgewicht te kampen had. Ik herinner me nog hoe hij zich vaak van een deegroller bediende, in een wat lachwekkende poging zijn buikvet enigszins weg te werken. Hij was een rasechte Bourgondiër; in die tijd werd daar nog niet moeilijk over gedaan.’

Bessel werd geboren in december 1941. Hij groeide op in een gezin met drie kinderen, samen met een jongere zus en een oudere broer met wie hij door het leeftijdsverschil veel minder contact had. Zijn zus Jeannette, die in 2022 overleed, was verpleegkundige. Dankzij haar onverdroten activisme en inzet groeide ze in de jaren tachtig uit tot een even bekend als geliefd figuur in de Amsterdamse homoscène, waar ze bekend stond als la Jeanette. Toen aids – in die tijd nog een dodelijke ziekte waarop een groot taboe rustte – begin jaren tachtig als een wervelwind door de stad raasde, werden de eerste patiënten overal gemeden en buitengesloten. Ze stierven vaak in alle eenzaamheid. Jeannette Kok haalde aidspatiënten uit hun sociale isolement en doorbrak taboes. Ze organiseerde gespreksgroepen, stond aan de wieg van een belangenvereniging voor hiv-patiënten en was een van de initiatiefnemers van de Aids Memorial Day. Bessel vertelde: ‘Ik heb altijd een bijzonder goed contact met haar gehad. Ze heeft quasi haar hele leven in Amsterdam gewoond, en was bijzonder geliefd in de stad dankzij haar sociaal engagement. De voorbije jaren kampte ze met gezondheidsproblemen, en begin juni is ze dan op 76-jarige leeftijd overleden. Honderen mensen brachten haar op de begrafenis een laatste eerbetoon. Haar dood heeft me diep geraakt.’

Toen Bessels vader overleed, viel het gezin van de ene dag op de andere zonder kostwinner.

‘Hoewel mijn vader goed zijn boterham verdiende, had hij met zijn creatieve maar ook enigszins chaotische geest helemaal nergens voor gezorgd. Moeder, die intussen al lang niet meer werkte, moest dus haast van de ene dag op de andere vol aan de bak. Zij heeft toen de grootste fout van haar leven gemaakt, door het lpg-patent te verkopen. Mijn vader had intussen al een bedrijfje opgericht om de nieuwe brandstof te gaan commercialiseren – net na de oorlog heerste er immers benzineschaarste – en na zijn plotse dood bood een collega van mijn vader mijn moeder de ronde som van tienduizend gulden (vandaag zowat 10 000 euro) voor zijn aandelen. Zij is op dat bod ingegaan, terwijl dat eigenlijk een belachelijk laag bedrag was. Later is het bedrijf overgenomen door Shell, kun je nagaan. Het autogas heeft nooit een reusachtige vlucht genomen, maar in bepaalde nichemarkten raakte het toch behoorlijk goed ingeburgerd.’

Om de eindjes aan elkaar te kunnen knopen, besloot moeder Kok het grote huurpand in een mooie buurt aan het Vondelpark om te vormen tot een pension. Het bood vooral onderdak aan Nederlanders die in de Nederlandse koloniën aan de slag waren en die jaarlijks een zogenaamd groot verlof aangeboden kregen in het moederland. Ze genoten daar van twee maanden betaalde vakantie, in volpension, en moeder Kok kookte voor hen. ‘Zeker in die naoorlogse jaren was het leven voor de meeste Nederlanders nog behoorlijk hard, al kan ik niet zeggen dat ik een ongelukkige jeugd heb gehad. Ons pension draaide zeer goed – eigenlijk hadden we constant drie betalende gasten over de vloer – en we kwamen niets te kort. Naar de normen van vandaag was het natuurlijk wel een enigszins beknotte jeugd, maar dat had alles te maken met de tijdgeest. We waren gereformeerd, en op zondag naar het voetbal gaan, was bijvoorbeeld onbespreekbaar. God had immers beslist dat zondag een rustdag was. Ik herinner me nog dat er naast ons een dominee woonde. Ik was toen bevriend met diens zoon. Wanneer ik het waagde om daar op zondag aan te bellen en zo de dominee stoorde, moest ik voor straf een uur stil blijven zitten op een stoel. Vandaag is zoiets natuurlijk totaal ondenkbaar geworden, maar dat soort puritanisme was heel gewoon, al heb ik er nooit onder geleden. Het paste gewoon binnen de toen heersende tijdgeest; het leven ging er een stuk serener en soberder aan toe. Ontspanningsmogelijkheden waren er amper. Restaurants bestonden nauwelijks, thuis op het menu regeerde de oerklassieke Nederlandse keuken. Spruitjes, andijvie of doodgewone stamppot. Amsterdam was in die periode een keurige, bijzonder puriteinse stad, waar amper vertier te vinden was. Eén keer per jaar mochten we naar de bioscoop. Dat was een absoluut hoogtepunt toen. We trokken dan steevast naar Theater Tuschinski, in de Reguliersbreestraat. Een absoluut pareltje, de mooiste bioscoop ter wereld eigenlijk. Wilde je een avondje uit, dan trok je naar het zogenaamde variété, een mix van goochelen, zang en dans. Uit die tijd herinner ik me de uitvinding van de eerste ijslolly, ergens halfweg jaren vijftig. Die kon je toen enkel kopen bij het Centraal Station. Dat leverde al vlug een wandeling van anderhalf uur op, heen en terug. De tijd ging veel langzamer, maar ik heb dat zeer eenvoudige en bezadigde bestaan nooit als traumatiserend ervaren.’

Het zou hem later in zijn volwassen leven nooit meer parten spelen, maar als jonge knaap was Bessel een schriel, ietwat ziekelijk jongetje. Om die reden bracht hij ooit zeven weken door in het zogenaamde bio-vakantieoord in Bergen-aan-Zee. Een soort sanatorium, zeg maar, waar bleekneusjes zoals hij – vaak kinderen met polio of tuberculose – konden aansterken. Die aandoeningen waren niet zelden een erfenis van de ontberingen die heel wat Nederlanders tijdens de Tweede Wereldoorlog hadden moeten doorstaan. Een flink deel van de bevolking kreeg systematisch te weinig vitamines binnen, of moest op een onevenwichtig dieet zien te overleven. Van de oorlog herinnert Bessel zich amper nog iets, en de wereldbrand heeft hem dus niet getekend. Ook de bevrijding maakte hij nog niet bewust mee, op die ene goede raad van zijn moeder na: ‘Als een Duitser je ooit de weg vraagt, dan zeg je hen: geef me eerst mijn fietsje terug.’

Bessel leidde na de dood van zijn vader jarenlang een relatief onbekommerd leven in Amsterdam, maar daar kwam een abrupt einde aan toen zijn moeder besloot te hertrouwen. Ze liet zich verleiden door een weinig aantrekkelijke man die rechtover het pension een soort technisch bureau exploiteerde. Hij hielp haar af en toe met de boekhouding en het papierwerk van het pension, en op een dag vroeg hij haar ten huwelijk. Bessel was nog net geen zestien, en hij noch zijn jongere zus konden het vinden met de nieuwe man des huizes. Zodra hij de middelbare school had afgemaakt, verliet hij dan ook het ouderlijke huis om te gaan studeren.

‘Dat was niet zo ongewoon in die tijd, en ik had toen ook een baantje als afwasser in keuken van het Parkhotel, op het Leidseplein. Af en toe speelde ik ook roulette en ik durfde me zelfs al eens aan een spelletje poker te wagen. Hierdoor had ik dus al wat geld kunnen sparen, wat me toeliet om elders in de stad een armzalig kamertje te huren. Het eerste in een lange reeks, want zo ging dat in die periode: in functie van het beschikbare budget verhuisde je van de ene kamer naar de andere. Ik heb in die jaren zowat overal in de stad gewoond, vaak in kamers zonder verwarming. Mijn hele studentenleven lang heb ik gewerkt om mijn studies te kunnen bekostigen, ook dat was een zeer gangbare praktijk in die periode. Ik had toen vrienden die het studeren tot een ware kunst hadden verheven. Ze bleven tien jaar of langer hangen aan de universiteit; het begrip eeuwige student moet ergens in die periode ontstaan zijn.’

In theorie moest Bessel, alvorens naar de universiteit te kunnen, eerst twee jaar militaire dienst volbrengen. Daar had hij, op advies van een vriend, evenwel iets op gevonden. Voordat hij zich naar de medische keuring begaf, werkte hij een stevige hoeveelheid krijt naar binnen. ‘Daar word je niet enkel behoorlijk ziek van, het leidt ook tot een abnormaal lage bloeddruk en evenwichtsstoornissen. Enkele dagen na de medische keuring ontving ik dus een brief van het ministerie van Defensie dat ik tot hun grote spijt niet in staat was om mij bij de Nederlandse strijdkrachten te voegen.’

Aan de Amsterdamse universiteit studeerde Bessel eerst enkele jaren politieke en sociale wetenschappen. Die nieuwe richting was eind jaren vijftig vooral bij de wat linkser georiënteerde studenten bijzonder in trek. Na enkele jaren gaf hij daar de brui aan om op economie over te stappen.

‘Achteraf bekeken was de keuze voor politieke en sociale wetenschappen nergens op gebaseerd. Ik had af en toe al eens te horen gekregen dat ik een goede pen had, en stiekem droomde ik ervan om journalist te worden. Begin jaren zestig, toen ik nog studeerde, besloot ik dan ook een brief te schrijven naar een vijftigtal kranten in de hele wereld. Of ik bij hen geen stage kon lopen als leerling-journalist? Ik kreeg van niemand antwoord, behalve van de Schweinfurter Volkszeitung, een lokale Duitse krant. Ik heb toen mijn stoute schoenen aangetrokken en ben naar Schweinfurt getrokken, vlakbij de grens met Oost-Duitsland. Daar kwam ik op de sportredactie terecht. Mijn allereerste verslag ging over een bokswedstrijd, in het Duits uiteraard. Na een paar weken hield ik het daar echter voor bekeken. Tot daar mijn journalistieke carrière. Misschien had daar wel meer ingezeten, maar zo is het nu eenmaal altijd gegaan bij mij: ik plande niets heel bewust en liet alles gewoon op me afkomen.’

Deze karaktertrek zou, zo zal later nog ten overvloede blijken, hem doorgaans geen windeieren leggen.

Aan de Amsterdamse universiteit werd Bessel lid van de linkse studentenvereniging usa, om te debatteren, te drinken en te feesten. Hij ontmoette daar toen al tal van interessante mensen die later in Nederland nog een belangrijke maatschappelijke rol zouden gaan spelen – zoals de bekende feministe en latere pvda-politica Hedy d’Ancona – en had er een geweldige tijd. Ondanks zijn voorliefde voor de literatuur en journalistiek bleek hij goed te zijn met cijfers, en al snel versierde hij een nieuw baantje als assistent bij de boekhouder van een tankopslagbedrijf. Het hoofdkantoor daarvan was gehuisvest in een prachtig pand aan de Keizersgracht. Die nieuwe baan verdiende niet enkel een stuk beter, de boekhouder in kwestie bleek een heel aardige man waarvan hij heel veel opstak. Van de betekenis van een grootboek – waarin alles nog keurig met de hand werd genoteerd – tot het verschil tussen debet en credit.

‘Het was mijn eerste contact met de wereld van de financiën, en die man heeft me geleerd hoe ik inzicht kon krijgen in het financiële reilen en zeilen van een bedrijf. Ik vond dat best interessant, en die boekhouder wilde me heel graag alles leren. Tijdens de koffiepauzes vertelde hij honderduit over zijn ervaringen in het concentratiekamp van Dachau, waar hij als lid van het verzet een tijdlang opgesloten had gezeten. Dat ik later aan de universiteit ben overgestapt op economie was een rechtstreeks gevolg van mijn ervaringen op dat boekhoudkantoor. Ik voelde dat ik daar best goed in was, en na een tijdje kreeg ik van mijn mentor-boekhouder de vraag of ik me tevens in de belastingaangiften wilde gaan verdiepen. Later ben ik dat ook voor andere studenten en voor een aantal bevriende journalisten gaan doen, en zo heb ik weer nieuwe mensen leren kennen.’

De grote trek naar Antwerpen

Bessel was nauwelijks zestien toen zijn belangstelling voor het andere geslacht zich een eerste maal manifesteerde. Hij woonde toen net op kamers, maar ging nog regelmatig bij zijn moeder op bezoek en zo maakte hij op een mooie dag kennis met haar kapster. Die baatte vlakbij de ouderlijke woonst een kapperszaak uit. Ze was niet alleen enkele jaren ouder, in theorie was ze veel te hoog gegrepen voor de wat schriele en slungelige jongeman die haar het hof begon te maken.

‘Gelukkig had ik de gave van het woord, en op een of andere wijze slaagde ik er altijd wel in me ergens binnen te lullen. Ook bij haar dus, de kapster van mijn moeder. Ik heb niet zoveel herinneringen meer aan haar, op één niet onbelangrijk detail na: ze had een uitgesproken voorkeur voor truitjes in mohair-wol. Stak je je neus daarin, dan begon je haast meteen onbedaarlijk te niezen. Dat was, zo herinner ik me tot vandaag, niet altijd even comfortabel.’

Die eerste relatie zou niet veel langer dan een jaar standhouden, maar de ban was wel gebroken. In het Amsterdamse intellectuele milieu maakte de jazzmuziek opgang, en op feestjes kon er onbezorgd cheek-to-cheek gedanst worden. De alcohol vloeide er rijkelijk, en relaties en korte flirts wisselden elkaar af. Zeker in Amsterdam ruimde de strenge en kneuterige Hollandse mentaliteit van de jaren vijftig langzaam maar zeker plaats voor een veel meer vrijgevochten attitude, die aan de basis lag van de anti-autoritaire provobeweging. Die zag in 1965 het daglicht onder impuls van een handvol filosofen en kunstenaars. De beweging was in wezen anarchistisch van inslag, richtte zich vooral op de jongeren en provoceerde de overheid met vaak simpele acties tot gedrag dat een veel breder maatschappelijk verzet opriep. ‘Ik heb daar nooit deel van uitgemaakt, ook al omdat ik toen in een vaste relatie zat en het studentenmilieu een beetje ontgroeid was, maar het belang ervan kan moeilijk overschat worden. Het was een behoorlijk heftige periode in Amsterdam, met veel ludiek protest en politiegeweld, en vooral het studentenmilieu heeft toen een stevige ruk naar links gemaakt. Nederland is in die jaren ingrijpend veranderd.’

Begin jaren zestig – Bessel studeerde nog – liet een vriend hem op een feestje een foto zien van een beeldschoon meisje. Ze woonde bij wijze van spreken om de hoek, en de vriend in kwestie stelde hem voor om een ontmoeting te regelen, hoewel zij, zo vreesde Bessel aanvankelijk, veel te hoog gegrepen zou zijn voor hem. ‘Ik vond Hedy (Kellerman) al meteen heel leuk, maar aanvankelijk vlotten mijn plannen niet echt. Ze was vijf jaar ouder dan ik, woonde nog thuis bij haar mama en deed eigenlijk absoluut niets in het leven. Ze betrok een kamer helemaal boven in een huis, die bovendien met een aparte trap bereikbaar was. Dit bleek later, toen ik haar dan toch had weten te veroveren, even praktisch als prettig. Uiteindelijk heb ik haar over de streep kunnen trekken met een restaurantbezoek, wat in die tijd toch nog eerder uitzonderlijk was.’

Bessel kon absoluut niet overweg met Hedy’s moeder, die min of meer met de moed der wanhoop op zoek was naar een geschikte man voor dochterlief. Helaas voldeed hij hoegenaamd niet aan het beeld van de witte prins die zij toen voor haar dochter in gedachten had. ‘Hedy schreef en las graag, en ze was op zoek naar een man die haar een vrolijk en fijn leven kon bezorgen. Ik kon me daar best in vinden, al moet ik eerlijk toegeven dat ik ook maar wat graag met haar pronkte. Toen we afspraken met vrienden zag ik hen meer dan eens denken: hoe heeft hij dat in hemelsnaam geflikt?’

Kort nadat de twee een relatie kregen, studeerde Bessel af, maar hij behield zijn baan als boekhouder die hem stilaan een aardig inkomen bezorgde. Nadat hij tweeduizend gulden bij elkaar had gespaard, besloot hij die spaarcenten in te zetten voor de aankoop van een leuk grachtenhuisje in de Jordaan. Dat kostte medio jaren zestig welgeteld 23 000 gulden. Het koppel wilde daar samen intrekken, maar dat was buiten Hedy’s moeder gerekend. Zij wilde enkel instemmen met de verhuis van haar dochter als ze eerst zouden huwen, en zo geschiedde.

Om de eindjes aan elkaar te knopen, stemde Bessel er mee in om een kamer in hun huisje te verhuren aan zijn oude studievriend Peter Rike en diens vriendin Ina. Hierdoor had het jonge stel financieel niets te klagen en in 1963 werd hun zoon Nils geboren. Maar stilaan begon de onrust bij Bessel te knagen.

In Amsterdam werd de sfeer stilaan wat broeierig en hier en daar stak de eerste sociale onrust de kop op. Tegelijk richtte een deel van de intellectuele elite in de stad de blik alsmaar vaker naar België. Dat land, en vooral Antwerpen, werd plots heel populair. De metropool verwierf stilaan het imago van een intellectuele stad van kunstenaars en schrijvers. ‘We zakten regelmatig vanuit Nederland naar die stad af. De Paardenmarkt, de kunstscène, en tal van gezellige bruine kroegen zoals De Muze: Antwerpen was een geweldige stad die veel te bieden had. Daar kwam nog bij dat de huizen in Amsterdam alsmaar duurder en schaarser werden, terwijl je in Antwerpen voor weinig geld prachtige, ruime woningen op de kop kon tikken. Enkele goede vrienden van me waren me al voorgegaan – we noemden dat in Amsterdam de grote trek – en op een mooie dag besloten we het er ook op te wagen. Ik verkocht mijn huis in Amsterdam – wat me een aardige duit opleverde – en loste de rest van mijn hypotheek af. Daarop verhuisden we met het gezin naar Antwerpen. Dankzij de overwaarde van mijn huis hadden we een mooi kapitaaltje op zak. Een baan had ik nog niet, maar ach, we waren jong en niet vies van een beetje avontuur. De tijdsgeest was heel anders: we wagen het erop, en we zien wel waar het schip strandt.’

De eerste kennismaking met Bourgondisch België

Het jonge gezin tikte in Antwerpen een mooie woonst op de kop in de chique Jan Van Rijswijcklaan, waar een adellijke dame de benedenverdieping van haar ruime woning verhuurde. In zijn zoektocht naar een nieuwe baan viel Bessels oog op een advertentie van Van Den Wijngaert, een ship handler die over een prachtig kantoor beschikte in het hartje van het Antwerpse Schipperskwartier. Van Den Wijngaert vertegenwoordigde Seagram, een Canadese drankengigant, in België en hij bevoorraadde onder meer de grote schepen die in de Antwerpse haven aanmeerden. Het bedrijf bleek op zoek naar een financieel medewerker, en al snel nadat Bessel er gesolliciteerd had, werd hij op gesprek uitgenodigd: ‘Het was haast te mooi om waar te zijn. Nadat ik het eerder in Amsterdam al getroffen had met de boekhouder, die zich als een bijzonder lieve en inspirerende man had ontpopt, klikte het ook hier haast ogenblikkelijk. Zaakvoerder Louis Van Den Wijngaert, een reus van een kerel die meer weg had van een bokser dan van een drankenhandelaar, toonde zich een heel innemend man. Nadat ik hem verteld had welk traject ik in Amsterdam had afgelegd en wat ik daar zoal geleerd had over het financiële reilen en zeilen van een bedrijf, bleek mijn profiel aardig overeen te stemmen met wat hij zocht. De zaak zat in een groeimodus en ik zou me vooral over de onderhandelingen met de schepen en over de internationale betalingen moeten buigen. Ambassades, die vaak op een indrukwekkende drankenvoorraad konden terugvallen, stonden eveneens op de klantenlijst. Na een lang gesprek was de zaak beklonken, en ik kreeg een salaris van 25 000 Belgische frank bruto aangeboden. Dat was in die periode lang geen slecht loon, en een stuk meer dan ik tot dan toe in Amsterdam verdiende. Ik ben fluitend naar huis gewandeld door de hoerenbuurt.’

Bessel zou uiteindelijk een vijftal jaren met veel plezier bij Van Den Wijngaert aan de slag blijven. Louis ontpopte zich tot een fantastische baas, van wie de jonge Bessel enorm veel opstak.

Ze lijken min of meer als een rode draad door de eerste werkervaringen van Bessel Kok te lopen en hebben zijn latere carrière ongetwijfeld mee bepaald: de ontmoetingen met ervaren mentors die hem onder hun vleugels namen en vervolgens geduldig de tijd gaven om te groeien en wegwijs te raken in de finesses van de financiële wereld. In Antwerpen leerde Bessel niet enkel te onderhandelen; hij maakte er ook kennis met de internationale handel en stak er veel op over de finesses van de aan- en verkoop, overbruggingskredieten en cashflow. Maar nog veel belangrijker: hij ondervond er al snel dat internationale – en dan zeker transcontinentale – betalingen soms ellenlang op zich lieten wachten. De schepen betaalden hun leveringen immers met cheques. Die moesten vervolgens geïnd worden, maar omdat ze doorgaans afkomstig waren van buitenlandse banken kon die hele procedure bijzonder lang aanslepen. Het zou een les zijn die hem meer dan van pas zou komen in de uitbouw van zijn verdere carrière.

Enkele jaren nadat Bessel en zijn vrouw in Antwerpen waren neergestreken, werd daar in 1965 hun dochter Hedi geboren. Hijzelf raakte intussen steeds beter ingeburgerd in de stad, leerde de plaatselijke zakenclubs en cafés kennen en viel als een blok voor de Belgische eetcultuur en het Bourgondische leven. Zo raakte hij ook steeds nauwer betrokken bij de Antwerpse kunstscène. Het was de tijd waarin Ferre Grignard nog optrad in het alternatieve café De Muze, en via lokale kunstenaars zoals Guy Vandenbranden en Bram Bogart belandde hij in een bruisend milieu, waar kunstenaars, dichters, schrijvers en journalisten elkaar ontmoetten. Hij raakte er onder meer bevriend met filmmaker Patrick Conrad, acteur Roger Van Hool en Wim Van Hees, de oprichter van het reclamebureau vvl die later bekend zou worden als milieuactivist en bezieler van de vzw Ademloos.