Harry De Paepe &

Erik De keersmaecker

HAUNTED

over geesten en spoken

in groot-brittannië

Engelse spoken zijn de beste, dat wil zeggen de meest angstaanjagende, met de fraaiste legenden omweven geestverschijningen ter wereld. Engelsen, vooral die van de hogere klasse, zijn dikwijls tamelijk buitenissige wezens, die in postume toestand een graad van weergaloze excentriciteit kunnen bereiken. In mijn eigen huis (uit 1665) beent een Victoriaans geklede heer af en toe dwars door onze woonkamer van de ene hoek naar de andere, alvorens weer op te lossen. Het is een bescheiden, weinig opzienbarend spook, dat ik enkel ter sprake breng om duidelijk te maken dat het spokendom geen verzinsel is. Spoken behoren tot de meest kenmerkende fenomenen van deze eilanden, die daarnaast uitblinken in wetenschap en letteren. Het boek dat u in uw handen houdt is in zijn geheel aan dit onverklaarbare verschijnsel gewijd. Als vriend en liefhebber van het Britse spook beveel ik het dan ook van harte aan. – Benno Barnard

Inleiding

Spoken zijn des mensen

Spookverhalen zijn zo oud als de menselijke herinnering. In het Oude Testament zoekt de koning van de Israëlieten, Saul, het advies van de doden. Hij doet dat omdat God niet thuis geeft tijdens zijn strijd tegen de Filistijnen. ‘Zoek voor mij een vrouw die macht heeft over de dodengeesten, dan ga ik haar raadplegen,’ beveelt Saul zijn dienaars. De heks van Endor roept de geest van de overleden profeet Samuel op: ‘Het is een oude man, in een oude mantel gehuld.’ De verstoorde geest van Samuel voorspelt de ondergang van koning Saul. Het spreken met geesten hangt duidelijk in de taboesfeer, want de vrouw uit Endor is er aanvankelijk beducht voor om de geest op te roepen. ‘U weet toch wat Saul gedaan heeft? Hij heeft het land van dodenbezweerders en waarzeggers gezuiverd. Waarom probeert u mij in de val te lokken en zo de dood in te jagen?’ vraagt ze paniekerig aan de koninklijke dienaren vooraleer zij haar meenemen om voor Saul te verschijnen. Verderop in de Bijbel is er nog een duidelijke verwijzing naar het geloof in spoken. In het evangelie van Matteüs hoofdstuk 14, vers 25-26 lezen we: ‘Op het einde van de nacht ging Hij lopend over het meer naar hen toe. Toen de leerlingen Hem op het meer zagen lopen, raakten ze in paniek: “Een spook!”, riepen ze, en ze schreeuwden van angst.’

In het elfde deel van de Odyssee van Homerus trekt de antieke held Odysseus naar de onderwereld waar hij de schimmen aantreft van talloze doden. Ook hij gaat, net als koning Saul in de Bijbel, in gesprek met de geesten van de overledenen, waaronder zijn overleden moeder. Zij vertelt hem: ‘Doch dit is het lot van de mens als hij sterft. Langer niet houden spieren en pezen het gebeente in zijn gewone gedaante, maar de verterende kracht van vlammen vernietigt alles, zodra de geest het bleke geraamte verliet.’ Ze maant hem aan om alles wat hij in de onderwereld zag te vertellen aan zijn vrouw.

Ook in de cultuur van Mesopotamië geloofde men steevast in het bestaan van geesten die volgens hen de levenden op aarde bezochten. Daar besteden we verderop in het boek nog aandacht aan. En de Romeinse gouverneur Plinius de Jongere beschreef in een brief aan zijn goede vriend Lucius Licinius Sura hoe hij had horen vertellen over een spookhuis in Athene:

In de stilte van de nacht weerklonk het geluid van ijzer, en, als je scherper zou opletten, gerammel van boeien, eerst van vrij ver weg, vervolgens van heel dichtbij: spoedig verscheen een spook, een oude man, aangetast door magerte en vervuiling, met lange baard en ongekamd haar; aan zijn benen droeg hij boeien en aan zijn handen kettingen en hij schudde ze. Vervolgens werden door de inwoners droevige en vreselijke nachten uit angst wakend doorgebracht; ziekte volgde op die slapeloosheid, en daarna, terwijl de angst groeide, volgde de dood.

De filosoof Athenodorus besloot de behekste woning te huren, omdat hij zo nieuwsgierig was naar het spook.

Toen de avond viel, gaf hij het bevel hem een bed te spreiden in het voorste gedeelte van het huis. Hij vroeg om schrijftafeltjes, een schrijfstift en licht; al de zijnen stuurde hij weg; zelf concentreerde hij zijn geest, zijn ogen en zijn hand op het schrijven, om te voorkomen dat zijn geest, die met niets bezig was, zich de spoken en ongegronde angsten zou inbeelden. In het begin was er, zoals overal, de stilte van de nacht; daarna werd het ijzer geschud en werden de boeien bewogen. Hij hief zijn ogen niet op, liet zijn pen niet los, maar versterkte zijn aandacht en spande die als een scherm voor zijn oren. Toen werd het lawaai sterker en kwam naderbij. Hij keek om, hij zag en herkende het spookbeeld. Het stond daar en wenkte hem met zijn vinger. Athenodorus gaf daarentegen een teken met zijn hand dat hij even moest wachten en hij boog zich weer over de schrijftafeltjes en de schrijfstift. Het spook rammelde met de kettingen boven het hoofd van de schrijver. Hij keek weer om en pakte zonder te aarzelen de lamp en volgde het spook. Het liep daar met langzame pas alsof hij zwaar was door de ketenen. Nadat hij afgebogen was naar de binnenplaats van het huis, verdween hij plotseling.

De Griekse filosoof legde vervolgens kruiden en bijeengeplukte bladeren op de plek waar hij de spookgedaante zag verdwijnen. De volgende dag begint men op de door de takjes gemarkeerde plaats te graven.

Er worden omzwachtelde en in ketenen gewikkelde botten gevonden, die het lichaam, aangetast door de tijd en de aarde, naakt en aangevreten door de kettingen, had achtergelaten; nadat ze verzameld waren werden ze officieel begraven. Het huis had later geen last meer van die schimmen, die naar behoren begraven waren.

Het spokeneiland

Spookverhalen maken deel uit van de menselijke geschiedenis. Elk land, elke cultuur kent wel spoken. Maar één regio spant de kroon in de spokenwereld: de Britse Eilanden. Het gerucht gaat dat de helft van de mensen die je in Londen ziet rondlopen eigenlijk geesten zijn. De ‘vader van de Engelse geschiedschrijving’, de eerbiedwaardige monnik Beda Venerabilis schreef al rond 730 in zijn History of the English People over ‘white-robed spirits’ en de oudste spokenclub ter wereld komt nog maandelijks samen in de Britse hoofdstad om op een ernstige wijze verschijningen en andere fenomenen te bespreken. Het is overigens belangrijk om een onderscheid te maken: spoken zijn bovennatuurlijke verschijningen die verbonden zijn aan een plek, terwijl geesten verschijningen zijn van rusteloze zielen van overledenen. De Engelse taal kent zowel ‘spirit’ en ‘ghost’ als ‘spook’, maar over het algemeen gebruikt men het van oorsprong Nederlandse woord ‘ghost’ om die verschijningen te beschrijven. In de Gazetteer of British Ghosts uit 1971 – een aardrijkskundige opsomming van alle spookverschijningen op de Britse Eilanden – beweert de bekende spokenkenner Peter Underwood dat er nergens ter wereld meer spoken gezien worden dan op de Britse Eilanden. Hij heeft het zelfs over de meeste rapporteringen per vierkante meter ter wereld. En dat brengt ons tot de hamvraag: waarom geloven de Britten in hemelsnaam in spoken?

In zijn interessante boek A Natural History of Ghosts uit 2012 schreef Roger Clarke over lower class en upper class ghosts. De typische poltergeist of klopgeest slaat immers vooral toe bij arbeidersgezinnen met tienerdochters, terwijl ronddwalende voorvaderen dat bij voorkeur doen in de kastelen of landhuizen van de elite. Een vaak onderschatte en weinig gedocumenteerde groep zijn de middle class ghosts: de huis-, tuin- en keukengeesten. Dat is een uniek Brits verschijnsel: de Engelsman die een beetje gegeneerd, maar ook een beetje trots, in een gesprek onder vier ogen meldt dat ook hij een huisspook heeft. Meestal is dat een heel eenvoudig spook: het zit gewoon ergens op de sofa of wandelt door tuin en woonkamer. Mensen melden ook wel eens dat er iemand over hun schouders lijkt mee te lezen wanneer ze een brief schrijven of dat er iets of iemand samen met hen tv kijkt, en het kanaal verandert wanneer het programma hem of haar niet bevalt. Die spoken worden zelden gedocumenteerd en verschijnen niet in de media. Ze behoren tot het meer intieme leven en niemand wordt graag voor gek versleten, maar ze zijn er en het zijn er heel wat. In het genoemde boek heeft Roger Clarke het over ‘de schichtige blik’ van mensen die eerst vol spot en ongeloof reageren wanneer het onderwerp ter sprake komt, maar die later de auteur apart nemen en hun eigen verhaal vertellen. Vaak hebben ze het nog nooit verteld aan iemand anders, zelfs niet aan hun wederhelft, en de getuigen komen uit alle geledingen van de maatschappij, van eenvoudige mensen tot industriëlen en wetenschappers.

Wijlen Sir Patrick Moore, een van de BBC’s eerste vedettes en een gerenommeerd astronoom, waarschuwde bijvoorbeeld al wie hem bezocht voor Claude, de huisgeest van zijn woning Farthings in Selsey. Claude had een hekel aan schuttingtaal. Dat mocht een van de producers van Sir Patricks populaire wetenschapsprogramma The Sky At Night aan den lijve ondervinden. Tijdens een diner voor de hele productieploeg in Farthings gooide Claude een glas naar zijn hoofd. Het verbaasde gezelschap wist niet wat hen overkwam, maar Sir Patrick Moore slurpte rustig van de soep en zei: ‘Claude vindt je verhaal te obsceen. Ik stel voor dat je van onderwerp verandert.’

Een toevallige ontmoeting

In het Aarschotse ontmoeten de leden van The Drones Club of Belgium elkaar op geregelde tijdstippen. De vereniging is toegewijd aan het leven en het werk van de Engelse auteur P.G. Wodehouse, de koning van het komische verhaal waarin figuren als de luie jonker Bertie Wooster en zijn butler Jeeves de plak zwaaien. Het is op een van de bijeenkomsten van deze anglofiele club dat wij, de auteurs Erik en Harry, elkaar voor het eerst spraken. Tijdens onze gesprekken rijpte het idee om een boek over Britse spookverhalen te schrijven. We hebben elk onze eigen expertise. Erik heeft een sterke affiniteit met het volkse Engeland met zijn talrijke pubs met de bijbehorende pints of bitter en ales, terwijl Harry geniet van de excentrieke aristocratische cocktails die de Britten te bieden hebben, het liefst een beetje shaken maar not stirred. We delen een grote liefde voor geschiedenis en voor de Britten. Dit is bijgevolg een anglofiel boek. Haunted is dus zeker geen handleiding voor de ghost hunter, hoewel we wel uitleggen hoe de spokenjagers doorgaans te werk gaan. 

In dit boek bieden we de lezer een kennismaking met een apart aspect van de Britse cultuur. Het is een illustratie van een van de vele excentrieke kanten die de eilandbewoners kenmerkt. We duiken eerst in de rijke literaire traditie van de Britten, van William Shakespeare tot Hilary Mantel. Men kan zich daarbij de vraag stellen: wat was er eerst, het spook of het spookverhaal? Daarna komen de ghost hunters en verschillende soorten spoken aan bod, elk met hun eigen bizarre verhaal. Het derde hoofdstuk is volledig gewijd aan geesten en spoken die opduiken rond de high and mighty, van wijlen de Queen tot de Britse premier. Het daaropvolgende hoofdstuk bestrijkt alle delen van het eiland en bespreekt onder meer spookapen in Wales, rouwende Schotse geesten en Romeinse legionairs in York. In het vijfde en laatste deel houden we halt bij de vele Britse pubs die naast bier steevast geesten en spoken serveren aan hun stamgasten.

We mogen ten slotte Sue niet onvermeld laten. Deze Engelse dame antwoordde een tiental jaar geleden op Eriks enigszins spottend bedoelde vraag of ze misschien ook een spook had omdat ze in zo’n oud huis woonde: ‘Ja, natuurlijk. Het is een oude dame die op de sofa zit. Alleen mijn dochter en ik zien haar, mijn echtgenoot niet, en ze kwam mee met het huis. We doen er dan ook niets aan, want ze doet geen kwaad.’ Die opmerking bracht een nieuwsgierigheid op gang waarvan Haunted het uiteindelijke resultaat is. 

Hoofdstuk 1

Cultuur met Spoken,

of is het Spoken met Cultuur?

Een van de meer aparte literaire spookverhalen is The Canterville Ghost van de bekende auteur en estheet Oscar Wilde. Samengevat gaat het over een rijke Amerikaanse familie die haar intrek neemt in een Engels landhuis dat alle klassieke ingrediënten bevat zoals oude glasramen, eiken panelen en een bibliotheek uit de Tudortijden. Maar, ook de geest van een van de voormalige eigenaars waart er nog jammerend rond en staart de nieuwe bewoners aan met zijn vuurrode ogen. De praktische Amerikanen zijn echter niet onder de indruk van Sir Simon de Canterville. Het elizabethaanse spook probeert gefrustreerd en tevergeefs op allerlei manieren de familie Otis weg te jagen uit zijn slot. Wanneer hij met zijn ketens rammelt, vraagt de vader van het gezin met aandrang of het spook een nieuw Amerikaans smeermiddel zou willen gebruiken zodat het gerammel ophoudt. Tot ergernis van Sir Simon gebruiken de Amerikanen ook de nieuwste poetsmiddelen om een eeuwige bloedvlek uit het tapijt in de hal te krijgen. Het spook wordt er moedeloos van en moe is hij, want hij heeft al driehonderd jaar niet meer geslapen. Uiteindelijk verlost de dochter in het gezin, Virginia, hem door hem te vergezellen naar de Tuin des Doods waar hij de eeuwige rust vindt.

Oscar Wildes verhaal is naast een parabel over de ware betekenis van de liefde ook een ideale persiflage op het klassieke Engelse spookverhaal zoals dat in de negentiende eeuw volop tot bloei kwam. Het bevat alle elementen van het genre: een oud kasteel, een getormenteerde geest van een verre voorvader, rammelende ketens en rondvliegende voorwerpen. Net zoals Simon de Canterville zelf zijn de oudste literaire spookverhalen terug te voeren naar de zestiende eeuw waarin spoken plots een belangrijk onderdeel werden van de schrijfcultuur op de Britse Eilanden.

1 De geest van William Shakespeare

William Shakespeare werpt zijn lange schaduw over de Engelse taal, dat is ontegensprekelijk. Elke schrijver die na hem komt, wordt achtervolgd door de geest van de ‘bard van Engeland’. Shakespeare zelf maakte met plezier gebruik van de geestenwereld in zijn vele toneelstukken. In al zijn achtendertig volledige theaterwerken staat er wel een verwijzing naar het bovennatuurlijke. In vijf toneelstukken spelen geesten een actieve rol in de plot: Richard III, Julius Caesar, Hamlet, Macbeth en Cymbeline.

De plaaggeesten van Richard III

Shakespeare gebruikt de techniek van bezoekende geesten een eerste keer rond 1590 in zijn toneelstuk Richard III. De acteurs die de rol vertolken, worden geschminkt met bloem om er bleek en spooky genoeg uit te zien. De gebochelde koning Richard III legt zich in akte vijf vermoeid neer op het bed in zijn tent op het slagveld van Bosworth. Tijdens de nacht bezoeken verschillende geesten de rustende koning. Het zijn de schimmen van prins Edward en koning Henry VI die zijn vermoord op bevel van Richard, van de hertog van Clarence – verdronken omdat Richard het wilde – en van Henry’s oom Lord Rivers, zijn halfbroer Richard Grey en zijn kamerheer Thomas Vaughan. Zij zijn allemaal slachtoffers van Engelands favoriete slechterik. Stuk voor stuk voorspellen de geesten de val van Richard in de veldslag van de volgende dag.

Shakespeare haalde zijn idee van de getormenteerde geesten in Richard III vermoedelijk uit de dichtbundel A Mirror for Magistrates, gepubliceerd in 1563. Een van de gedichten in de bundel is How Richarde Plantagenet, Duke of Glocester, murdered his brother’s Children, usurping the Crowne, van de hand van Francis Seagar. Koning Richard III vertelt in het gedicht hoe hij bezocht werd door ‘vermoorde geesten’. Ook in het anonieme toneelstuk The True Tragedie of Richard III, uit dezelfde tijd als dat van William Shakespeare, maakt de koning melding van het nachtelijke bezoek. Het grote verschil is echter dat de geesten in Richard III van Shakespeare sprekende gedaanten worden. Er wordt niet langer over hen gesproken, maar ze worden voor de ogen van de toeschouwers levende wezens die communiceren.

Geesten: een strijdpunt in de reformatie

De enscenering van de actieve geesten op de bühne is passend voor de zestiende en zeventiende eeuw. Engeland wordt in die periode volop verscheurd door het conflict tussen protestantisme en katholicisme. Beide takken van het christendom hebben hun eigen kijk op geesten en spoken. Voor de toenmalige katholieke kerk zijn geestverschijningen tekens van de zielen die rondwaren in het vagevuur, wachtend tot hun zonden definitief vergeven worden, waarop ze kunnen doorreizen naar het hemelse paradijs. Om die reden duiken moordenaars, zelfmoordenaars en vermoorden vaak op als geest. Hun zielen hebben de eeuwige rust nog niet gevonden. Het protestantisme maakt net komaf met het principe van het vagevuur, maar verwerpt het bestaan van geesten niet. Voor de protestantse theologen uit deze periode, zoals de in de anglicaanse kerk invloedrijke Thomas Cranmer, zijn geesten eerder het werk van de duivel dan verschijningen van verloren zielen. Geesten behoren vooral tot ‘het Kwaad’.

De discussie over de aard van geesten blijkt bijzonder populair in die tijd. In 1572 verslinden de Engelsen het boek Of Ghostes and Spirites Walking by Night van de Zwitserse predikant en wetenschapper Ludovic Lavater. Hij beschrijft in alle ernst waar en wanneer geesten opduiken. Ze doen dat volgens Lavater vooral ’s nachts, het liefste voor middernacht, terwijl mensen hun eerste slaap slapen. Je treft ze aan op slagvelden, executieplaatsen, bossen of in oude kasteelruïnes. Ze tonen zich graag in de gedaante van iemand die nog leeft of pas onlangs overleed, en als dat niet het geval is dan nemen ze de gedaante van een onbekende aan. De protestant legt aan de lezer uit hoe de katholieke tegenpartij deze geesten ziet: in de katholieke visie verschijnen ze aan de vooravond van een kerkelijke feestdag om de levenden te informeren. Geesten reageren niet op vragen of verzoeken. Ze vertellen wat ze te vertellen hebben. Niets meer en niets minder. De rooms-katholieke kerk zou, volgens Lavater, aan de gelovigen leren dat je niet bang hoeft te zijn van geesten. Ze doen niemand lichamelijk kwaad. Mocht dat dan toch gebeuren, dan heb je de pech dat je te maken hebt met een ‘no good spirit’. Voor de protestantse prediker is het allemaal katholieke nonsens. Voor hem zijn geesten geen zielen, maar goede of kwade engelen.

De koning gelooft in geesten

In 1605 is het verhaal Ratseis Ghost van een onbekende schrijver razend populair in Engeland. Het vertelt hoe de geest van de verhangen misdadiger Gamaliel Ratsey nog altijd overvallen pleegt. Ratsey is een echte bekendheid wiens vader al berucht was om zijn slechtheid. De vele misdaden van Ratsey prikkelen de fantasie van een groot deel van de bevolking. Vooral de zwarte humor van de bandiet wordt gesmaakt. Bij een overval op twee rijke wolhandelaars riddert de immer gemaskerde Ratsey de twee mannen als Sir Walter Wolsack en Sir Samuel Sheepskin. Het volk geniet ervan. Maar Ratseys handlangers verraden hem en hij belandt aan de galg. Kort na zijn dood wordt zijn geest gezien. De vermaardheid van Ratseis Ghost toont aan dat de geestenwereld op dat moment deel uitmaakt van de populaire cultuur.

Koning James I, die in Engeland in 1603 op de troon kwam en in Schotland al sinds 1567 als James VI heerste, publiceert in 1597 zijn handleiding Daemonologie. Daarin behandelt de koning uit het huis van Stuart het ‘probleem’ van hekserij en zwarte magie. Voor de professionele heksenjager is het een boek dat je moet hebben. In het derde deel van het werk behandelt James I het probleem van de spoken. De vorst classificeert ze als ‘demonen’ in verschillende categorieën. Hij onderscheidt onder meer geesten die spoken in huizen en op verlaten plekken, geesten die mensen lastigvallen, geesten die een persoon geestelijk tormenteren en ten slotte geesten die voorspellen of troosten. Koning James I verwerft met zijn Daemonologie een zekere faam en populariteit in Europa.

De heksen die een opvallende rol spelen in Shakespeares Macbeth zijn overigens gebaseerd op deze ‘kennis’ van de Schotse koning van Groot-Brittannië. Hoewel hekserij al strafbaar is voor James’ troonsbestijging, wordt zij onder zijn impuls een zaak van burgerlijke rechtbanken. Shakespeare laat koning Macbeth resideren in Glamis Castle – over dat bezeten kasteel kun je elders in dit boek lezen. Het hele werk is ter ere van koning James I geschreven en bevat tal van verwijzingen naar de metafysische opvatting van de koning. Acteurs mijden overigens de titel van het stuk en spreken liever over ‘The Scottish Play’ of ‘The Bard’s Play’. De naam Macbeth uitspreken zou immers ongeluk brengen. Volgens de folklore hierrond begon dat ongeluk al bij de première van het werk rond 1605. De acteur die Lady Macbeth zou vertolken – vrouwen waren niet toegelaten op het podium – stierf onverwacht en Shakespeare diende zelf in te springen. Enige tijd later werd in Amsterdam de acteur die koning Duncan speelde per ongeluk echt neergestoken voor de ogen van een geschokt publiek. Door de jaren heen gebeurden nog andere ongelukkige zaken rond het stuk – rellen braken uit, mensen verwondden zich – waardoor ‘The Scottish Play’ een slechte reputatie kreeg.

De gheest van Shakespeare

De invloed van het theater uit de klassieke oudheid op de ‘ghosts’ van het elizabethaanse theater is ook niet te onderschatten. Seneca’s Agamemnon is een uitermate geliefde tragedie in het Engeland van de zestiende eeuw. Dat toneelstuk opent met een geest die oproept tot wraak. Dergelijke wraakroepende of waarschuwende geesten keren vaak terug bij verschillende toneelschrijvers van die periode. In de late jaren 1590 verschijnt er in het anonieme stuk A Warning for Fair Women zelfs een dialoog op de planken tussen de personificaties Komedie en Tragedie. Komedie klaagt dat Tragedie altijd een vuile, zeurende geest opvoert die alleen maar ‘wraak, wraak!’ roept. En dat merk je dus in Richard III, of in Julius Caesar.

In Hamlet is de roep om wraak suggestiever. Shakespeare portretteert zijn geesten vooral zoals de katholieke kerk ze interpreteert. Dat betekent voor alle duidelijkheid niet dat de man een katholiek was. In Hamlet lees je hoe de hoofdfiguur heel protestants uithaalt naar spoken als ‘wicked,’ slecht dus, en hij verwijst expliciet naar de hel. In het bekende stuk over de Deense prins speelt de vermoorde geest van koning Hamlet de oude, de vader, een prominente rol als de waarschuwende schim uit het hiernamaals. Omdat de koning vermoord werd in zijn slaap en dus de kans niet kreeg om zijn zonden op te biechten, zit zijn ziel vast in een ‘rijk van vuur’. Noem het gerust een vagevuur. In de regieaanwijzing wordt de oude Hamlet ‘ghost’ genoemd. Dat was op dat moment een relatief nieuw woord in de Engelse taal, waar men doorgaans ‘spirit’ gebruikte. Ghost zegt ook letterlijk tegen Hamlet: ‘I am thy father’s spirit’. Onder invloed van het Middelnederlandse ‘gheest’ krijgt ‘ghost’ via het drukwerk van William Caxton, Engelands eerste drukker, zijn plek in het Engels. Ghost neemt overigens afscheid van zijn zoon met de woorden: ‘Adieu! Adieu! Remember me!’

Of de grote bard zelf geloofde in geesten en andere bovennatuurlijke verschijningen, weten we niet. Aangezien Shakespeares kijk op de geschiedenis het collectieve geheugen tot op heden kleurt – bedenk maar hoezeer zijn versie van Richard III nog altijd het beeld bepaalt dat vele mensen van die koning hebben – speelt zijn nalatenschap waarschijnlijk wel een rol in de acceptatie van geesten en het bovennatuurlijke in de cultuur van het eiland. Shakespeares ghost is ontegensprekelijk van groot belang. Je hoort hem met enige fantasie uit de diepte kreunen: ‘Remember me!’

2 Spookverhalen: een rijke Britse traditie

O, tell us a tale of a ghost! Now do!

It’s a capital time, for the fire turns blue.

Uit Tinsley’s Magazine, het kerstnummer van 1868

De Britten houden van een goed spookverhaal, zoveel is duidelijk. Het is een literair genre op zich waarin vooral de angelsaksische schrijvers uitblinken. Het is er bijna even populair als de bij ons beter bekende detectiveverhalen. Veel van de populaire reeksen op Netflix en op tv grijpen ook terug op die spookverhalen en de clichés die er ooit in werden vastgelegd. Zelfs het taalgebruik en de thema’s van heel wat computerspelletjes vinden hun oorsprong in die griezelliteratuur. Hun voorliefde voor spookverhalen delen de Britten overigens met de Japanners, dat andere ietwat excentrieke eilandvolk, en het is opmerkelijk dat de eerste verzameling van Japanse spookverhalen in het Engels gepubliceerd werd door de Schot Lafcadio Hearn.

Het begon als een ‘folie’

In Groot-Brittannië begon het allemaal in 1764 toen Horace Walpole The Castle of Otranto uitbracht, de allereerste gothic novel. Zeker in de eerste periode speelde zo’n roman zich altijd af in de middeleeuwen, vandaar de verwijzing naar ‘gothic’. Het decor van het verhaal is een verre plaats rond een kasteel of een ruïne, het liefst met ondergrondse en geheime gangen. Uiteraard waart er altijd een spook rond. Er is vaak een vage seksuele ondertoon van incest of verkrachting. Deze schokte de toenmalige lezers maar werd ook opwindend gevonden. Horace Walpole was een Whig, een lid van de toen dominerende liberale politieke partij waarvoor hij van 1741 tot 1756 in het parlement zat. Hij was de eerste Brit die in de literatuur en de architectuur de barok liet voor wat het was en teruggreep naar de middeleeuwen als romantisch ideaal. Met het boek The Castle of Otranto en met de inrichting van zijn huis Strawberry Hill in Twickenham was hij een pionier van de neogotiek die uiteindelijk vooral in de negentiende eeuw zou doorbreken. In het boek vermengde Walpole zijn voorliefde voor de middeleeuwen met het paranormale. Hij werd de allereerste bekende romanschrijver die het element horror met succes gebruikte. Hij is zo de geestelijke vader van het hele genre dat na hem kwam – zelfs de boeken over Harry Potter gebruiken elementen die hun oorsprong vinden in Walpoles werk.

The Castle of Otranto werd bij publicatie aanvankelijk voorgesteld als een verloren gewaand middeleeuws manuscript dat men in Italië terugvond en vertaalde. Het boek was onmiddellijk een groot succes. Toen men er achter kwam dat het hele ding verzonnen was door Horace Walpole zakte die populariteit wat in, maar een genre was geboren, en tegen het einde van de achttiende eeuw gingen andere schrijvers dezelfde tour op: de gothic novel werd een fenomeen. Het sloeg vooral aan bij jonge vrouwen van gegoede families. Heel wat van die vroege auteurs waren dan ook vrouwen, en het was een maatschappelijk aanvaarde manier om als weduwe of ongetrouwde vrouw een eigen inkomen te verwerven. In 1818 bracht niemand minder dan Jane Austen Northanger Abbey uit, een satire waarin een jonge vrouw zo dweept met het genre dat ze haar eigen leven en omgeving als één grote gothic novel begint te zien, met allerlei misverstanden tot gevolg. In het boek spreekt ze onder meer over de Northanger Horrid 7, de zeven meest gelezen boeken in het genre, en wanneer Catherine, een van de heldinnen van het boek, vraagt: ‘…but are they all horrid, are you sure they are all horrid?,’ antwoordt het personage Isabella: ‘Yes, quite sure, for a particular friend of mine, a miss Andrews, a sweet girl, one of the sweetest creatures in the world, has read every one of them.’

De opkomst van het neoclassicisme dat de triomf van het rationele denken bejubelt en dweept met het oude Rome maakte een einde aan de populariteit van de gothic novel. Er ontstond al snel een afkeer van de zogezegde ‘donkere’ middeleeuwen. Daardoor werd het horrorverhaal steeds meer gezien als iets ouderwets en zelfs een beetje belachelijk. Maar dat sentiment veranderde opnieuw met de komst van de romantiek, en een belangrijke gebeurtenis voor deze revival is een weekend aan het meer van Genève in 1816 in de Villa Diodati. 1816 wordt wel eens het jaar zonder zomer genoemd, een van de somberste en koudste zomers ooit, een fenomeen dat veroorzaakt wordt door een vulkaanuitbarsting in Indonesië. De dichter Lord Byron en zijn persoonlijke arts en vriend, John Polidori, zelf ook een man met literaire ambities, hebben de villa afgehuurd tijdens de zomermaanden. Ze maken al snel kennis met een jonge romantische dichter, Percy Bysshe Shelley, en diens verloofde, Mary Wollstonecraft Godwin. Tijdens een van de weekends dagen de vier elkaar uit: ze schrijven elk een griezelverhaal en lezen dat voor aan de anderen. Hieruit spruiten twee meesterwerken voort: John Polidori’s The Vampyre, de bron van alle latere vampierliteratuur, en Mary Shelley’s Frankenstein, de moeder van alle sciencefictionromans.

Spoken voor de massa

Nadat koningin Victoria in 1837 de troon besteeg en de naar haar genoemde periode inluidde, verpopte het literaire genre zich tot wat men Victorian Gothic zou noemen, met bestsellers als Dracula of The Strange Case of Dr Jekyll and Mister Hyde, maar ook met meer romantische werken als Wuthering Heights’ van Emily Brontë. De fascinatie van de victorianen voor de dood bleek een reactie op de grote technologische vooruitgang en groei in die periode, al bleven de kindersterfte en de impact van epidemieën voorlopig nog even hoog. Het rouwen, met al zijn zwarte protserigheid, werd verheven tot een kunstvorm op zich en groeide uit tot een heel belangrijk gegeven in de samenleving. Het was de tijd van de zogenaamde penny dreadfuls, snel geschreven verhalen die uitgegeven werden op papier van lage kwaliteit en het liefst geïllustreerd met zo spectaculair mogelijke tekeningen. Ze verschenen meestal in vervolgdelen om de verkoop te stimuleren. Deze magazines waren bedoeld voor de arbeiders en lagere bediendes. De verhalen gingen voornamelijk over misdaad en horror en tussen 1830 en 1850 werden ze door niet minder dan honderd verschillende uitgeverijen in Groot-Brittannië uitgegeven. Een van die werken, Varney the Vampire, vormde de blauwdruk van het beeld dat wij heden nog hebben van vampieren. Het was het eerste werk waarin vampieren lange hoektanden kregen waarmee ze de keel van hun vrouwelijke slachtoffers doorboorden en waarin ze de voorkeur gaven aan slapende maagden. Onder meer het populaire Twilight is er schatplichtig aan. Spectaculaire misdaadfiguren als Sweeney Todd, de kapper van Fleet Street, die zijn slachtoffers de keel oversneed tijdens het knippen en ze liet verwerken tot pasteitjes door zijn buurvrouw, of Dick Turpin, de ultieme struikrover of highwayman, kwamen zo terecht in het collectieve geheugen van de gemiddelde Brit.

Maar waar de penny dreadfuls hoofdzakelijk gericht waren op de lagere klassen, smulde de middenklasse van een nieuw fenomeen: het victoriaanse spookverhaal. Deze heel interessante evolutie – één die het hele fenomeen een nieuwe richting uitstuurde – ontstond gedeeltelijk in het koninklijke gezin van de jonge Victoria en haar gemaal, prins Albert, zelf. Het koninklijke koppel dweepte met het ideaal van een harmonieus gezinsleven. Zij waren het koppel dat kerst en vooral kerstavond een nieuwe betekenis gaven als groot gezinsfeest, waarbij ze niet alleen de kerstboom introduceerden met daaronder de kerstcadeautjes, maar ook het ‘griezelverhaal met Kerstmis’, waarvan A Christmas Carol van Charles Dickens het bekendste is. Die nieuwe mode vroeg om een verhaal dat door de pater familias kon worden voorgelezen in de woonkamer voor het verzamelde gezin en eventuele ongetrouwde vrienden, kort en spectaculair genoeg om iedereen a pleasurable shudder, een gezonde koude rilling, te bezorgen. Laat ons niet vergeten dat deze mode zich ontwikkelde in een periode waarin veel huisbedienden nog ongeletterd waren en voorlezen veel normaler en noodzakelijker was dan nu. Omdat op kerstavond iedereen bij elkaar kroop in de woonkamer, vaak de enige verwarmde ruimte, traden er geregeld gevallen op van lichte koolmonoxidevergifting die wat hallucinerend werkte en zo extra sfeer gaf. Uit deze voorleesgewoonte volgde de traditie om op lange koude winteravonden spookverhalen voor te lezen, en er kwam een stroom van griezelkortverhalen op gang. De pioniers van deze nieuwe spookverhalen waren de Ier Sheridan Le Fanu en de Amerikaan Edgar Allen Poe.

De vele levens van spookverhalen

Tussen 1855 en 1890, toen de belasting op kranten en tijdschriften werd opgeheven, werd Groot-Brittannië overspoeld door een golf van magazines. Nieuwe technologieën en een snel stijgende geletterdheid bij de bevolking zorgden voor de perfecte voedingsbodem voor deze tijdschriften. De uitgevers ervan realiseerden zich al snel de kracht van het vervolgverhaal en het griezelverhaal. Met Kerstmis verschenen er speciale uitgaves, zogenaamde Christmas Numbers, en zelfs de meest prestigieuze tijdschriften namen rond deze tijd van het jaar een griezelverhaal van een bekendere schrijver op. Terwijl de penny dreadfuls mikten op de lagere klassen en de Victorian gothic op de middenklasse, schreven mannen als M.R. James en E.F. Benson kortverhalen voor de intellectuelen. Deze vaak klassieke spookverhalen speelden zich meestal af in academische milieus van mediëvisten en antiquarians, verzamelaars van oude manuscripten en voorwerpen. Vaak maakten de hoofdfiguren onbedoeld een ver gevaar wakker dat, eens gewekt, onherroepelijk naderbij kwam. De auteurs waren de meesters van de stille dreiging. Hun verhalen waren bedoeld om te worden voorgelezen in intieme kring, maar vonden ook een groter publiek in de scholen. Tot op heden zijn er acteurs die je kunt inhuren om een verhaal voor te lezen, vaak in kleding uit die tijd, en met veel talent voor drama. Omdat de verhalen meestal kort zijn en vaak erg goed geschreven, blijven ze ook vandaag nog populair, en M.R. James was zo sterk in het genre dat we ook heden nog spreken van een jamesian sfeer of verhaal voor dit type horror.

De Great War en de komst van de radio maakten een einde aan het victoriaanse spookverhaal, want geen enkele fantasie kon zich meten met de gruwel van de oorlog en de Spaanse griep. Alhoewel enkele auteurs er zich nog mee bezighielden tijdens het interbellum, maakte de nog grotere gruwel van de vernietigingskampen en de bombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog voor lange tijd een einde aan het genre. Langzamerhand zou de meer Amerikaanse horror à la Stephen King het toneel veroveren en de meer verfijnde victoriaanse geesten naar de achtergrond verdringen.

In de jaren zeventig kenden de spookverhalen een revival op de beeldbuis toen de BBC A Ghost Story for Christmas uitzond. In Engeland kabbelde het genre rustig verder en bleven schrijvers en schrijfsters af en toe een klassiek griezelverhaal schrijven. Vele Britten waren vertrouwd met de literatuur uit de talloze verzamelingen die zich nog in de schoolbibliotheken bevonden. Zelfs het griezelverhaal met Kerstmis herwon zijn populariteit. Tot op heden is het een gewoonte dat ongehuwde intellectuelen zich met kerst terugtrekken in een huis ergens aan de kust, er samen wandelen, koken en praten, en zich ’s avonds bezighouden met het vertellen van spookverhalen. Jeanette Winterson schreef recent nog hele mooie spookvertellingen, en ook Susan Hill blijft een populaire auteur in het genre. Nu de onzekere tijden door corona en de oorlog in Oekraïne zorgen voor een vernieuwde kennismaking met de dood stijgt ook de populariteit van het spookverhaal opnieuw, en alhoewel dat zich nu vooral lijkt te uiten in de vele podcasts, genieten de oude klassiekers een zoveelste nieuw leven.

3 De geesten van Charles Dickens

Ik heb gepoogd in dit spookachtige boekje de geest op te roepen van

een idee, die mijn lezers niet boos zal maken op zichzelf, op elkaar,

op het jaargetijde of op mij. Moge hij opgeruimd in hun huis

rondwaren, zodat niemand hem wenst te verdrijven.

Hun trouwe vriend en dienaar

Charles Dickens

December 1843

Charles Dickens’ A Christmas Carol uit 1843 groeide door de tijd heen uit tot een vast onderdeel van het kerstfeest in Engeland. Het vertelt over de oude vrek Ebenezer Scrooge die een grote afkeer heeft van elke vorm van vrolijkheid of naastenliefde. Voor hem is Kerstmis bijgevolg de rotste tijd van het jaar. Maar wanneer op kerstavond de geest van zijn vroegere vennoot Jacob Marley aan hem verschijnt, verandert zijn leven voorgoed. Marley waarschuwt Scrooge voor het trieste lot dat hem te wachten staat in de hel. Drie geesten zullen de oude vrek bezoeken om hem te redden van dat noodlot: de geest van Kerstmis uit het verleden, de geest van Kerstmis in het heden en de geest van Kerstmis die nog komen zal. Het trio toont de belangrijkste momenten uit Scrooges bestaan. Het brengt de man tot inkeer en hij besluit zijn leven te beteren. Voortaan voert niemand de betekenis van Kerstmis zo hoog in het vaandel als hij.

Het verhaal van Ebenezer Scrooge en zijn lotgevallen tijdens die kerstnacht in het victoriaanse Londen hoort evenzeer bij the festive season als de kerstboom, de kalkoen en dat ene glaasje te veel. Het verhaal fungeert als het ware als de strik om het blinkende kerstcadeautje. Jaar na jaar verschijnen er bewerkingen op de bühne, op tv of in boekvorm. De overdaad aan hulst, kerstzangers en port sneeuwt – letterlijk – de essentie van het verhaal helemaal onder: A Christmas Carol of – zoals men het in het Nederlands zegt – ‘Een kerstvertelling’ is een spookverhaal pur sang. Weinigen zijn er zich van bewust dat Charles Dickens, een van Engelands grootste schrijvers ooit, nogal gefascineerd was door spookverschijningen.

‘Je wordt bezocht door drie geesten!’

John Forster, Dickens’ biograaf en een van zijn beste vrienden, noteerde dat Dickens in zijn denken een nuchter man was, maar ook een zekere ‘hunkering’ bezat naar het bovenaardse. Als jong knaapje aanhoorde de schrijver met plezier de griezelverhalen van Miss Mercy, zijn nanny. Een van de verhaaltjes ging over ‘Captain Murderer’ en dat bezorgde hem letterlijk nachtmerries. Op een keer smeekte hij haar om het niet opnieuw te vertellen of op zijn minst te wachten tot hij groter was, maar ‘ze bespaarde me er geen woord van. Haar naam was Mercy (medelijden), maar ze toonde daar geen greintje van.’ Ongetwijfeld vuurde Miss Mercy zijn rijke verbeelding alleen maar aan. Als schooljongen verslond hij de afleveringen van The Terrific Register, een horrortijdschrift waarvan de verhalen hem zodanig schrik aanjoegen dat hij er naar eigen zeggen zijn zinnen bij verloor. De volgende scene uit A Christmas Carol illustreert perfect de schrik die hij in het echte leven ervoer:

Bij deze woorden slaakte de geest een vreselijke gil en rammelde hij zo gruwelijk en huiveringwekkend met zijn ketens, dat Scrooge zich stijf aan zijn stoel vastklampte om niet in zwijm te vallen. Maar hoeveel groter was zijn ontzetting, toen het spook, alsof het hier binnen te warm was, de band om zijn hoofd loswikkelde en de benedenkaak daarbij tot op de borst neerklapte. Scrooge viel op zijn knieën en sloeg de handen voor het gezicht.

Hoewel het victoriaanse tijdperk waarin hij leefde bijzonder van spiritisme doordrongen was, stond de volwassen Charles Dickens sceptisch in het leven. Hij was ervan overtuigd dat de paranormale beleving terug te brengen was tot de persoonlijke psychologie van de betrokkene. En toch vond hij dat je niet zo arrogant mocht zijn om al het onaardse van de tafel te vegen. In 1862 werd hij lid van de Ghost Club (daarover later in dit boek meer) en woonde hij seances bij waarvan hij dan de overwegend vernietigende conclusies noteerde voor rapportage aan de Ghost Club. De schrijver vond hypnose, een bijzonder populaire techniek bij dergelijke seances, dan weer een fascinerende zaak. Maar Dickens had een grote hekel aan wat hij bestempelde als de ‘spirit business’ met zijn talloze bedriegers en hij vond uiteindelijk de seances die hij bijwoonde veel minder eng dan een goed spookverhaal.

Hij schreef er zelf een twintigtal van, meestal als aanvulling bij zijn romans, zoals The Pickwick Papers, Bleak House en Nicholas Nickleby. Zijn spookverhalen verwoorden hoe Dickens zelf tegenover het fenomeen stond. Niet toevallig heet een verhaal To be Taken with a Grain of Salt, waarin het spook eigenlijk geen spook is, maar een verzinsel van de verteller. Het is een kritiek op het kaduke Britse rechtssysteem verpakt in een spookverhaal. Dickens’ scepsis blijkt ook uit hoe Ebenezer Scrooge in A Christmas Carol twijfelt aan de geestverschijning van zijn oude vennoot Jacob Marley:

‘Je gelooft niet in mij,’ merkte de geest op.

‘Neen,’ zei Scrooge.

‘Welk bewijs van mijn werkelijkheid verlang je buiten dat van je zintuigen?’

‘Dat weet ik niet,’ zei Scrooge.

‘Waarom twijfel je aan je eigen zintuigen?’

‘Omdat,’ zei Scrooge, ‘kleinigheden hen beïnvloeden. Een lichte maagstoring maakt ze bedrieglijk. Jij kunt een onverteerd sneetje biefstuk zijn, een lik mosterd, een kaaskorstje, een stukje van een ongare aardappel. Je komt eerder voort uit een maag die van streek is, dan uit een graf, wát je ook bent.’

‘Geesten kunnen alles wat ze willen!’

Dickens verklaarde dat het schrijven van A Christmas Carol hem op een bijzondere manier had opgewonden en dat het verhaal hem deed lachen en huilen. Terwijl hij het bedacht, had hij vele nachten, ‘wanneer alle verstandige mensen al naar bed waren,’ urenlang door de donkere straten van Londen gedoold. Het schrijven ervan zorgde ervoor dat hij in die tijd ‘een zeer eenzaam leven had geleid.’ De mix van Dickens’ scepsis en zijn vertrouwdheid met het spirituele karakter van mensen zorgde ervoor dat de spookverhalen van de auteur grote successen waren. Toen zijn kerstvertelling verscheen, met een vuurrode omslag met de inmiddels even bekende gekleurde illustraties van John Leech, werd het verhaal een instant hit. De eerste zesduizend exemplaren waren binnen vierentwintig uur uitverkocht. Het boek werd ook spotgoedkoop aangeboden, wat de auteur frustreerde, maar ongetwijfeld bijdroeg aan het ongebreidelde succes. Lezers overstelpten Dickens met fanmail waarin ze alles over zichzelf vertelden en ook over hoe ze thuis de kerstvertelling hadden voorgelezen en dat het boek een ereplaats kreeg in de huisbibliotheek. William Makepeace Thackeray, zelf een monument uit de Engelse literatuur, recenseerde het boek voor Fraser’s Magazine als volgt:

Wie kan luisteren naar bezwaren ten aanzien van een boek als dit? Het lijkt mij een genot voor de natie, en voor iedere man of vrouw die het leest, een persoonlijke vriendelijkheid. De laatste twee mensen die ik erover hoorde praten, waren vrouwen: geen van beiden kenden de ander of de schrijver, en beiden zeiden bij wijze van kritiek: “God zegene hem!”’

De schrijver overleed, na een carrière van zo’n veertig jaar, op 9 juni 1870. Het was zijn wens om begraven te worden aan de voet van Rochester Castle in het stadje Rochester in Kent, een van zijn lievelingsplekken, maar die laatste wens werd genegeerd. Men zette Dickens bij, als een van de groten van de natie, in Westminster Abbey in Londen. Dagen na zijn dood dook zijn geest op in seances over het hele land. Deze gedachte had hij zelf misschien wel lachwekkend gevonden. In Daughty Street 48 in Londen vind je een museum gewijd aan de auteur. Hij verbleef met zijn gezin in het huis van 1837 tot 1839 en het is de plek waar hij Oliver Twist schreef. Je verwacht wellicht dat zijn geest er nog rondwaart, maar dan moeten we je teleurstellen. Hij spookt niet op nummer 48, maar wel wat verderop in de straat. Althans in de zomer van 1971. Arbeiders van het bedrijf D.H. Dupree & Co Ltd waren er aan de slag met de bouw van een nieuw kantoorgebouw. Daarvoor werden verschillende oude woningen in de straat gesloopt. Volgens de Leytonstone Express, een inmiddels verdwenen Londens dagblad, werden de werkmannen opgeschrikt door een ‘kleinere man in donkere kledij en een hoge hoed’ die van de stelling gleed. Een arbeider werd zo bang dat hij de benen nam en daarbij zijn dagloon vergat op te halen. De verschijning met zijn hoge hoed werd later ook op de stoep opgemerkt en het gebouw werd vlugger afgewerkt dan normaal. Dat zou volgens sommigen te danken zijn aan het spook met die hoge hoed. Sommigen beweren stellig dat het de geest van Charles Dickens was, die bekendstond om zijn nieuwsgierigheid en dus regelmatig curieuzeneuzend kwam kijken naar het verloop van de bouwwerken.

Jaarlijks, met Kerstmis, keert de geest van Charles Dickens volgens sommigen terug naar de plek waar hij eeuwig wilde rusten in Rochester Castle. Naar verluidt doet hij dat alleen, zonder de geesten van de kerstmissen die ooit waren, zijn en nog moeten komen.

4 Een thuis voor Dracula

Whitby is een mooi stadje aan de Engelse oostkust in Noord-Yorkshire, ooit vooral gekend als vissershaven en als de thuis van de grote benedictijnerabdij die op de East Cliff boven het stadje uittorende. De oude abdij werd na een eerste bloeiperiode verwoest door de Vikingen en kende daarna opnieuw een periode van grote bloei. Tijdens de regering van Henry VIII werd ze opgeheven en deels gesloopt. In de achttiende eeuw maakten de zeer pittoreske ligging van de ruïnes en drie geneeskrachtige bronnen van Whitby een populaire bestemming als kuuroord bij de betere klassen. Door de komst van de spoorwegen werd het in de negentiende eeuw een echte toeristische trekpleister. Whitby is ook bekend om de productie van jet of git, een diepzwarte delfstof die in diezelfde eeuw heel populair bleek als rouwjuweel. Koningin Victoria droeg het veel na de dood van haar man Albert.

Het ontstaan van een legende

In de zomer van 1890 arriveerde de Ierse theatercriticus Bram Stoker in Whitby voor een schrijfvakantie. Hij was tot op dat moment vooral actief als zakelijk leider van de beroemde acteur Henry Irving. Stoker had net een bijzonder intense Ierse tournée achter de rug die hem had uitgeput. Henry Irving kende Whitby en raadde zijn impresario aan om in het kuuroord uit te rusten. Stoker, die een eigen kijk had op rusten, werkte er gedurende een week aan zijn zesde boek, terwijl hij wachtte op vrouw en kind die zich een week later bij hem zouden voegen. Elke ochtend – zijn verhuurster joeg hem uit zijn kamer zodat ze kon poetsen – maakte Stoker lange wandelingen langs de kust. In de namiddag praatte hij met de inwoners van het stadje en bezocht hij de bibliotheek, op zoek naar inspiratie voor zijn nieuwe werk. Stoker wilde een gothic novel uitwerken die zich in Midden-Europa afspeelde, ver van huis zoals het het genre betaamde. In de lokale herbergen hoorde hij vissers het verhaal vertellen van de Dmitry, een Russisch schip geladen met witzand uit Varna dat vijf jaar eerder schipbreuk leed vlakbij Whitby. Ze vertelden hem over de lege graven op het kerkhof, bedoeld voor mensen die op zee verdwenen waren en wier lichaam nooit was teruggevonden. Beetje bij beetje begon er zich een verhaal te vormen en toen hij in de lokale bibliotheek een boek las van de Britse consul in Boekarest over zijn wedervaren in Transsylvanië, vond hij ook een naam voor zijn hoofdfiguur: Dracula, zoon van de draak. Dat was een bijnaam voor een historische figuur, de wrede Vlad de Spietser, prins van Walachije in de vijftiende eeuw. De eerste versie van Stokers verhaal had de vorm van een toneelstuk en werd een flop. De auteur herwerkte het verhaal daarop tot een roman. Het werd een curieuze maar geslaagde mengeling van fictieve dagboekfragmenten, citaten uit logboeken, krantenknipsels en brieven. Het start met de aankomst van een schip, de Demeter uit Varna, geladen met witzand maar ook met mysterieuze kisten gevuld met zwarte grond. Het schip is leeg en wordt alleen bestuurd door de kapitein die vastgebonden staat aan het stuurwiel. Wanneer het onder de East Cliff aan de grond loopt, zien getuigen hoe een grote zwarte hond van boord springt en verdwijnt in de abdijruïnes van Whitby: Dracula is gearriveerd in Engeland. Dracula, een mijlpaal in de geschiedenis van de gothic novel, was niet het eerste boek dat gewijd was aan een vampier, maar het introduceerde een paar nieuwe concepten. Dracula kon zich vanaf Stokers verhaal veranderen in een vleermuis, had schrik van een kruis en kon alleen maar slapen in een kist gevuld met grond van zijn geboorteland. Het boek werd een groot succes, onder meer omdat het zich deels in Groot-Brittannië afspeelde. Het bleek ook heel geschikt voor verfilming en Amerikaanse en Britse versies met topacteurs als Bela Lugosi, Christopher Lee en Gary Oldman hielden het verhaal levend en actueel.

Hoofdstad van Goth Scene