MEMOIRES VAN EEN REDER

Pieter I. van der Molen

Foto omslag Maurice van der Molen

Meditatie is elke activiteit die ons in het NU brengt en vasthoudt

Joan Borysenko, Ph.D.

Namenlijst

Namen van personen worden genoemd in (min of meer) volgorde van verschijnen.

Tiemer. De ik-figuur.
Tamar. Tiemers broer.
Lodew. Mentor van Tiemer tijdens de introductie op het universiteits-schip.
Stef. Vriend van Tiemer.
Psycho87, Gini. Hoofd van de test-afdeling op het universiteits-schip.
Dc Weldmar. Oud-leraar van Tiemer.
Brittana. Ex van Tiemer, bva van Diana en stem van Tiemers infox.
Tivera. Vrouw van Stef.
Tenira. Dochter van Tivera en Stef, bva van Wurmpje
Takmars. Eigenaar houtzagerij.
Diana. Priesteres, later Hoge Priesteres, grote liefde van Tiemer.
Gierkom. Louche Eerste Priester.
Sarke. Boswachter en leermeester van Diana
Siggi. Louche eigenaar van een casino.
Jaskom. Jonge priester, opvolger van Gierkom. Erkom. Priester, hoofd van de tempelwachters, lid van de Orde der Slangen.
Dukaat. Priester thesaurier.
Wurmpje. Dochter van Siggi, aangenomen dochter van Diana en Tiemer, tempelnaam Takara.
Mara. Tijdelijke partner van Stef.
Holmes. Detective in dienst van Siggi, door Stef zo gedoopt, later Sherlock genoemd. Takara. Zie Wurmpje
Farground. Eertijds eerste officier op het schip van Tamar, vriend van Tiemer.
Sherlock. Zie Holmes
Meraskom. Overste van de Orde der Slangen. Later grootmeester.
Gomekom. Tempelridder, kenner van Zuidland.
Zeiskom. Tempelridder, contactpersoon bij de reis van Tiemer en Holmes.
Samira. Sekswerkster.
Igna. Sekswerkster.
Zanger/troubadour. (Waarschijnlijk) leider van de verzetsgroep in Zeusiana.
Mirnar. Vrouwelijk lid verzetsgroep.
Elektroman. Prominent lid van de verzetsgroep., door Tiemer zo genoemd.

Geografische namen.

Hetrijk. Een staat bestaande uit 385 planeten
Waterkan. Geboorteplaneet van Tiemer
Petrusnet. Geboorteplaneet van Stef
Laagland. Hoofdstad Tempelstad
Lamarstad. 2e stad van het Land.
Norwagland. Hoofdstad Almeer.
Zuidland. Hoofdstad Zeusiana
Rotsstad, plaats vlak bij de grens met Laagland.

Proloog

Speciaal voor mijn vrienden op Olympus geef ik een korte toelichting op de samenleving in Hetrijk. De lezer die hiermee op de hoogte is, kan deze proloog overslaan.

De oeroude beschaving van Hetrijk heeft de samenleving op de 385 planeten sterk veranderd. Het belangrijkste verschil is het verdwijnen van geweld. Bij jullie op Olympus ongekend, ga maar eens in je eentje wandelen in bepaalde wijken van Tempelstad of denk aan de avonturen die de jonge priesteres meemaakte voor en vlak na haar wijding tot HP.

Natuurlijk is er geweld in Hetrijk, wij zijn ook menselijk. Het geweld zit echter in de verbale uiting van de emoties. Als de emoties te sterk worden, ontstaat het gesprek in een heftig debat. Dit kan leiden tot het kwetsen of zelfs kapot maken van de medemens, maar in de praktijk gebeurt dit nauwelijks:
Het debat bereikt een bepaalde hoogte en trekt de aandacht van de omstanders, wat erg belangrijk is. Dan komt het moment waarbij de ene partij de ander als winnaar erkent. Er worden handen geschud en de winnaar krijgt bijvoorbeeld een drankje aangeboden.
Dit verloop is een echte catharsis voor de kemphanen maar ook voor de omstanders die er van genoten hebben en daarbij onbewust hun spanningen lieten wegvloeien.

Heftige woordenwisselingen komen dus in Hetrijk meer voor dan op jullie markten bij wijze van spreken. Om gezond te blijven kunnen we er niet zonder.
En de sociale status die zo'n grote rol speelt in Hetrijk? De winnaar ziet zijn status bevestigd, soms zelfs verhoogd en de ander is geen verliezer want hij erkent de nederlaag. Zijn status komt niet in gevaar. De enkeling die zijn verlies niet accepteert, wordt psychische hulp aangeboden.

Ik spreek duidelijk over de status in de sociale omgeving. Op het niveau van de arbeid speelt de emotie nauwelijks een rol. Je verhoogt je status hier door goed te presteren. Op de werkvloer is iedereen gelijk en meningsverschillen zijn zakelijk, kunnen dus, in de meeste gevallen, in alle rust besproken worden.

Misschien zien jullie weinig verschillen met het leven op Olympus. De verschillen zitten in de intensiteit van de emoties en de verbale uitspattingen. Kom maar een jaartje bij ons in Hetrijk wonen, je zult er van genieten en niet alleen omdat je overal veilig kunt rond lopen.
Let op: ze zullen je saai vinden. Stef en ik worden gewaardeerd maar we zijn als gezelschap uitermate saai, vindt men, omdat wij onze emoties beheersen.

Hoofdstuk I

Mijn jeugd

Mijn ouders kwamen uit de lagere middenklasse. De status die ze daardoor hadden, telde alleen in het sociale leven, op de werkvloer is iedereen immers gelijk. Ze hadden beiden een goede opleiding genoten en leefden in voorzichtige luxe. De twee vormden een gematigd conservatief koppel, met af en toe een progressieve uitschieter.

Het progressieve zat voornamelijk in de partnerkeuze: vader was opgegroeid op het zuidelijke halfrond van Waterkant, moeder kwam van het noordelijke.
Het probleem zat hem in de tweedeling van de planeet met als scheidslijn de evenaar: al eeuwen trouwde men met iemand van hetzelfde halfrond.
Er zijn significante verschillen tussen de bevolkingsgroepen, emotionele en lichamelijke.
Het emotionele verschil zat voornamelijk in de uiting van emoties: de zuidelijke groep vertoonde verwrongen gezichten als de emotie maar enigszins opliep, de noordelijke groep was gauw in tranen.
De lichamelijke verschillen zaten in de vorm van de neus en kin, totaal geen probleem, maar wel kenmerkend. Nee, het echte probleem was de lichaamsgeur.

Iedereen weet dat lichaamsgeur voornamelijk bepaald wordt door de keuze van het voedsel. Op het noordelijk halfrond, vooral in de gematigde streken, groeit de regenpeul, een nooit weg te denken onderdeel van de maaltijd: gedroogd, gekookt, gebakken of gewoon rauw, de regenpeul staat op tafel.
In het zuiden wordt de peul beschouwd als heel geschikt voor diervoedsel. Wel krijgen dieren die nauw met de mensen samenleven ze nooit te eten: de geur maakt geen onderscheid tussen mens en dier.

De geliefden hadden elkaar ontmoet op een afgelegen eiland in de Grote Zee waar een algenbedrijf was gevestigd. Er werkte daar personeel van beide halfronden. Iedere werknemer gebruikte min of meer verplicht hetzelfde parfum, gewonnen uit algen natuurlijk en de olie van de Koraalnoot, Lichaamsgeuren werden zo gemaskeerd. Hoe langer men hier werkte, hoe beter het parfum ongewenste geuren verdreef. Daarbij zorgde de afgelegen ligging van het eiland ervoor dat men de familie thuis maar weinig bezocht en dus aten de noorderlingen minder regenpeul.

De vriendschap van mijn aanstaande ouders riep bij beide families sterke emoties op en er werd uitermate fel geprotesteerd. Legaal was er echter geen enkele belemmering al zou de status van het toekomstige echtpaar zeker verminderen.
Maar wie maalt om sociale status als je verliefd bent.

De beide families stuurden uiteindelijk een vertegenwoordiger naar het eiland: de zuiderling uitdagend getooid met neusfilters en grote geurballen, de noorderling ingesmeerd met extra parfum van de regenpeul. Het huwelijk diende namelijk gefiatteerd worden door beide families om uitstoting te voorkomen. Dat het eiland neutrale grond was, hielp de voortgang hiervan wel degelijk.
Alle personeelsleden genoten zeer van de bijzondere emotionele betogen van de twee vertegenwoordigers, zoals gebruikelijk in Hetrijk. Wel was er in dit geval geen winnaar of verliezer maar er werd uiteindelijk overeenstemming bereikt.
Het huwelijk werd ingezegend door de priester op het eiland.

Het jonge echtpaar sloot een nieuw contract met de onderneming waarin vastgelegd werd dat ze vijf jaar lang het eiland niet zouden verlaten en in die tijd ook geen nakomelingen zouden verwerken.
Dit contract had grote sociale voordelen: de families konden rustig afkoelen en het huwelijk ook emotioneel accepteren terwijl de spaarrekeningen van beide algenwinners behoorlijk gespekt werden.
Het bedrijf zag economische voordelen: er hoefde geen rekeningen gehouden te worden met vakanties of zwangerschapsverlof, zodat het werk niet onderbroken werd. De directie stelde daarom een aardige bonus in het vooruitzicht.
Met het zo gevormde kapitaal kon mijn ouders een eenvoudig onderkomen aanschaffen en een kleine, levenslange lijfrente. Tijdelijke banen konden het inkomen te zijner tijd verhogen.

In dat eenvoudige onderkomen werd eerst ik en later mijn broer geboren. Omdat wij als kinderen regelmatig logeerden bij de wederzijdse families, kregen wij een goed beeld van de emotionele uitingen op beide delen van Waterkant. Die ervaring beïnvloedde mijn leven meer dan dat ik toen kon voorzien. Emoties spelen een grote rol in onze samenleving, dat is niks nieuws. Maar omdat ik elke keer geconfronteerd werd met de verschillen tussen noord en zuid op dit gebied, ging ik anders tegen de uitingen van gevoelens aankijken:
Dat gejank, zoals ik het noemde als ik in het noorden kwam en die gekke-bekken-trekkerij, zoals het door mij ervaren werd als ik weer in het zuiden was, stoorden mij al als kind. Ouder geworden kreeg ik een hekel aan deze uitingen en aan overdreven uitingen in het algemeen. Van lieverlee werden mijn emoties gematigder en minder zichtbaar. Sommige lieden noemden mij stilletjes saai: een gesprek voeren met iemand die emotioneel onberoerd lijkt, is inderdaad vanuit hun gezichtspunt, saai. Dit ervoer ik in elke gemeenschap: school, club of, later, het werk. Maar in het gezin was er geen probleem. Zelfs mijn broer matigde zijn gevoelsmatige uitingen als hij met mij sprak.
Mijn ouders waren er eigenlijk wel mee in hun schik: zo kon ik geen enkel familielid nog storen.

Mijn broer, Tamar, maar meestal gewoon Broer genoemd, was mijn beste kameraad. Dat bleven we ons hele leven. Hij was niet zozeer een beschouwer zoals ik maar meer een praktisch mens, wat er in resulteerde dat ik altijd bij mijn jongere broer kon aankloppen als ik weer eens door mijn zakgeld heen was.
Vriendschappen sloot ik nauwelijks al werkte ik bevredigend samen waar dat nodig was. Tijdens mijn opleiding voor Analytisch-Ingenieur zou ik pas een echte vriend krijgen.

Bij een studie op Waterkant, net als in het hele Rijk, gingen theorie en praktijk hand in hand. De beroepskeuze werd er eerst getest in een praktijksituatie zodat de adolescent kon beoordelen welke baan voor hem het geschiktst was. De intensiteit van die praktijk hing natuurlijk wel af van de soort studie: wilde je het beroep van arts onderzoeken dan liep je met een praktiserend medicus mee, observeerde je en mocht je alleen maar simpele handelingen verrichten zoals een medic schoon maken. Was de belangstelling gericht op een functie in de Grote Leegte, zoals bij mij, dan mocht je enkele dagen mee de ruimte in.

In de laatste twee jaren van de middelbare school werd op deze manier gewerkt aan een gedegen keuze voor de toekomst. Voordat een studierichting definitief gekozen werd, waren er nog twee weken van testen en gesprekken met ouderejaars van zo'n opleiding.

Als 17-jarige stapte ik na die twee weken beroepstesten en gesprekken met vierdejaars studenten, aan boord van het opleidingsschip 'Universiteit Van Sector Zeven'. Het was een complete universiteit met studierichtingen die allemaal opleidden tot beroepen in de Grote Leegte. Zo vond je er opleidingen voor sterrenkundige of ruimte arts naast die voor ontwerper ruimtevoertuigen of intergalactische communicatie. Verder waren er geliefde opleidingen, waar weinigen uiteindelijk werden toegelaten, zoals bijvoorbeeld ruimtepiloot. Te veel jongeren wilden dit beroep gaan uitoefenen want het had nog steeds een romantisch aureool. De meeste piloten deden echter geestdodend werk op vaste routes tussen planeten, zonder ooit een avontuurlijke tocht te ondernemen.
Men sprak dan spottend over 'een rondje om de zon maken'.

En dan was er natuurlijk de afdeling voor Analytisch Ingenieur.
De taak van Ingenieur zou onderzoek zijn naar ertswinning op planetoïden. Niet op planeten dus, dat is iets heel anders. In dit beroep was het mogelijk lange tijd op één plaats te werken maar in de praktijk werd er regelmatig gewisseld tussen sectoren: een gebied was leeggehaald of een andere grondstof bleek winstgevender.
Een beroep dus waarin je weinig thuis was.

Het was een groots moment voor mij toen de sloep mij afzette en ik de universiteit betrad. Een ouderejaars wachtte me op.
“Ik ben je mentor tijdens de introductieperiode. Als alles goed gaat duurt die twee weken.”
“En als het niet goed gaat?”
“Komt weinig voor, maar dan nemen we gewoon meer tijd als de inpassing in je studiematrix wat problemen oplevert.”
“Stoort dit jouw studie niet?”
Lodew, zoals het oplichtende naambordje op zijn kraag aangaf, lachte.
“Nee, alleen mijn vrije tijd. Maar dat hebben mentoren er graag voor over. Elke inpassing van een nieuweling in dit systeem is een uitdaging en een waardevolle ervaring. Vooral de studenten van mijn studierichting, ruimte psychologie, staan te dringen om dit baantje te krijgen.”

Hij ging mij voor naar een recreatieruimte, waar wij een tafeltje met uitzicht op Centrum, het administratief en bestuurlijk middelpunt van Hetrijk, konden bemachtigen. De zaal was in de kleuren oker en groen geverfd met bordeauxrode bekleding op de rugleuning der meubels. Omdat mijn leermeesters in de vorige opleiding uitgebreid ingegaan waren op het functioneren en beheersen van emoties, herkende ik het zogenaamde ontspannen-vrolijke patroon.

Na de koffie voorzag Lodew mij van een plunjezak die al snel gevuld raakte met kleding, sanitaire voorzieningen enstudiemateriaal, waar onder een infox.
“Je eigen infox zul je voor het avondeten moeten inleveren, contact met de familie verloopt via deze op de toegestane momenten. Het is je verteld voor je aan boord kwam en je weet dat we zo ongewenste verstoringen van je studie voorkomen. Ik hoop dat jij niet te veel verslaafd bent aan voortdurende sociale contacten. Mocht het je toch zwaar vallen, dan moet je me dat zeggen. Zeker als het heimwee veroorzaakt zal ik zoeken naar een tussenoplossing en je de tijd gunnen af te kicken.”
“Geen zorgen Lodew, ik ben voorbereid. De enige die problemen zal hebben is mijn jongere broer. Ik denk dat het goed is dat hij wat afkickt. “
Meteen piepte mijn infox en er kwam een bericht van Tamar.
“Zie je wel?”

Lodew nam me nu mee naar de hypnos-afdeling van de eerstejaars. Hij toonde mij mijn cubikel: een kleine ruimte met bed, werktafel en eigen sanitair. Er was geen deur naar de gang, maar direct naar binnen kijken was onmogelijk.
“Geen afsluitbare deuren maar iedereen weet dat je niet naar binnen mag bij een ander, tenzij met uitdrukkelijke toestemming. Wil jij op bezoek bij iemand, dan klop je op het beschot naast de ingang. Een tweede keer kloppen omdat er geen antwoord komt, wordt als onbeleefd beschouwd. Jij zult ongetwijfeld ieders privacy respecteren. Ook ik zal kloppen. Als je geen antwoord geeft mag ik je naam roepen en dan binnen gaan om te kijken of je niet in een hoekje zit te huilen. Maar dat verwacht ik niet na het uur dat ik je nu ken.”
“Je hebt mensenkennis, Lodew.”

Tenslotte bevestigde mijn mentor een klein knopje achter mijn revers.
“Hiermee mag je me dag en nacht oproepen als je me snel nodig hebt.”
“Dank je Lodew, een geruststellende gedachte. Ik zal dit vannacht zeker uit proberen.”

Alleen gelaten richtte ik mijn tijdelijke woning zo goed mogelijk in om mijn eigen sfeer te creëren met de weinige persoonlijke bezitting die ik bij me had. Vervolgens stapte ik in de badkamer en kleedde me daarna in het verstrekte universiteits-uniform. Ik kon nog mooi even een opname van cubikel en nieuwe outfit naar Tamar sturen: voor het avondeten moest ik immers mijn infox inleveren.

Ik zette me aan mijn werktafel. Diverse schermen floepten aan, eentje met het menu van de dag, een ander met het rooster voor mijn bezigheden vandaag. Het laatste bevatte weinig info en zeker geen nieuws.
Nu zocht ik de namenlijsten van eerstejaars studenten. Eerst mijn klasgenoten, een lijst van 16 namen. Natuurlijk kende ik er geen. Vervolgens scrolde ik snel door de 174 namen van de andere eerstejaars. Ik meende één naam te herkennen, maar Waterkant was redelijk bevolkt dus zou ik me wel vergissen. Ik realiseerde me nu pas dat een 50-tal werelden gebruik maakten van dit reizend opleidingsschip. Als je het zo bekeek was 174 eerstejaars maar een gering aantal, maar de selectie voor beroepen in de Grote Leegte was zwaar, vooral omdat er niet zoveel banen te vergeven waren.
Elke planeet had natuurlijk zijn hogescholen en universiteiten. Op de dichtbevolkte zoals bijvoorbeeld Centrum vond je er tientallen.

Toen het tijd was, begaf ik me naar de eetzaal. Tafels waren gedekt voor acht personen en een gidslicht wees mij mijn plaats voor deze maaltijd. Morgen zou ik weer andere disgenoten hebben om zo een groot aantal eerstejaars oppervlakkig te leren kennen. Ik stelde me voor en luisterde oplettend naar de anderen.
Het eten was voortreffelijk, de gesprekken aarzelend.

Na het ontbijt de volgende dag werden we kort toegesproken door de rector magnificus, waarna de diverse lokalen werden opgezocht voor de eerste lesdag en kennismaking met docenten en klasgenoten.
Om de beurt stapte een student naar het podium en hield een kort verhaal over zichzelf en de planeet van herkomst. Het scherm achter hem illustreerde zijn opmerkingen. Ook ik had een twee minuten durend beeldverhaal ingeleverd, gemaakt samen met mijn broer.

Daarna was het de beurt aan de docenten. Ze gaven een korte presentatie over hun vakgebied en wat we van hen konden verwachten. Het werd me opnieuw duidelijk dat de naam Analytisch-Ingenieur uit een grijs verleden stamde en niet meer stond voor het werk dat zo iemand verrichtte. Maar ja, wat is tenslotte een naam. De mijne bijvoorbeeld betekent 'Hij Die Hard Is', maar niemand dacht daaraan als men mij begroette.

De inleiding tot de studie duurde twee weken en zou nogal theoretisch zijn met natuurlijk veel praktische voorbeelden geïllustreerd. Twee dagen waren gereserveerd voor de kennismaking met de zogenaamde Landingsvaartuigen, kortweg LV's genoemd, het vervoermiddel waar mee de eigenlijke mijning werd uitgevoerd. Het tweede bemanningslid zou iemand met de opleiding Techneut zijn, we zouden bij de praktijklessen vaak met de eerstejaars uit die opleiding samenwerken.

We maakten op die twee dagen kennis met de 16 Techneuten in opleiding. De naam Techneut stamde ook al uit een ver verleden, maar de verwantschap met technische vaardigheden was duidelijk. Techneuten waren verantwoordelijk voor de werking van de LV en de mijn-machines, de Ingenieurs voor het ontginnen van de ertsen. Techneuten konden een LV in onderdelen uit elkaar nemen en vervolgens weer assembleren, in noodgevallen helemaal alleen. In zo'n geval zou de ingenieur natuurlijk assisteren. Wij kregen dus ook technische kennis op ons bord en natuurlijk een korte opleiding tot hulp-piloot.
Het belangrijkste in mijn vak was het vinden van de ertsen en op een asteroïde vaststellen op welke plek het de moeite loonde om te oogsten, werk buiten de LV dus. Was het nodig iets te analyseren dan was hiervoor een klein lab beschikbaar in het ruim.

Met al deze nieuwe ervaringen was het begrijpelijk dat de emoties van de nieuwelingen naar een hoog niveau stegen. Zolang het niet te gek werd, glimlachten de docenten welwillend. Zelf had ik minder moeite met emoties zoals ik al uitlegde. Ook ik had de neiging om soms te glimlachen, maar wilde niet hautain overkomen. Daarbij bewonderde ik de pogingen van mijn klasgenoten om zichzelf in de hand te houden als echte professionals.

Een aankomend Techneut onthield zich van bewonderende kreten en bleef rustig: was dus ook net zo 'saai' als ik, het stempel dat mensen met minder zichtbare emoties zoals hij en ik, vriendelijk opgedrukt kregen. Ik nam me voor hem aan te spreken in de vrije uren.
Dat hij mij ook opmerkte bleek uit de blikken die we enkele keren wisselden.

Zo ontmoette ik dus Stef met wie ik bevriend zou raken voor de rest van mijn leven, om het populair te zeggen: mijn BVA (Beste Vriend voor Altijd). We kwamen elkaar tegen in de recré enkele dagen later, aan het eind van de introductieperiode. We trokken ons terug in een hoekje maar een gesprek moest even uitgesteld worden.

In de recré mocht de beroepshouding vergeten worden en omdat de normale sociale gebruiken gehanteerd werden, was er een interessante woordenwisseling ontstaan tussen twee kemphanen uit het eerste jaar. De emoties liepen hoog op en de stemmen werden hoger en luider, zodat ook de aanwezige ouderejaars en een enkel bemanningslid belangstellend kwamen luisteren.
Ik begreep dat het twistpunt te maken had met een plaatselijke sport: de beide jongelingen kwamen van dezelfde planeet, de ene was een fan van club A, de ander van club B, de namen van de clubs heb ik niet onthouden. Beide clubs speelden in een serie wedstrijden voor swingbal en één van de twee studenten had iets denigrerends gezegd over de club van de ander.
In onze cultuur kunnen woorden zeker kwetsen maar van lijfelijk geweld is nooit sprake. Deze twist liep echter wel erg hoog op en ik zag enkele mentoren even naar elkaar kijken, waarschijnlijk met het plan dit keer in te grijpen, maar ineens was het over: de winnaar had een oud gezegde uit het dialect van een bepaalde streek aangehaald en de verliezer gaf zijn nederlaag toe. Hij schudde de overwinnaar de hand en prees zijn formulering in enkele woorden, waarna hij hem een drankje aanbood.

Wie ruiterlijk zijn verlies toegeeft, en dus een beschaafd mens is, vermindert zijn status geenszins. De winnaar had zijn status binnen de sociale groep bevestigd en misschien wel verhoogd. Iedereen ging zeer tevreden over tot datgene wat hem of haar tot nu toe bezig had gehouden. De altijd aanwezige emotionele spanningen van de toeschouwers waren ook verdwenen, een mooi gevolg van het meebeleven van zo'n heftige emotionele uitbarsting.

“Kom jij ook van Petrusnet?”
Stef, zo heette hij, noemde de naam van een planeet, bekend in het hele Rijk vanwege de laconieke houding van de bewoners en dus hun 'saaie' sociale leven.
“Nee, maar nu snap ik je houding.”
Ik legde hem uit waarom emoties bij mij een minder grote rol speelden. Stef knikte en zei:
“Interessant wat een mens kan beïnvloeden, sociaal gezien. Maar vertel iets meer over die planeet Waterkant, ik beloof je niet te lachen als je vreselijk gaat huilen of toevallig gekke bekken trekt.”

Van Waterkant had hij nooit gehoord dus we hadden volop gespreksonderwerpen.
We bediscussieerden daarna uitvoerig de problemen op Petrusnet nu er kennelijk geen sociale uitlaatklep zat in het uiten van emoties. Het viel mee: men besteedde te veel tijd aan geld verdienen en aan wilde sporten, om zich druk te maken om andere zaken.
“We zijn heus geen geldwolven maar het handelen zit ons in het bloed: op Petrusnet heeft status altijd met handelen of sportprestaties te maken.”

De volgende dagen ontmoetten wij elkaar vaker en toen de verplichte tafelschikking aan het eind van de introductie kwam te vervallen, werden wij tafelgenoten.

Het eind van de introductie betekende ook dat ik van Lodew als mentor afscheid moest nemen. Hij hield mijn hand wat langer vast en keek me peinzend aan:
”Sociaal lijk je saai, maar ik weet dat het niet zo is. Begrijpelijk dat je vriendschap hebt gesloten met die laconieker. Je bent trouwens de ideale pupil: zakelijke vragen, zonder omwegen, snel van begrip. Ik zal je de rest van mijn superlatieven besparen. Maar bovenal was je plezierig gezelschap.“
Hij vertelde hoe zijn mede-mentoren misschien wel een tikkeltje afgunstig geluisterd hadden tijdens hun tweedaagse evaluatie momenten.
“Als je het goed vindt, breng ik je handelen als discussieonderwerp in tijdens mijn lessen.”
“Daar gaat mijn privacy, maar voor de wetenschap moet je wat over hebben.”

De centrale stuurde berichten door van mijn ouders en broer. Ik schaamde me haast omdat ik deze weken niet aan thuis had gedacht. Vanavond toestemming vragen om de berichten te beantwoorden, nam ik me voor.

Lodew nam enkele dagen later contact op: zijn docent wilde me graag spreken. Als ik geen bezwaar had, zou hij erbij zijn.
We trokken er enkele uren voor uit op de vrije dag aan het eind van de week. Ik werd ontvangen op een deel van het schip waar ik normaal gesproken geen toegang zou hebben, maar de Centrale was op de hoogte dus alle deuren gingen voor me open terwijl een gidslicht me de weg wees.

Lodew stelde me voor aan een oudere man met, zeer ongebruikelijk, een sikje en gekleed in een soort namaakleer met franje. Het geheel leek nogal alternatief. Hij stelde mij een aantal vragen over afkomst, ouders en vorige opleiding en vroeg me daarna uitvoerig te vertellen over de sociale gebruiken op Waterkant.
Toen ik uitgesproken was, kwam hij terug op mijn ouders:
”Hebben zij contact met het Genootschap der Reders?”
Omdat ik ontkennend antwoordde, zei hij dat mijn houding hem sterk deed denken aan Reders die hij enkele malen had ontmoet.
“Volkomen normale mensen en goede burgers. Hun afwijkende mening over het beheersen van emoties maakt hen Reders. Ik zal het kort proberen uit te leggen.”

Reders hadden een filosofie met betrekking tot de uitlaadklep bij uitstek in onze samenleving: heftige emoties. Natuurlijk vonden zij emoties onmisbaar voor een mens maar zij zagen bepaalde gevaren in die al te grote nadruk erop. Er waren nogal wat trieste gevallen bekend van over-emotie, vooral als het ging om zaken die mensen negatieve spanning gaven.
Als voorbeeld van positieve spanning noemde hij verliefdheid: vlinders in je buik en zo. Maar zelfs deze positieve spanning veranderde wel eens in iets minder prettigs: je ging dingen vergeten en je werk kon eronder lijden.
Negatieve spanning ondervond je bijvoorbeeld bij haat of angst.
Reders zochten het NU om spanningen los te laten: in een soort trance werden toekomst, ‘wat zal er gebeuren’, en verleden, ‘had ik maar anders gehandeld’, uitgeschakeld zodat in het NU de geest ontspande. Nee, hij was zeker geen Reder maar stond er positief tegen over.
“Veel te theoretisch voor de gewone mens, ik genees mijn patiënten liever met korte verblijven in een rustige omgeving en subtiele slaapdranken. Niet dat Reders willen genezen: het gaat hen om preventie.”

Ik gaf aan dat ik er wel meer over wilde weten en kreeg de verzekering dat mijn infox overstroomd zou worden met info over dit onderwerp.
We namen afscheid. Met Lodew ging ik nog een drankje halen.

Natuurlijk vertelde ik Stef uitgebreid over het gesprek maar hij toonde niet veel belangstelling: waarom je druk maken over een theorie die je nooit zou gebruiken, er zat genoeg theorie in onze studie.
Op Petrusnet was er vast geen Reder te vinden.

Ik kreeg nog even zijn aandacht toen ik zijn naam erbij haalde.
“Jouw naam zou passend zijn voor een Reder.”
Hij fronste zijn wenkbrauwen.
“Hun symbool is het schip en jouw naam komt van Steven. Hoe noemen ze op Petrusnet de voorkant van een boot?”
Inderdaad, dat was de steven.
“Als je later ooit een zoon krijgt, mag je hem naar mij noemen.”
Ik lachtte want werkers in de Leegte kregen nooit kinderen: hoe kon je bijdragen aan de opvoeding als je er nooit was?!
Op Petrusnet werd daar overigens genuanceerder over gedacht, maar dat verhaal komt later in mijn memoires.

“En wat betekent dat woord eigenlijk, Reders?”
“Geen idee, het stamt waarschijnlijk ook uit een grijs verleden. Maar ik ben van plan er onderzoek naar te doen als ik weer thuis ben en ik weer tijd heb voor mijn hobby: oudste geschiedenis van de mensheid.”
Stef scheen zo'n hobby zeer humoristisch te vinden.
“Ik hoor het later wel.“

hoofdstuk II

Analytisch-Ingenieur in opleiding

Het eerste jaar vloog voorbij zonder dat ik verder bijzonderheden kan melden. Misschien alleen dat men het prima vond dat de bemanningsleden een eigen partner kozen bij het samenstellen van de bemanning op een LV. Niemand zou ons kiezen, ondanks de waardering die zij voor ons hadden: 'Ze zijn best goed maar wel een beetje saai'.
Stef en ik waren tevreden met elkaar.

Mijn motivatie was alleen maar gegroeid in dit jaar, als dat tenminste nog kon. Erg belangrijk, want het tweede jaar bestond uit louter theorie, behalve dan de oefeningen met allerlei machines op het oppervlak van een planeet. Geen praktijk in de ruimte dus. Het leek een saai en misschien wel zwaar jaar te worden.

Persoonlijke geschiktheid voor en vakkennis van het beroep was door docenten het hele jaar beoordeeld. Toch vonden er aan het eind van het jaar een aantal testen plaats alleen op de geschiktheid en de motivatie: geen beoordeling van de kennis, dat lieten de psycho's graag over aan de docenten.
Het belang van de testen moet niet overschat worden, het eindoordeel van de docenten gaf de doorslag. Maar ja, de psychologen wilden ook graag een duit in het zakje doen.

De laatste week werd ik onverwachts door de Centrale opgeroepen. Dit keer geen test maar een persoonlijk gesprek met een van de psycho-beoordelaars zelf. Het was een vrouw van middelbare leeftijd, gekleed in de groene beroepskleding van haar vak. Aan het goudborduursel zag ik dat ze hoog in de rangorde zat. “Je testen hebben een voortreffelijke score geleverd, dus proficiat. Toch is er iets wat ik met je wil bespreken, maak je geen zorgen, het is alleen maar positief.”
Eén van de testen had het kunnen 'voorspellen' onderzocht. Hier werd eigenlijk alleen maar intuïtie mee bedoeld: het zonder feiten weten wat er verkeerd gaat of wat gedaan moet worden. Iedereen heeft dit wel eens meegemaakt als je lang in een bepaald beroep hebt gewerkt. Een bepaalde geur? Een typisch geluid? Of zo maar, iets zonder aanwijsbare redenen? Onze docenten hadden het over 'het beroep moet je passen als een handschoen'.
Kort gezegd: je voelde de situatie aan. De wetenschappelijke benaming was: ongerijmde, na afloop toetsbare handeling.

We hadden een lang gesprek terwijl we koffie dronken en zoet gebak peuzelden: waarschijnlijk de manier om spanningen weg te nemen bij de ondervraagde. Ik had geen spanningen maar genoot van het aangebodene wat duidelijk beter was dan wat wij in de recré konden krijgen.
De vrouw, volgens het naambordje dat even was opgelicht Psycho87, was aan te spreken met mevrouw maar ik mocht gewoon Gini zeggen. Ik schatte haar eind middelbare leeftijd al was in haar prachtige zwarte haar nog geen enkel grijs lokje te bespeuren.
Samen bestudeerden wij mijn voorgeslacht tot in de vierde generatie. Ik had ze allemaal kunnen opnoemen, iedereen was immers trots op zijn afkomst, maar het scherm dat de Centrale ons bood, gaf meer informatie dan ik ooit verzameld had.
Gini was op zoek naar een relatie met de bewoners van Sectie Z-3, een enigszins obscuur gedeelte van Hetrijk waar het voorspellen in de genen van sommige families leek te zitten. Z-3 stond nogal op zichzelf omdat handel met hen voor de andere rijksgenoten wat riskant was. Voorspellers van hoog niveau werd dringend verzocht deze Sectie niet te verlaten, uitgezonderd uiteraard zij die, u raadt het al, in dienst van de overheid traden.

Mijn behaalde score op de test was beslist niet te vergelijken met die van de geboren voorspellers: die scoorden soms boven de 50% en in een uitzonderlijk geval was ooit iets meer dan 70% gemeten. Voor de andere bewoners van Hetrijk was een score van 1% gewoon, soms 2% en in een enkel geval 3%. Mijn score was 5%. Opvallend, maar geen reden tot ongerustheid.

Ik nam na enkele uren afscheid van Gini, die ook trouwens helemaal op de hoogte leek met mijn beheersing van emoties, bedankte haar voor het interessante gesprek en natuurlijk voor de koffie en taart. Zij gaf me een knuffel en beloofde alle informatie die de centrale over mijn voorgeslacht bezat, meteen naar mijn infox te sturen.
Mijn ouders waren er blij mee.

Hoofdstuk III

Papier

Voor een vakantie van drie maanden keerde ik terug naar Waterkant om me te wijden aan mijn hobby - de oudste geschiedenis van de mensheid - en mijn familie. Excuses voor de volgorde, maar dit geeft een beter beeld want diep in mijn hart ben ik een tikkeltje fanatiek met mijn liefhebberij, zeker nu ik besloten had uit te zoeken waar het woord REDER vandaan kwam.

Dagenlang zat ik in mijn werkkamer en liet me allerlei ooit gevonden fragmenten voorlezen. Veel waren onvolledig, begrijpelijk bij fragmenten, maar ik bedoel: ze bevatten zelfs geen complete zin. Soms was het maar een enkel woord. Er waren wel iets uitgebreidere maar de Centrale van de bibliotheek die ik dan bezocht waarschuwde in zo'n geval nadrukkelijk dat het ging om samenvoegingen gemaakt door geleerden uit andere tijden en men dus niet kon instaan voor de authenticiteit ervan.

Thuis werken had voor- en nadelen.
Voordeel: mijn moeder bracht me steeds drankjes en lekkernijen omdat ze zo blij was dat ik weer door haar verzorgd kon worden.
Nadeel: ze haalde me steeds uit mijn concentratie. Vader en broer waren beter getraind, zij stelden hun vragen 's avonds tijdens de maaltijd.

Het enige resultaat dat ik na weken vorsen had, was een best intrigerende zin:
Toen het schip aanlegde in de haven kwam de reder aan boord om te overleggen
Intrigerend, zeker, maar daar bleef het bij, want de betekenis ontging me. Ik stelde tientallen vragen over dit fragment aan diverse centrales zonder een zinnig antwoord te krijgen. Ik kon gelukkig ook een enkele conclusie trekken:

De reder voer niet mee op het schip
Het woord werd niet met een hoofdletter geschreven
De zeelieden gingen in een haven niet van boord
De reder was iemand die overlegde

Elke conclusie riep op zijn beurt weer veel vragen op: overleggen over het bereiken van het NU? In hoeverre was de genoemde reder een persoon zoals een Reder in deze tijd?

Tijdens het eerste studie jaar was er gehamerd op het bestaan van feiten die je onderzoek konden belemmeren. Advies: zet alle feiten op een rij en toets ze één voor één om het nut ervan te bewijzen. Neem afstand en toets de feiten na enige tijd opnieuw met een frisse blik.

Juist! Ik zou dat geleerde in praktijk brengen bij mijn hobby. Ik toog aan het werk om alle feiten op een rij te zetten, nam toen afstand door me een dag aan mijn ouders en broer te wijden en begon opnieuw.
Er drong zich een gedachte aan mij op: al deze teksten waren in het verleden echt niet via een infox of Centrale verspreid. Wat was dan in die tijd de gegevensdrager geweest?

Mijn doel was nog lang niet bereikt, ik had nog steeds geen idee wie of wat een Reder was, maar dit doel werd weggedrukt door een nieuwe vraag die ik eerst beantwoord wilde hebben:
ik wilde weten wat voor gegevensdrager(s) men toen gebruikte.

Op nieuw zocht ik in allerlei bibliotheken, vooral in die op Centrum: werd er ooit verwezen naar de drager van deze oude gegevens? Ik liet nieuwe algoritmes los op de inhoud van oude geschriften en er kwamen tot mijn grote vreugde twee begrippen naar voren: perkament en papyrus, soms papier genoemd. Zo was een verteller ooit begonnen met: 'ik zet mijn pen op het papier'. Met het woord pen werd een soort tekenstift bedoeld, denk ik.

Ik kreeg een helder ogenblik: waarom gigantische bibliotheken bezoeken als de kennis misschien dichtbij was. Ik nam contact op met dc Weldmar, docent geschiedenis op mijn middelbare school, een zeergeleerd man maar ondanks dat gezellig en goed aanspreekbaar. Het contact werd direct gelegd. Wel bleek dc Weldmar nog aan het ontbijt te zitten: hij woonde in een ander tijdzone.

Hij herkende me meteen en begroette me vrolijk, zwaaiend met zijn mes:
“Nee maar, mijn geachte vriend, de bèta man die ook geschiedenis koos.”
We babbelden een poosje terwijl dc Weldmar zijn ontbijt naar binnen werkte. Herinneringen aan mijn schooltijd werden opgehaald:
“Je statusproject is nog niet overtroffen.”
”Natuurlijk niet,” zei ik, “ik ben pas een jaar van school.”
“Het lijkt al jaren maar je project is wel een deel van het curriculum voor mijn vak geworden.”
“Hoe zit het met de auteursrechten, of brengt het nog niks op?”
“Je hoort van me als andere docenten belangstelling tonen.”

Hij dronk zijn beker leeg en nam het laatste stukje cracker in zijn mond. Nu wilde hij wel wat zakelijker met me spreken en ik volgde hem, via mijn infox, naar zijn studeervertrek.

Ik legde het probleem uit en de geleerde in dc Weldmar was meteen ernstig. Hij praatte even tegen zijn com, luisterde en zei:
“Perkament lukt wel maar dat andere woord 'papyrus of papier' kan ik niet vinden en ik heb die woorden ook nooit horen gebruiken”.
Hij vertelde dat perkament van dierlijke oorsprong was maar op de uitleg van dat andere woord moest ik maar even wachten.
“Houd moed, Tiemer, ik neem snel weer contact met je op. Heb je na zeven dagen niets van me gehoord, dan heb ik tot mijn schande geen oplossing voor je en durf ik je niet onder ogen te komen.”

Zolang hoefde ik niet te wachten: na twee dagen wekte hij me midden in de nacht met een brede grijns:
”Je kunt beter iemands nachtrust verstoren dan zijn ontbijt.”

Zijn info zorgde ervoor dat ik de rest van de nacht klaar wakker bleef: papier was de gegevensdrager en papyrus zou wel eens de grondstof kunnen zijn. Omdat papier niet lang houdbaar was, was het begrijpelijk dat teksten zeer fragmentarisch tot ons kwamen en dan nog dankzij conserveringsmethoden uit latere tijden. En die geconserveerde fragmenten waren weer alleen tot ons gekomen via elektronische vastlegging. Papier was in de vergetelheid geraakt en nu zelfs volledig vergeten: geen stukje meer te vinden waarmee de samenstelling onderzocht kon worden.

Sommige teksten gaven dc Weldmar de indruk dat die papyrus een oeverplant was geweest:
“Op Waterkant zeker te vinden.”
Ik had ooit eens een oude tekst beluisterd waarin verklaard werd dat elke kwinkslag een kern van waarheid bevatte (zodat er nogal eens, in die oude tijden, een humorist naar het schavot was verwezen) en ik besloot de volgende dag meteen te gaan zoeken.

Omdat mijn emoties het me onmogelijk maakten om weer te slapen, dacht ik aan wat ik had geleerd over de Reders: je concentreren op één ding en proberen in het NU te blijven. Geen toekomstvisioenen oproepen of luchtkastelen bouwen dus.
Ik ging ontspannen op bed liggen en riep een simpel roeibootje op in mijn geest. Ik bekeek het van alle kanten en concentreerde me op de steven (kennelijk moest ik de gedachte aan Stef ook even weg wuiven).
Ik werd wakker terwijl de zon door het raam keek.

Natuurlijk ging Broer mee om te zoeken langs de oevers van het dichtstbijzijnde meer en vrolijk stapten wij de nog koele ochtendlucht in. Mijn infox was geladen met alle oeverplanten van Waterkant, voorzien van reële afbeeldingen en alle fysieke kenmerken, chemische samenstelling en hun voorkeurs-groeiplek.
De bloemrijke soorten waren mijn broer bekend in verband met de prijzen die ze opbrachten bij de handelaars. Windbloeiers waren commercieel alleen interessant als ze prachtige pluimen of fraai gevormde bladeren hadden.

We brachten een plezierige ochtend door bij het meer. Mijn broer wees me op de lange, slanke bladeren van het riet:
“Dat kun je vast wel vlechten; zoek je zoiets?”
Ik wist eigenlijk niet wat ik zocht en besloot maar zoveel mogelijk te verzamelen.

Thuis bedacht ik van alles om dat plantenmateriaal om te vormen tot een grondstof voor 'papier'. Ik realiseerde me dat als het me ooit lukte papier te bereiden, ik ook een manier moest vinden om er gegevens op of in te plaatsen. Oude fragmenten zaten vol met symbolen die de Centrale omvormde tot begrijpelijk geluid. Ik herinnerde me ook wel eens afbeeldingen te hebben gezien van stenen waar symbolen in gehakt waren.

Toen schoot me een herinnering van twee jaar geleden te binnen: een prachtige blouse waar geen enkel vuil zich aan kon hechten, toch door vruchtensap besmeurd. Vasthouden dit idee voor als ik ooit iets kon produceren waar symbolen op gemaakt konden worden.
Merkwaardig hoe de geest werkt: de kans op het maken van papier was minimaal, maar het gebruik ervan als gegevensdrager had ik misschien al ontdekt.
Ik probeerde me een idee te vormen welke instrumenten voorhistorische mensen (min of meer voorhistorischdan want we hadden vastgelegde informatie van hen) gebruikt konden hebben.

Na een hele dag was ik zover dat ik een brei van plantendelen gedroogd had. Ik had wel een bindmiddel toegevoegd en warmte om het droogproces te versnellen. Daarna had ik nog een behandeling met een deegroller uitgevoerd om de vochtige substantie plat te maken.
Nu lag er een groenachtig product waar ik met bessensap een cirkel op had aangebracht.

De hele vakantie, met tussenpozen van studie op de ideeën van de Reders, werkte ik aan de verdere ontwikkeling.
Een week voor de start van het tweede jaar nam ik contact op met de Galactische Centrale en legde de rechten op het fabriceren van papier en het werken ermee, vast. Het was Broer die dit dwingend voorgesteld had: hij hoopte natuurlijk dat het ons rijk zou maken.
Ik was trots op de stukken nog erg bros papier, zelfs in drie fletse kleuren.

Het enige minpunt van het 2e studiejaar was dat ik Stef dit theoretische jaar niet zou zien: de opleidingen werden aan verschillende universiteiten gegeven. Ook Stef wilde wel graag samen verder studeren en hij vond uiteindelijk een universiteit die beide opleidingen aan bood, zij het dat het instituut zich bevond op een ver verwijderde planeet. Beide families waren niet geestdriftig, maar stemden toe. Mijn broer stond garant voor de meerkosten, vooral veroorzaakt door het reizen naar een verre bestemming.

Het tweede jaar verliep goed ondanks de afwezigheid van praktijk. Ik zag bij elk onderwerp wel degelijk de verbinding met het latere werk.
Een uitzondering: het vak 'Rudimenten in de Grote Leegte' was uitermate saai. De docent, hier aangesproken als professor, was een wat oudere man met zijn blik, inderdaad, op oneindig. Een heel enkele keer focuste hij toch op ons alsof hij ineens begreep dat hij les moest geven. Op zo'n moment werd hij ongelooflijk boeiend en leek het vak veel interessanter dan we ooit gedacht hadden. Jammer genoeg gebeurde dit maar driemaal in dat jaar.
Omdat het deze professor niet lukte om zijn studenten voldoende te observeren om aan het eind van het jaar een degelijke beoordeling te geven, had de studieleiding hem opdracht gegeven een eindexamen te maken om het kennisniveau vast te stellen. Geen probleem want verstrooid als hij was, had hij de vragen al een week van tevoren aan ons gegeven.

Nog iets merkwaardigs van deze 'Instelling voor Onderwijs op Hoog Niveau', zoals het op deze planeet heette, was het hebben van slaapzalen. Van privacy was dus geen sprake. Wij accepteerden dit gelaten als een extra les op het gebied van sociale vaardigheden. Oorproppen hielpen iets tegen het overweldigende gesnurk van sommige medestudenten.
Ook wennen was dat de maaltijden alleen bereid werden uit producten die te vinden waren op de eigen planeet, terecht natuurlijk, maar je moest wel erg aan de smaak - ik zei het al - wennen.

Het ergste was echter dat er eenmaal per week vlees van een dood dier werd opgediend, een culinair hoogtepunt voor de andere studenten. Dit was voor ons echter de grens en wij deelden de keuken mee dat wij op die dag zouden vasten, iets wat zeer positief werd opgepakt als blijk van een sobere en gezonde leefstijl. Men stelde ons een maandelijkse, kleine, teruggaaf van de huisvestingskosten voor, wat wij graag accepteerden. Daarbij hadden wij een eetlokaal ontdekt waar men rekening hield met onze afwijkende voorkeuren. Met de kleine teruggaaf en wat extra's van ons zakgeld konden wij er elke week een keer eten.

Toen bleek dat de waard een buitengewoon aanminnige dochter bezat, probeerden we er vaker te komen als ons kapitaal dat toeliet. De waard was een verstandig man en riep ons terzijde om de lokale normen op het gebied van erotiek uit te leggen: een enkel kusje bleek al een huwelijksaanzoek in te houden. Het bleef dus bij gezellig koffiedrinken.

Het jaar verliep verder rustig en op een gegeven moment zelfs smaakvol: de wederzijdse familie had met ons te doen en stuurde geld om vaker 'buitenshuis' te eten. Een oom van moederskant, een echte Lucullus, had tranen gehuild bij de verhalen van Stef over het universitaire voedsel en stond garant voor twee wekelijkse maaltijden. Met de sponsoring van de rest van de familie konden wij er nu elke dag eten.
De universiteits-keuken reageerde afkeurend en de financiële tegemoetkoming stopte.

Het was tijd om afscheid te nemen van Stef want de drie maanden lange vakantie stond voor de deur. Ik nodigde Stef uit voor een bezoek aan Waterkant, maar tot mijn verbazing keek hij zuinig:
“Ik zal je een geheimpje vertellen. In deze periode ga ik werk maken van een leuke meid. We hebben elkaar in de vorige vakantie regelmatig ontmoet en dit jaar veel uitgewisseld via de infox. Nu wordt het tijd voor een serieuze vrijage en hopelijk een officiële verloving.”