Dit boek draag ik op aan jou…

Niets kan jouw levenswerk worden

als je niet zelf het licht en de schepper van jouw leven bent.

Daarmee kun je een zinvolle medeschepper van de wereld worden!

Join the [w]evolution!

Uitgever: Mary Span, Bronckhorst

Opmaak: Pumbo.nl

Omslagidee: Mary Span

Omslagdesign: Han Jansen Grafische Vormgeving

ISBN: 9789464436525

Themacode: QDXB, omschrijving: populaire filosofie

NUR: 730 / 728

Trefwoorden: zinvolle evolutie: persoonlijk en collectief

© 2022 Mary Span

Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag worden gereproduceerd, op welke manier dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever/auteur, behalve in het geval van korte aanhalingen gebruikt in beschouwende artikelen of recensies, uiteraard met vermelding van de bron.

Dit boek is bedoeld om nuttige informatie te geven. Het is niet bedoeld om te worden gebruikt en mag ook niet worden gebruikt om een medische of psychische aandoening te diagnosticeren of te behandelen. Raadpleeg een deskundige voor diagnose of behandeling van een (medisch) probleem. Uitgever/auteur is niet verantwoordelijk voor enige specifiek gezondheidsbehoefte die mogelijk medisch of psychologisch toezicht vereisen en niet aansprakelijk voor enige schade of negatieve gevolgen van enige behandeling, actie of toepassing of voorbereiding voor personen die de informatie in dit boek lezen of volgen. Verwijzingen worden alleen ter informatie verstrekt. Lezers dienen zich ervan bewust te zijn dat de websites, die in dit boek worden genoemd, kunnen veranderen.

www.maryspan.nl | www.evolutiegids.nl

INHOUD

Intro

Deel 1: Het grote ontwaken

1. In welke wereld leven we?

2. Jij bent mij en ik ben jou

3. Zet de waan van de dag uit, de wereld heeft ons nodig

Pieternel van Amelsvoort: Oprechte aandacht doet wonderen

4. Met ego-denken dromen we de verkeerde kant op

5. Ontwaak, zo kan het niet langer!

Gerrit Jansen: ‘Word en blijf wakker!’

6. Waar zijn we naar op zoek?

7. We zijn evolutionaire scheppers of we willen of niet

8. Kom uit de kerker

Paulien Assink: ‘Ik geef het beste van mezelf aan de wereld’

Deel 2: Oproep tot innerlijke evolutie

9. We zijn lichtbakens

10. We willen het liefst een zinvolle krachtcentrale zijn

11. Creëer een ruimer zelfbewustzijn

12. De wereld probeert ons brein te kapen

Gerrit Jansen: We zijn de waarheid uit ons hart verloren!

13. Zelfheling is evolutie

14. Ontdek het genie in alles

15. Het leven is een evolutiereis

Deel 3: Het concept van bezieling

16. Bezielend leven weeft de wereld aaneen

17. Als wij durven, volgt er een nieuwe toekomst

Freek van Leeuwen: ‘Ieder mens kan zichzelf realiseren’

18. Houd het hoofd koel en het hart open

19. Harmonie en licht komen uit onszelf

Yoganand: ‘Het heeft zin om in het licht te leven’

20. Laat het hart onze gids zijn, ook al is er oorlog!

21. Wat we aandacht geven, evolueert

22. Leer van verbindende leiders, de wereld heeft ons nodig

Gerrit Jansen: ‘De wereld heeft leiders nodig’

23. Beziel het leven, dan zijn we zinvol bezig

Deel 4: [W]evolutie voor een betere wereld

24. De zinvolle rol die wij in andere levens spelen

Zorggroep Noordwest-Veluwe: ‘Wat de zorg nodig heeft, is dienend en verbindend leiderschap’

25. Welke wereld gaan we creëren?

26. Integraal denken begint met onthecht zijn

27. Geef leiderschap vleugels

Bart Lieven: ‘Natuurlijk leiderschap is de turbo naar evolutie en succes’

28. Nu is het aan [w]evolutie van onderop

29. Oproep tot zinvolle [w]evolutie

30. Wat we ook doen, leer en [w]evolueer…

Noten

Dankwoord

Over Mary Span

Intro

Wat weten we over evolutie? Veel en tegelijkertijd weinig. Het is zoiets als een stethoscoop tegen de buitenkant van ons aardse leven houden in de hoop dat we iets leren over de regels van evolutie in het universum. Dat is vooral nodig nu we aan de vooravond staan van een nieuw tijdperk met grote maatschappelijke verschuivingen.

Dit boek gaat over [w]evolutie, over een onderling verbonden mensheid die op de drempel staat om te evolueren naar een hoger niveau van bewustzijn, het vermogen tot onthecht besef en onpartijdige waarneming. Waar psychologie gaat over het gedrag, gaat bewustzijn over individuele zijnsbeleving, ons ontwaken en over het nemen van zinvolle actie zonder vastgeroeste patronen en vanuit een zielsmissie werkend aan een betere wereld.

Want het Westen is z’n ziel kwijt en kan zijn wil niet meer opleggen aan de wereld als geheel. We zijn te lang blijven geloven in een comfortabele, voorspelbare, goedlopende wereld. Aan de horizon gloren weliswaar nieuwe ontwikkelingen, maar ook grote gevaren die een voorbode kunnen zijn voor een aardverschuiving van jewelste of voor een andere manier van samenleven en een nieuwe, integrale omgang met de natuur. De natuur is overal en de basis van ons welzijn. Wij zijn niet de baas van de natuur of staan erboven. We zijn er met huid en haar mee verbonden, want de natuurlijke systemen – met inbegrip van onszelf – vormen samen een universeel systeem.

Het is niet het systeem dat verkeerd is, want dan leggen we de schuld buiten onszelf. Het zijn onze eigen overtuigingen en verhalen die de baas zijn. Overtuigingen met haar verhalen en emoties zijn egogelieerde uitingen, die we via onze zintuigen opmerken en die ons beperken in onze verdere groei. Want deze veroorzaken een enorme starheid in ons wereldbeeld. Dat iets ook zo is. De wereld is echter omvangrijker dan we denken of kunnen behappen. Als we erkennen dat verandering begint bij onszelf, zien we ook in dat de oude manieren van zien, geloven en redeneren ons niet kunnen helpen om de wereld of het huidige tij te keren. Er dient een nieuw gedachtepatroon te komen – een zinvolle [w]evolutiesprong: een ontvouwing van iets uit iets anders, een transformatie van binnenuit in plaats van buitenaf.

Verandering is onstuitbaar en onontkoombaar, want als we alles uit het verleden blijven meeslepen dragen we op den duur een rugzak met ons mee die niet meer te dragen is. Het is belangrijk om oude denkbeelden te overstijgen maar de wijsheid te behouden. Het is van belang de verbinding aan te gaan met andere mensen en inzichten serieus te nemen die ons nieuwe, diepe zinservaringen kunnen bieden.

Zinvolle [w]evolutie is samen met anderen betekenis, inhoud, doel of richting aan het leven te geven. We kunnen een zinvolle bijdrage leveren aan het leven op aarde als we willen. Want in feite zijn we allen medescheppers van onze wereld, die steeds meer met collega’s van over de hele wereld zullen gaan samenwerken. Daarvoor dienen we opnieuw te bedenken wat het betekent om mens te zijn. Het grootste geheim van de mens ten opzichte van ander leven is dat wij in staat zijn om ideeën uit te wisselen en deze in samenwerking uit te voeren. Maar om de wereld te veranderen en een nieuwe toekomst binnen te kunnen stappen, moeten we ontwaken, onszelf begrijpen en tot verbeteractie overgaan. Het is tijd om te stoppen met het oude en te beginnen met het opbouwen van het nieuwe, maar wel vanuit een verruimd bewustzijn.

Het gaat erom het geheel te zien zoals de astronauten de aarde ervaren als ze van buiten de dampkring uitzoomen en naar onze prachtige planeet kijken. Het is een kwestie van ons verwonderen en ons één voelen. Maar het is ook een kwestie van inzoomen op het universum in onszelf. Hoe meer we inzoomen, hoe beter we zien dat zelfs de grootste tegenstellingen en crises via ontelbare tentakels met elkaar verweven zijn. Hoe meer we uitzoomen en de grote verbanden zien, hoe meer we zien dat [w]evolutie (een vorm van zelfevolutie en collectieve evolutie) ertoe doet. Het zinvolle leven blijkt niet zo ver weg te zijn, het is bereikbaar voor iedereen als we maar in verbinding en in dienst staan met wat er écht toe doet: onze essentie, relaties en solidariteit.

Dit boek is geschreven met één zinvol doel in gedachten: om je te helpen de overgang te maken naar een nieuwe werkelijkheid van harmonie, vrede, optimisme en begrip in onze relatie met de aarde, elkaar en vooral onszelf. Op weg naar dit hogere bewustzijn kun je nieuwe antwoorden vinden op de oeroude vraag: wie ben ik en wat wil ik met mijn leven?

In dit boek geef ik inzicht in zinvolle [w]evolutie en geef ik voorbeelden van mensen en groepen die het gedachtegoed van verbinding omarmen, midden in het transitieproces zitten of een vernieuwingsbeweging zijn begonnen. Ik doe daarbij een oproep aan jou om jezelf naar een hoger niveau te tillen en het verschil in de wereld te maken. Stel je hart open, verkwik je geest en verander de wereld door jouw leven te ‘verlichten’.

Join the [w]evolution!

DEEL 1
HET GROTE ONTWAKEN

De complotdenkers, de hamsteraars van toiletpapier en het applaus voor de zorgmedewerkers aan het begin van de coronapandemie zijn signalen uit een wereldorde in verval. We leven in een samenleving, die de belangen van het kapitaal veilig wil stellen. Zolang wij in de bestaande orde blijven participeren, blokkeren wij onze autonomie. Overal is het besef dat het zo niet verder kan, we worden er zelfs ziek van.

En toch zoemt en gonst het in vernieuwingsland. We staan aan de vooravond van een groot ontwaken en een transformatie. Maar radicale verandering komt alleen tot stand door onszelf vragen te stellen en de huidige wereldorde onder een vergrootglas te leggen. Het is de eerste stap voor een bewust leven. De pioniers, die ons al zijn voorgegaan, hebben belemmerende factoren zoals het ego met haar angsten bewust losgelaten en hun mindset veranderd. Zij hebben bewuste keuzes gemaakt waardoor zij hun doelen voor zinvolle [w]evolutie veel sneller bereiken. Ze zijn onze voorgangers in planetaire heelwording.

Hoofdstuk 1
In welke wereld leven we?

We leven in een wereld vol met beklemmende, fictieve verhalen. We leven wellicht in een nieuwe wereldoorlog, nu Poetin op 24 februari 2022 Oekraïne is binnengevallen, zogenaamd onder het mom van denazificatie. De enorm grote inval wordt op die manier neergezet als een bevrijdingsmissie voor de Russische bevolking die in Oekraïne woont. Maar het is tegelijkertijd een Russische informatie-, grondstoffen- en machtsoorlog. De entourage van Poetin ontkent intussen dat het Russische leger massaal burgers bombardeert. Het woord oorlog is in Rusland verboden en het woord ‘succes’ steeds herhaald, want dit moet een heldhaftig moment worden in de geschiedenis van het grote Rusland. Want Poetin heeft heimwee naar het grote, mythische tsarenrijk dat niet meer bestaat. Dit verhalenpatroon is bedoeld om verwarring te zaaien en nieuwe scenario’s voor nog meer geweld te opperen als er steeds tegenstand wordt geboden.

Over het algemeen vertellen presidenten, premiers, ministers, politici, internationale organisaties, het bankwezen, multinationals en bedrijven graag mooie succesverhalen. Maar hun succes heeft een onvoorstelbaar hoge prijs. Sommige mensen, bedrijven en vooral beleidsmakers weten precies welke aardse schatten zij zich moeten toe-eigenen om onvoorstelbare winsten te kunnen en blijven maken. De Chinese activist en kunstprovocateur Ai WeiWei, die naar het Verenigd Koninkrijk en daarna naar Portugal is uitgeweken, zegt dat hij na een leven lang gevochten te hebben met staatsonderdrukking door China niet kan ontkomen aan de invloedrijke tentakels van het machtige China. Dat blijkt ook uit de toenadering tussen de autocratieën van China en Rusland, de nieuwe as van het Oosten. De as wil een post-westerse wereld vestigen die de autocratie verheerlijkt boven de democratie en die de controle over Oekraïne en Taiwan wil gebruiken om hun invloedssferen uit te breiden en om hun grip op de wereld te kunnen verstevigen.

De rode vlag moet immers overal wapperen.

Ai Wei Wei denkt niet dat we een slechte wereld leven, het is volgens hem eerder een corrupte wereld. De barbaarse oorlog in Oekraïne is volgens hem een stap terug in de beschaving en moet tegen elke prijs beëindigd worden. Om de vrede te beschermen. Ai WeiWei veroorzaakte eerder controverse met zijn werk Dropping a Han Dynasty Urn, een fotografisch drieluik waarop de kunstenaar een tweeduizend jaar oude ceremoniële vaas vernietigt als een spottende verwijzing naar Mao’s bewering dat ‘de enige manier om een nieuwe wereld te bouwen is door de vernietiging van de oude’.*1

Ik heb me altijd verbaasd over de outsourcing naar China.

We hebben daarmee onze autonomie uit handen gegeven en onze kennis en macht overgedragen. Nu is China een tech-superstaat die machtiger is dan ooit. Zonder de tech-kennis van China kan niemand meer. We hebben anderen de middelen gegeven hun macht te misbruiken. Wij denken blijkbaar niet meer in strategische termen. Niemand had het over de negatieve gevolgen voor de vitale arbeiders en ambachtslieden.

De maatschappij geeft wel de bovenklasse alle middelen om te kunnen slagen en een beter leven te leiden, terwijl de onderklasse wordt aangeklaagd en het risico loopt op sociale uitsluiting, discriminatie en armoede. De grootste vernedering van mensen aan de onderkant van de samenleving vond plaats door het toeslagenschandaal van 2021 in Nederland als gevolg van fraudeverdenkingen met kinderopvangtoeslagen en de strenge terugvordering van gelden. Er was sprake van institutionele dominantie en grove schending van de grondbeginselen van de rechtsstaat. Geen wonder dat de universiteiten vollopen met studenten, geen wonder dat mensen geen slecht betaalde banen aan de onderkant van de samenleving, zorg of onderwijs meer willen. We moeten af van het stigmatiseren van mensen. Er is wel een uitzondering: Nederland is niet gebouwd door de bovenlaag maar door het midden- en kleinbedrijf, bestaande uit vakmensen met een mbo- en vmbo-opleiding. We hebben ze hard nodig, vooral nu we aan de vooravond staan van de grootste ecologische verbouwing van Nederland.

Intussen zijn de Chinezen diep doorgedrongen in het Westen. Het land is ook al jarenlang actief in Afrika. In ruil voor grondstoffen, landbouwproducten en leningen krijgen de Afrikaanse landen van Uncle Xi infrastructuur en energiecentrales terug. Met het Chinese geld kunnen de autoritaire regimes in Afrika blijven bestaan. In Europa richt het immense land zich vooral op investeringen voor de nieuwe zijderoute. Omgekeerd heeft het Nederlandse bedrijfsleven de afgelopen decennia de deur platgelopen in China. Maar een vrije toegang tot de markt is er nauwelijks.

De westerse leiders die de zwaarste verantwoordelijkheid dragen zijn al decennia lang op de hoogte van de ernst van de werelddominantie van China, niet alleen op handelsgebied maar ook hun opkomende militaire dominantie en mensenrechtenschendingen in China. Daarbij komen nog de problemen rondom de wereldwijde klimaatverandering en de plunderingen van de aarde. Zo is er ook sprake van een masculiene dominantie: een man wordt gezien als een human being, een vrouw als een human giving. De kloof tussen mannen en vrouwen in Nederland is groter geworden. Hierdoor is Nederland flink gezakt op de toonaangevende emancipatielijst van het World Economic Forum. Het patriarchaat is een ingesleten en structureel probleem en het wordt tijd dat de vrouw in de wereld haar gerechtigde plaats op hetzelfde niveau als de man inneemt, inclusief sociale vrijheden. We moeten actief proberen oneerlijke voordelen tegen te gaan als ze anderen benadelen.

Toch ondernemen de leiders en ondernemers weinig actie.

‘Technologie, informatie en kennis geven ons de kans om een betere samenleving te creëren. Maar tegelijkertijd jagen de multinationals op enorme winsten. Die monsters leiden ons naar een gevaarlijke toekomst. Als dat zo doorgaat, brengt de samenleving zichzelf om zeep’, aldus Ai Weiwei.*2

De nalatigheid van leiders en ondernemers om een andere meer maatschappelijk verantwoorde weg te kiezen is onacceptabel en onvergeeflijk. Juist zij moeten ons als voorbeeld voorgaan. ‘We hebben het geluk dat de Hanze-mentaliteit in ons zit. Dáár kan Europa gebruik van maken. Zorg dat we met z’n allen een meer gemeenschappelijk en waardengedreven Europa worden en dat we elkaar wat gunnen in plaats van ieder eerst voor zich. We kunnen een maatschappelijk sterkere context organiseren, naarmate Europa sterker wordt. Waarin er beter onderwijs is, waarin we voor elkaar zorgen, waarin we de cultuur niet meer inperken maar er juist in investeren en waarin we grensoverschrijdend met elkaar samenwerken’, aldus kwartiermaker voor de Nieuwe Hanze en voorzitter van SER Overijssel, Harry Webers (1958).*3

De toekomst en de hoop van de volgende generaties en al het andere leven op Moeder Aarde staat op het spel. En de jongere generatie? Die verliezen het vertrouwen in de leiders en de democratie. Ze voelen zich thuisloos waarbij er geen zingeving te ontdekken valt en er geen gedeelde werkelijkheid en waarden nog een rol spelen. *4

Geen wonder.

We hebben in het Westen alles en nog veel meer. Met onze betaaltelefoon kunnen we alles kopen wat we maar willen. En de consumptiemaatschappij vertelt ons steeds dat meer beter is. Maar dat heeft een hoge prijs. We leven in een staat van diepe hypnose en zijn de verbinding met onze ziel kwijt. De belangrijkste barrière is ons ego, het product van onze gedachten met al haar verhalen en emoties. We moeten een andere weg inslaan. Die van introspectie. We zouden onszelf moeten afvragen: Wie ben ik? Wat wil ik in mijn leven op een zinvolle manier realiseren?

Ik zie dat we voor de keuze staan om de dingen anders te gaan doen. We moeten een manier zien te vinden om de natuurlijke wereld te beschermen. We ontdekken weliswaar nieuwe manieren om dat te doen, maar we laten alles over aan de nieuwe technologieën, een afschrikwekkende hoeveelheid data en robots die er ooit gaan komen. Zelf blijven we het liefst buiten schot.

We staan als ’t ware tegenover de natuur en zelfs tegenover onze eigen natuur.

Ik zie dat we in de waan van de dag teveel ballen in de lucht houden. In stedelijke gebieden is er vooral angst voor culturele verandering door migratie. Op het platteland is het de structurele achterstelling, de vergrijzing en de verschraling van voorzieningen die de onvrede voedt. Er loopt niet alleen een scheidslijn tussen oost en west in Nederland, maar ook tussen Oost en West-Europa, tussen Noord- en Zuid-Europa en tussen de wereldmachten van Oost en West. Het ontbreekt de wereld aan een zinvol mondiaal ‘wij’.

We zien na de crisis in 2008 nog maar weinig primaire industrie in de Westerse wereld. We hebben veel uitbesteed aan de BRICS-landen, bestaande uit Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika. We zien nu dat die landen enorm sterk worden en dat ze evenveel economische macht hebben als het Westen. De BRICS worden daardoor gezien als een verlammend vetoblok. Deze landen verzetten zich vooral tegen de dominantie van het Westen in hun multilaterale instellingen als het IMF en de Wereldbank met het internationale betalingssysteem SWIFT.

Het Westen heeft de groene structuur van de evolutie omarmd, die staat voor pluralisme en ethisch relativisme van cultureel bevrijdende waarden. Dit heeft geleid tot burgerrecht-, feministische en homorechtenbewegingen, evenals milieubewustzijn. Ik zie ook een tegenstelling ontstaan tussen universalisten en traditionalisten. Het streven naar een ‘wij’ staat daarbij op gespannen voet met individualisering. Hoogleraar Economie Sjoerd Beugelsdijk van Universiteit Groningen spreekt zelfs van een culturele splijting. Onze leefwerelden groeien uit elkaar en iedereen zoekt naar erkenning. Politieke, economische, sociologische en politieke factoren grijpen bij de polarisatie op elkaar in. Dat maakt het tot zo’n giftige cocktail. Al deze spanningsvelden versterken elkaar.*5

Ik zie ook veel protest tegen de ongelijkheid en de onrechtvaardigheid van de marktwerking. Het World Economic Forum wordt gesteund door de zestig rijkste families ter wereld die tevens in de hefboomfondsen zitten. Diezelfde mensen zitten ook in de raden van bestuur van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en zijn betrokken bij de Verenigde Naties. Met deze verwevenheid bepalen zij ons hele leven.

De groene structuur van het Westen laat dus fragmentatie en vele zwaktes en kwetsbaarheden zien, die Vladimir Poetin van het benzinestation Rusland en zijn stille partner Xi Jinping van de fabriek China, als decadentie, zwakte en bedreiging zien. Dat is wellicht de reden dat de Russische president de term ‘denazificatie’ gebruikt om zijn militaire inval in de Oekraïne te kunnen rechtvaardigen. Oekraïne heeft inderdaad een probleem met extreemrechtse organisaties, maar die maken er niet de dienst uit. De dictators van het Oosten zien het met schulden beladen consumentgedreven Westen, het liberalisme, de cultuuroorlog en de binnenlandse strijd in de Verenigde Staten. Beiden zien de terugtrekking van de VS uit oorlogsgebieden, hetgeen ze zien als een zwakte. Want het Oosten staat voor machtsdenken en ziet de ontwikkeling in het Westen als een kans om de door de VS geleide wereldorde te midden van post-Trump, post-Afghanistan, het geheugenverlies van WO II, verhoogde criminaliteit en covidgeteisterd aan te vallen. Hun doel: de-dollarisatie, hoge inflatie in het Westen, uitschakeling van de VS als wereldleider en het opzetten van een eigen economisch veiligheidsfort. Poetin heeft de Oekraïne daarom nodig om zich te kunnen voorzien van de vele cruciale bodemschatten voor de industrie zoals kritieke mineralen en graan en hij wil zich verzekeren van de Zwarte Zee als import/exporthaven, veiligheidsbuffer en toegangspoort naar de rest van de wereld. Door de oorlog en de cyberaanvallen op de digitale infrastructuur van Oekraïne en het Westen is er een geopolitieke tweedeling en netwerkbreuk ontstaan. Het is een zwaar gevecht tussen democratie en autocratie, tussen licht en donker. Maar Poetin - die niets meer te verliezen heeft - heeft zich vergist in de eensgezindheid van Europa, de Verenigde Staten en de rest van de wereld. ‘We are all in it together now’, zeggen ze nu in het Westen. Om de democratie te kunnen redden moeten we wel optimistischer zijn en meer energie steken in het oplossen van onze interne problemen.

Dus niet achteroverleunen en in comfort blijven baden.

De oorlog is een herinnering dat we verenigd moeten staan om de democratie te beschermen en oorlog te voorkomen. Pas als we optimistischer zijn over onszelf kunnen we het opbrengen om op te staan tegen gevaarlijke dictators zoals Poetin. Als wij als Europeanen samen met de Amerikanen eensgezind en solidair zijn en we de culturele verdeeldheid tussen traditionalisten, liberalen en extreemrechtse organisaties kunnen overwinnen, hebben we geen reden om bang te zijn. Voor wie dan ook. Dan wordt het verval van oorlog mogelijk.

Ik zie dat we in een spagaat zitten tussen wat we willen en wat er is, tussen onszelf en de rest van de wereld.

Dat de roerigheid, geweld en vernieuwing tegelijkertijd optreden is niet zo uitzonderlijk. Van tijd tot tijd zien we zoiets. Eeuwenlang hebben mensen elkaar letsel toegebracht en daarom moeten wij elkaar beschermen door goede voorzieningen, overeenkomsten en regels. Maar alle systemen die we hebben opgebouwd dateren nog van de 19e eeuw: arbeidsvoorziening, pensioenvoorziening, zorg, onderwijs en de defensie hebben we sinds de vorige eeuw verslonsd. Die hebben ons heel lang goed geholpen tot de jaren tachtig van de 20ste eeuw. Toen kregen we de eerste rimpels te zien.

Het lijkt wel of we verleerd hebben onszelf holistisch te ontwikkelen.

We hebben een samenleving opgebouwd die nogal rationeel, ongelijk en technocratisch is, gebaseerd op doelmatigheid, werkzaamheid en gewin. We zijn vervreemd geraakt van de instituties, we zijn vervreemd geraakt van elkaar en van onszelf. Rankings, grafieken, werkscores: het zijn koude, kille afrekenwaarden van een doorgeschoten prestatie- en surveillancemaatschappij. Mensen worden ingeperkt en tot prestatiemachines verordonneerd.

We voelen ons dus niet meer verbonden. Het is het gevoel sociaal geïsoleerd en machteloos te zijn en afgesneden van de wereld om ons heen. Een partnerrelatie lijkt een goede buffer tegen het gevoel van isolatie, maar is het niet altijd. Want niet gelukkig of eenzaam voelen is van alle soorten en alle leeftijden. Onder laagopgeleiden komt het meer voor dan bij hoger opgeleiden, maar ook universitaire studenten ervaren eenzaamheid. Jolien Dopmeijer, projectleider van het Trimbos Instituut en docent/onderzoeker aan de hogeschool Windesheim, deed onderzoek naar het welzijn van studenten. Haar bevindingen: 50 procent bleek regelmatig last te hebben van angst- en somberheidsklachten, 40 procent voelde zich eenzaam en ruim 70 procent ervoer veel druk bij het presteren.*6 Bovendien heeft de coronacrisis op jongeren tussen de 18 en 25 jaar volgens het CBS een fiks negatief effect: ze voelen zich onrustig, somber, niet gelukkig en eenzaam.*7 Uit een gezamenlijk onderzoek in 2021, de zogenoemde Monitor Mentale Gezondheid en Middelengebruik van studenten, komt naar voren dat meer dan de helft van de studenten (51 procent) psychische klachten ervaart, van wie 12 procent ernstig. Het wordt nog erger: 26 procent laat weten soms gedacht te hebben liever dood te zijn.*8 Psycholoog Robert Stuart Weiss (1925) maakte in zijn boek Loneliness: The Experience of Emotional en Social Isolation onderscheid tussen sociale isolatie – waarbij we geen contact meer hebben met anderen – en emotionele isolatie, die kan blijven bestaan ook al hebben we verbinding met anderen, vooral als er geen ondersteuning is, de identiteit niet bevestigd wordt of er geen gevoelens van verbondenheid wordt gecreëerd.*9

Het wordt steeds moeilijker om met elkaar oog in oog te communiceren en de verminderde interactie maakt ons niet alleen minder empathisch maar zorgt er ook voor dat we elkaars signalen niet meer opmerken. Daardoor zien eenzame mensen hun omgeving als hard en kil. Ze voelen zich in de steek gelaten.

In feite ontmenselijken we voortdurend.

Voor het gevoel van eenzaamheid bestaat er een evolutionaire verklaring. Alleen-zijn was uiterst gevaarlijk in de jungle van het oude leven. Want een mens is in beginsel een sociaal wezen. Als we samenleven met anderen is de kans groter dat we onze genen kunnen doorgeven. Dus heeft evolutie ons voorzien van mechanismen die maken dat we bij gebrek aan sociaal contact ons onplezierig voelen. Het gevoel van eenzaamheid geeft ons het gevoel van gebrek, gemis en ons niet gehoord of niet gewaardeerd voelen. We vergroten echter onze levenskansen als we aansluiting zoeken bij anderen. De mens heeft voor zijn mentaal en psychologisch welzijn een grote behoefte aan contact om samen te gaan sporten of samen in een restaurant te gaan eten. De mens heeft dat nodig om te kunnen ontspannen. Als de stress echter toeneemt, daalt z’n welbevinden en z’n immuniteit omdat de mens zich niet goed in z’n vel voelt en geen uitlaatkleppen meer heeft. We zien in coronatijden meer geweld tussen familieleden: geweld tussen partners, kindermisbruik en een verhoogd aantal scheidingen. Zo lang de contacten die iemand online heeft overeenkomen met de contacten die iemand offline heeft, heeft het een versterkend effect. Maar als het contact anoniem is, hebben we misschien wel likes op sociale media maar we voelen ons niet geliefd in het werkelijke leven.

Uit die gegevens kunnen we belangrijke lessen voor de toekomst trekken.

Als we in de draaimolen van vervreemding zitten, beginnen we ons vermogen te verliezen om te luisteren, te communiceren of zelfs maar een greintje sociale empathie en compassie te tonen. De posities verharden zich en er ontstaat een gevoel van winnen of verliezen. En dat creëert ontmenselijking en morele uitsluiting. Antidepressiva worden op recordniveaus voorgeschreven, zelfhulpboeken verdringen elkaar op de boekenplanken en allerlei therapieën willen ons om het hardst uit een negatieve spiraal halen.*10

We zijn de verbinding met onze eigen wijsheid verloren en dus ons fundament.

Ons leven is een zoektocht en ik zie dat we allemaal aan het zoeken zijn, maar we hebben meer dan ooit ons verbindende hart en wijsheid nodig om te kunnen evolueren. Strijd en concurrentie mogen dan wel een rol spelen in de evolutie van het leven, maar we leren nu steeds meer dat begrip, onvoorwaardelijke liefde en compassie en de daaruit ontstane verbinding met anderen en een bewust leven véél belangrijker zijn. Het zijn de bezielingspijlers voor een zinrijk leven. Als we alleen maar proberen om erbij te horen en dus aardig gevonden willen worden, geen problemen veroorzaken, ongemak en conflicten vermijden of mensen niet willen teleurstellen, dan breken we ons eigen hart. Dan bestaat het gevaar dat we op een zeker moment niets meer voelen. We moeten eerst verbonden zijn met de eigenheid in onszelf voordat we ergens anders thuis kunnen zijn.

Toch geloof ik dat de macht en rijkdom van het geïntegreerde westerse netwerk niet gemakkelijk te verdringen is. De wereld is niet statisch, en de geschiedenis ook niet. We leven in een evoluerend universum en de levensomstandigheden veranderen naarmate waarden evolueren, de economie complexer wordt, de technologie geavanceerder wordt en de vermenging van alle krachten van het menselijk leven nieuwe situaties creëert die vragen om oplossingen, die de tegenstrijdigheden aanpakken, die inherent zijn aan de reeks structuren waarmee we vandaag leven. Evoluerende geschiedenis is van nature creatief.

Dus doe de toekomst een plezier: laten we ons hart volgen en de daaruit verkregen creativiteit en wijsheid meer gaan delen.

De biologie van ons lichaam verraadt dat we groepsdieren zijn. Dat blijkt wel uit de coronapandemie van de jaren twintig in de 21e eeuw, want het staat vast dat in het begin van de uitbraak grote groepen contact hebben gehad met geïnfecteerde mensen. De verspreiding van het virus ging daardoor heel hard. Er ontstond een wereldcrisis van jewelste. In Nederland moesten mensen zoveel mogelijk thuis blijven en de 1,5 meter-afstand in acht houden. Ondanks de strenge maatregelen ontstond er een saamhorigheidsgevoel, verbondenheid, solidariteit, sympathie, naastenliefde, dankbaarheid voor de verzorgers van de samenleving. Maar ook de andere kant kwam naar voren, zoals paniek, chaos, hamsterwoede, eenzaamheid, complottheorieën, huiselijk geweld en verveling.

Gezondheid kwam als ’t ware tegenover de economie te staan.

Nog maanden kort voor de coronapandemie had de klimaatbeweging de wind in de zeilen gehad. Dagelijks gingen jongeren de straat op om te protesteren. Tijdens de wereldwijde coronacrisis moesten de klimaatstrijders echter binnen blijven en konden alleen nog online bijeenkomen. Zijn deze crises een test voor ons allemaal om ander gedrag te gaan vertonen? De wereldorde dreigt in gevaar te komen, vooral nu er sprake is van een misdadige oorlog in Europa.

We vergeten dat de wereldwijde crisis al veel eerder is begonnen. In 2001 barstte de internetzeepbel, brak de veeziekte mond-en-klauwzeer (MKZ-crisis) uit en was er een terroristische aanslag op de WTC-torens in New York, in 2003 was er de uitbraak van het Sars-virus, braken er politieke en religieuze oorlogen uit in het Midden-Oosten en Afghanistan, in 2009 was er sprake van de Mexicaanse griep waaraan tussen de 123.000 en 203.000 mensen stierven gevolgd door de uitbraak van het Mers-virus in 2012 en de kredietcrisis of bankencrisis van 2007 tot 2009 verspreidde zich als een olievlek over de hele wereld. Er waren terroristische aanslagen op Charly Hebdo in Parijs in 2011 en 2015, er was in 2014 sprake van een Ebola-uitbraak in West-Afrika, die 11.000 mensen het leven kostte en er was sinds 2013 sprake van een vluchtelingencrisis waarbij honderdduizenden migranten de zee richting Europa of de zee van Azië naar Australië zijn overgestoken. Tegelijkertijd waren er gigantische bosbranden in het Amazonegebied, Verenigde Staten, Australië en Siberië. De problemen van vandaag zijn mondiaal en die drukken onherroepelijk een smet op onze toekomst.

De grote vraag is of we zullen kiezen voor een omwenteling.

De globale rampen laten zien, dat wanneer de mensheid in gevaar is er ook gemeenschappelijkheid is. Dat er een enorme aanpassing en verandering mogelijk is. De creativiteit blijkt ineens grenzeloos te zijn. Maar naarmate de wereld complexer en voller wordt en vatbaarder wordt voor ziektes en plagen zoals de gigantische sprinkhanenplaag van 2020 in Afrika - een plaag van Bijbelse proporties -, en de steeds krachtiger wordende stormen en orkanen, wordt de wereld ook kwetsbaarder voor ineenstorting en oorlog. Daarnaast hebben we de marktwerking ingevoerd of winstmodellen toegepast op kunst en cultuur, onderwijs, gezondheidszorg en langdurige zorg. Met faillissementen van ziekenhuizen als mogelijk gevolg.*11 Als we kijken door de bril van de patiënt, dan zie ik een gebrek aan capaciteit en reserves, te weinig opvangplekken en een tekort aan deskundig personeel en huisartsen. Als ik kijk naar het onderwijs zie ik dat de leraren niet fatsoenlijk betaald worden en dat we ze overvoeren met administratieve lasten. We hebben liefdewerk tot decoratie gemaakt in plaats van deze mede een hoofdrol in ons leven en de samenleving te geven. We hebben verzuimd de lessen te leren van alle voorgaande crises en van oude leringen. We staken onze hoofden in het zand om de ellende - die wijzelf hebben veroorzaakt - maar niet te zien.

Kortom, we zitten in een noodsituatie.

We vernietigen niet alleen onze eigen verzorgingsstaat, we jagen, verhandelen wilde en tamme dieren op sommige dierenmarkten en huisvesten de dieren te dicht op elkaar. Geen wonder dat virussen zich verspreiden! We hebben de situatie zo verergerd dat we in de wereldwijde coronacrisis terecht kwamen, iets wat wellicht een gevolg is van onze enorme aanwezigheid op aarde en onze intensieve wisselwerking met het leven op onze planeet. We hebben een nieuwe relatie met de natuur en dieren nodig. De covid19-pandemie – ongeveer 75% van alle nieuw opgekomen ziektes en infecties bij de mens is zoönotisch en kunnen dus tussen dier en mens worden overgedragen - heeft misschien ook een verband met klimaatverandering, de enorme droogte, met het kappen van ongekend veel woud, met het verstoren en vervuilen van ecosystemen en urbanisatie. We laten zo virussen vrijkomen. Dat hangt allemaal samen. *12

Maar waarom zijn we zo bang voor het heden? Omdat we onze controle verliezen. Hoe meer angst we hebben, hoe minder grip we hebben. Hoe meer controleverlies, hoe groter onze angst. En toch is controle een illusie. Wij gaan ervan uit dat de mens een autonoom persoon is die alle vrijheid bezit en alles moet beheersen. Wij verzekeren alles wat maar te verzekeren valt en vervangen de pandemie door allerlei statistieken. En langzamerhand kijken we alleen nog maar naar de polissen en statistieken. En in het bijzonder hebben de coronastatistieken een groot psychologisch effect gehad en hebben de angst bij mensen voor ziekte enorm aangewakkerd. Wij zijn bang voor de wereld. De échte wereld bestaat niet meer.

De moraal van het verhaal?

In het licht van dit mensbeeld is ons controlemechanisme een manipulatiemechanisme geworden, waarbij anderen onder controle worden gehouden of gedomineerd worden. Alle rampzalige scenario’s zouden juist een stimulans moeten zijn om de dingen anders te gaan doen. Met een ander mensbeeld. We zouden meer collectief en breder kunnen gaan nadenken, omdat we immers deel uitmaken van en verbonden zijn met het grote geheel. Om het mooie en de waarheid weer terug te winnen. Vooral nu we door de coronacrisis en de Russisch-Oekraïense oorlog zijn gaan inzien hoe heerlijk het is om vrij te zijn. Gelukkig beseffen meer en meer mensen wat er werkelijk aan de hand is. Ze willen de relatie met elkaar én het leven op aarde heroverwegen en aanpakken. De natuur zegt niet voor niets: word wakker!

Laten we er met z’n allen voor zorgen dat we van onze geschiedenis leren en de boodschap voor zinvolle [w]evolutie in de wereld gaan concretiseren.

Juist nu we tegen de drastische verandering van de samenleving aanlopen zijn een open geest, innerlijke wijsheid en evolutionaire veerkracht voorwaarden om tot nieuwe inzichten te komen. Dat kan ook, omdat het accent steeds meer gelegd wordt op zelfmanagement, zelfzorg, nabuurschap en burgerinitiatieven. Verandering begint immers bij onszelf!

Ik ben bezorgd over het leven op aarde. Ik vind het jammer dat mensen niet meer weten wie ze werkelijk zijn. Ik zie dat we met z’n allen in een illusie leven. Zonder [w]evolutionaire veerkracht. Daarmee bedoel ik de kracht van de mens én de gemeenschap om sociale, economische en ecologische systemen te veranderen, aan te passen en te transformeren. Ik denk dat we een kwalitatief nieuwe samenleving nodig hebben: een bouwwerk die wij nog niet voor ons zien, laat staan begrijpen.

De vraag is: hoe bouwen we die?

Deze omwenteling of dit herstel moet beginnen bij ieder mens, want we hebben als medescheppers van deze aarde de kracht, de macht en de wijsheid om in harmonie met de natuur te leven en van de wereld voor al het leven daarin een betere woonplaats te maken. We hebben het vermogen om onszelf op een nieuwe manier te bezien. Ik denk dat het bouwwerk vooral groen zal zijn en tegelijkertijd is er ook de mogelijkheid om meer bewustzijn te scheppen, want we leven niet op de aarde maar binnen een kritieke energie- en oorlogssfeer. Wij leven als een geest tussen geesten die zelfstandig kunnen scheppen, bewust kunnen handelen, helder kunnen communiceren en opbouwende energie kunnen uitwisselen. De mens kan de negatieve ontwikkeling omkeren en kan bewust kiezen voor evolutionaire opbouw, maar we hebben het contact met onze geest en ziel verloren, de natuur in onszelf. Die hebben we nodig om uit ons slachtofferschap en hulpeloosheid te kunnen stappen.

Maar wat betekenen de termen geest, bewustzijn en ziel eigenlijk?

De wetenschap bijt zich al eeuwen de tanden daarop stuk. Geest en bewustzijn zijn synonieme termen. Over de geest en de ziel is veel begripsverwarring. De geest wordt gezien als het wezenlijke, de eeuwige bron. De ziel is de uitstraling (aura) van de geest in het lichaam, de zelfgevormde woning van de geest. De ziel in incarnatie bewandelt twee paden. De ziel wil zichzelf vinden, het leven ervaren en zichzelf ontwikkelen. Zich persoonlijk ontwikkelen, dus. Daarnaast verlangt de ziel ernaar een bijdrage te leveren aan het geheel. De bewustwording van de ziel is een psychologische en sociale evolutiereis, waarbij de eigen ervaringen uiteindelijk worden gedeeld met het grote netwerk van alle zielen.

Geest of bewustzijn heeft invloed op de materie en is non-lokaal, het is overal en gaat voorbij aan tijd en ruimte, het heeft geen begin en geen eind. Intelligentie en bewustzijn zijn in mijn ogen twee verschillende dingen, maar ik vermoed dat ze wel diep met elkaar verweven zijn. Hoe kan die grijze massa van ons, de hersenen, bewuste ervaringen meemaken die ontstaan zijn uit de elektrische boodschappen die miljarden zenuwcellen in ons brein verzenden? Op die vraag kan de wetenschap (nog) geen bevredigend antwoord geven. Wat we wel vermoeden is dat elk atoom en elk levend wezen bewustzijn in een bepaalde gradatie heeft en in verbinding staat met zijn omgeving. Wij zijn geboren uit een hiërarchie van scheppende krachten, de geest die een reusachtige verzameling van bewustzijnstoestanden is. Jezuïet, theoloog en paleontoloog Pierre Teilhard de Chardin (1881 – 1955) meende dat het menselijk bewustzijn op aarde verder evolueert naar een meer verlicht bewustzijn, naar eenheidsbewustzijn. In eenheidsbewustzijn, te zien als een zuivere en complete bewustzijnstoestand, begrijpen we alles, zien we alle verbanden, hebben absoluut inzicht en beschikken we over een absoluut weten. We hebben zelfs het innerlijk vermogen om vanuit ruimer bewustzijn ons licht in de wereld te laten schijnen, want de evolutie van ons bewustzijn heeft betekenis voor de aarde. We zijn immers met duizenden draadjes met elkaar en toekomstige generaties verbonden en staan in continue interactie met de ecosystemen om ons heen.

Ik ben verbonden met alles en alles is verbonden met mij.

Nu we door voorgaande evoluties bewuster aan het worden zijn en de mensheid meer en meer ontwaakt, opent zich voor de mens een nieuw en onbegrensd terrein om te evolueren: dat van [w]evolutie. Of het nu gaat om pandemieën, financiële crises, terrorisme, klimaatverandering of cyberaanvallen, in al die gevallen hebben we diepe zelfreflectie en samenwerking nodig die leiden tot co-evolutie.

Karen O’Brien (1963), professor sociologie en menselijke geografie, schrijft in Quantum Social Change: ‘om ons klimaat te genezen, moeten we individueel en collectief genezen en veranderen.’*13

Dat wij mensen een enorme invloed hebben op deze planeet is geen geheim. In de afgelopen eeuw is de wereldbevolking explosief toegenomen: van 1,8 miljard naar 7,6 miljard mensen vandaag de dag. Maar we zijn niet alleen in aantal gegroeid; onze individuele ecologische voetafdruk is ook enorm uitgedijd. We praten weliswaar veel over klimaatverandering, maar even belangrijk is dat we ons ervan bewust worden wat die verandering inhoudt, hoe we erop reageren en hoe we ermee omgaan. Wat we zien is dat we de koers van de evolutie van planten en dieren eigenhandig en mogelijk voorgoed veranderd hebben. In negatieve zin. Die verandering heeft effect op onze geestelijke gezondheid. Bezinning is nodig om in te zien dat de wereld zowel plus als min is, dat we dit zelf ook zijn. Dat wij zelf kwetsbaar zijn en tekortkomingen hebben. Introspectie en reflectie over onszelf en de samenleving helpt ons zaken in het juiste perspectief te zien. Dat mag dan wel niet gemakkelijk en soms niet leuk zijn, maar ervaringen op een rijtje zetten, verwerken en ons gedrag veranderen naar een liefdevolle verbinding met onszelf en andere levende wezens brengt ons verder op het pad van de evolutie. Het vergroot de veerkracht en innerlijke capaciteiten om uitdagingen in ons dagelijks leven het hoofd te bieden - capaciteiten die vandaag de dag belangrijker zijn dan ooit tevoren, aangezien miljoenen mensen met geestelijke gezondheidsproblemen leven en meer dan de helft van de hedendaagse jeugd eco-angst ervaart. Filosoof en pedagoog John Dewey zei het ooit zo mooi: ‘We do not learn from experience…we learn from reflection on experience’.*14

Helaas worden er in alle talkshows nauwelijks gesproken over zelfreflectie en zelfevolutie, we leggen liever alles buiten onszelf.

De mooie openingswoorden van Charles Dickens’ A Tale of Two Cities verwoorden de plussen en minnen in de wereld: ‘Het was de beste tijd, het was de slechtste tijd, het was het tijdperk van wijsheid, het was het tijdperk van dwaasheid, het was het tijdperk van geloof, het was het tijdperk van ongeloof, het was het seizoen van licht, het was het seizoen van de duisternis, het was de lente van hoop, het was de winter van wanhoop, we hadden alles voor ons, we hadden niets voor ons, we gingen allemaal rechtstreeks naar de hemel, we gingen allemaal de andere kant op.’ *15

Volgens prof. Jan Rotmans (1961), als hoogleraar Transitie en Duurzaamheid verbonden aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, zijn de chaos en onzekerheid van de huidige tijd symptomen van grote kantelingen die onze wereld voorgoed zullen veranderen. Het goed presteren van het systeem hebben we leidend gemaakt in plaats van het goed functioneren van de mens. De mens staat buitenspel en is gevangen in strakke voorschriften, structuren en stelsels. Er komt altijd een moment in de evolutie dat die zich tegen ons gaan keren. Evolutie maakt niet alles positief of leuk. Er kan zelfs sprake zijn van machtsverschuivingen, die de wereld die we kennen grondig zullen veranderen. De komende energietransitie zal daarop geen uitzondering zijn. Landen die altijd afhankelijk waren van olie en gas zien nu mogelijkheden om energie binnen hun eigen grenzen op te wekken. Landen die rijk zijn aan olie en gas zullen hun invloed zien afnemen met alle gevolgen van dien.

Hoe gaan de geopolitieke kaarten geschud worden? En wat voor spanningen levert de transitie op?

Op veel fronten zien we dat de geopolitieke spanningen de afgelopen jaren sterk zijn gestegen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om de verslechterde relatie tussen het Westen en Rusland, de spanningen tussen Noord-Korea en de Verenigde Staten, de Brexit, de conflicten in het Midden-Oosten, de handelsoorlog tussen de VS en China en de mondiale ambities en de groeiende invloedssfeer van China in Afrika en Europa. Naties die hun economieën laten groeien is een goede zaak totdat het resulteert in een wereldwijde race om op onhoudbare wijze hulpbronnen te plunderen en de aarde te laten opwarmen. Dat negatieve moment hebben we nu bereikt.

Het is de hoogste tijd dat we het licht gaan zien en goed gaan doen.

Baby-zeeschildpadden zijn door eeuwenlange genetische evolutie aangepast aan het leven. Als ze ’s nachts op het strand uit hun ei komen, gaan ze snel op weg om de weg naar zee te vinden. Ze gaan af op het licht, dat de zee reflecteert. Maar op de stranden staan nu strandhuisjes die met hun lampen veel licht verspreiden. De baby-zeeschildpadden gaan daarop af, de dood tegemoet. We moeten er nu voor zorgen dat de dieren wel op het goede licht afgaan. Volgens deskundigen is dat ook nodig, want hoe meer schildpadden de zee bereiken hoe beter. Ze worden namelijk met uitsterven bedreigd. De weg naar zee is ook niet vrij van gevaar, want ze komen vaak vast te zitten in vissersnetten en plastic, waardoor ze dood kunnen gaan. Bovendien stijgt de zeespiegel en verdwijnen er stranden waar de dieren van oudsher hun eieren leggen. Wereldwijd zijn er nu vrijwilligers aan het werk om ervoor te zorgen dat de dieren voldoende veilige plekken hebben om hun eieren te leggen, om lokale gemeenschappen te helpen bij het vinden van alternatieve inkomstenbronnen of in het onderwijs meer kennis over het leven op aarde te geven. Deze vrijwilligers hebben een diep gevoel van betekenis in hun leven gevonden. We kunnen van deze mensen en projecten geweldige levenslessen leren over hoe je goed kunt doen.

We hoeven niet bang te zijn voor het duister in de wereld, maar we moeten het donkere juist benoemen en accepteren en van daaruit transformeren naar iets goeds. We moeten volgens Jan Rotmans door de pijn heen die de transitie met zich meebrengt. Niet zozeer vanuit het verlangen naar zelfredzaamheid, maar vanuit het verlangen naar een zinrijk leven dat gekoppeld is aan een hoger, feitelijk doel met een praktische strategie. En vervolgens met één behapbare actie of één overzichtelijk project. *16

Ik zie – ondanks de geopolitieke spanningen - praktische en positieve ontwikkelingen ontstaan, zoals grote inzamelingacties voor slachtoffers van rampen en oorlogen, betekenisvolle coöperatieven en vernieuwingsbewegingen. Niet alleen internationaal en nationaal, maar ook op lokaal niveau, buurtniveau of wijkniveau. Daar halen mensen vreugde en levenslessen uit. Er werken in Nederland zo’n 1 miljoen mensen stap voor stap aan een nieuwe, zinvolle samenleving. Samen en van onderop, en steeds meer vanuit hun hart, talenten, bezieling én purpose. Onderschat nooit de kracht van purpose, omdat een helder, betekenisvol en hoger doel werkt als een magneet, met een ongekende impact op ons leven en werk.

Een van de grootste geheimen in ons leven is wat ons hart voor het eerst doet kloppen. Waarom wordt het hart als eerste in een foetus ontwikkeld? Iets prikkelt het hart om te leven, maar wat is het? De wetenschap heeft daar nog geen antwoord op. En wat zeggen de oude wijzen daarover? Het is het moment dat onze ziel in ons lichaam verschijnt. Het is het moment – of we het geloven of niet - dat we de verbinding maken met iets groters dan wijzelf. De grote uitdaging voor ons allemaal ligt in het realiseren van die verbinding. Die wonderlijke kracht, die daaruit voortkomt, roept ons op om tot bewustwording te komen vanuit de verbindende liefde in ons hart. De kracht in ons hart is de kracht die ons zal bevrijden, niet de krachten van de wereld. Want liefde is de realisering van verbinding en die geeft ons de kracht om te helen. Die beweging is niet altijd zichtbaar, maar deze wijsheid wint wel langzaam maar zeker aan kracht.

We zitten in een wereld die ons dwingt om over ons bestaan en over onszelf na te denken.

Wij maken deel uit van een oneindig groot universum van liefde. We zijn allen afkomstig van de spirituele wereld die geleid wordt door een Grote Energie of Schepper, anderen noemen die energie God, Boeddha, Allah of Grootvader. Die spirituele wereld is meer werkelijk dan de meesten denken, maar we hebben ons er geestelijk van afgescheiden. Onze collectieve afstemming op ons ego, het onbewuste ik, scheidt ons af van het grotere geheel. Ieder mens is een goddelijk licht. De meeste mensen zijn dat vergeten. Daardoor wordt dat licht overschaduwd door doemdenken en chaos. Maar toch is het licht in ons allen aanwezig. Hoe meer mensen voor de weg van het licht kiezen, hoe sneller de evolutiesprong gemaakt kan worden. We kunnen ons eigen bewustzijn namelijk zodanig trainen dat we nieuwe wegen kunnen bewandelen en gezond makende creaties voor de wereld kunnen scheppen.

Ik denk dat dit proces een ontwakings- en een permanent transitieproces is met perioden van versnelling, vertraging of uitstel en kan bijdragen aan [w]evolutie. Als we daar tenminste voor willen gaan. En dat betekent dat we moeten kiezen. Willen wij ons afsluiten voor wat er nu gaande is en in het verleden leven of willen we een nieuwe, bewuste toekomst van zelfevolutie en wevolutie omarmen? *17

Hoofdstuk 2
Jij bent mij en ik ben jou

Dit is een boek over zinvolle [w]evolutie voor mensen die niet alleen inzicht willen krijgen in de innerlijke en uiterlijke wereld en de interactie daartussen, maar ook hun eigen licht in de wereld willen laten schijnen vanuit hun diepste inspiratie. Het gaat over de bezielende scheppingskracht van liefde tussen jou en mij. En tussen mij en de wereld, maar ook tussen mij en het universum. En vice versa. Het is een boek waar machthebbers, verhalenvertellers, schrikaanjagers en illusionisten niets van moeten hebben.

Het is een te ver-van-hun-bed-show.

Tegelijkertijd is het een thema dat door organisaties in een of andere vorm wordt vastgelegd in gekunstelde mission statements. Het blijkt namelijk niet gemakkelijk om woorden als scheppingskracht en bezieling in onze taal te gebruiken, terwijl het woord zingeving razend populair is. Dat de krachten van schepping en bezieling bestaan, zal bijna niemand ontkennen, maar dat die voortkomen uit een bovennatuurlijke bron, da’s andere koek. Dat ligt veel gecompliceerder. Daar moeten we in geloven. En geloven is iets wat we niet graag meer doen. We willen het liever zeker weten.

En toch is het een thema dat zó aansluit bij onze menselijke natuur, dat we het niet eens meer opmerken. Als we de tijd zouden nemen om stil te zijn, dan zouden we het zelfs kunnen voelen en kunnen bekrachtigen. Dan voelen we een levenskwaliteit die gekenmerkt wordt door licht, energie, inspiratie, schoonheid en kwaliteit. Dan kijken we nooit meer op dezelfde manier naar de wereld en ziet de wereld ons in een ander licht.

Wat leert het thema ons?

Als we bezield zijn, dan dragen we hoe dan ook bij aan de evolutie van het grotere geheel. Uit het volgende voorbeeld mag blijken hoe.

De begrafenis van Mia was liefdevol en ontroerend. Ze was 90 geworden en vlak voor de uitbraak van de coronapandemie in 2020 overleden. Mia was getrouwd met Jan en samen hadden ze nog hun briljanten huwelijk gevierd met familie en vrienden. Er zijn steeds minder trouwlustigen en echtparen die het samen 65 jaar volhouden en nog steeds verliefd naar elkaar kijken, maar de liefde van schippersechtpaar Jan en Mia was alom aanwezig. Zij werd superoma genoemd, omdat ze intussen ook achterkleinkinderen had. Samen met haar Jan bezocht ze elke verjaardag van ieder kind, kleinkind en achterkleinkind en bad ze elke avond voor het welzijn van haar kinderen en hun aanhang. Ook voor mij, al was ik geen directe familie. Dat ontroerde me. Ik was immers slechts een zus van haar schoonzoon. Maar toch, ik hoorde er gewoon bij. Of iemand nou een vriendje of ex-vriend was, Mia maakte geen onderscheid. En die liefde was voelbaar voor iedereen, waardoor iedereen graag door de jaren heen op bezoek bleef komen.

Toen zij en haar man nog een jacht hadden, nodigden ze regelmatig familieleden uit om samen van het leven aan boord te genieten. Die band die daardoor ontstond, was zichtbaar bij het afscheid tijdens de kerkdienst. De kerkbanken zaten vol. Iedereen keek naar het grote scherm waar foto’s van haar leven te zien waren. En Jan? Die was gebroken en werd liefdevol ondersteund door zijn vier dochters.

Tijdens de kerkdienst nodigde de pastoor alle directe familieleden en partners uit om rond haar kist te gaan staan. En samen stonden ze – in gedachten verzonken en via de kist verbonden met Mia – bij elkaar om haar te eren. Op dat moment klonk er vanaf het balkon en naast het orgel een prachtige, engelachtige stem die het Ave Maria zong. Het gaf ons het gevoel dat er iets groots gebeurde. Het leek alsof de schitterende tonen als een overgang in de sferen verdwenen. Dit was voor mij een zeer ontroerend moment, want haar filosofie van liefde en verbinding was zó overduidelijk aanwezig.

Het is een voorrecht om zo iemand als Mia gekend te hebben, want zij laat een warm gevoel van eenheid en liefde achter. Mia en Jan hebben dat samen bewezen. De motor voor een liefdevolle relatie is persoonlijke en open toewijding voor iedereen in hun omgeving. Ze hebben het sociale samenzijn tot hun verantwoordelijkheid gemaakt en ze hebben voor anderen maar ook voor zichzelf geleefd. Als ik naar ze keek, dan zag ik liefde en leken ze te schitteren vanuit een innerlijk licht die ze naar de wereld om hen heen uitstraalden. Ze waren bescheiden aanwezig en genoten samen van de kleine dingen in het leven. Ze wisten waarom ze hier op aarde waren en dat maakte dat hun geloof in elkaar en een hogere macht een centrale rol in hun leven speelden.

Mia en Jan waren niet perfect, maar hun toewijding aan anderen hing samen met vaardigheden als opbouwend advies geven - soms in een enkele zin -, open zijn, verbinding blijven zoeken, elkaar steunen en dingen loslaten. Het voorbeeld van Mia en Jan werd opgepakt door hun kinderen. Kinderen herhalen die persoonlijke en open toewijding die ze bij hun ouders hebben gezien. De oudste dochter was een toonbeeld van sociale verbinding. Ze nam elke gelegenheid te baat om haar kinderen en kleinkinderen te zien, met ze te praten of ze te helpen als dat nodig was. Ze plant bomen die het fruit zullen dragen dat ze misschien nooit zal eten. Maar de volgende generaties en hun partners kunnen er dan wel van genieten. Als we ontdekken hoe [w]evolutie werkt, kunnen we zelf ook proberen om die normen en waarden in ons leven in te zetten en dus in te zien dat

‘Ik jou ben en jij mij’.

Mensen in onze samenleving staan vaak ver van elkaar af en zijn vervreemd geraakt van mystieke bronnen als verbindende liefde en compassie en drijfveren als zingeving en evolutie, maar op sommige momenten zoals een begrafenis, huwelijk of een ramp staan mensen ineens dichter bij elkaar en is er meer aandacht voor elkaar. Dan is er zelfs sprake van [w]evolutie, want we staan er samen in en moeten ook samen weer verder. Het liefst op een betere manier dan voorheen. In plaats van ieder voor zich, dragen mensen samen positief bij aan de wereld.

Onze jaren twintig zullen voor altijd de geschiedenis ingaan als het jaar dat de wereld stilstond. Voordat de wereld op z’n kop stond, droomden we nog groot: we droomden van wereldvrede, de planeet redden of armoede uitbannen. Maar tijdens de coronapandemie waren de enige gedachten: hoe overleef ik dit? Hoe overleeft mijn familie dit? Hoe kan ik mijn oma in het verpleeghuis weer knuffelen? De wereldcrisis door de oorlog in Oekraïne, de stijging van prijzen en de tekorten aan grondstoffen laat op een pijnlijke manier zien wat er echt toe doet: betekenisvol contact met anderen en onze zinvolle en liefdevolle bijdrage aan de rest van de wereld. Ook al leidde de wereldwijde crises in veel opzichten tot pijn en uitdagingen, het brak ook oude, verouderde paradigma’s af, onthulde verborgen problemen en verenigde mensen op ongekende manieren. Ik geloof dat energieke mensen, die goed samenwerken, gevoed door leiderschap vanuit hun kernessentie, in een omgeving waarin ze gedijen, fenomenale dingen kunnen doen voor al het leven op aarde.

We blijken heel goed in staat te zijn ons verbonden te voelen met anderen op afstand. Ik zag de hulp voor kwetsbare ouderen in vele vormen voorbij komen: een volle boodschappentas bij de voordeur van een oude buurman, muren vol kindertekeningen in de zorgcentra, leuke geschenken voor de zorgmedewerkers. Maar ook ondernemers die creatieve oplossingen bedenken om hun zaak draaiende te houden. En verenigingen, geloofsgemeenschappen en clubs die dankzij allerlei digitale vindingen contact houden met hun leden. Mensen maakten vrolijke spelletjes voor zorginstellingen, organiseerden activiteiten voor kinderen zoals samen bakken of een spelletjesmarathon en ontwikkelden technische snufjes voor toegankelijk beeldbellen in de verpleeghuizen. We deelden lieve, opbeurende, grappige en educatieve filmpjes op sociale media en luisterden naar virtueel koormuziek. Al deze activiteiten hebben een enorm verbindende kracht.

De bereidheid om vreemden te helpen blijkt groot te zijn, zolang we ons maar verbonden voelen en als we maar inzien hoe moeilijk mensen het hebben. De mens is een groepsdier, maar de problemen in de wereld zijn immens groter dan wijzelf. Het gaat niet alleen om de wereldcrises die zich uitbreiden naar vluchtelingenkampen en arme landen, het gaat óók om tegenstellingen zoals gevoel versus ratio, beleving versus cijfers, waarheid versus fictie, volk versus elite, intelligentie versus wijsheid, jong versus oud, wetenschap versus spiritualiteit, wij versus zij, enzovoorts. Als we het verschil tussen wij en zij maar vaak genoeg benadrukken, zijn we half op weg naar de afgrond.

En die afgrond is niet ver weg.

Hoe kunnen we samen evolueren als we zelf niet in staat zijn een beter leven te leiden?

De moeilijkheden in de wereld zijn niet afkomstig van een hogere macht maar zijn door de mensen zelf de wereld in geholpen. De hogere macht kan ons immers pas bereiken als we het apparaat aanzetten. Verbinding begint bij het maken van een koppeling met ons hart en van daaruit met onze schatkamer. Pas dan kunnen we leiding ontvangen. Het gevoel dat we daar krijgen is die van eenheid en liefde. Jij bent mij en ik ben jou.

In liefde.

Het komt erop aan vanuit onze innerlijke verbinding van liefde eenheid te ervaren en ons daardoor te laten leiden. Dat geeft ons een reden van bestaan. Maar soms is die verbinding er niet en voelen we ons leeg. Dan gaan mensen op zoek naar liefde buiten zichzelf, naar samenzijn, de warmte van knuffels en samenspel. Wij willen ons immers gezien, gehoord en gewaardeerd voelen. We willen kunnen voelen dat we er écht mogen zijn. Dit zet ons echter op een dwaalspoor, want de universele wijsheid en liefde zit al in ons. Als we daarmee in contact komen, kunnen we zonder oordeel geven en ontvangen. Dan kunnen we de ander werkelijk zien. Dát zorgt ervoor dat we in verbinding met de ander ergens bewust de schouders onder zetten. Vanuit onze innerlijke kracht van liefde. Dat is het begin van [w]evolutie. Van een betere versie van onszelf en de wereld.

Zo vertelde psycholoog en celbioloog Joan Borysenko het verhaal van een van haar patiënten, die de zin van haar leven ontdekte door een bijna-doodervaring, waarin de belangrijkste momenten voorbij flitsten als een film. ‘Ze was verbaasd’, zo legde Borysenko uit, ‘dat haar prestaties als advocaat zo weinig betekenden. Het hoogtepunt van de terugblik was een toevallige ontmoeting die ze jaren geleden had gehad met een tiener achter de kassa van de supermarkt, die haar boodschappen afrekende. Omdat ze verdriet in de ogen van de jongen zag, had ze zijn hand gepakt en een paar troostende woorden gezegd. Terwijl ze elkaar vol empathie in de ogen keken, vergaten ze even dat ze vreemden voor elkaar waren. Op dat moment voelden ze een diepe band.’ Voor deze advocaat werd het vuur van begrip, liefde en compassie aangestoken.*1

Ik kies voor de hypothese dat het leven verbinding heeft met Al-Wat-Is.

Dat ons leven zin heeft. Het zoeken naar persoonlijk geluk is een mooi streven, maar misschien ligt het antwoord voor een beter leven wel ergens anders. De afgelopen jaren zijn we erg gefocust geraakt op ons mentale welzijn. De oorlog in Oekraïne heeft daar min of meer een einde aan gemaakt. We willen liever stabiliteit. De obsessie met geluk is een gevolg van de welvaart; we kunnen alleen maar bezig zijn met geluk als we het goed hebben. Maar een groot deel van de wereldbevolking heeft wel wat anders aan het hoofd: armoede en honger. Ze moeten zien te overleven. Het is leuk om piekervaringen mee te maken, maar onvermijdelijk zullen we pijnlijke dingen in ons leven ondergaan. Geluk is iets wat we niet alleen maar graag met anderen willen ervaren. En dat kunnen we doen door anderen in hun evolutie te ondersteunen of door betekenis te brengen. Wie betekenis ervaart, vindt zijn leven zinvoller. Betekenis komt voort uit verbondenheid: hoe uitgebreider we iets verbinden met andere aspecten van ons leven, des te meer betekenis het voor ons heeft. Daardoor kunnen we – hoe klein of groot ook – een bijdrage leveren aan het evolutionaire pad van iedereen, zelfs van toekomstige generaties.

Evolutie dient ertoe
dat we weer bewust worden van de verbinding.
Een verbinding die dieper is
en verder gaat dan ik.
Een verbinding die gaat over onze betrokkenheid met het licht.
Het gaat over onze naasten, de natuur en de kosmos liefhebben als onszelf.
Onze problemen en zorgen zijn niet uniek, ze zijn de problemen van velen.
Maar één ding is zeker: jij bent mij en ik ben jou.

Hoofdstuk 3:
Zet de waan van de dag uit, de wereld heeft ons nodig

Na 65 jaar dirigeren ging dirigent Bernard Haitink (1929 – 2021) op 90-jarige leeftijd met pensioen. De musici waar hij mee samenwerkte, waren verbaasd over zijn geheime techniek. Zelf zei hij dat hij zijn orkest hun vrijheid niet wilde ontnemen en dat hij ze wilde omarmen zonder ze te verstikken. Haitink werd beschouwd als ’s werelds grootste dirigent, iemand die zichzelf wegcijferde en geaard was. Die met zijn pink een aardverschuiving teweeg kon brengen.

Wat was zijn geheim?

Zijn musici wisten het niet, wat ze wel wisten was dat ze heimwee hadden naar het gevoel van eenheid die ze tijdens de uitvoering met Bernard Haitink hadden.

Maar er was meer aan de hand.

In het geval van Haitink was er sprake van een ondefinieerbaar gebeuren. Magisch en bovennatuurlijk volgens de collega’s van Bernard Haitink. Ze konden de transformerende krachten van de dirigent niet beschrijven. Ook het publiek was tijdens de muziekuitvoering stil en in zichzelf gekeerd. Ook zij voelden de magische krachten die tijdens de uitvoering opkwamen.

Tijdens de BBC Proms beleefde mezzosopraan Sarah Connolly de metamorfose van het orkest. Violisten keken nog amper in hun partij. De blik was totaal gericht op de magistrale dirigent. In de Britse documentaire Bernard Haitink: The Enigmatic Maestro zien we hoe de stille Nederlander, zoals hij genoemd wordt, in een verstild momentum zijn muziekstuk opent en bestudeert. Hoe hij één wordt met het muziekstuk. De camera neemt dat moment waar, terwijl de toeschouwer naar de rug van de dirigent kijkt. Het is een moment van zielsvereniging, waar we niet bij kunnen.

Tijdens de repetities sprak Haitink weinig, waarbij hij vertrouwde op een minimaal aantal gebaren en uitdrukkingen om zijn effect tijdens een uitvoering te bereiken. Met een minimum aan beweging kon hij de orkestleden elk stukje informatie geven die zij nodig hadden. En tijdens de muziekuitvoering zelf werden de orkestleden aangeraakt door de uitstraling en het verfijnde gevoel van de maestro. Op een of andere manier zag hij het grote geheel en leek hij meer te genieten van de rustige passages dan van de magistrale climaxen. Er leek sprake te zijn van een Haitink-energie die nooit de greep op het grote geheel verloor. Hij leek er één mee te zijn.

Het is fascinerend om iemand als Haitink te zien die zich laat leiden door zijn innerlijke schatkamer en tegelijkertijd in eenheid is met zijn orkestleden en het muziekstuk. Die verfijning was – binnen zijn magische cirkel van concentratie - gebaseerd op een gevoel van grote liefde, een uitstraling die iedereen in de zaal voelde.

Muziek geeft een bepaalde trillingsenergie af en deze trillingsenergie verschilt per muzieksoort. Hoe lichter en fijner de muziek, hoe beter die in harmonie kan komen met de immateriële energetische trillingen die mensen bij zich dragen. Harmonische muziek van snaarinstrumenten en bepaalde lichtere blaasinstrumenten geeft energetische voeding aan het lichaam en brengt de geest tot rust. En dat verhoogt het bewustzijn. Zware drums in de muziek of hinderlijk omgevingslawaai is voor niemand goed, want het bevat zware trillingsenergie en de dreunen verdoven de gevoelsbelevingen. Dat betekent dat we totaal afgestompt raken van ons gevoel en daardoor geen contact met onze essentie kunnen hebben. Door de harde muziektrillingen krijgt het menselijke lichaam dus een enorme oplawaai. Daardoor raken mensen in onbalans of zelfs ziek en blijven ze onbewust. Dat is dus niet bevorderlijk voor de innerlijke evolutie van mensen. In stilte kunnen we daarentegen volledig in contact komen met onszelf, met onze essentie.

Bernard Haitink wist zijn muziek van binnenuit te dirigeren en kon zijn muziek laten ademen. Na afloop van een uitvoering zong de stilte rond, zwaar van betekenis en gevoel. De concerten onder leiding van Haitink werden steevast beoordeeld als bezield en van zeer hoog niveau. Zelf was hij bescheiden over zijn eigen presteren, maar ondertussen werkte de uitvoeringen door zijn muziekgezelschap als een soort levenselixer. Bernard Haitink, een bewust mens met een grote liefde voor de zielsklank van de groep.*1

Ik wil Bernard Haitink niet als een heilige portretteren. Verre van.

Wat hij als bewuste mens heeft laten zien, kan iedereen bereiken. Zou het kunnen dat muziekuitvoering van deze maestro lijkt op hoe de natuur werkt? Als een harmonisch netwerk van evolutie? Als onderling verbonden en als een integraal geheel?

De bewuste mens kan worden vergeleken met een dirigent die de wereld vanaf een afstand bekijkt en tegelijkertijd innerlijk geestelijk gehecht is. De onbewuste mens weet niet echt wat hij ziet, omdat hij helemaal opgaat in de details van de wereld. Hij zwemt er als ’t ware in. Het menselijk brein kan weliswaar miljoenen stukjes informatie in een minuut verwerken maar hij is zich slechts van veertig stukjes echt bewust. We leven in een wereld waar veel wetenschappers volhouden dat de wereld beperkt is tot zijn fysieke, meetbare aspecten, en dat er verder niets bovennatuurlijks is.

Bewustzijn is echter veel groter dan de mensheid en velen hebben moeite met dat mystieke begrip. Bewustzijn is zo complex dat veel wetenschappers het onderwerp maar terzijde schuiven. Het wordt omschreven als het geestvermogen dat ieder element en levend wezen op een of andere manier heeft. Volgens Albert Einstein kan bewustzijn – net als genialiteit die daaruit ontspringt - ook intuïtie genoemd worden. Het betekent niet dat we slimmer zijn, maar dat we meer bereid zijn om inspiratie te ontvangen. De echte waarde van een mens wordt bepaald door de mate en manier waarin hij bevrijd is van het zelf.*2 Meer bewustzijn komt voort uit lessen die we uit onze ervaringen leren. Niet het vermeerderen van kennis doet ertoe, het leren uit onze omstandigheden, het begrijpen ervan en het leren ermee om te gaan zijn de sleutels tot breder bewustzijn.

Onze gedachten en gevoelens hebben invloed op de materie. De bron van alle ellende in de wereld is ons ego, dat zich uit via het gesproken woord, de beelden in de media, onze gezichtsuitdrukking of lichaamshouding. Als we de ellende op aarde willen stoppen, dienen we de oorlog in onszelf te beëindigen en dienen we onze uitingen zo zuiver mogelijk te houden. Alleen als wij innerlijke vrede zijn, kan de vrede op aarde blijven bestaan.

We kunnen bewustzijn ook beschrijven als: alles, altijd en overal. Bewustzijn loopt door alles heen en doordringt alles. Zo kan zelfs een atoom bewustzijn hebben. Alles is geïntegreerd bewustzijn. Wij denken dat wat er in de wereld gebeurt, losstaat van ons persoonlijke leven. We gedragen ons als iets aparts, maar niets kan apart bestaan op aarde. We zijn geneigd om grenzen te trekken, maar zo separaat zijn we niet. We beseffen niet dat elke handeling gevolgen heeft, voor onszelf en andere levende wezens. Met onze rationele manier van werken, onze neiging tot versimpelen en hokjesdenken lopen we nu tegen ecologische en ethische grenzen aan. Het leidt tot enorme schade. Overal. In plaats van te proberen elk afzonderlijk puzzelstuk te onderzoeken, zouden we er beter aan doen vragen te stellen over hoe alles in elkaar past en hoe van daaruit een florerende evolutie ontstaat.

Bewustzijn blijft een lastig te begrijpen begrip. Ieder levend wezen leeft vanuit zijn eigen dimensie, niveau van bewustzijn of paradigma. Vanwege het verschil in bewustzijn tussen mensen is het dan vaak lastig om elkaar te kunnen begrijpen. We kunnen andere mensen niet dwingen om te veranderen, maar we kunnen wel onszelf transformeren. Hoe groter ons bewustzijn, hoe meer inzicht en wijsheid we krijgen, hoe meer overzicht en begrip we verkrijgen, hoe meer licht we verspreiden, hoe mee we evolueren.

We zijn echter de verbinding met onze ziel kwijt. We lopen stuk op onze pure rationele egokant.

Duizenden jaren geleden ontdekten Chinese helden dat het leven zichzelf altijd in evenwicht brengt door het proces van uitbreiden en samentrekken. Ze noemden dat het principe van yin en yang. Yin en yang zijn geen absolute tegenpolen. Ze kunnen alleen bestaan in relatie tot elkaar en ze hebben elkaar nodig. De natuur kent een universele orde: eb wordt gevolgd door vloed en omgekeerd, groei door achteruitgang en omgekeerd, verergering door verbetering. Deze oeroude pulsatie is ook aanwezig in onszelf en heet ritme. Niets is enkel yin, of enkel yang. We vinden dat oerritme overal in de natuur en de wereld terug, ook in onze binnenwereld. Voor een gezond functioneren is het belangrijk dat yin en yang goed met elkaar samenwerken. Elke verandering van de natuurlijk cyclus binnen of buiten ons lichaam roept een reactie op. Als yin en yang langdurig uit balans zijn, kan er een ziekte in ons lichaam of chaos in de wereld ontstaan. Ziekte of chaos zijn prikkels, bedoeld om het evenwicht te herstellen. Het is voor ons westerlingen heel moeilijk om ons ervan bewust te worden dat de polariteiten van yin en yang niet in tegengestelde categorieën thuishoren, maar juist de uiterste polen van een samenhangende eenheid zijn. Niets is alleen maar yin of alleen maar yang. Alle natuurverschijnselen zijn vormen van een voortdurend heen en weer bewegen tussen de twee polen. Het goede is niet yin en evenmin yang, maar het dynamische evenwicht tussen beide. Slecht of schadelijk is datgene wat niet in evenwicht is.

Filosoof en auteur Ken Wilber (1949) stelt dat de werkelijkheid als geheel niet is samengesteld uit atomen, cellen, sociale fenomenen of processen, maar uit holons. Een holon is tegelijkertijd een geheel op zichzelf, maar ook een onderdeel van een groter geheel dat voortdurend streeft naar hogere vormen van bestaan. Wij maken tegelijkertijd deel uit van grotere organismen zoals familie, team, organisatie, dorp, stad, land en kosmos. De traditionele Chinese filosofen hadden voor deze holarchie een andere naam: ze noemden het de Tao.*3 Tao drukt zich uit als een proces van voortdurende stroming en verandering. Het voornaamste kenmerk van de Tao is het cyclische karakter van de onophoudelijke beweging: alle ontwikkelingen zowel in de fysieke wereld als die in de psychische en sociale gebieden vertonen cyclische patronen.

De wereld is overal. Alles wat bestaat is een patroon in de vorm van een fractal, een meetkundige patroon dat uit oneindig veel miniatuurversies van zichzelf bestaat. Het grote geheel kan pas bloeien als de kleinste onderdelen van een systeem ook bloeien, en andersom. In wezen, zijn fractals dus verbonden met het geheel. En dat geldt ook voor ons. Wat we doen of niet doen, heeft daarom altijd gevolgen. In positieve of negatieve zin, voor zowel ons eigen leven en onze ziel als voor de wereld.

Een belangrijke bevinding van onderzoekers die sociale netwerken bestuderen, wordt de Three Degrees of Influence genoemd. Deze theorie is ontwikkeld door Nicholas Christakis (1962) en James Fowler (1940 – 2015) in 2010. Het blijkt, dat wat we ook doen of zeggen, de neiging heeft om in ons sociale netwerk door te werken. Het beïnvloedt niet alleen onze vrienden, maar ook de vrienden van onze vrienden en zelfs nog een niveau verder (drie graden). Deze doorwerking geldt voor uiteenlopende fenomenen zoals politieke opvattingen, gewichtstoename, geluk en ook geweld. Meerdere onderzoeken hebben bijvoorbeeld bevestigd, dat obesitas een besmettelijke aandoening is. Christakis en Fowler constateerden dat vrienden 45% kans hadden om ook zwaarlijvig te worden. De vrienden van vrienden zouden op hun beurt een risico van 20% hebben. Hetzelfde geldt voor positieve acties die we ondernemen: als we stoppen met roken, is de kans groter dat mensen – die je niet eens kent! – drie graden verder in de vriendenkring ook zullen stoppen met roken. De rimpelingen van onze acties vloeien naar buiten op manieren die we ons nauwelijks kunnen voorstellen, en beïnvloeden ongemerkt onbekenden, terwijl hun acties ook ons eigen gedrag kunnen beïnvloeden. *4

HET BEWUSTZIJN EN HET IK

De multidimensionale werkelijkheid van de kosmos is het atelier, waarin het bewustzijn alles creëert. Ze is ons begin en onze schatkamer, een veld van zuiver scheppend potentieel en van zuivere waarneming. Deze geestelijke kracht heeft geen vorm en kan niet op een bepaalde plek worden gevonden. Het IK is door de wereld met onzichtbaar materiaal ofwel vanuit het bewustzijn geschapen. In feite zijn geest, lichaam, brein, emoties en universum dus bewerkt bewustzijn. Het IK ervaart daardoor een leven vol met illusie, want het IK leeft in een werkelijkheid van overtuigingen en grenzen die het leven beknotten.

De meeste mensen leven in een cirkel van beperkt bewustzijn, bijvoorbeeld als we bezig zijn met onze carrière, met dingen rationeel te verklaren of met ouder worden. Onze beperkte denkbeelden komen tot uiting in ons gedrag en daardoor kan het zijn dat we de zin van het leven niet meer zien. De inspiratie is verdwenen. We toetsen onze waarden, normen, regels, overtuigingen, ervaringen, aannames namelijk aan onze beperkte waarneming. Kortom, het leven heeft ons zeker goede dingen gebracht, maar we filteren, censureren, beoordelen en begrenzen wel ons IK.

Zolang wij ons gebrekkig voelen of ons ego (het denkende en dus onbewuste IK) voorrang geven, staan we in de ontwikkelingsstand. Op een gegeven moment blokkeert het IK teveel bewustzijn die liefde, mededogen, inspiratie, creativiteit en evolutie vanuit bewustzijn kunnen bevorderen. Dat komt vooral omdat het denken veel energie onttrekt aan ons lichaam. We voelen dan gewoon minder en zijn we ons minder bewust van de impulsen uit onze intuïtie. Eigenlijk verspillen we teveel bewustzijnsenergie door ons te concentreren op dingen die zich schadelijk en destructief in ons gedrag kunnen uitwerken.

Bewustzijn is echter volledig toegankelijk voor ieder levend wezen en biedt ons de mogelijkheid om aan de illusie van het IK te ontkomen. Het denkende ego met zijn beperkingen kan pas worden losgelaten op het moment dat wij de rust hebben gevonden om ons verder te ontwikkelen en ons hart te openen voor hoger bewustzijn. We kunnen geen langdurige gedragsverandering realiseren zonder onze overtuigingen en conditioneringen aan te pakken. Dan zien we de werkelijkheid zoals die is. Dan voelen we ons minder in gewoonten, herinneringen, oude overtuigingen, meningen, opvattingen en conditioneringen gevangengezet. We houden op ons vast te houden aan verwachtingen en beloningen van buitenaf.

Hoeveel zingeving wij in ons leven ervaren, wordt niet bepaald door een autoriteit buiten ons of door een punt in de toekomst of verleden. We kunnen het ware leven van dag tot dag bewust ervaren, als we ons verbinden met hoger bewustzijn die via onze intuïtie en gevoelens communiceert. We zijn dan in het moment van inspirerend en scheppend bewustzijn.

Hoe kunnen we de negatieve invloed van The Three Degrees of Influence stoppen?

Professor Psychologie Steven Pinker (1954), werkzaam bij de Harvard Universiteit, deed uitgebreid onderzoek naar geweld door de eeuwen heen.*5 Zijn getallen vertonen een duidelijk afnemende trend. Gaat alles dan steeds beter? Nee, want in het verleden behaalde resultaten zijn geen opmaat voor de toekomst. Maar wat kunnen wij doen? The Three Degrees of Influence vertelt ons namelijk ook dat, als wij willen veranderen, we bij onszelf moeten beginnen. Onze houding van authenticiteit vanuit onze ziel is de grootste kracht voor verandering. Een kind dat nog niet overdekt is met allerlei aardse ideeën, gevoelens en overtuigingen leeft vanuit zijn ziel. Het kind is dan nog spontaan in zijn gevoel en denken. ‘Het bevindt zich in ons als een kind dat geboren moet worden’, zegt de Rig Veda (IX.83.3).*6

De ziel is de diepste kern van elk levend wezen en als zodanig ook de bron van bewustzijn in het lichaam. Het bewustzijn van de ziel doordringt het hele fysieke en niet-fysieke deel van het lichaam en vervult het met leven. Als we dus trouw blijven aan onszelf en ons verbonden voelen met onze ziel – de tolk of vertaler tussen het eenheidsbewustzijn en ons lichaam -, is de reikwijdte van onze liefdevolle ziel vanuit ons hart groot. De reikwijdte van de goddelijke vonk of etherisch energie is dan voldoende om mensen in onze omgeving uit de lagere energieën op te trekken. Kort gezegd, de ziel is onvatbaar, onaantastbaar, eeuwig, zij is. Zij is rustig en vrij, zij doordringt de materie met zuiver licht. Het is de sluier, die wijzelf gecreëerd hebben tussen onze ziel en ons ego, dat maakt dat het licht van de ziel niet volop kan uitstralen.

Wat is het doel van de ziel?

De Indiase advocaat en ethisch politicus Mahatma Gandhi (1869 – 1948) en icoon van het geweldloos verzet werd een ‘grote ziel’ genoemd, iemand die innerlijke wijsheid en liefde bezat en ernaar handelde. Hij wees elk geweld in woord en daad radicaal af. Onze grootste bondgenoot is namelijk onze innerlijke wijsheid die ons de weg naar liefde wijst. Het doel van de ziel is liefde in alle aspecten van het leven te openbaren. Als we geen verbinding hebben met onze ziel, kunnen we de mogelijkheden van het universum niet downloaden. Als we ons echter laten leiden door de eisen van de macht in de buitenwereld, dan verliest onze eigen schatkamer aan kracht. Dan worden we als ‘t ware verdoofd in onszelf en we verliezen ons fundament. Als het niet duidelijk is wie wij zijn, dan kunnen krachten van buiten hun invloed laten gelden. Dan kunnen systemen en krachten van buiten ons gemakkelijk beïnvloeden en met ons spelen. In feite worden we heen en weer geslingerd tussen de hebzucht en de begeerte van de buitenwereld aan de ene kant en de energie, de liefde en het licht van ons hart aan de andere kant.

Elk atoom, elk molecuul of cel heeft een ziel, maar niet in dezelfde bewustzijnsgradatie als de totale mens. Ook een dier heeft een ziel. De ziel drijft het lichaam tot werkzaamheid aan en dwingt het leven op het pad van evolutie vooruit te gaan, waardoor de ziel ervaringen opdoet en het leven de gelegenheid krijgt om door te groeien naar een hoger niveau van zijn. Op dat ruimere bewustzijnsniveau wordt de ziel steeds meer meester in ervaringen en wijsheid, zodat we dichter bij de kernessentie van energie, licht en liefde komen te staan.

Waarom zouden we ons eigenlijk met ons innerlijk verbinden?

Het antwoord daarop is: omdat het ‘t einde van lijden teweeg kan brengen. Belangrijk is om te leren ons gevoel serieus te nemen. Dit hebben we nodig om onze pijn in onszelf te verwerken en onszelf te ontwikkelen, waardoor ook ons gevoel voor eigenwaarde kan toenemen. Pijn is een onderdeel van elk leven en daar ontkomen we niet aan. Honger en pijn hebben meer overeenkomsten dan we denken. Ze zijn beide waarschuwingstekens van ons lichaam. Waar ons hongergevoel ons waarschuwt voor een tekort aan voedingsstoffen, waarschuwt pijn ons voor dreigende schade. Als mensen gevaccineerd worden, voelen ze ineens hun lichaam en een mogelijke pijn. Is de prik gezet, is hun pijn verdwenen en voelen zij hun lichaam niet meer. Pijn ervaart iedereen in z’n leven. Narigheid is een signaal, een waarschuwing dat iets niet in orde is.

Maar lijden is iets heel anders.

Lijden is een mentaal iets, want identificatie met onze gedachten over die pijn levert lijden op. De Ierse schrijver en dichter Oscar Wilde (1854 – 1900) zag pijn en lijden als een medium waardoor mensen zich bewust werden van hun bestaan. Hij was de spil van een Brits schandaal, toen hij door de vader van zijn minnaar, Lord Alfred Douglas, in het openbaar werd beledigd voor zijn homoseksuele praktijken. Na zijn gevangenisstraf van twee jaar in Reading, waarin hij totaal geïsoleerd was, schreef hij De Profundis, een van de grootste liefdesbrieven die ooit zijn geschreven.*7 ‘Lijden is een lang moment. Verdriet is het meest gevoelige van alle gecreëerde dingen. Waar verdriet is, is heilige grond. Op een dag zullen mensen beseffen wat dat betekent. Ze zullen niets van het leven weten totdat ze het weten.’ En veel van zijn tijdgenoten waren het toen met hem eens. Dat zijn vreemde geluiden voor de mensen van vandaag waar pijn en lijden juist taboe zijn. Wij willen daar juist met pillen en verdovingen vanaf. We willen het niet onder ogen zien. Hoe meer we op de bergtop willen zitten en de narigheid willen wegdrukken, hoe meer de angst over ons huidige bestaan toeneemt. De Belgische psychiater Dirk de Wachter (1960) vindt dat we ons niet moeten opsluiten in ons ego en onze onbereikbare idealen, maar oog moeten hebben voor de werkelijkheid. Als we de pijn zien als een normaal verschijnsel, vermindert het lijden aan die pijn, aldus De Wachter.*8

Ik denk dat veel mensen verlangen naar een leven waarin ze kunnen wortelen en groeien zonder narigheid en lijden.

We willen boven onszelf uitstijgen, of het nu op professioneel of persoonlijk gebied is. We willen allemaal vreugde en schoonheid ervaren. We willen allemaal positief evolueren. Er is echter een groot verschil tussen groei en evolutie. Volgens Van Dale betekent groei in grootte toenemen. Evolueren daarentegen betekent uitbreiding of verbreden van vermogens. Wanneer iets groeit, wordt het kwantitatief groter; wanneer het evolueert, wordt het kwalitatief beter. Kwaliteit kan alleen bereikt worden via innerlijk én uiterlijk onderzoek. In feite door de sluier van het leven en de materie te verwijderen. De natuur daagt ons daartoe steeds uit, want de natuur is onze beste leraar. Dit leidt tot zelfevolutie en collectieve evolutie: in dit boek [w]evolutie genoemd. Er is sprake van een sterke impuls in de mens om zichzelf te overtreffen en te muteren. Net als een virus dat doet. Evolutie is wording in de materie. Het doel is om volledig te zijn. De afscheiding op aarde is nodig om te evolueren, anders zouden we een ongedifferentieerd iets in de eeuwigheid zijn gebleven.

Waarom hebben we de behoefte om vooruit te gaan, om betere mensen te worden en zelfs dienstbaar te willen zijn?

Het denkvermogen van de mens heeft grootse dingen gedaan, maar heeft dat tot de grote waarheid van het leven geleid? De kern van elk probleem is onaangeraakt gebleven. Er werden praktische resultaten van kennis bereikt, maar alleen aan de fysieke oppervlakte van de dingen. Daaronder zitten onpeilbare waarheden, geheimzinnige energieën, krachten en invloeden van ons bestaan. Het is de vraag of we met ons ego in staat zullen zijn de diepere verbindingen van het leven te ontdekken. Wat we wel weten is dat al het innerlijke werk van een mens of een organisatie zijn volle betekenis krijgt als de wereld er beter van wordt. Wij vinden onze bestemming in de relatie met de ander of het andere. Recente wetenschappelijke inzichten op het gebied van spiegelneuronen, morfogenetische resonantie (vormend principe dat levensprocessen indirect aanstuurt en bijdraagt aan evolutie) en groepsevolutie duiden op een algemeen principe van verbondenheid. De wetenschap lijkt te bevestigen wat we intuïtief allang weten: we zijn een inclusief wezen. Wij zijn elkaar en we zijn de wereld. Alles wat de wereld overkomt, overkomt ons ook. Het geeft blijk van verbondenheid. En als wij als sociaal dier ons dienstbaar opstellen, krijgen we er veel voor terug.

We evolueren erdoor.

Martin Luther King (1929-1968), de grote inspirator van de Afro- en Amerikaanse burgerrechtenbeweging in de vorige eeuw, hield de mensen geen plan maar een droom voor. ‘I have a dream’, zei hij. Hij begon met uit te leggen wat hij kon betekenen voor andere mensen. En die droom sprak anderen aan, blank of gekleurd. ‘Voor dienstbaarheid hebben we geen scholing nodig. We hebben alleen een groot hart nodig. Een liefdevolle ziel’, aldus Martin Luther King. Deze liefde is de basis van het leven en misschien wel de diepste behoefte die in onze ziel aanwezig is.

Onze huidige samenleving is echter gebaseerd op ontkenning van die waarheid. De mens is bij geboorte een vat van mogelijkheden en talenten, maar draagt nog geen bagage van onwaarheid met zich mee. In de loop der tijd vult de mens zijn leven in, naar eigen keuze of naar de keuze van de ander. We ontwikkelen een zelfbeeld of ego tijdens onze jeugd. En ons zelfbeeld vullen we steeds met bagage van anderen. Zo bouwen we voort op de ideeën van de buitenwereld en vullen we ons ego-denken met vaste overtuigingen en eigen of wereldse down of upverhalen. In feite leven we met vastgeroeste frames en een dwingend denkraam. Daardoor voelen we ons een slachtoffer van de buitenwereld. De reclamewereld speelt daar handig op in door ons helden, seks en overdadig eten als troost aan te bieden. Maar het verafgoden van helden is een vervanging voor onze eigen grandeur; verslaving aan seks kunnen we zien als een vervanging voor eigenliefde; overmatig eten als vervanging voor intimiteit. Ons grotere ego-denken is niet wie we werkelijk zijn. Als ego wanen we ons een alleskunner, maar onze wijsheid wordt niet aangesproken en niet gevoed door onze eigen ervaring. En wie niet zinvol vanuit zijn eigen kernessentie leeft, voelt zich leeg.

We hoeven nergens een cursus voor evolutie te volgen. Neem het hele proces van ontwaken en bewustwording zelf in eigen hand. Zoals een Leonardo da Vinci, die door observatie en ondervinding kennis en wijsheid verkreeg. Om te kunnen evolueren, moeten we op de eerste plaats in onszelf geloven en dus in het leven. Het is veel meer een proces van afbraak dan van opbouw; een afbraak van overtuigingen. We kunnen van alles en iedereen leren, maar blijf wel de eigen hoogleraar. Als we daarbij een spiritueel pad lopen en meditatief geoefend zijn, kunnen we met helderheid en liefde zonder oordeel naar de wereld kijken. Het mooie van meditatie is dat we onze overtuigingen leren loslaten en dat we deze kunnen vervangen door besluiten die ons verder kunnen helpen. Het gaat erom met de gedachten zodanig om te gaan dat wij de gedachten (de bron van angst) zelf bepalen. Dat doen we door de kwebbelarij in ons hoofd te beheersen. Staan onze gedachten stil, dan hebben we contact met onze essentie van liefde en kan er een nieuw bewustzijn ontstaan. Het spirituele pad gaan is bewustzijn ontwikkelen, gedachten beheersen en contact leggen met onze schatkamer. Neuropsychiater dr. Daniel Amen (1954) laat in zijn boek Verander uw brein, verbeter uw leven zien dat we niet vastzitten aan het brein waarmee we geboren zijn en toont aan dat onze gedachten ons gedrag beïnvloeden. Als een hersendeel niet meer overactief is en dus rustig is, is het gedrag normaal. Bij overactiviteit van een bepaald hersendeel veroorzaakt dit herhalende gedachtenpatronen die overwegend negatief zijn. Dit leidt tot afwijkend gedrag en tot verslavingen. *9 Hoe ontspannener en met liefde we in het leven staan, hoe stiller onze gedachten, hoe meer contact we kunnen krijgen met onze essentie. Daardoor zijn we alerter, bewuster en intuïtiever en kunnen daardoor slagvaardiger op het leven reageren.

Pas als er evenwicht is tussen onze essentie en denken, vloeit de rest er vanzelf uit voort. Wanneer we ons laten meeslepen door de waan van de dag, dan bevinden we ons in de verdichte, materiële energie of in ons ego. De broodnodige balans tussen de zichtbare en onzichtbare energiewereld raakt dan zoek. Als de onbalans te groot is, zoekt de energie vanzelf naar een balans en reguleert de zaak. Dat is vaak de oorzaak van natuurrampen, geweld of ongelukken. Dit is alleen op te lossen door bewust te worden van de onrust die is ontstaan. Zelfwaarneming, dus. Bewustwording betekent niets anders dan uit de vergetelheid stappen, op te merken wat de onrust in onszelf doet, op de rem te trappen en ons weer herinneren wie we werkelijk zijn: wezens van liefde. Dit kunnen we, behalve door zelfobservatie, ook doen door yoga of meditatie, door contact met de natuur te zoeken, maar vooral door te voelen, te aarden en onze weg terug te vinden naar ons hart. Als we daarbij de vaste wil hebben liefde te zijn, zullen we veel in goede zin kunnen veranderen. Op die manier komen we uiteindelijk oog in oog te staan met onze eigen Boeddha-natuur.*10

KEER HET OM À LA BYRON KATIE *11

Overtuigingen kunnen bewust, maar ook onbewust zijn. Het is belangrijk om belemmerende overtuigingen te heroverwegen, omdat deze je klein houden. Want…brengt het je verder? Doet het je goed of brengt jouw overtuiging stress? Kan jouw ziel hierdoor groeien? Stel jezelf de vraag: is mijn overtuiging waar en zo ja, waar is het bewijs? Kan ik voor 100% zeker zijn dat mijn overtuiging waar is? Hoe voelt het van binnen als ik mijn overtuiging uitspreek?

Keer de gedachte eens 180 graden om: als je iets onmogelijk vindt, zou je het ook mogelijk kunnen vinden. Spreek de nieuwe gedachte eens vanuit een gevoel van optimisme uit. Hoe voel je je dan? Je kunt elke dag zinvol scheppen en beslissingen steeds in een liefdevolle richting sturen. Het afstemmen op een hoger doel, vooral als het om een altruïstisch of een SDG-doel (de mondiale duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties) gaat, maakt je minder egocentrisch.

Je voelt je een deel van iets groters, iets buiten jezelf, en dit maakt dat je minder gericht bent op je eigen zorgen en angsten. Jouw problemen lijken dan minder belangrijk, en je besteedt minder tijd aan nadenken erover, en dus neemt je gevoel van welzijn toe. En als je een sterk gevoel van doelgerichtheid hebt, is de kans groter dat je slaagt en geluk ervaart. Je hebt altijd de mogelijkheid om te kiezen uit verschillende opties en een vrije wil om ervoor te gaan.

We verkorten ons geluk door krampachtig aan ons ego-denken vast te houden. In actie komen om onze emmer te vullen met liefde en gestelde doelen te realiseren wekt echter een gevoel van tevredenheid op. Dan denken we: ‘Ik heb ergens voor geleefd’. Die conclusie hoopt vrijwel iedereen eens te kunnen trekken. De mens wil tevreden zijn over zichzelf: ‘Ik wil van betekenis zijn om te kunnen ervaren en te leren en om vanuit die lering voor een ander of voor de samenleving van dienst te kunnen zijn’. Een dergelijke instelling vervult het leven, niet alleen voor het huidige leven maar ook voor de generaties daarna. Nooit eerder in miljarden jaren leven op aarde heeft het leven zo’n enorme voorsprong genomen, qua intelligentie en veelzijdigheid, en dus macht. We staan op de schouders van de generaties voor ons die zin en betekenis hebben gegeven aan het leven. Dat is een vorm van zinvolle [w]evolutie en rentmeesterschap.

Maar het systeem waarin we leven kraakt en is dringend aan hervorming toe.

Vooral nu we allemaal in een grote ontwakings- en evolutieperiode zitten op weg naar een ruimer bewustzijn en een nieuwe wereldorde. Als we niet oppassen, komen we onder de invloed van het huidige systeem en creëren we zelf een kerker waar we niet meer uit kunnen komen. Het systeem zet ons vast en behandelt ons alsof we dom zijn. Dat is het werkingsprincipe. De bewakers van het systeem - of dat een politiek of een organisatorisch systeem is - denken dat ze zullen winnen door ons klein te houden en ons een lekkertje voor te houden. Alsof we nog een kind zijn. We moeten wakker worden en begrijpen dat we in wereld van ups en downs leven. Met de oorlog in Oekraïne zien we dat we in een wrede wereld leven. We zijn hier om ons meesterdiploma te halen door te leren hoe we onze liefde en dus ons licht naar andere mensen, dieren, planten en de aarde kunnen laten stromen. Leef vanuit verbinding met ons ware zelf en wees een doener vanuit dienstbaarheid! Zo zou de politiek ook moeten zijn. Onze politiek zou geen invoegstrook voor een betere carrière of meer macht moeten zijn. Ons parlement geen machteloos beleidsinstrument met weinig maatschappijvisie. Onze maatschappij zou geen container van oppervlakkigheid moeten zijn maar een co-creatieproject van waarachtigheid, kwaliteit en een nuchtere reflectie op wat er werkelijk gaande is.

Zonder verzonnen downverhalen, die eerder afbreken dan opbouwen.

In de Nederlandse talkshow De Wereld Draait Door vertelde de bekende rapper Typhoon openhartig over zijn burn-out, die er al heel lang aan zat te komen. De dertiger Glenn de Randamie (1984), zoals de rapper eigenlijk heet, zit weer vol levensvreugde. ‘Ik weet nu dat het niet vanzelfsprekend is, gezien waar ik was in mijn hoofd.’ Hij vond dat hij met zijn muziek en het maken van video’s zonder ophouden moest blijven optreden. En dat deed hij vier jaar lang. ‘Ik ben te intensief met mijn muziek doorgegaan en als er in mijzelf een stukje gebrokenheid blijft zitten, dan herinner je je niet meer waarom je al die dingen wilt doen en wie je bent. Als je dan thuis komt, kom je in een soort leegte terecht. Ik bleef echter doorgaan en dat heeft z’n tol geëist. Ik wilde de band niet teleurstellen, ik wilde mijn management niet teleurstellen. Ik had het gevoel dat ik de mensen wat verschuldigd was.’ Hij zocht hulp, ging in therapie en ging met zichzelf aan de slag. ‘Ik voelde me nooit helemaal thuis op aarde en voelde me onveilig. Ik was altijd zoekend. Iedereen zoekt naar antwoorden, ook ik.’ Hij zond een S.O.S. naar God uit en liet zich dopen. ‘Ik zocht en vond spiritualiteit, maar de Bijbel las ik niet. Maar elke keer als ik inspirerende boekjes las zoals de Alchemist van Paul Coelho of de Kracht van het NU van Eckhart Tolle zag ik de naam van God steeds terugkomen.’ Lachend zegt hij: ‘Dat vond ik best wel irritant, want daar was ik niet naar op zoek. Uiteindelijk kwam ik erachter dat het ging om loslaten. Je gaat meer over tot controle en je blijft alles beheersen, als je je onveilig voelt. Voor mij was het openen van mijn hart een juiste keuze die ik bewust moest maken. Het was een keuze voor liefde. Ik wil creëren, ik wil vooruit, ik wil in mijn muziek kunnen verbinden.’

‘Het leek net alsof je het buiten jezelf zocht, terwijl het eigenlijk in jezelf zat’, zo vertaalt talkgast Marc-Marie Huijbregts zijn proces waarop Glenn de Randamie antwoordt: ‘Ja, alles is van binnen te vinden. Je kunt zoveel kennis en inspiratie tot je nemen, maar met een open hart, met loslaten en in vertrouwen kom je tot wijsheid.’ Typhoon bracht een nieuw album uit. ‘Ik heb echt de resetknop ingedrukt’, zegt Glenn. ‘Ik kan weer volop muziek maken en tegelijkertijd een nieuw leven eromheen hebben. Niet alles hoeft meer. Ik ga nu kiezen vanuit liefde. Mensen voelen dat en hun komst naar ons muziekfestival voelt nu als een echte zegening.’ *12

We vergeten dat we goed voor onszelf moeten zorgen.

Als we niet zorgen voor een goed huwelijk, kan het ons huwelijk kosten. Als we niet voor onze eigen gezondheid zorgen, dan zouden we wel eens ziek kunnen worden. Zo werkt dat ook in ons leven, in de democratie of op ons werk. Als we er niet in investeren, dan verliezen we het. Misschien denken we wel veel te gemakkelijk dat anderen het werk wel voor ons zullen doen.

De meest vooruitstrevende en sociaal geëngageerde mensen zijn de pioniers van vandaag. Veel van die mensen hebben een warm gevoel voor al het leven op aarde. Ze hebben verlichte ideeën over de manier waarop we met de aarde en het leven daarin zouden kunnen omgaan. Deze mensen gaan de weg van diepe zelfreflectie en bewustwording. Ze zijn ontwaakt en geïnspireerd door mensen als Mahatma Gandhi die wijsheden praktiseerde als Be the Change You Wish To See in the World en No Politics without Dharma (Dharma is de natuurlijke orde, de wetmatigheid van het universum ofwel het pad van geweldloosheid; dharmisch betekent dat ik datgene doe waarvan ik weet dat het goed is om te doen, los van mijn persoonlijke voorkeuren). Voor Gandhi kon er geen politiek zijn zonder de universele wetten van de menselijke natuur en zonder de weergave van wat er werkelijk is. Hij belichaamde het principe van diversiteit en pleitte voor een dharmische samenleving zonder geweld, van juist handelen, op de juiste tijd, op de juiste manier en om de juiste redenen volgens de universele wetten. Hij pleitte voor gedecentraliseerd bestuur dat van onderop op dorpsniveau was opgebouwd. Om die reden eiste hij zelfbestuur van de overheersers, de Britten. Gandhi heeft altijd gewerkt aan het persoonlijk belichamen van vrijheid, vrij van interne en externe afhankelijkheden. Hij was - naast de inheemse bevolkingsgroepen zoals bijvoorbeeld de Noord-Amerikaanse indianen - een van de belangrijkste en meest duurzame voorvechters en beleidsmakers van de wereld. Gandhi was namelijk verontrust over de steeds maar toenemende consumptie van de industriële economie die de natuurlijke hulpbronnen uitput. Hij wist hoe te leven. ‘Er is genoeg voor ieders behoeften’, schreef hij, ‘maar niet genoeg voor ieders hebzucht.’ Het systeem vernietigde volgens hem ook de zelfvoorziening in de dorpen die het sociale weefsel van India vormden.

Helaas zijn veel van zijn ideeën zodanig vertaald dat deze hun oorspronkelijke, dharmische betekenis hebben verloren.