Hugo

ROMAN

HUGO

R.E. de Bruijn

De kwetsbaarheid van een hunkerend hart

COLOFON

HUGO

© 2022 R.E. de Bruijn (pseudoniem)

Auteur: R.E. de Bruijn

Drukkerij: Pumbo.nl

Omslagontwerp en binnenwerk:

www.auteursbegeleidingbp.nl

Omslagfoto & auteursfoto: Helen Gosman

Genre van het boek: Roman

ISBN epub: 978-94-6443-768-3

ISBN paperback: 978-90-903607-1-3

NUR: 340 (populaire fictie algemeen)

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, door middel van druk, fotokopieën, geautomatiseerde gegevensbestanden of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

‘Het is gemakkelijker om te zorgen voor sterke kinderen dan beschadigde mensen te repareren.’
- Frederick Douglass

Inhoud

In volle vaart

Het begin in vogelvlucht: (1973-1984)

Hoofdstuk 1

Hoofdstuk 2

De verhuizing: (1981)

Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 4

De scheiding: (1984)

Hoofdstuk 5

Hoofdstuk 6

Hoofdstuk 7

Hoofdstuk 8

Hoofdstuk 9

Hoofdstuk 10

Hoofdstuk 11

Hugo

De onderbouw: (1986-1988)

Hoofdstuk 12

Hoofdstuk 13

Hoofdstuk 14

Hoofdstuk 15

Hoofdstuk 16

Hoofdstuk 17

Hoofdstuk 18

Hoofdstuk 19

Hoofdstuk 20

Hoofdstuk 21

Hoofdstuk 22

Hoofdstuk 23

Hoofdstuk 24

Hoofdstuk 25

De bovenbouw: (1988-1989)

Hoofdstuk 26

Hoofdstuk 27

Hoofdstuk 28

Hoofdstuk 29

Hoofdstuk 30

Hoofdstuk 31

Hoofdstuk 32

Hoofdstuk 33

Hoofdstuk 34

Hoofdstuk 35

Hoofdstuk 36

Hoofdstuk 37

Hoofdstuk 38

Hoofdstuk 39

Het eindexamen: (1990)

Hoofdstuk 40

Oude liefde roest niet: (1995)

Hoofdstuk 41

Hoofdstuk 42

Hoofdstuk 43

Hoofdstuk 44

Hoofdstuk 45

Hoofdstuk 46

Hoofdstuk 47

Hoofdstuk 48

Hoofdstuk 49

Hoofdstuk 50

Drie weken later

Hoofdstuk 51

Hoofdstuk 52

Hoofdstuk 53

Hoofdstuk 54

Het begin van het eind

Hoofdstuk 55

Hoofdstuk 56

In volle vaart

Wat oprecht is wint.

Als ik terugdenk aan mijn jonge jaren dan weet ik één ding zeker. Ik was absoluut oprecht. Het heeft lang geduurd voor ik dat besefte voor mezelf en het was een behoorlijke uitdaging om daar te komen.

Het is pas half zeven in de ochtend als ik door een vriendin met de auto wordt afgezet bij het station Amsterdam-Centraal. Het valt me op dat het, gezien het tijdstip, al aardig druk is. Door de zomervakantie lopen er, met name veel gezinnen, weifelachtig om zich heen te kijken. Zin in de wandel- natuur en yogavakantie loop ik vrolijk met mijn rugtas en een koffer in mijn hand, de trap op naar het perron waar de Thalys zal vertrekken. Bij het kopen van het ticket naar Marseille werd aangegeven dat ik minimaal 30 minuten voor vertrek aanwezig moet zijn. Ruim op tijd kijk ik alvast op de informatieborden op welk deel van het lange perron ik straks in moet stappen.

Vrijwel meteen zie ik op één van de borden mijn rijtuignummer staan en loop er op mijn gemakje naartoe, richting de openlucht waar ik een zitplek vind in de nog maar net opkomende zon. Voor de vijfde keer check ik of mijn paspoort en treinticket nog in mijn heuptas zitten.

Elke keer als ik dat doe haal ik opgelucht adem en lach inwendig om mezelf: controlefreak! Met gezonde spanning voor de lange reis, kijk ik nieuwsgierig om me heen en zie nog meer mensen van de vroege zonnestralen genieten. Iets verderop staan een vader en een moeder met drie kinderen onrustig heen en weer te draaien. De moeder, die me door haar houding enorm doet denken aan Claire, houdt de kinderen in de smiezen en de vader let voornamelijk op de twee koffers die tussen hen in staan.

Als na ruim tien minuten de trein het station binnen komt rijden, komen de mensen onrustig in beweging en pakken hun bagage alvast op. Met mijn ticket op zak loop ik met mijn koffer naar de aangewezen instapplek. Voor de treindeuren ontstaat er een rij van ongedurige mensen. Ik hou niet van drukte, dus ik hou wat afstand van de rij. Na een paar seconden lijkt er beweging in de rij te komen en ik schuifel steeds een stapje naar voren. Mijn koffer begint zwaar aan te voelen. Eindelijk loop ik door de deuren van de trein naar binnen en vind vrijwel gelijk mijn zitplaats, dat zich vlakbij de ingang bevindt. Ik ben blij dat ik een plek naast het raam heb en gooi mijn rugtas alvast op mijn stoel. Ik schuif mijn koffer in de daarvoor bestemde plaats.

Met voldoende eten en drinken voor de lange reis van ruim zeven uur, haal ik een volkoren boterham met kaas en ham en een kleine fles met water uit mijn rugtas tevoorschijn. Ik ben vanmorgen vroeg gehaast vertrokken en had nog niet ontbeten. Van het brood neem ik gulzig een grote hap, terwijl ik met plezier terugdenk aan mijn 48ste verjaardag van een paar dagen geleden dat tot in de late uurtjes werd gevierd. Al kauwend tuur ik uit het raam.

Ik zie mensen gehaast heen en weer lopen, op zoek naar de juiste instapplaats. Het gezin met de kinderen dat ik even daarvoor had gezien, stond nu praktisch voor mijn neus. De moeder kijkt gestrest om zich heen en roept iets onhoorbaars naar haar man, terwijl ze de peuter strak tegen zich aanhoud. De man zie ik onzeker en radeloos om zich heen kijken. De jongen is bewegelijk en lacht ondeugend. Hij plaagt zijn oudere zus een beetje. Ik zie dat het meisje zich geïrriteerd omdraait als de jongen voor de zoveelste keer aan haar rugtas trekt. Ze geeft hem een harde duw, waarna hij naar achteren struikelt en zich nog maar net staande weet te houden. Hoewel hij niet valt begint hij hard te huilen en doet zijn beklag bij zijn moeder. De moeder kijkt woest naar het meisje en loopt zichtbaar boos op haar af. Midden op het perron geeft ze haar met de platte hand een flinke klap op haar wang en ze rammelt het meisje gefrustreerd door elkaar, terwijl ze iets venijnigs tegen haar schreeuwt. Het meisje huilt en houdt haar hand op haar wang om de pijn te verzachten.

Bij het zien van dit onbehagelijke schouwspel veer ik iets omhoog uit mijn stoel en krijg het ineens abnormaal warm en mijn handen worden klam. Mijn wangen voel ik knalrood worden en door een steek in mijn buik voelt het alsof ik zojuist zélf een klap in mijn gezicht heb gekregen. Ik voel een enorme drang om de trein uit te springen en het meisje te hulp te schieten, maar ik kan niets doen. Een gevoel van machteloosheid overvalt mij. Ik kijk hoofdschuddend en kwaad uit het raam en hoor de moeder van het meisje nog altijd tegen haar schreeuwen, terwijl ik mij stilzwijgend afvraag waarom zulke ouders er überhaupt voor kiezen om kinderen te nemen. Ik zie de vader met zijn vinger een kant opwijzen en het gezin loopt uit het zicht van het raam naar de gewezen richting. Om mijn versnelde ademhaling weer rustig te krijgen denk ik aan de ademhalingstechnieken die ik tijdens de yogalessen decennia geleden heb geleerd. Bewust adem ik langzaam in en weer uit. Door de spanning in mijn lijf heb ik opeens geen trek meer en berg mijn boterham weer op in de boterhamzak.

Nadat ik weer enigszins gekalmeerd ben, vraag ik me af hoe het met het meisje gaat. In gedachten zie ik haar weer voor me: haar door angst opengesperde ogen door het fysieke geweld. Een intens gevoel van medeleven maakt zich van mij meester. Nog steeds aangeslagen van het voorval dat zich recht voor mijn neus had afgespeeld, denk ik aan Claire, mijn moeder. Bij ons thuis was het normaal om klappen te krijgen, maar dit heeft grote impact op mij gehad. Ik vraag mij stilletjes af of Claire zich dat ooit gerealiseerd heeft. Mijn jeugd heeft me angstig gemaakt en het vertrouwen in volwassenen tenietgedaan.

Na een aantal minuten voel ik de trein in beweging komen en als een grammofoonplaat, die zich opnieuw afspeelt, denk ik terug aan mijn eigen jeugd.

Het begin in vogelvlucht

(1973-1984)

1

In de maand augustus op een mooie zomerdag werd ik in het ziekenhuis aan de Hogeweg in Amersfoort geboren. Ik was een mollige en kale baby en mijn ouders noemden me Susanne. Er was nog geen sprietje haar op mijn bolle toet te bekennen, maar verder zat alles erop en eraan.

In het ziekenhuis lag mijn moeder Claire bij te komen van haar eerste bevalling. Mijn vader Paul was al vader geworden, van een aantal kinderen uit voorgaande relaties, dus het bijwonen van een bevalling was niet nieuw voor hem. Claire was zijn vierde vrouw. Ze leerden elkaar kennen via een contactadvertentie in de plaatselijke krant.

Al snel mocht ik vanuit het ziekenhuis met mijn ouders mee naar huis. Ons huis, zoals ik me dat op latere leeftijd herinnerde, was een enorm appartement met veel kamers. Het appartementencomplex stond aan de rand van de stad in een groene, kindvriendelijke wijk. Als je uit het raam keek aan de voorzijde van het appartement, zag je een ruime parkeerplaats met daarachter een strook van bloembedden, dat vol stond met blauwe en paarse lupinen.

Ruim vier jaar later werd mijn zusje Nina geboren. Zij had, in tegenstelling tot mij, direct bij de geboorte donkere haren op haar kleine hoofd, terwijl er bij mij na al die jaren nog geen plukje haar te bekennen was. Ik was inmiddels uitgegroeid tot een peuter waarvan men niet kon inschatten welk geslacht ik had. Claire werd op straat herhaaldelijk gevraagd of ik een meisje of jongetje was. Geïrriteerd wees ze dan naar mijn kleding.

‘Je ziet toch dat ze meisjeskleding aan heeft!’ zei ze dan pinnig naar diegenen die het lef hadden ernaar te vragen.

Vlak na mijn vierde verjaardag kwamen er eindelijk een aantal donshaartjes tevoorschijn. Ze was er zo blij mee dat ze gelijk roze strikjes kocht om er in te draaien. Dat verhaal heb ik eindeloos aan moeten horen.

Claire was, zoals veel vrouwen in die tijd, een vrouw die voornamelijk alleen voor de kinderen en het huishouden zorgde. Ze kreeg elke week huishoudgeld van Paul en daar moest ze van rondkomen. Dat betekende boodschappen kopen voor het hele gezin en kleding voor zichzelf en de kinderen. Als ze meer nodig had voor andere zaken, moest ze Paul vragen om meer geld.

Mijn moeder was een aantrekkelijke vrouw met lichtgroene ogen. Ze had prachtig lang zwart haar dat net over haar schouders hing en ze was trots op haar Ierse afkomst. Haar volle lichtroze lippen en fijne huid gaven haar een zwoele maar ook fragiele uitstraling. Met haar slanke lichaam lag ze regelmatig in een bloemetjesbikini op het balkon in een stoel te zonnen. Ondanks haar Ierse afkomst, werd ze zo bruin als basterdsuiker. En als ze zich ’s avonds direct na het douchen had ingesmeerd met bodylotion, kwam haar gelijkmatig gebruinde huid nog beter uit. In mijn ogen was ze een filmster om te zien!

Paul was een man die het niet zo nauw nam met zijn verantwoordlijkheden. Ik heb begrepen dat hij het liefst alleen op stap ging. Hij werkte niet maar ging altijd netjes gekleed de deur uit. Elke dag ook in het weekend, droeg hij een katoenen donkerblauwe broek, een spierwit overhemd met daaroverheen een colbert. Met zijn blonde, halflang krullend haar en zijn helderblauwe ogen, zag hij eruit als een “lookalike” van Don Johnson.

Hij was ruim twintig jaar ouder dan Claire, maar door zijn knappe charmante verschijning viel dat niet direct op. Waarom hij arbeidsongeschikt is verklaard is me nog altijd onduidelijk. Wat ik wel weet is dat hij slecht tegen drukte kon, omdat hij regelmatig last had van hoofdpijn, aangezichtspijn en aan depressies leed.

Op latere leeftijd begreep ik van Claire dat er geen medicijn op de markt was om zijn aangezichtspijn te genezen en voor zijn depressieve stemmingen is hij een keer opgenomen in een psychiatrische kliniek. Daar weet ik het fijne niet van.

Door zijn ouderwetse opvattingen, dat de vrouw des huizes de taak had om voor de kinderen te zorgen, had hij alle tijd van de wereld en ging vooral zijn eigen gang. Hij was niet vaak thuis en wat hij precies deed was Claire ook niet helemaal duidelijk. Als ik ernaar vroeg, antwoordde ze dat hij op stap was met Annabel, zijn donkerblauwe Jaguar. Of hij zat aan het kanaal verderop te vissen.

En als hij een keer thuis was, dan moesten Nina en ik altijd zachtjes doen. Hij keek dan televisie of luisterde naar de radio.

‘Sssssttt, papa heeft hoofdpijn, dus zachtjes doen,’ zei Claire dan fluisterend.

Als ze over Paul sprak, was dat niet uitgebreid, maar vooral kort en bondig.

Veel herinneringen heb ik niet aan deze periode. Ik weet het vooral van horen zeggen, maar sommige gebeurtenissen staan nog altijd erg helder op mijn netvlies.

Zoals die keer dat Paul in de slaapkamer met de gordijnen dicht met hoofdpijn op bed lag. Bezorgd om zijn toestand en omdat Claire niet thuis was om voor hem te zorgen liep ik voorzichtig zijn slaapkamer in.

‘Papa? Heb je weer hoofdpijn?’ vroeg ik zachtjes om geen lawaai te maken.

‘Ga maar in de woonkamer spelen!’ antwoordde hij geprikkeld.

‘Zal ik een warm washandje voor je halen en op je voorhoofd leggen? Of iets te drinken?’ vroeg ik. Ik wilde aardig zijn door hem te helpen. Toen hij niet reageerde op mijn vragen, vroeg ik enthousiast om hem op te vrolijken: ‘Wil je dan een knuffel? Dat helpt ook tegen de pijn!’

‘Suus wegwezen nu!’ beet hij me toe.

Langzaam sloot ik de slaapkamerdeur en liep terneergeslagen terug naar de woonkamer. Ik probeerde lief te zijn, maar hoe ik ook mijn best deed om hem te helpen, het hielp niet.

Het is ook mijn eigen schuld dat papa kwaad werd, dacht ik. Ik kan hem maar beter met rust laten.

2

Thuis was het meestal niet zo gezellig en op school was het niet veel beter. Vooral de tweede klas van de basisschool was een traumatische ervaring. Daar kreeg ik geen les van een knappe, lieve juffrouw, zoals je weleens in een leuke film ziet. Zo’n lieve juf die je geduldig de som voor de zoveelste keer uitlegt en je daarna nog een aai over je bol geeft. Neeh, zo’n juffrouw had ik niet. In mijn beleving had juffrouw De Kleine eerder iets weg van Cruella de Vil. Wat een akelig mens was dat!

Ik herinner me haar gekreukelde oude gezicht nog als de dag van gisteren. Elke dag verscheen ze met een chagrijnig gezicht voor de klas. Als ze kwam aanlopen deinde haar blauwgrijze kapsel, dat in een kittige boblijn was geknipt en stijf stond van de haarlak, als een loszittende pruik op en neer. Je rook de vieze, muffe lucht als ze voorbij liep. Ze was altijd boos op me. Regelmatig vloog ze, in mijn verbeelding op haar bezemsteel, door de klas om me voor de zoveelste keer een standje te geven. Daarbij hield ze haar gezicht soms zo dichtbij het mijne dat de stugge, zwarte haren die op haar kin groeiden, in mijn wang prikten, terwijl ik een zoveelste preek moest aanhoren. Zo herinner ik me dat ik mij op een bepaald moment niet aan de tekenopdracht hield. Dat heb ik geweten!

De opdracht was: teken een boom, met daarbij een huis, jezelf en je gezin. Ik had er ook nog een vrolijk uitziende leeuw, een dikke olifant, een giraffe met roze stippen en een hond bij getekend. Iedereen zat driftig te tekenen en juffrouw De Kleine slenterde rustig met haar handen achter haar rug door de klas om goedkeurend te knikken bij elke tafel waar ze langs liep. Toen ze bij mijn tafeltje arriveerde bleef ze even stilstaan. Vanuit het niets sloeg ze hard met een vlakke hand bovenop mijn tekening. Ik schrok daar zo erg van, dat ik omhoog schoot uit mijn stoel waarbij alle potloden in de lucht vlogen en naast mijn voeten op de grond vielen. Ik wilde bukken om de potloden op te rapen, maar voor ik de kans kreeg pakte ze me bij mijn schouders beet en rammelde mij hard door elkaar.

‘Wat ben je toch een vervelend meisje, Susanne!’ zei ze pinnig. Waarna ze me met één hand in mijn nek greep en me hardhandig door de klas richting de gang duwde.

In een hoek van de gang moest ik met mijn ogen naar de muur staan wachten tot ze me weer kwam halen. In mijn beleving duurde het een eeuwigheid. Overdonderd door haar reactie stroomden de tranen over mijn wangen. Ik was niet alleen geschrokken, maar schaamde mij ook tegenover mijn klasgenoten. Angstaanjagend vond ik juffrouw De Kleine. Ik begreep niet wat ik fout had gedaan.

Aan het einde van het schooljaar mocht ik niet door naar de derde klas. Volgens ‘Cruella’ was ik té speels. Ik was tenslotte ‘al’ zeven jaar oud!

De verhuizing

(1981)

3

Aan het einde van de zomervakantie, ik was nog maar net acht jaar geworden, verhuisden mijn ouders van Amersfoort naar Lisse. Het appartement hadden mijn ouders ingeruild voor een ruime eengezinswoning in een rustig hofje met een doodlopende straat. Het huis had een trap naar de eerste en tweede verdieping met aan de zijkant van de woning een garage. Daarin werd de auto van mijn vader geparkeerd. Aan de achterzijde van de woning lag een enorme tuin, die vol stond met fruitbomen en geurende bloembedden. Helemaal achterin de tuin stond een schuur, een bankje en een stenen barbecue, die aan de binnenkant helemaal zwart zag van het vele gebruik. Voor het raam, aan de voorkant van de woning, hing een blauw wit gestreept zonnescherm dat de fel brandende zon buiten hield. Terwijl mijn ouders de laatste dozen aan het uitpakken waren liepen Nina en ik de tuindeur uit. Achter ons huis liep een fietspad en daarachter lag een groot park.

‘Ga je mee naar de grote tuin?’, vroeg ik Nina.

‘Jaaaah, kom we gaan!’ antwoordde ze enthousiast. Samen wandelden we, ondertussen bellenblazend, naar de hoofdingang van het park. Eenmaal door de ingang, zagen we vrijwel gelijk een zandbak, twee schommels en een groot klimrek staan.

Op de schommels zagen we twee jongens heen en weer zwaaien.

Ik zag ze nieuwsgierig naar ons kijken toen we op ze af kwamen lopen.

‘Hallo,’ zei één van de jongens opgewekt. Hij was lang en zijn gezicht was bedekt met sproeten. Zijn opvallende rode haar was bijna oranje in de gloed van de zon. Ik hoorde de andere jongen, die veel kleiner van postuur was, iets tegen hem zeggen waarna ze met een zwiep van de schommel sprongen, om zonder nog iets te zeggen weg renden.

‘Hallo,’ riep ik hen nog achterna, maar ze waren al verdwenen achter de bomen die verderop stonden.

Nina en ik keken elkaar aan en haalden onze schouders op van verbazing. We liepen verder het park in. Ik vroeg me af of ik thuis had moeten vertellen dat we naar het park wilden, want Claire zou ongetwijfeld ongerust worden als we te lang wegbleven. Deze gedachte verdween als sneeuw voor de zon toen we even verderop een prachtige, grote vijver zagen met in het midden een werkende fontein. Tussen de waterlelies door lagen een aantal zwanen en eenden rustig in het water te dobberen. De zwanen namen af en toe een duik om naar waterplanten te zoeken.

Even verderop aan de rand van het park lag een boomgaard. Mijn hart maakte een sprongetje van geluk bij het zien van de bomen die vol hingen met mooie, rode appels en peren. Ik had nog nooit zoiets fraais gezien en kreeg bij het zien daarvan kriebels in mijn onderbuik. Sommige takken raakten bijna de grond, zwaar door het gewicht van het fruit. Een paar mensen waren druk met plukken in de fruittuin.

De appels en peren werden voorzichtig in een rieten mand gelegd. Verderop zagen we de jongens weer, die eerder op de schommels zaten. Ze lagen samen in het gras, tussen de boterbloempjes, op hun gemak een appel te eten. Het water liep me in de mond. Nina en ik liepen naar een willekeurige boom om voorzichtig een appel uit de boom te trekken. Ongevraagd ploften we naast de jongens neer om een hap te nemen. De jongen met het rode haar glimlachte terwijl hij driftig op het stuk appel zat te kauwen.

‘Ik ben Henri en mijn vriend heet Stefan,’ zei hij met volle mond en wees met zijn duim naar de jongen die naast hem zat, met het opvallende pikzwarte haar.

‘Hoi, ik ben Susanne en dit is mijn zusje Nina,’ zei ik vrolijk en nam nog een hap van mijn appel.

‘Waar wonen jullie?’ vroeg Stefan, ‘ik heb jullie nog nooit gezien.’ Ik vertelde dat we nog maar net verhuisd waren.

‘Houden jullie van voetbal,’ vroeg Henri.

‘Het zijn meisjes! Die houden daar niet van!’ zei Stefan en lachte om de vraag van zijn vriend.

‘Nou, toevallig vinden wij dat wel leuk hoor!’ antwoordde Nina kordaat.

‘Cool!’ antwoordde Henri. Stefan keek bedenkelijk.

Stilzwijgend keken we alle vier naar een appel die iets verderop lag. Er kwam een grote dikke groene rups uit de appel gekropen.

‘Als je een dier zou zijn, welk dier zou dat dan zijn?’ vroeg Stefan aan niemand in het bijzonder.

‘Uhhh… een vogel denk ik,’ antwoordde ik.

‘Geen idee,’ zei Nina.

‘En waarom een vogel,’ vroeg Henri.

‘Vogels zijn vrij en kunnen wegvliegen.’

4

De verhuizing naar Lisse vond ik niet erg. In korte tijd kregen Nina en ik nieuwe, maar vooral aardige vrienden. Henri en Stefan waren de eersten. Ze woonden allebei bij ons in de wijk op steenworp afstand van ons huis.

In Amersfoort was dat wel anders. Zo herinnerde ik me een voorval met een groep van vier kinderen waar ik regelmatig door werd gepest. Ze woonden verderop in het appartementencomplex en op de één of andere manier was ik altijd de klos als ik alleen speelde. Ik had wel een paar vriendinnen, maar Natasja en Pauline waren niet altijd thuis om met me mee te gaan naar de speeltuin. Als dit groepje me alleen zag lopen, kwamen ze me altijd achterna om te pesten. Een pijnlijke herinnering van destijds is dat dit groepje “duivelsonderdanen”, mij een keer meenamen naar de speeltuin een kilometer verderop van mijn huis.

Een groot probleem, want elke dag om 18.00 uur moesten Nina en ik aan tafel zitten voor het diner. En aan tafel betekende: schoenen uit, plassen, handen wassen, zitten en je mond houden!

Maar het groepje had me vastgebonden met een touw aan een schommel. Ik kon niet wegkomen en moest op aanwijzingen op commando lachen, huilen, dan weer lachen en weer huilen. Op een gegeven moment lukte het me niet meer om te lachen en huilde ik alleen nog maar. Ik voelde me eenzaam, verstijfd van angst, maar vooral ook machteloos.

Tegen zo’n groep was ik in mijn eentje niet opgewassen. Eén van hen, een jongen met wit haar en een bleek gezicht, was ouder en langer dan ik en had duidelijk de leiding over het stel. Hij was de grootste pestkop.

‘Wat een suffe kop heb jij! Doet me denken aan een ezel met sproeten! zei hij en lachte gemeen. De overige kinderen lachten samenzweerderig mee. ‘Als ik zo’n hoofd had dan zou ik zelfmoord plegen!’

Ik voelde me door zijn woorden een grote mislukkeling en huilde nog harder.

Herhaaldelijk smeekte ik of hij me wilde losmaken, waarbij ik aangaf naar huis te moeten. Ik maakte mij ook zorgen, want ik moest naar huis om op tijd te komen voor het avondeten. Die gedachte spookte maar door mijn hoofd, terwijl ik ondertussen probeerde te overleven. Bij het vooruitzicht om straf te krijgen, als ik te laat thuis kwam, raakte ik steeds verder in paniek. In mijn beleving duurde het een eeuwigheid, maar uiteindelijk lieten ze me gaan. Blijkbaar omdat ze zelf naar huis moesten of omdat ze er gewoon genoeg van hadden.

‘Het is voor stomme ezels zoals jij niet toegestaan om in deze speeltuin te komen, dus kom hier nooit weer!’ waarschuwde de grootste pestkop.

In mijn herinnering zie ik de groep met kinderen nog altijd vals lachend weglopen. Ik had geen horloge bij me om te kijken hoe laat het was en moest nog een eindje lopen om thuis te komen. Snel rende ik terug in de hoop op tijd te zijn. Voordat ik de kans kreeg om aan te bellen, rukte Paul de voordeur open.

‘Waaarrrrr kom jij zo laat vandaan?!’ siste hij.

Zijn stem klonk indringend en scherp. Terwijl hij op mijn reactie stond te wachten, wist ik even niets uit te brengen. In plaats van hem uit te leggen wat er was gebeurd keek ik hem met een paar grote verschrikte ogen aan. Door zijn toon en gezicht dat op onweer stond, klapte ik in eerste instantie dicht.

Toen ik eindelijk de moed had verzameld om mijn verhaal te doen, pakte hij mijn arm beet om me naar binnen door de hal van het appartement te trekken.

‘Nou, vertel eens waarom!’ herhaalde Paul nog eens boos. Ik zag Claire bij de deur naar de woonkamer staan toekijken.

‘Gemene kinderen, een hele groep hebben mij vastgebonden in de speeltuin. Ze noemden mij een ezel en ik mocht niet weg,’ wist ik er stamelend en in paniek uit te brengen.

De tranen liepen nu over mijn wangen, omdat ik het gevoel kreeg dat Paul mijn verhaal niet wilde geloven. Maar ook uit angst een klap te krijgen. Dat gebeurde vooral als ik me niet netjes had gedragen of hem gewoonweg irriteerde.

‘Er is altijd wel iets met jou, je staat gewoon te liegen!’ tierde Paul verder. Ik zag dat hij een rood aangelopen gezicht kreeg en voelde een paar druppels speeksel uit zijn mond op mijn gezicht terecht komen.

‘Nee papa, ik lieg niet, echt niet!’ riep ik verdedigend en brulde het ondertussen uit. Ik was compleet overstuur.

‘Wat reageer je toch weer overgevoelig. Overdrijf niet zo Susanne! En ophouden met dat hysterische gedoe!’ schreeuwde hij.

‘Maar ze waren echt heel erg gemeen papa. Ze noemden mij lelijk!’ zei ik snikkend.

‘Soms veranderen lelijke eendjes in een prachtige zwaan, dus er is nog hoop. Ook voor jou Suus!’

Claire zag ik niet meer, die was waarschijnlijk de woonkamer weer ingelopen. Voorzichtig keek ik Paul weer aan. Zijn gezicht stond nog steeds op onweer en hij hief zijn hand dreigend op om mij een klap te verkopen.

‘Sorry dat ik te laat ben papa, sorry, sorry!’ Ik hield mijn handen voor mijn gezicht om de klap op te vangen. ‘Ik zal niet meer te laat komen papa,’ riep ik verontschuldigend.

Het liefst had ik de hoek in willen kruipen om mezelf klein te maken. Ik was opgelucht toen Paul me zonder de dreigende tik naar mijn slaapkamer stuurde.

‘Ga maar gelijk door naar je bed! Dat zal je leren!’ zei hij en wees met zijn wijsvinger richting mijn kamer.

Er zat zo’n enorme brok in mijn keel dat ik toch geen trek had om te eten. Zelfs het toetje, dat we altijd na het eten kregen, kon me gestolen worden. Bij de gedachte dat Paul mij niet wilde geloven en min of meer bevestigde dat ik lelijk was, huilde ik mezelf in slaap, diep weggedoken onder de dekens.

De scheiding

(1984)

5

Onze buren van een paar huizen verderop, kregen een baby. Ze noemden hem Tim. Na verloop van tijd, ik zal een jaar of elf zijn geweest, mocht ik zo nu en dan op hem passen, als Viola een boodschap in de nabijgelegen supermarkt deed. Hiermee verdiende ik een zakcentje.

Mijn ouders en buurvrouw Viola en buurman Leo werden vrienden en zochten elkaar steeds vaker op. In de warme seizoenen zaten we geregeld bij elkaar in de tuin. Ter vermaak draaiden Nina en ik balletjes van wit brood en gooiden die in de vijver van buurman Leo, naar de grote oranje karpers. Met hun bekjes geopend slobberde de vissen het brood naar binnen, dat een leuk slurpend geluid maakte en grappig was om te zien.

Buurman Leo was een magere, rustige man met donker haar over zijn hele lichaam. Hij had de gekke gewoonte om met zijn rechterhand een aantal keer over zijn neus te wrijven, waar een borstelige snor onder hing, om vervolgens zijn hand naar boven toe, via zijn voorhoofd, over zijn kalende kruin te strijken. Nina en ik deden hem altijd gekscherend na en proesten het dan uit van het lachen. Buurvrouw Viola was een grote, forse vrouw met dikke lippen en halflang, krullend donker haar. Vergeleken bij buurman Leo was zij enorm.

‘Hou toch eens op met dat heen en weer geloop! Ik krijg er de kriebels van!’ riep Claire geïrriteerd als Nina en ik voor de zoveelste keer in de tuin voorbij kwamen rennen.

Mijn moeder was niet zo geduldig en kon, net als mijn vader, niet goed tegen drukte. Buurvrouw Viola had daar geen moeite mee.

Ze gaf ons regelmatig snoep en ijsjes, maar dat mocht Claire niet weten. Naast de verwennerij, was ze altijd vriendelijk. Ik mocht haar graag.

Op een avond, toen de bevriende buren bij mijn ouders op visite waren, liep ik ’s avonds naar beneden. Ik kon niet slapen en wilde drinken pakken. In de gang beneden hoorde ik Claire vrolijk lachen. Ik wilde limonade uit de keuken halen, maar in plaats daarvan liep ik de woonkamer binnen om te kijken waarom Claire zo smakelijk lachte. Dat gebeurde niet vaak, dus het maakte me nieuwsgierig. Ik zag buurvrouw Viola bij mijn vader op schoot zitten en mijn moeder zat op schoot bij buurman Leo. Ze hadden de grootste pret en lachten alle vier uitbundig. Helemaal in hun eigen wereldje hadden ze niet eens door dat ik daar stond. Het voelde aan als een vreemde situatie, maar ik snapte niet goed wat er gebeurde. Stilletjes liep ik, na wat limonade te hebben gepakt, weer de trap op naar boven. Zonder er verder over na te denken, viel ik uiteindelijk in slaap.

De vriendschap werd zo hecht dat ons gezin, de bevriende buren en Tim, voor een verblijf van twee weken, op vakantie gingen naar een camping in het bos vlakbij Apeldoorn. Oma Eland, de moeder van Claire, woonde dichtbij de camping aan de Elandlaan. Oma Eland had elke dag knalrode lippenstift op. De ene keer droeg ze een mannenpak met stropdas en dan weer wijde rokken met lange, gekleurde kralen kettingen en grote oorbellen. Wat haar zo bijzonder maakte, was dat ze maling had aan wat andere mensen van haar vonden. In mijn ogen was ze een krachtige, statige, lange vrouw die zelfverzekerd door het leven ging. Helaas gebeurde het vaak dat Claire en oma Eland bonje hadden. Daardoor zagen ze elkaar lange tijd niet. Ik hield van oma Eland en in de periodes dat ze elkaar niet bekeken, miste ik haar vreselijk. Op het moment van onze vakantie was het tussen Claire en haar koek en ei, zodat ik haar tijdens de vakantie regelmatig kon bezoeken.

Mijn ouders, buurman Leo, buurvrouw Viola en kleine Tim, sliepen met zijn vijven in de grote, gehuurde stacaravan. Nina en ik sliepen in een tweepersoons tent naast de stacaravan.

Het was een mooie plek met veel beuken- en dennenbomen en de grond lag bezaaid met naalden die uit de bomen waren gevallen. Ik weet nog goed, hoe heerlijk dat rook. En waar je ook keek, overal op de grond lagen beukennootjes van het jaar daarvoor.

Op de camping slopen Nina en ik ‘s avonds soms stiekem de tent uit om bij de andere stacaravans, waar de televisie aan stond, naar binnen te gluren om mee te kijken. Maar over het algemeen vielen we ’s avonds direct in een diepe slaap totdat we ’s morgens werden gewekt door het fluiten van de vogels.

De vakantie vloog voorbij en al snel moesten Nina en ik weer naar school.

6

Een paar weken later schrok ik ’s avonds plotseling wakker. Ik hoorde Claire beneden schreeuwen. Haastig trok ik mijn sokken en ochtendjas aan en liep door de slaapkamerdeur naar de gang, om bij het trapgat te luisteren naar wat er beneden gebeurde. Nina haar slaapkamerdeur bleef dicht. Ze sliep altijd overal doorheen. Ik hoorde dat Claire en Paul flinke ruzie hadden.

‘Vuile hufter!’ riep ze.

‘Wie heb je gebeld?’ vroeg Paul.

‘Mijn broer! Hij komt jou wel even een lesje leren!’ schreeuwde ze kwaad.

‘Denk je nu echt dat ik bang voor Rik ben? Vals wijf!’ antwoordde Paul.

Ik hoorde dat de deur van de woonkamer met een ruk werd opengetrokken en rende snel mijn slaapkamer in, maar liet de deur op een kier. Het was Paul die naar boven kwam lopen. Ik zag hem de grote slaapkamer inlopen en het licht ging aan. Niet veel later zag ik Claire door de kier van de deur achter hem aan lopen.

‘Lafaard die je bent! Ja, pak je koffers maar! Ga maar naar die hoer van je!’ schreeuwde Claire.

Geschrokken luisterde ik naar wat er achter de deur allemaal plaatsvond. Mijn hart ging tekeer.

Ik probeerde te bedenken wat ik zou kunnen doen om ze te laten stoppen. Ze hadden wel vaker ruzie, maar dit keer klonk het anders. Ernstiger. Ik luisterde gespannen en hoorde Claire huilen. Ze rende weer naar beneden. Voorzichtig trok ik de slaapkamerdeur verder open en zag Paul met twee koffers in zijn hand de trap af lopen. Nog geen minuut later hoorde ik de voordeur met een harde knal dichtslaan. Paul was vertrokken. Ik liep mijn slaapkamer uit om naar beneden te gaan. De deur van de woonkamer zat dicht. Ik klopte op de deur, omdat ik niet zomaar naar binnen wilde lopen.

‘Mama, wat is er aan de hand?’ vroeg ik aan de andere kant van de deur.

Half snikkend hoorde ik Claire zeggen: ‘dat zijn jouw zaken niet Suus! Ga slapen!’

Aarzelend bleef ik even staan, maar het leek me geen goed moment om ongehoorzaam te zijn. Niet begrijpend liep ik weer naar boven. Nog geen tel later hoorde ik de bel van de voordeur.

Bovenaan de trap, uit het zicht, bleef ik staan luisteren. Ik hoorde Claire de voordeur open trekken.

‘Jezus meisje!’ riep Rik bezorgd. ‘Wat zie jij eruit! Hij heeft je flink te pakken gehad. Waar is die schoft!’

Ik hoorde aan zijn voetstappen dat hij verder naar binnen liep, op zoek naar Paul. Claire rende hem achterna.

‘Hij is met zijn koffers vertrokken Rik, hij is hier niet meer!’

‘Waar is die lafaard naartoe gegaan?’ vroeg hij kwaad.

‘Dat weet ik niet,’ hoorde ik Claire antwoorden. Ze huilde nog harder dan even tevoren. De deur van de woonkamer werd dichtgedaan. Ik hoorde enkel nog geroezemoes en besloot naar bed te gaan.

7

Toen ik de volgende ochtend wakker werd, herinnerde ik me de ruzie tussen Paul en Claire van de avond daarvoor. Geschrokken drong het tot me door dat mijn vader weg was. Snel rende ik mijn slaapkamer uit naar de slaapkamer van Claire en Paul. Ik zag dat Claire helemaal verstopt onder de dekens lag. Ze was wakker, want ik hoorde haar zachtjes huilen. Voorzichtig kroop ik op haar bed en sloeg mijn armen over de dekens heen, in een poging haar op die manier te troosten. Het hielp niets. Ze huilde nog harder!

Om een kopje thee voor haar te halen, liep ik naar beneden. Ook smeerde ik een broodje voor Nina en mezelf, want het was bijna tijd om naar school te gaan. Terwijl ik in de keuken bezig was, werd er aangebeld. Ik liep naar de voordeur. Daar stond buurman Leo voor de deur, met in elke hand een grote, bruine koffer. Hij keek bedroefd en zijn kin hing naar beneden.

‘Mag ik binnenkomen?’ vroeg hij.

Ik was verrast hem te zien. Zonder iets te zeggen deed ik de voordeur verder open en liet hem binnen. Claire kwam ondertussen, in haar ochtendjas, van de trap naar beneden lopen. Ze had kennelijk de deurbel gehoord. Op de laatste trede van de trap bleef ze staan en keek me aan.

‘Buurman Leo komt nu bij ons wonen,’ zei Claire nonchalant met haar Ierse accent, alsof het niets voorstelde.

‘Wat is er gebeurd mam?’ vroeg ik geschrokken.

Haar wang was blauw en één oog zat dicht en was opgezwollen.

‘Heeft papa dat gedaan?’, vroeg ik bezorgd en wees naar haar gezicht. Ze knikte.

‘Die schoft heeft me gisterenavond geslagen!’ Verwijzend naar haar opgezwollen oog.

‘Je vader gaat voortaan ergens anders wonen!’

‘Waarom?’ vroeg ik ongelovig.

‘Dat maakt niet uit Suus. Ik wil je vader nooit meer zien. We gaan scheiden!’ zei ze boos.

Nina zat in de woonkamer televisie te kijken en kwam af op de commotie die zich in de gang afspeelde. Ze zag het gezicht van Claire en begon gelijk te huilen. Ik sloeg mijn armen om haar heen om haar te troosten. Claire stond, als in een trance, onbeweeglijk op de trap naar ons te kijken.

‘Huil maar niet hoor Nina,’ zei ze plotseling fel, ‘want je vader is een lafaard! Hij heeft de benen genomen toen hij me hoorde bellen met ome Rik, de angsthaas!’ Geschrokken keek ik Claire aan. Mijn gedachten draaiden op volle toeren en ik realiseerde me ineens dat ome Rik naar ons huis was gekomen om mijn vader een lesje te leren en waarom Paul zoveel haast had om weg te komen.

Ome Rik was een grote, gespierde man die een knokpartijtje niet uit de weg ging.

Claire keek naar buurman Leo en zei toen liefjes:

‘Suus en Nina, jullie mogen buurman Leo “papa” noemen, want deze man’, ze wees naar Leo, ‘verdiend het meer dan jullie eigen vader!’

Ik keek naar buurman Leo, die zijn koffers inmiddels op de grond had gezet en alleen maar oog had voor Claire die nog altijd op de trap stond.

‘Dus nu hebben we ineens twee vaders?’ vroeg ik. Dat ik er niets van begreep, ontging haar volledig.

‘Wat je wilt Suus,’ zei Claire.

Ze rolde nonchalant met haar ogen en liep verder de trap af naar beneden om de koffers van buurman Leo op te tillen. Buurman Leo streelde voorzichtig met zijn hand over haar onaangetaste wang en keek haar bezorgd en liefdevol aan. Met de koffers in haar handen liep ze de trap weer op naar boven met buurman Leo achter zich aan.

Later, in de klas op school, en de dagen daarna had ik moeite om me goed te concentreren. Ik sliep slecht en voelde mij ongelukkig. Het enige dat door mijn hoofd heen spookte waren de woorden van Claire: ‘We gaan scheiden! We gaan scheiden!

Dat mijn ouders elkaar niet meer leuk vonden zette mijn wereld op z’n kop! Ik dacht dat ze altijd bij elkaar zouden blijven en nu zat er ineens een andere man aan onze eettafel. Alles werd anders. Ik vond het maar raar en niet leuk.

8

Van de ene op de andere dag hadden Nina en ik een plaatsvervangende vader, maar aan de aanwezigheid van buurman Leo kon ik niet goed wennen. Zijn komst deed Claire wel goed. Maar als hij overdag naar zijn werk was, staarde ze urenlang voor zich uit. Dan leek het alsof ze in een lange dagdroom zat. Als hij aan het einde van de middag weer thuis kwam uit zijn werk, werd ze weer vrolijk en herkende je de Claire van overdag niet meer terug.

Na school hielp ik haar zoveel mogelijk door een kop thee te brengen, de was op te vouwen en boodschappen te halen voor het avondeten.

In de morgen haalde ik Nina uit bed en smeerde de boterhammen voor onze lunch op school. Als Nina en ik ’s middags uit school thuiskwamen zaten we het eerste half uur met z’n drieën aan de keukentafel. Ik zorgde voor thee en limonade en we vertelde hoe onze dag was verlopen. Claire leek het meestal niet te horen. En als ze uit haar dagdroom ontwaakte, sprak ze vooral negatief over mijn vader. Door haar verhalen ontstond er een negatief beeld van Paul waardoor ik een hekel aan hem kreeg. Nina kreeg het meeste daarvan niet mee. Zij ging meestal, na het drinken van haar limonade, vrij snel naar buiten om met haar vriendinnen te spelen. Ik wilde Claire niet alleen laten en bleef vaak bij haar.

‘Ben je nog boos op papa?’ vroeg ik.

‘Ja natuurlijk! Je vader is een vrouwengek. Hij heeft me bedrogen met mijn beste vriendin in Amersfoort,’ zei ze verontwaardigd.

‘We zijn niet voor niets naar Lisse verhuisd. Wat dacht jij dan?’

Ik wist niet goed hoe ik daarop moest reageren en knikte slechts.

‘Maar dat heeft geen zin gehad, want hij heeft hier precies hetzelfde met Viola gedaan!’ sprak ze met heftige toon. Ik dacht gelijk terug aan het voorval, waarbij Claire bij buurman Leo op schoot had gezeten en Viola bij Paul. Nog altijd begreep ik niet precies wat er was gebeurd, maar ik zag wel dat Claire nog maar weinig at en er mager en bleekjes uit zag sinds Paul was vertrokken. Ze klaagde vaak over duizeligheid en durfde om die reden ook niet meer de deur uit, bang om op straat flauw te vallen.

Na verloop van tijd veranderde Claire. Haar verdriet had ook plaatsgemaakt voor iets anders. In het begin was ze met name aan het huilen, maar langzaamaan kreeg ze een kort lontje en werd ze om het minste of geringste boos. Nina en ik deden enorm ons best om haar op te vrolijken en zo braaf mogelijk te zijn, maar dat hielp niets. Inwendig werd ik kwaad op mijn vader: het was zijn schuld!

Gelukkig was er steeds vaker als ik uit school kwam een vriendin van Claire of een buurvrouw op bezoek. Opgelucht vluchtte ik dan naar buiten of naar mijn kamer om de negatieve verhalen te ontlopen.

9

Toen Paul nog bij ons woonde, was het contact met hem onwennig en vooral afstandelijk, maar nu mijn ouders waren gescheiden werd het er niet beter op.

Als hij thuis was, in de periode dat ze nog getrouwd waren, leek hij weinig interesse in ons te hebben en bemoeide hij zich niet echt met ons. Nadat hij was vertrokken, miste ik hem gek genoeg maar een klein beetje, omdat ik geen dierbare herinneringen aan hem had. Evengoed gingen Nina en ik, om de twee weken van zaterdag op zondag met Paul mee. Dat was nu eenmaal zo geregeld, maar echt zin om te gaan had ik niet meer.

Als Paul ons kwam halen met zijn auto, reden we altijd vol gas naar opa en oma Boris – zo heette de hond, een grote, kwijlende boxer. De moeder en stiefvader van Paul woonden al jaren in Zeist in een bungalow met wel vier slaapkamers, aan de rand van het bos. Het huis was een bewuste keuze, want mijn oma zat in een rolstoel.

Met z’n drieën logeerden we om het weekend bij opa en oma. Paul vertelde in de auto dat hij doordeweeks tijdelijk in Spakenburg bij vrienden woonde, maar in het weekend bij opa en oma Boris logeerde. Het zou niet lang duren voordat hij een eigen woning kreeg, vertelde hij. Thuis had ik verhalen gehoord dat hij ondertussen een andere vrouw had ontmoet en daarmee was gaan samenwonen. Ik wist niet of dat waar was. Bang dat Paul boos op mij zou worden als ik ernaar vroeg, hield ik wijselijk mijn mond.

Nina en ik hadden van Claire instructies gekregen over hoe we ons bij opa en oma moesten gedragen. Vlak voordat Paul ons kwam ophalen, zei ze nogmaals: ‘als jullie niet goed luisteren, te druk of brutaal zijn, zullen opa en oma en met name jullie vader mij daarvan de schuld geven. Dus gedraag je!’

Ik wist nooit goed wat er precies van mij werd verwacht, thuis bij Claire, maar ook niet bij mijn opa en oma. Hierdoor was ik continue op mijn hoede. Bij elke vraag die ik wilde stellen, overwoog ik of dat geen brutale vraag was. Ik overpeinsde zo’n beetje alles en durfde niet mezelf te zijn door spontaan te reageren. Ik was voortdurend bang dat er iemand boos zou worden en ik straf zou krijgen, of dat ik iemand zou teleurstellen. Voor zolang het duurde probeerde ik zo stil en keurig mogelijk te blijven zitten. Dat was best een hele uitdaging in mijn wit gekleurde kriebel maillot, dito coltrui en roodblauw geruite rok. Het liefst had ik een lange broek met een wijde trui en laarzen aangetrokken, want dat betekende lekker buiten zijn. Regen, bliksem, sneeuw, wind en of kou, het maakte me niets uit. Buiten in het park achter ons huis, was ik het meest gelukkig!

Nina had minder moeite om stil te blijven zitten. Zij kon dat urenlang volhouden, terwijl ze met haar mond op zowel haar ring- als wijsvinger zat te sabbelen, in haar kanten jurk met zwarte lakschoentjes aan haar voeten, die boven de grond bungelden als zij in de hoge rode fluwelen stoel zat die bij de openhaard stond. Daar zat zij het liefst als we bij opa en oma waren.

De gespannen sfeer die overal aanwezig was door de scheiding van mijn ouders, leek aan haar voorbij te gaan.

10

Bij opa en oma kregen we elk jaar - als Sinterklaas in het land was - een jute zak vol speelgoed, snoep en chocolade. Mijn opa had een hoge functie bij een spelletjesfabriek. Aan speelgoed was er dus geen gebrek! Als Nina of ik een jaartje ouder werden, dan was het gebruikelijk dat we naar een groot warenhuis gingen waar de jarige een groot cadeau mocht uitkiezen.

‘Geld hebben ze wel, die opa en oma van jullie,’ riep Claire regelmatig. Haar glimlach die daarop volgde, kwam op mij niet echt over. Het leek zelfs alsof ze een beetje jaloers was.

‘Denk erom dat je niet een té groot cadeau uitkiest, want dat staat hebberig!’ waarschuwde ze elk jaar weer.

Na mijn tiende verjaardag, was het weer zover. Ik mocht een cadeau uitkiezen. Toen we met z’n vieren door het warenhuis liepen, en mijn opa mijn oma in de rolstoel vooruit duwden, werden mijn ogen ineens zo groot als schoteltjes bij het zien van een gigantische, glimmende, notenhouten piano.

‘Wil je piano leren spelen?’ vroeg mijn opa enthousiast. Ik vroeg het mij in stilte af. Dat leek me fantastisch, maar een piano én les was niet bepaald bescheiden, zoals Claire van tevoren heel duidelijk had gemaakt.

‘Uhmm,’ bromde ik aarzelend, ‘doe maar niet opa, want dat lukt mij vast niet en het lijkt me ook helemaal niet leuk om piano te spelen,’ vervolgde ik. Ik had niets liever gewild, maar ik wilde niet hebberig overkomen. Mijn opa haalde zijn schouders op en aan zijn blik te zien leek hij enigszins teleurgesteld.

‘Wat wil je dan, Suus?’ ging opa verder.

Verderop in de winkel had ik een platenspeler gezien met een kanariegele deksel en ik wees er naar.

‘Die wil ik wel,’ zei ik aarzelend, want ik had toch liever voor de piano gekozen.

De platenspeler werd samen met de singeltjes van LUV, de Dolly Dots en Anita Meyer in een feestelijk papier verpakt. Ik keek ernaar uit om thuis in mijn slaapkamer naar de muziek te luisteren, terwijl ik op bed de Tina of een Donald Duck las. Ik zag al voor me hoe Nina en ik voor de spiegel stonden te playbacken alsof we zelf populaire popsterren waren.

Volgens Claire waren mijn opa en oma overdreven keurige mensen. Het huis was altijd blinkend schoon en een dotje stof kwam je daar op de vloer niet tegen. Oma las veel boeken en opa wandelde regelmatig grote afstanden en was, als voorzitter van de plaatselijke golfclub, vooral buiten te vinden. Opa was vaak fraai gekleed in een lichtblauwe blouse en donkerblauwe pantalon en als het kouder werd droeg hij een beige trui, waarvan de mouwen in een knoop losjes om zijn nek hingen. Mijn oma had qua kleuren vooral beige en zwarte kleding aan, maar altijd, afhankelijk van het weer, met een lichtblauwe zijden of wollen sjaal om haar hals.

‘Stelletje kakkers,’ grapte Claire vaak als we het over opa en oma hadden. Daar had ze wel een beetje gelijk in, want we mochten alleen buiten “windjes” laten. Het was uit den boze om het “scheten” te noemen en ze binnen te laten ontglippen. Als we met opa mee naar buiten gingen om de hond uit te laten, corrigeerde hij ons als we het woord “hondenstront” gebruikten. Verontwaardigd gaf hij dan aan, dat het woord “hoopje” een betere woordkeuze was.

Aan de eettafel, tijdens het diner, werd van ons verwacht dat we ons hielden aan de etiquette. Dus in geen geval de ellenbogen op tafel en met het bestek van buiten naar binnen eten, terwijl er een groot servet op je schoot lag om eventueel morsen op te vangen.

Op een avond zaten we rustig aan tafel te eten toen ik enthousiast vertelde hoe gezellig en leuk we het thuis hadden met buurman Leo.

‘We mogen van papa Leo regelmatig met zijn mondharmonica spelen,’ zei ik vrolijk, terwijl ik ondertussen een beetje aardappelpuree met mijn vork naar mijn mond bracht.

Vanuit het niets zei opa ineens scherp: ‘je hebt maar één vader en die zit hier!’ Hij wees naar Paul die naast hem zat en sloeg hard met zijn vuist op de tafel. Door de heftigheid van zijn reactie liet ik mijn vork met puree op het bord kletteren en het eten vloog alle kanten op. Tot groot ongenoegen van mijn oma, aan haar gezicht af te lezen. Ze zei nooit veel, maar haar afkeurende en zuur kijkende blik sprak boekdelen!

‘Sorry,’ zei ik zachtjes en compleet uit het lood geslagen. Voor het eerst besefte ik dat het voor Paul niet leuk was om te horen dat buurman Leo, “zogenaamd” tof was. Met trillende handen en een brok in mijn keel probeerde ik met een vork de laatste doperwten van mijn bord te scheppen en zonder te morsen in mijn mond te krijgen. De sfeer aan tafel was tot beneden het vriespunt gedaald en iedereen staarde stilzwijgend naar zijn bord.

Ik had beter mijn mond kunnen houden. Ik had het verhaal van de mondharmonica verzonnen, want van buurman Leo mochten we helemaal niet met zijn mondharmonica spelen! Naar zijn zeggen, spuugden we dat ding altijd vol. Hij had het boven in de kast diep weggestopt en alleen zijn zoontje Tim mocht ermee spelen als hij een keer kwam logeren. Nina en ik keken dan afgunstig toe hoe Tim, amper vier jaar, de mondharmonica van buurman Leo vrolijk volspuugde.