Dit is dwaasheid

en andere verhalen

Bram Baptist

Dit is dwaasheid

Verhalenbundel – historische verhalen

Verschijningsdatum: 27 mei 2022

© 2022 Bram Baptist

© 2022 Books and Butterflies

Coverontwerp: Designs by Lotte

ISBN 9789464510560

NUR-code: 303

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, in enige vorm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van uitgeverij Books and Butterflies.

www.booksandbutterflies.be

Een imprint van uitgeverij Hamley Books

Dit is dwaasheid

Balaklava, 26 oktober 1854

––––––––

Geen schop is bestand tegen deze rotsachtige bodem. Mijn handen voelen pijnlijk aan en beginnen licht te bloeden, omdat de blaren inmiddels open zijn gebarsten. Ik leun uitgeput op de schop, die aardig is verbogen en eigenlijk zijn functie heeft verloren. Het gat dat ik heb gegraven is nog lang niet diep genoeg; misschien dat ik er een kat in kan leggen of met een beetje proppen een Britse jachthond. Nog even doorzetten, zeg ik tegen mezelf. Als uitblinker van de lichte cavalerie mag ik me niet laten kennen, zeker niet nadat ik als een van de weinigen het bloedbad heb overleefd, hoewel het niet veel heeft gescheeld of iemand had voor mij een gat moeten graven. Een kozak trof met zijn sabel mijn bovenbeen, waar nu een fikse snee prijkt. Hij kan het niet meer navertellen; ik wel.

Ik pak de schop stevig beet en hak in de bikkelharde bodem. Mijn schouders vangen de klap op. Het heeft geen zin, constateer ik met een zucht terwijl het zweet van mijn voorhoofd gutst. Met mijn mouw veeg ik het overtollige zweet weg, laat de schop vallen en ga op mijn achterste zitten. Na een uur hakken en graven, kan ik slechts een dode mus begraven. 

De zon brandt in mijn gezicht en ik staar wezenloos naar het slagveld, waar mijn beste kameraden, de helden van Engeland, gisteren zijn gevallen. Nu is het stil, onvoorstelbaar stil. Je kunt deze stilte eigenlijk niet omschrijven, je moet het horen om zelf te kunnen ervaren hoe stil het op dit moment is. Het is alsof iedereen moet bijkomen van het inferno waarin ik mij met zo’n zeshonderdvijfenzestig andere cavaleristen bevond. Het was kansloos, maar indrukwekkend. Sommige kansloze pogingen kunnen toch op een bepaalde manier schitterend zijn.

Ik neem een flinke teug lauw bier uit mijn veldfles en kijk naar mijn trouwe vriend, die daar nog altijd ligt te wachten op zijn graf. ‘Het spijt me, de bodem is te hard,’ zeg ik tegen hem, alsof hij me kan verstaan. Zijn donkerbruine ogen hebben hun glans verloren, maar zijn lichaam heeft niets aan spierkracht ingeboet. ‘Ik had nog zoveel met je willen beleven, makker.’ Mijn ogen prikken en worden vochtig. Het had anders kunnen lopen als die verdomde Lord Raglan beter uit zijn doppen had gekeken.

Het valt me plotseling op dat het toch niet helemaal stil is. Een zwerm vliegen hebben de opengereten buik van mijn vriend ontdekt en smikkelen nu van zijn darmen, die door de buikwand naar buiten zijn gegleden. Sommige vliegen zoemen om mijn hoofd, waarschijnlijk aangetrokken door de zweetlucht die ik verspreid, maar ik ben nog niet dood. Ik zwaai wat met mijn armen om ze weg te jagen en voel een pijnscheut in mijn schouder, die mij herinnert aan mijn missie: het graven van een gat in deze bodem van graniet. Een houweel, een granaat of een stuk dynamiet zou nu echt van pas komen. Inmiddels heeft een grote, zwarte vlieg de donkerbruine ogen van mijn metgezel gevonden. ‘Dit heb je niet verdiend na zo’n lange diensttijd bij de huzaren. Rot op, klotevliegen. Ik hak jullie in mootjes met mijn sabel als jullie niet oppassen. Kijk, er kleeft nog bloed aan!’ Ik weet dat het nergens op slaat, maar het lucht toch op. Russen zijn net vliegen; het zijn er veel en ze zijn vervelend. Je zou ze allemaal moeten doodslaan.

Tijdens onze diensttijd in Ierland hadden we nog nooit van Balaklava gehoord. Blijkbaar was het strategisch belang van de Krim zo groot dat onze majesteit, koningin Victoria, in samenspraak met de Franse vorst, 250.000 Britten naar het Ottomaanse Rijk stuurde om de Russen een hak te zetten. Niemand van het 8ste regiment huzaren had enig idee wat ons te wachten stond, ver weg van huis. De oorlog op de Krim was heel wat anders dan hongerige Ieren onder de duim houden. In de jaren dat wij in Ierland waren gestationeerd, vonden meer dan een miljoen mensen de dood, omdat de aardappelziekte hun oogst had verwoest.

Het was in Ierland dat ik luitenant Phillips voor het eerst ontmoette met een dik boek op zijn schoot, zittend op een bankje in de schaduw met een tevreden glimlach op zijn smalle gezicht. Ik had nog nooit iemand zo enthousiast over een boek horen praten als mijn latere vriend Phillips. Blijkbaar had hij meteen gezien dat ik geboeid was en even later mocht ik De graaf van Montecristo van Alexandre Dumas van hem lenen. Hij had het net uitgelezen en het leek hem geweldig om met zijn tweeën over dit meesterwerk te praten. Ik las het boek in een week uit en we kletsten honderduit over het lot van de hoofdpersoon, Edmond Dantès, maar ook over hongerige Ieren die naar Amerika vertrokken, onze toekomst, het liberalisme en natuurlijk ons regiment, het achtste regiment Koninklijke Ierse huzaren. Een hechte vriendschap was geboren.

***

De Krim, mei 1854

––––––––

Op een stormachtige ochtend vertrokken we vanuit Plymouth naar Constantinopel, waar we na een onstuimige overtocht op 24 mei 1854 arriveerden. Vervolgens kwamen we aan in de Ottomaanse havenstad Varna, vanwaar we eind september de Zwarte Zee overstaken naar de Krim. De hitte was die zomer ondraaglijk en vele mannen werden ziek, onder wie Phillips, die werd getroffen door de cholera. Op de een of andere wonderbaarlijke wijze ontsprong ik de dans, waardoor ik voor mijn vriend kon zorgen. Het deed me pijn hem zo te zien lijden in zijn kooi, waar de stank niet was te harden en de ratten voor je voeten wegschoten. De glimlach op zijn altijd vrolijke gelaat was verdwenen en zijn gezicht ingevallen, waardoor zijn jukbeenderen nog verder uitstaken dan voorheen.

‘Ik heb me nog nooit zo ellendig gevoeld. Geef mij maar een veldslag. Alles beter dan diarree die langs je benen naar beneden loopt,’ kreunde Phillips.

‘Maak je geen zorgen, we hebben de Krim inmiddels bereikt. Je bent niet de enige die ziek is geworden. Onze lieve viervoeters hebben het ook zwaar gehad tijdens de overtocht.’

‘Ben ik even blij dat we niet bij de marine zitten, maar bij de huzaren,’ jammerde Phillips.

‘De vloot is ver beneden onze stand,’ pochte ik. ‘Over een paar weken vertrekken we naar het front, te paard welteverstaan. Eens kijken of die Russische kozakken een beetje kunnen vechten.’

Phillips lachte voorzichtig. Hoewel hij erg verzwakt was, zag ik dat zijn lichtblauwe ogen fonkelden als nooit tevoren, alsof hij zich enorm verheugde op dit avontuur. ‘We hakken ze in de pan, Edward. Napoleon delfde in 1815 het onderspit en nu is het de beurt aan tsaar Nicolaas.’

‘Kom eerst maar weer op krachten,’ lachte ik, ‘dan praten we verder over roemruchte veldslagen.’

Mijn trouwe viervoeter was de zeereis gelukkig goed doorgekomen. Bray hinnikte van enthousiasme toen hij me zag en ik begroette hem met een stralende lach. Hij zal wel opgelucht zijn dat ik niet ben getroffen door de cholera, zoals Phillips. Het was alsof we voor elkaar gemaakt waren, Bray en ik. Zonder hem zou ik een vrij beroerde huzaar zijn geweest.

Met enige weemoed dacht ik, gezeten in het gras met uitzicht op de weide, terug aan onze eerste ontmoeting in het Ierse kuststadje Bray waar ons regiment toen enkele maanden verbleef. Het was daar zo verschrikkelijk mooi dat ik mijn nieuwe paard naar die plek heb vernoemd.

***

Balaklava, 24-25 oktober 1854  

––––––––

In tegenstelling tot de meeste Britse soldaten, herstelde Phillips sneller dan verwacht en maakten we ons klaar voor de oorlog. ‘Eindelijk kunnen we geschiedenis gaan schrijven,’ riep ik zwaaiend met mijn sabel.

Tot onze teleurstelling ging de eerste veldslag grotendeels aan ons voorbij; althans ons regiment speelde tijdens de slag aan de rivier de Alma geen rol van betekenis. De verliezen waren groot, vooral onder de infanterie, maar we versloegen de Russen wel. Verzwakt door cholera, uitputting en dorst, kwamen we aan bij het plaatsje Balaklava, een gehucht dat op de meeste landkaarten niet eens stond vermeld.

Op een avond liep ik van de latrine terug naar ons regiment. Overal brandden vuurtjes en ontspanden de mannen zich door liedjes te zingen, een potje te kaarten of te schaken. Ik verheugde me al om met Phillips te discussiëren over Oliver Twist tot ik ineens werd aangesproken door een infanterist: ‘Daar heb je weer zo’n lafaard!’

Ik draaide me om en riep: ‘Wie zei dat? Kom naar voren als je durft.’

Een duidelijk beschonken infanterist, die bij een vuurtje zat, kwam overeind en liep op me af met in zijn kielzog een handjevol vrienden. Ze grinnikten en keken me aan alsof ik een stuk vuil was.

‘Daar sta je dan in je mooie uniform, huzaar. Terwijl wij onze levens offerden voor het vaderland, zaten jullie wijn te drinken. Jouw regiment, luitenantje, had Britse levens kunnen redden door te vechten. Beetje toekijken hoe anderen sneuvelen, dat kunnen jullie wel.’

Ik voelde een woedeaanval opkomen en wilde de brutale infanterist het liefst een klap in zijn pokdalige gezicht verkopen, maar ik bedacht me net op tijd. Het enige wat ik knarsetandend uitbracht was: ‘Idioot, wacht maar tot je ons echt nodig hebt, dan piep je wel anders.’ Ik draaide me om en liep met grote passen door in de hoop dat ze me verder met rust zouden laten. Het werkte, maar ik voelde me die avond helemaal niet op mijn gemak en begon me te schamen voor onze bescheiden rol in deze oorlog. Ook de kranten schreven over de afwachtende houding van de lichte cavalerie en prezen de infanterie en de zware cavalerie de hemel in.

Phillips stelde me gerust door te beweren dat de oorlog tegen de Russen nog lang niet was gewonnen en dat er nog genoeg kansen zouden komen om ons te bewijzen. Hij had gelijk. In de vroege ochtend van 25 oktober openden de Russen een offensief ten noordoosten van Balaklava. Het was duidelijk dat ze wilden voorkomen dat we de belangrijke havenstad Sebastopol, die inmiddels door onze artillerie onder vuur werd genomen, zouden omsingelen en innemen. 

‘Hoor je dat?’ fluisterde ik naar mijn vriend, die naast me lag te slapen. Ik gaf hem een licht duwtje in zijn rug.

‘Ik lag er al een tijdje naar te luisteren,’ mompelde Phillips. Hij draaide zich om op zijn rug en vouwde zijn handen onder zijn hoofd. ‘Is dat ons geschut?’

‘Dat betwijfel ik, onze stellingen liggen verder naar het westen. Misschien zijn het de Ottomanen.’

‘Het gebulder weerkaatst als een malle in deze vallei,’ merkte Phillips op.

Tamelijk versuft kropen de mannen van het achtste regiment huzaren uit hun nest. Maar al vrij snel merkte je aan alles dat de spanning in ons regiment steeg; sommigen inspecteerden hun karabijn, trokken hun uniformjasjes recht of liepen nerveus heen en weer, terwijl ze een deuntje floten.

Opgewonden keken Phillips en ik naar de opstijgende kruitdampen aan de horizon. Veel zagen we niet omdat we ons in een vallei bevonden, maar veldmaarschalk Lord Raglan, die zijn hoofdkwartier op een tweehonderd meter hoge heuvel had ingericht, hield de Russische opmars ongetwijfeld nauwlettend in de gaten. Ik voelde kriebels in mijn buik. Zouden we vandaag aan de infanterie en de meegereisde verslaggevers kunnen laten zien wat we waard waren?

Al vrij snel kregen wij het bevel om ons klaar te maken voor de strijd. Het gerucht ging dat de Russen met een grote troepenmacht de Turkse redoutes op de heuvels hadden aangevallen en overmeesterd. Ik wist het zeker, dit was geen afleidingsmanoeuvre, maar een serieuze poging van de Russen om de stad Sebastopol te ontzetten. Opgewekt wendde ik mij tot Lord Cardigan, de commandant van de lichte brigade en vroeg hem wanneer de lichte brigade ten strijde zou trekken, aangezien er nog geen infanterie-eenheden waren die Balaklava konden verdedigen.

Nadat Lord Cardigan mij een paar seconden met een verbolgen blik gadesloeg, realiseerde ik me dat ik in mijn enthousiasme een te brutale vraag had gesteld, waarop hij onverwacht toch een antwoord gaf: ‘Je denkt toch niet dat wij ons kunnen meten met de reputatie en de vechtlust van de zware brigade? Lord Lucan, mijn lieftallige zwager, zal als commandant van de cavalerie willen voorkomen dat wij met de eer gaan strijken. We moeten hopen dat de Britten zo in de knel komen te zitten dat ze ons als allerlaatste redmiddel gaan inzetten. Alleen dan kunnen we een heldenrol vervullen.’ Hij zei het met een cynisch lachje en gaf zijn hengst de sporen.

‘En?’ vroeg Phillips hoopvol.

‘We kunnen net zo goed naar huis gaan,’ mopperde ik. ‘De jongens van de zware brigade mogen weer gloriëren en zullen aan het einde van de dag als triomfators worden binnengehaald.’

‘Met Lord Lucan als Julius Caesar zeker?’ grapte Phillips.

Lord Cardigan kreeg gelijk. Het was de zware cavalerie die rond negen uur opdracht kreeg om de Russen te verjagen, die hun oog hadden laten vallen op de Britse kanonnen, die vanaf de zuidelijke hoogvlakte de Balaklavavallei controleerden. Wij zagen ze vol goede moed bergop in draf vertrekken naar de Causewayhoogte. Ze kwamen bijna niet vooruit en werden vrijwel meteen aangevallen door de aanstormende Russische cavalerie. Wij mochten ze niet helpen en kregen het bevel de noordelijke vallei te verdedigen. Blijkbaar verwachtte Lord Raglan dat de vijand ons zou willen insluiten.

‘Wij staan hier maar te wachten, terwijl de zware brigade inhakt op de kozakken,’ verzuchtte Phillips.

Even later – ik had het idee dat wij maar net in positie stonden – hoorde ik trompetgeschal uit het zuiden. ‘Nu al?’ riep ik verbaasd naar mijn kameraad. ‘Hebben ze nu al gewonnen?’

Phillips grijnsde naar me. ‘Nu zijn wij aan de beurt, geloof me. Niemand is sneller dan de lichte brigade.’

Ik draaide me om, zodat ik beter zicht had op de vluchtende Russische ruiters. Verbijsterd zag ik dat de zware brigade de achtervolging niet inzette en terugkeerde naar de vallei. Ik zag mijn kans schoon om eindelijk het verschil te maken. We hadden geen tijd te verliezen; het was nu of nooit. Dit is waarvoor je jarenlang op de militaire academie hebt gezeten, dacht ik bij mezelf. Ik zag de oude kaarten van vervlogen veldslagen voor me waarop we eindeloos met tinnen soldaten zaten te schuiven. Er was op de academie geen betere strateeg dan ik. Dit was het moment dat ik mijn strategische kennis kon etaleren en kans maakte op promotie naar een hogere rang.

Opgewonden reed ik naar Lord Cardigan en riep: ‘De kozakken blazen de aftocht en wij kunnen ze de pas afsnijden en insluiten!’ Ik wees gedecideerd naar de plek waar we ze konden pakken. In mijn ooghoek zag ik dat de mannen van het achtste regiment huzaren bijna niet konden wachten tot het sein ten aanval werd gegeven. Verwachtingsvol keken ze naar hun commandant.

Lord Cardigan aarzelde.

Ik verloor mijn geduld en trok demonstratief mijn sabel. ‘Snel, commandant, voordat die kozakken zijn gevlogen!’

Het was voor het eerst dat ik angst in zijn ogen zag, iets wat ik totaal niet had verwacht van de commandant van de lichte cavalerie. Aan de andere kant, je hoefde nauwelijks iets te kunnen om officier te worden. De mazzel dat je werd geboren in een adellijke familie was genoeg om de lichte brigade aan te mogen voeren in een oorlog, waarin ik blijkbaar geen rol van betekenis mocht spelen.

‘Lord Raglan deelt de bevelen uit, niet ik. Hebt u soms een order gehoord, luitenant Seager?’ gromde Lord Cardigan.

Ik zweeg en staarde wat beteuterd naar de manen van mijn lieve hengst.

‘Het is maar goed dat de cavalerie niet wordt geleid door dwazen, zoals jij. Dan hadden we allemaal allang onder grond gelegen!’ Met een zweem van minachting keek Lord Cardigan me aan, alsof hij het tegen een keuterboer had, die zo-even de varkensstallen van zijn heer niet naar behoren had uitgemest.

‘U hebt gelijk,’ prevelde ik teleurgesteld.

De zware cavalerie reed intussen joelend de vallei in. Hoewel ze ver in de minderheid waren, hadden ze de kozakken teruggedreven. Hoe ze dat in vredesnaam voor elkaar hadden gekregen, werd mij niet helemaal duidelijk. Maar wat deed dat ertoe? Die gasten van de zware cavalerie leken onoverwinnelijk. En wij? Wij mochten hen bewonderen door te applaudisseren en te juichen. Het was een geweldig tafereel;  gezichten die straalden, uniformen die schitterden en paarden die glommen, alsof er een hemels leger terugkeerde uit het heilige land. Er waren slechts tien mannen gesneuveld, ving ik op.

‘Hoe doen ze het?’ vroeg Phillips.

‘Gewoon vechten als kerels. Dat kunnen wij ook, maar die Cardigan schijt al in zijn broek bij het zien van de eerste de beste Rus. Waarom denk je dat we de noordelijke vallei moeten verdedigen?’

Plotseling stormde kapitein Nolan in volle galop de helling af, een stofwolk in zijn spoor achterlatend. Een meter voor Lord Lucan hield hij halt, sprong van zijn paard, haalde een gefrommeld briefje uit zijn jaszak en gaf het aan Lord Lucan. Met opgetrokken wenkbrauwen bestudeerde de generaal van de cavalerie eerst de hijgende kapitein en vervolgens het briefje. Met een frons op zijn gezicht tuurde hij in de verte en haalde zijn schouders op. Zelfs een blinde kon zien dat Lord Lucan de boodschap niet begreep of niet goed kon lezen. Kapitein Nolan maakte driftige gebaren en aan zijn gezichtsuitdrukking kon ik zien dat hij in paniek was. Eindelijk stond er iets groots te gebeuren, vermoedde ik.

Nieuwsgierig leidde ik mijn paard in de richting van de generaal in de hoop iets van hun gesprek op te kunnen vangen. ‘Waar moet ik precies aanvallen?’ riep Lord Lucan, die er kennelijk helemaal niets van begreep.

‘Val die kanonnen aan!’ brulde Nolan, terwijl hij met zijn arm zwaaide.

‘Welke kanonnen? Ik zie helemaal geen kanonnen,’ zei Lord Lucan geïrriteerd.

‘Val onmiddellijk aan! Het is een bevel van Lord Raglan.’ Kapitein Nolan zwaaide wederom met zijn armen, maar nu in een iets andere richting.

Vanuit de vallei zag ik geen enkel Brits of Russisch kanon, maar als Lord Raglan vanaf zijn hooggelegen positie het bevel gaf om de Russen aan te vallen, wie zijn wij dan om dat bevel in twijfel te trekken? Hij heeft immers het overzicht. Er verscheen een glimlach op het gezicht van Phillips en ook ik kon mijn blijdschap nauwelijks onderdrukken toen Lord Lucan het sein ten aanval liet blazen.

Mokkend en schoorvoetend voerde Lord Cardigan de lichte brigade aan. Wij, het 8ste regiment huzaren, reden achteraan. Voor ons de dragonders en helemaal vooraan pronkten de lansiers, die met hun lange lansen de meeste stootkracht hadden. Daar gingen we, in volle galop. Waar de vijand zich precies bevond, wist niemand van ons. Eigenlijk maakte dat geen zier uit; dit zou ons historische moment worden. 

***

Balaklava, 26 oktober 1854

––––––––

Het is alsof mijn gevoel nog ergens in de vallei ronddwaalt. Verbeten gezichten, radeloze gezichten, lichamen zonder hoofd, arm of been, uiteengereten paarden, opspattend bloed. Ik zie het allemaal voor me, maar het doet me weinig. Het offensief staat messcherp op mijn netvlies, de aftocht niet. Gek genoeg kan ik me daar helemaal niks van herinneren.

Als ik terugdenk aan de slachting, de bulderende kanonnen, de dood van kapitein Nolan, voel ik niks. Emotionele gedachten lijken uit mijn ziel te zijn geschoten. Er is een uitzondering en dat is mijn kameraad, die voor mijn neus wordt opgepeuzeld door duizenden vliegen. Ze smullen van zijn ingewanden. Zijn dood valt me ontzettend zwaar, omdat het mijn schuld is dat hij is gevallen. Zonder mij had hij misschien nog geleefd.

Aan de strakblauwe hemel cirkelen tientallen roofvogels, die mijn vriend het liefst zouden verslinden, maar ik houd de wacht zolang ik kan.

***

Balaklava, 25 oktober 1854

––––––––

Luitenant Phillips reed naast me. Ik zag dat hij genoot van dit moment; zeshonderdzesenzestig ruiters stormden op de vijand af. Het moest voor een willekeurige toeschouwer een prachtig gezicht zijn geweest. Onze opgewekte stemming werd ruw verstoord door het Russische geschut, dat zich aan weerszijden van de vallei bevond en het vuur opende. Ook voor ons hoorden we kanonnen bulderen.

‘Worden we van drie kanten beschoten?’ riep ik naar Phillips, die ineens veel ongemakkelijker in het zadel leek te zitten.

‘Dit klopt niet!’ hoorde ik hem schreeuwen.

Links van ons galoppeerde kapitein Nolan. Met zijn rechterarm maakte hij bijzondere gebaren, alsof hij wilde aangeven dat we moesten omkeren, maar Lord Cardigan reed helemaal vooraan. Hoe wilde hij hem bereiken?

Ik vroeg roepend wat er aan de hand was, maar mijn stemgeluid werd overstemd door het gebulder van de kanonnen. Voorzichtig manoeuvreerde ik mijn paard zijn kant op en gebaarde naar Phillips dat hij mij moest volgen. Plotseling hoorde ik een ploffend geluid, alsof er een baal stro van een kar op de grond viel. Ik keek opzij, naar de plek waar het geluid vandaan kwam, en geloofde mijn ogen niet. Het was een afschuwelijk gezicht; het hoofd van de kapitein was weggeblazen door een kanonskogel. Het paard met Nolans lichaam draafde gewoon door. Tientallen meters verder verloor het lichaam zijn evenwicht en plofte in de aarde. Vlug wendde ik mijn blik af en probeerde niet aan de gevallen kapitein te denken.

Na een kilometer in volle galop begonnen onze paarden vermoeid te raken. Nog steeds was er niemand om tegen te vechten, enkel rookpluimen in de verte. Voor mijn gevoel werden we van alle kanten onder vuur genomen, behalve langs van achteren. Daar zou de zware cavalerie moeten rijden, maar toen ik ijlings achteromkeek, zag ik tot mijn schrik een grote kale vlakte. Waar was de zware brigade gebleven? Ik wilde Phillips waarschuwen, maar het gedreun was zo hevig dat ik me nauwelijks verstaanbaar kon maken. Het drong langzamerhand tot me door dat Lord Raglan waarschijnlijk een ander bevel in gedachte had.

Bray begon wat te schuimbekken en ik klopte hem bemoedigend op zijn hals. ‘Het zal niet lang meer duren,’ fluisterde ik. De paniek sloeg toe. Om mij heen zakten paarden in elkaar, vlogen lichaamsdelen door de lucht en spatten bloedspetters op mijn uniform. Het geluid van krijsende paarden, die ik soms ternauwernood kon omzeilen, maakte me angstig. Gewonde cavaleristen strompelden terug of lagen op de grond om te worden overreden door paarden. Het centrum dunde snel uit en de gaten tussen de linies werden groter. Een paard zonder ruiter hinkte op drie benen wat verloren rond.

Nog nooit voelde ik me zo in het nauw gedreven. Het was alsof ik steeds dichter bij de hel kwam en ik grabbelde een foto van mijn vrouw en kinderen uit mijn binnenzak. Mijn ogen werden vochtig bij het zien van hun lachende gezichten. Ik wilde niet sterven op deze plek. Met trillende vingers draaide ik de foto om. Op de achterkant zat een haarlok van mijn lieve, kleine Emily geplakt. Ik bracht de haarlok naar mijn neus en meende haar geur te ruiken.

Eindelijk hoorde ik musketvuur; de vijand was nabij. Normaal gesproken voelde ik op zo’n moment koude rillingen over mijn rug lopen, maar nu stelde het geluid me gek genoeg gerust, omdat er zo een einde kwam aan deze uitputtende opmars door de vallei des doods. We konden terugvechten en fungeerden niet langer als voer voor de kanonnen. Ineens bevond ik mij tussen Russische artilleristen, die met man en macht hun geschut probeerden te verdedigen. Maar al snel zagen ze in dat ze door ons werden afgeslacht en ze sloegen op de vlucht. Ik trok mijn karabijn en schoot een vluchtende Rus van dichtbij door zijn achterhoofd. Misschien was het laf om iemand in de rug te schieten, maar het gaf me een voldaan gevoel. De mannen leken te zijn veranderd in wilde beesten die bloed roken. Ze hakten als bezetenen in op de artilleristen, die zich probeerden te verschuilen onder de kanonnen. Nu waren de rollen omgedraaid en moesten de Russen bloeden.

Vanuit mijn ooghoek zag ik dat Lord Cardigan was ingesloten door kozakken. Blijkbaar wilden ze onze generaal uitschakelen. Hoe hij het precies voor elkaar kreeg, weet ik niet, maar Lord Cardigan wist te ontkomen, beval dat we moesten omkeren en verkoos zelf het hazenpad. Hoewel hij de bevelhebber was, luisterde niemand naar hem. Ik zag een huzaar in zijn eentje op een groep kozakken afstormen. Hij werd voor mijn ogen in stukken gehakt. 

Ik ontvlamde in razernij en trok mijn sabel. Naast mij reed Phillips, die exact hetzelfde deed. In volle galop stormden we op honderden kozakken af. Ik schreeuwde dat ik ze allemaal zou afslachten. ‘Voor kapitein Nolan!’ riep Phillips. Toen werd het zwart voor mijn ogen.

***

Balaklava, 30 oktober 1854

––––––––

Ik grabbel in mijn rugzak en haal de krant van vandaag tevoorschijn. Met enige trots constateer ik dat we de voorpagina van The Times hebben gehaald. William Howard Russell, de journalist die zich altijd laatdunkend over de lichte brigade heeft uitgelaten, is nu euforisch over de heldenmoed en opofferingsgezindheid van onze cavaleristen. ‘Geen enkel land beschikt over zulke dappere mannen als de onze’, schrijft hij. Woedend scheur ik de krant in stukken. Het is walgelijk hoe Russell een totaal onnodige massaslachting weet om te buigen tot een heroïsche veldslag, waar de helden van Engeland de trots van het vaderland hebben verdedigd. Het slaat gewoon nergens op. De helden zijn allemaal gestorven of voor hun leven lang invalide. Heldendom is wel het laatste wat ik voel als ik terugdenk aan de slag.

Ik heb werkelijk geen idee hoe ik hier eigenlijk ben terechtgekomen. In de vallei was de bodem veel geschikter om een gat te graven dan op deze hoger gelegen vlakte. Het gaat me niet lukken om hem een waardig graf te geven.

‘Bray heeft je teruggebracht. Je was half buiten bewustzijn.’

Mijn hart slaat een sprongetje over bij het horen van deze vertrouwde stem. Ik draai me om en roep: ‘Phillips, je leeft nog!’

‘Wat dacht je dan? Mijn verwondingen vallen reuze mee. Een gebroken arm, dat is alles,’ lacht de luitenant. ‘Kom we gaan, je zit hier al vijf dagen zonder eten en drinken.’

‘Vijf dagen? Weet je het zeker?’

Phillips knikt. ‘Het achtste regiment huzaren krijgt vanmiddag een onderscheiding voor bewezen moed.’

Ik lach schamper.

‘Weet je wat de Franse generaal over onze aanval heeft gezegd? “Dit is geen oorlog. Dit is dwaasheid.”’

‘Dwaasheid was het zeker,’ mompel ik terwijl ik mijn armen om Phillips heen sla en hem stevig omhels. ‘Die onderscheiding mogen ze houden.’

We nemen afscheid van Bray, die mij ondanks zijn verwondingen, naar veilig gebied heeft gebracht en we slenteren naar het kampement. ‘Er is er maar een die een onderscheiding verdient en dat is hij.’